Nâng cao hiệu quả dạy và học hóa học vô cơ với phương pháp chung

Luận văn thạc sĩ trình bày phương pháp phân loại và giải bài toán hóa học vô cơ phi kim, nâng cao hiệu quả dạy và học hóa học trung học phổ thông.

• Người hướng dẫn: PGS.TS Vũ Ngọc Ban
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm hóa học
• Đề tài: Phân loại và giải các bài toán hóa học vô cơ - phần phi kim theo một phương pháp chung góp phần nâng cao hiệu quả dạy và học môn hóa học trung học phổ thông
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ, ĐỒ THỊ
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Cơ sở lý luận của việc nâng cao chất lượng, hiệu quả quá trình dạy và học môn Hóa học trung học phổ thông
• 1.2. Quá trình dạy học
• 1.3. Chất lượng dạy học
• 1.4. Một số biện pháp để nâng cao chất lượng dạy học
• 1.5. Bài tập hóa học
• 1.5.1. Ý nghĩa, tác dụng của bài tập hóa học
• 1.5.2. Lựa chọn, phân loại bài tập hóa học
• 1.5.3. Thực trạng việc sử dụng bài toán hóa học ở trường THPT
• 1.5.4. Phương pháp chung giải các bài toán hóa học trung học phổ thông
• 1.5.5. Các công thức cần thiết khi giải bài toán hóa học
• 1.5.6. Quan hệ giữa số mol của các chất phản ứng
• 1.5.7. Kết luận chung
• 2. CHƯƠNG 2: LỰA CHỌN, PHÂN LOẠI CÁC BÀI TOÁN HÓA HỌC VÔ CƠ - PHẦN PHI KIM VÀ GIẢI THEO PHƯƠNG PHÁP CHUNG GIẢI BÀI TOÁN HÓA HỌC TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
• 2.1. Tổng quan về chương trình hóa học vô cơ - phần phi kim trong trung học phổ thông
• 2.2. Hệ thống các bài toán hóa học vô cơ - phần phi kim lựa chọn, phân loại và giải theo phương pháp chung
• 2.2.1. Bài toán về nhóm Halogen
• 2.2.2. Bài toán về nhóm Oxi - Lưu huỳnh
• 2.2.3. Bài toán về nhóm Nitơ – Photpho
• 2.2.4. Bài toán về nhóm Cacbon – Silic
• 2.3. Sử dụng hệ thống bài toán hóa học theo mức độ nhận thức tư duy trong quá trình dạy và học phần phi kim - chương trình Hóa học vô cơ THPT
• 2.3.1. Sử dụng bài toán hóa học theo mức độ nhận thức tư duy trong việc hình thành kiến thức mới
• 2.3.2. Sử dụng bài toán hóa học theo mức độ nhận thức tư duy để vận dụng củng cố kiến thức, kỹ năng
• 2.3.3. Sử dụng bài toán hóa học theo mức độ nhận thức tư duy nhằm kiểm tra, đánh giá mức độ vận dụng kiến thức, kỹ năng của học sinh
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích của thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Quá trình tiến hành thực nghiệm sư phạm
• 3.4. Đối tượng và địa bàn thực nghiệm
• 3.5. Tiến hành thực nghiệm
• 3.6. Nội dung và kết quả thực nghiệm
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về phương pháp giải bài toán hóa học vô cơ hiệu quả

Phương pháp giải bài toán hóa học vô cơ là một trong những yếu tố quan trọng trong việc nâng cao chất lượng dạy và học môn Hóa học. Việc áp dụng các phương pháp này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển tư duy logic và khả năng giải quyết vấn đề. Trong bối cảnh giáo dục hiện đại, việc lựa chọn và phân loại bài toán hóa học vô cơ theo các tiêu chí nhất định là rất cần thiết.

1.1. Ý nghĩa của việc giải bài toán hóa học vô cơ

Giải bài toán hóa học vô cơ không chỉ giúp học sinh củng cố kiến thức mà còn phát triển kỹ năng tư duy phản biện. Việc này giúp học sinh hiểu rõ hơn về các khái niệm hóa học và ứng dụng chúng vào thực tiễn.

1.2. Các loại bài toán hóa học vô cơ phổ biến

Bài toán hóa học vô cơ thường được phân loại thành bài tập định tính và định lượng. Mỗi loại bài tập có những đặc điểm riêng và yêu cầu học sinh áp dụng các phương pháp giải khác nhau.

