Chương 1: Những vấn đề lý luận về phương thức giải quyết tranh chấp ngoài Toà án Chương 2: Thực trạng pháp luật Việt Nam về phương thức giải quyết tranh chấp ngoài Toà án Chương 3: Thực tiễn thực hiện và giải pháp hoàn thiện về phương thức giải quyết tranh châp ngoài Toà án 5 CHUONG I. NHỮNG LÝ LUẬN VE PHƯƠNG THỨC GIẢI QUYẾT TRANH CHÁP NGOÀI TOÀ ÁN 1. Khái niệm giải quyết tranh chấp ngoài Toà án Trong xu thế hội nhập quốc tế hiện nay, cùng với đó là sự phát triển của nền kinh tế thị trường, việc muốn xây dựng lòng tin, duy trì mối quan hệ kinh tế một cách lâu dài nhằm bảo đảm cho cho hoạt động kinh doanh, thương mại của họ được én đỉnh va phát triển. Tuy nhiên, vì nhiều lí đo chủ quan và khách quan, trong quan hệ kinh tế cũng không thể tránh khỏi những tranh chấp.
Để tránh những hậu quả tiêu cực mà các tranh chấp có thể gây ra, việc hình thành phương thức giải quyết các tranh chấp là một nhu cầu khách quan. Các phương thức giải quyết tranh chấp ngày càng đa dạng, phong phú. Cùng với đó là sự tự do ý chí trong quan hệ hợp đồng thì xuất hiện một số phương thức giải quyết tranh chấp như trung gian, thương lượng, hoà giải, trọng tài. Những phương thức giải quyết tranh chấp này ngày càng phát triển, được phổ biến rộng rãi từ những năm 90 của thế ky 20.
Phương thức giải quyết tranh chấp ngoài Toà án đã trở nên phổ biến, lúc đầu được coi là phương thức để giảm bớt các vụ việc còn tồn đọng trong Toà án.” Những phương thức giải quyết đó không gan liền với hoạt động tố tụng của Toà án, thường được gọi chung dưới một cái tên tiếng Anh là “Alternative Dispute Resolution — ADR”. Thuật ngữ “Alternative Dispute Resolution — ADR” này về mặt học thuật có nhiều cách hiểu, chưa được thống nhất. Một số tác giả gọi đó là các phương thức giải quyết tranh chấp lựa chọn. Một số tác giả gọi đó là các phương thức giải quyết tranh chấp thay thé.
Theo nghiên cứu của người viết, “Alternative Dispute Resolution - ADR” được gọi là các phương thức giải quyết tranh chấp ngoài Toà án. Xét về mặt nguồn gốc, các phương thức giải quyết tranh chấp ngoài Toà án như thương lượng, hoà giải, trọng tài xuất hiện từ rất sớm. Nguồn gốc đầu tiên của giải quyết tranh chấp ngoài Toà án có thể được tìm thấy ở Trung Quốc, đó là hoà giải. Nó có nguồn gốc từ Nho giáo.” Hòa giải ở Trung Quốc lúc đó không chỉ nhằm đáp ứng một thỏa thuận khi được đặt ra, mà còn dùng để ngăn chặn những tranh chấp có thể xảy ra.
Hòa giải nhằm mục đích giải quyết các vấn đề - đưa mọi thứ đạt đến trạng thái hài hòa. Người hoà giải thường là một người được coi là người có thâm quyền to lớn trong cộng đồng. Nếu một trong hai bên tranh chấp từ chối lời hoà giải của người hoà giải thì người hoà giải đó sẽ không chỉ mat uy tín trước mặt hai bên tranh chấp, mà còn trước cả cộng đồng. Y định của hòa giải là để tránh thiệt hại, đành sự đồng cảm, cảm thông, quan tâm, tôn trọng ? Xem: Borut Strazisar, Alternative Dispute Resolution, Pravo.
Zhurnal Vysshey shkoly ekonomiki, no 3, pp. Xem: Borut Strazisar, Alternative Dispute Resolution, Pravo. Zhurnal Vysshey shkoly ekonomiki, no 3, pp. Nguyễn Thị Dung, Lê Hương Giang, Bình luận một số nội dung mới của Luật TTTM 2010, Tạp chí Luật học, s6 6/2011.
Trang thông tin điện tử: https://www.vn/webcenter/portal/tatc/home https://tinnhanhchungkhoan.vn/ http://moj.vn/Pages/home.aspx http://lyluanchinhtri.vn/home/index.php https://tapchitoaan.vn/ http://bttp.vn/Pages/trang-chu.aspx http://viac.vn/ http://thoibaotaichinhvietnam.vn/ https://phapluatxahoi.vn/ http://tks.vn/ https://dantri.vn/ http:/pbgdpl.vn/Pages/Trang-chu.aspx https://hocluat.vn/ | hftp://sotuphap.vn/ 6 người khác và sự khiêm tốn cho bản thân.” Wolaver mô tả rằng dấu vết của trọng tài có thé được tìm thấy ở Hy Lap và La Mã cỗ dai.” Khi có Nhà nước và pháp luật thì những phương thức giải quyết tranh chấp mang tính quyền lực Nhà nước được coi là hình thức chính thức, thể hiện chủ quyền tài phán quốc gia, còn những phương thức dựa trên sự tự do ý chí, tự do hợp đồng như thương lượng, hoà giải, trọng tài lại không được coi là không chính thức. Khi các tranh chấp xảy ra, các chủ thé tham gia có quyền quyết định sử dụng phương thức giải quyết tranh chấp đó. Các chủ thê cũng có thể lựa chọn nhũng phương thức không chính thức để thay cho việc giải quyết thông qua Toà án." Như vậy, phương thức giải quyết tranh chấp ngoài Toà án là gì? Thuật ngữ giải quyết tranh chấp ngoài Toà án là một thuât ngữ tương đối mới nhưng đã được sử dụng rộng rãi. Phương thức giải quyết tranh chấp ngoài Toà án được hiểu theo nhiều cách khác nhau.
- Phương thức giải quyết tranh chấp ngoài Toà án là một hệ thống giải quyết tranh chấp không có tính quy luật, bất thường và không điển hình (chẳng hạn như thủ tục giải quyết các tranh chấp nhỏ), nó đối lập với một hệ thống mang tính chính thức, có tính quy luật và mang tính điển hình. ’ - Phương thức giải quyết ngoài Toà án được hiểu là một hệ thống dựa trên quyền quyết định riêng biệt của các bên (thông qua thoả thuận, giao kèo) và nó đối lập với thủ tục dựa trên những quy định và yêu cầu phê chuẩn của cơ quan nhà nước.Š - Phương thức giải quyết tranh chấp ngoài Toà án được dùng để chỉ tất cả các phương thức ngoài tranh tụng (thông qua các toà án) và trọng tài, nhằm ngăn ngừa và giải quyết các tranh chấp với sự trợ giúp của bên thứ ba.” - Phương thức giải quyết tranh chấp ngoài Toà án được hiểu là một quy trình, bao gồm thương lượng và hoà giải, không bao gồm tranh tụng mặc dù nó có thể được liên kết hoặc tích hợp với tranh tụng tại Toà án, và có sự hỗ trợ của bên thứ ba trung lập và trao ` quyền giải quyết các tranh chấp của riêng họ. '° Trong Tài liệu xanh về giải quyết tranh chấp ngoài Toà án trong luật dân sự và thương mại, Ủy ban Châu Âu đã định nghĩa các phương thức giải quyết tranh chấp ngoài * Xem: Borut Strazisar, Alternative Dispute Resolution, Pravo. Zhurnal Vysshey shkoly ekonomiki, no 3, pp.
* Xem: In Heraldus Animadversiones there is described a court of reconcilement that existed among the Greeks. Dương Quỳnh Hoa, Cơ chế giải quyết tranh chấp thay thé đối với các quan hệ thương mại ở Việt Nam — Ly luận và thực tiễn, Nxb. CTQG, Hà Nội, 2015, tr. "Xem: Yanobu Sato, Commercial Dispute Processing and Japan, Kluwer Law International, 2001.
Š Xem: Yanobu Sato, Commercial Dispute Processing and Japan, Kluwer Law International, 2001. ° Xem: Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam, Trong tài và các phương thức giải quyết tranh chấp lua chon, 2003, tr. 10 Xem: The Law Reform Commission, Report Alternative Dispute Resolution: Mediation and Conciliation, LRC 98-2010, at. 13 7 Toà án là các quy trình giải quyết tranh chấp ngoài tranh tụng do bên thứ ba trung lập thực hiện, không bao gồm trọng tài." Theo tác giả Dương Quỳnh Hoa cho rằng phương thức giải quyết tranh chấp ngoài Toà án là những phương thức giải quyết tranh chấp ding dé thay thé phương thức tổ tụng tại Toà án.
Nhìn chung, những quan điểm về khái niệm phương thức giải quyết tranh chấp ngoài Toà án trên đây thường được sử dụng để tham chiếu đến bất kỳ biện pháp giải quyết tranh chấp nào ngoài Toà án với tư cách là một bộ phận của hệ thống tư pháp được thành lập bởi Nhà nước. Nói cách khác, giải quyết tranh chấp ngoài Toà án là việc các bên tranh chấp không đưa tranh chấp giải quyết theo thủ tục tố tụng tư pháp mà tìm kiếm các phương thức khác nhau để tự giải quyết những tranh chấp đó. Tuy nhiên, những khái niệm trên vẫn chưa cụ thé, chưa chỉ tiết, chỉ làm rõ được thế nào là ngoài Toà án. Theo quan điểm của tác giả, Phương thúc giải quyết tranh chấp ngoài Toà án là những phương thức thay thé cho phương thức tổ tung tại Toà an, dùng đ giải quyết sự bắt đông, mâu thuẫn hay xung đột về lợi ích, quyên và nghĩa vụ giữa các bên khi tham gia các quan hệ xã hội, các phương thức này không mang tinh quyền lực Nhà nước, không theo quy tắc định trước, thé hiện rõ quyền tự định đoạt của các bên.
_ Việc giải quyết tranh chấp thông qua Toà án và giải quyết tranh chấp ngoài Toà án có mỗi quan hệ chặt chẽ với nhau. Sự tồn tại của mỗi thiết chế ngoài mục đích tự thân của nó, còn có mục đích hỗ trợ cho các thiết chế khác, hạn chế các khuyết điểm mà thiết chế khác không thê tự nó khắc phục được rồi tạo ra hiệu quả chung cho cả hệ thống pháp luật. Trong suốt thời gian qua, các phương thức giải quyết tranh chấp ngoài Toà án thé hiện những ưu việt của mình, khắc phục được những điểm hạn chế của phương thức giải quyết tranh chấp thông qua Toà án. Như vậy, có thể thấy rõ được một nhu cầu bức thiết khách quan cần phải có xuất phát từ phương thức giải quyết tranh chấp ngoài Toà án.
Đặc điểm của phương thức giải quyết tranh chấp ngoài Toà án Xuất phát từ khái niệm, ta có thể đưa ra một số đặc điểm của phương thức giải quyết tranh chấp ngoài Toà án như sau: Một là, các phương thúc giải quyết tranh chấp ngoài Toà an thể hiện rõ nhất quyền tự định đoạt của các bên tranh chap. Quyén tu dinh doat nay thé hiện ở việc các bên tranh chap có quyên lựa chọn trọng tài viên, hoà giải viên hoặc một bên thứ ba nào đó nham !! Xem: The Law Reform Commission, Report Alternative Dispute Resolution: Mediation and Conciliation, LRC 98-2010, at. Duong Quỳnh Hoa, Cơ chế giải quyết tranh chấp thay thé đối với các quan hệ thương mại ở Việt Nam — Ly luận và thực tiễn, Nxb. CTQG, Hà Nội, 2015, tr.
8 giải quyết tranh chấp của minh, hoặc có thé lựa chọn bat kỳ một phương thức nào để giải quyết tranh chấp của mình, thủ tục có thể được thoả thuận và điều chỉnh cho phù hợp, họ có thê tự quyết định có tiếp tục tham gia nữa hay không. Sự tự do ý chí một cách tuyệt đối đó còn thể hiện ở chỗ các bên được hỗ trợ trong quá trình giải quyết tranh chấp để tìm kiếm các giải pháp thích hợp nhất đối với họ. Để từ đó các bên có thể giải quyết được tranh chấp của mình một cách hiệu quả nhất, tiết kiệm được thời gian, chỉ phí tiền bạc. Phương thức giải quyết tranh chấp ngoài Toà án chỉ được đặt ra khi có yêu cầu của các bên tranh chấp.
Khi tranh chấp phát sinh, các bên tranh chấp có quyền yêu cầu giải quyết vụ tranh chấp bằng phương thức ngoài Toà án.