II. Những thách thức trong việc giải bài toán hóa học vô cơ

Mặc dù có nhiều phương pháp giải bài toán hóa học vô cơ, nhưng học sinh vẫn gặp phải nhiều khó khăn trong quá trình học tập. Những thách thức này có thể đến từ việc lựa chọn bài tập không phù hợp, hoặc thiếu kỹ năng giải quyết vấn đề.

2.1. Khó khăn trong việc lựa chọn bài tập

Việc lựa chọn bài tập hóa học phù hợp với trình độ và khả năng của học sinh là một thách thức lớn. Nhiều giáo viên gặp khó khăn trong việc tìm kiếm bài tập có tính thực tiễn cao và phù hợp với nội dung giảng dạy.

2.2. Thiếu kỹ năng giải quyết vấn đề

Nhiều học sinh thiếu kỹ năng cần thiết để giải quyết các bài toán hóa học phức tạp. Điều này dẫn đến việc các em cảm thấy lúng túng và không tự tin trong quá trình học tập.

III. Phương pháp giải bài toán hóa học vô cơ hiệu quả

Để nâng cao hiệu quả giải bài toán hóa học vô cơ, cần áp dụng các phương pháp giải bài toán khoa học và hợp lý. Việc này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển tư duy sáng tạo.

3.1. Phương pháp giải nhanh bài toán hóa học

Phương pháp giải nhanh giúp học sinh tiết kiệm thời gian và nâng cao hiệu quả học tập. Việc áp dụng các công thức và quy tắc hóa học một cách linh hoạt là rất quan trọng.

3.2. Sử dụng công nghệ trong giải bài toán hóa học

Công nghệ hiện đại có thể hỗ trợ học sinh trong việc giải bài toán hóa học. Các phần mềm mô phỏng và ứng dụng học tập trực tuyến giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách dễ dàng hơn.

IV. Ứng dụng thực tiễn của phương pháp giải bài toán hóa học vô cơ

Việc áp dụng các phương pháp giải bài toán hóa học vô cơ không chỉ giúp học sinh nâng cao kiến thức mà còn có thể ứng dụng vào thực tiễn. Các bài toán hóa học thường liên quan đến các vấn đề trong đời sống hàng ngày.

4.1. Ứng dụng trong ngành công nghiệp

Nhiều bài toán hóa học vô cơ có thể được áp dụng trong ngành công nghiệp, từ sản xuất hóa chất đến xử lý môi trường. Việc hiểu rõ các phản ứng hóa học giúp cải thiện quy trình sản xuất.

4.2. Ứng dụng trong nghiên cứu khoa học

Các phương pháp giải bài toán hóa học vô cơ cũng có thể được áp dụng trong nghiên cứu khoa học. Việc nắm vững kiến thức hóa học giúp các nhà nghiên cứu phát triển các sản phẩm mới và cải tiến công nghệ.

V. Kết luận và tương lai của phương pháp giải bài toán hóa học vô cơ

Phương pháp giải bài toán hóa học vô cơ đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng dạy và học môn Hóa học. Tương lai của phương pháp này sẽ phụ thuộc vào việc áp dụng công nghệ và cải tiến phương pháp giảng dạy.

5.1. Tương lai của giáo dục hóa học

Giáo dục hóa học sẽ tiếp tục phát triển với sự hỗ trợ của công nghệ. Việc áp dụng các phương pháp mới sẽ giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách hiệu quả hơn.

5.2. Đề xuất cải tiến phương pháp giảng dạy

Cần có những cải tiến trong phương pháp giảng dạy để phù hợp với nhu cầu học tập của học sinh. Việc này bao gồm việc cập nhật nội dung giảng dạy và áp dụng các phương pháp mới.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh giáo dục trung học phổ thông (THPT) tại Việt Nam, môn Hóa học giữ vai trò quan trọng trong việc phát triển tư duy khoa học và kỹ năng thực hành cho học sinh. Theo điều tra tại trường THPT Marie Curie, Hải Phòng, 100% giáo viên đồng thuận về tầm quan trọng của việc sử dụng bài toán hóa học trong nâng cao hiệu quả dạy học, tuy nhiên hơn 90% học sinh gặp khó khăn trong việc giải bài toán do phương pháp giải chưa thống nhất và còn nhiều cách tiếp cận khác nhau. Đề tài “Phân loại và giải các bài toán hóa học vô cơ - phần phi kim theo một phương pháp chung” nhằm mục tiêu lựa chọn, phân loại và áp dụng phương pháp chung giải các bài toán hóa học vô cơ phần phi kim trong chương trình THPT, góp phần nâng cao hiệu quả dạy và học môn Hóa học.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các bài toán hóa học vô cơ phần phi kim trong chương trình THPT, với đối tượng nghiên cứu là hệ thống bài tập hóa học vô cơ phần phi kim và quá trình dạy học môn Hóa học tại các trường THPT. Nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian gần đây, dựa trên khảo sát thực tế tại một số trường THPT và các tài liệu chuyên ngành. Ý nghĩa của nghiên cứu được thể hiện qua việc xây dựng hệ thống bài toán có phân loại rõ ràng theo mức độ nhận thức tư duy, từ đó giúp giáo viên và học sinh có tài liệu tham khảo hiệu quả, nâng cao chất lượng học tập và giảng dạy, đồng thời hỗ trợ học sinh phát triển tư duy logic, sáng tạo và kỹ năng giải quyết vấn đề.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết dạy học hiện đại và mô hình phân loại nhận thức tư duy của Bloom và Lorin Anderson, được Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam áp dụng trong chuẩn kiến thức kỹ năng. Hệ thống bài toán được phân loại theo bốn mức độ nhận thức: Biết, Hiểu, Vận dụng và Vận dụng sáng tạo. Các khái niệm chính bao gồm:

• Bài toán hóa học vô cơ phần phi kim: Các bài tập liên quan đến các nguyên tố phi kim như Halogen, Oxi, Lưu huỳnh, Nitơ, Photpho, Cacbon, Silic.
• Phương pháp chung giải bài toán hóa học THPT: Dựa trên quan hệ giữa số mol các chất phản ứng và các công thức chuyển đổi giữa khối lượng, thể tích, nồng độ và số mol.
• Phân loại bài tập theo mức độ nhận thức tư duy: Giúp xây dựng hệ thống bài tập phù hợp với năng lực học sinh và mục tiêu giáo dục.
• Định luật bảo toàn trong hóa học: Bảo toàn khối lượng, nguyên tố, điện tích và electron được vận dụng để giải nhanh các bài toán.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phối hợp các phương pháp:

• Nghiên cứu lý luận: Tổng hợp, phân tích các tài liệu chuyên ngành, sách giáo khoa THPT và các luận văn liên quan về phương pháp giải bài toán hóa học.
• Nghiên cứu thực tiễn: Khảo sát thực trạng sử dụng bài toán hóa học tại trường THPT Marie Curie, Hải Phòng với 9 giáo viên và 580 học sinh tham gia.
• Thực nghiệm sư phạm: Tiến hành thực nghiệm tại các lớp học để đánh giá hiệu quả phương pháp chung giải bài toán hóa học vô cơ phần phi kim.
• Phân tích thống kê: Xử lý kết quả thực nghiệm bằng phương pháp thống kê toán học và khoa học ứng dụng sư phạm.

Cỡ mẫu thực nghiệm gồm 2 lớp học với tổng số học sinh khoảng 60 em, được chọn ngẫu nhiên từ trường THPT Marie Curie. Phương pháp chọn mẫu nhằm đảm bảo tính đại diện và khách quan. Timeline nghiên cứu kéo dài trong vòng 1 năm học, từ khảo sát thực trạng, xây dựng hệ thống bài tập, thực nghiệm sư phạm đến phân tích kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Phân loại bài toán hóa học vô cơ phần phi kim theo mức độ nhận thức tư duy: Hệ thống bài toán được phân thành bốn nhóm chính: Biết, Hiểu, Vận dụng và Vận dụng sáng tạo, với tỷ lệ bài tập cơ bản chiếm khoảng 60%, bài tập nâng cao và sáng tạo chiếm 40%. Việc phân loại giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách hệ thống và phát triển tư duy logic.

2. Hiệu quả áp dụng phương pháp chung giải bài toán hóa học THPT: Thực nghiệm sư phạm cho thấy, học sinh lớp thực nghiệm (TN) có điểm kiểm tra trung bình cao hơn 15-20% so với lớp đối chứng (ĐC) sử dụng phương pháp truyền thống. Tỷ lệ học sinh đạt điểm khá, giỏi trong lớp TN tăng từ 35% lên 55%, trong khi lớp ĐC chỉ tăng nhẹ từ 33% lên 38%.

3. Giảm thiểu sự lúng túng trong giải bài toán: Hơn 90% học sinh tham gia khảo sát cho biết phương pháp chung giúp các em hiểu bản chất bài toán, giảm bớt sự rối rắm do nhiều cách giải khác nhau, từ đó tăng tính linh hoạt và sáng tạo trong giải quyết vấn đề.

4. Tăng cường khả năng tự học và vận dụng kiến thức: Qua thực nghiệm, học sinh được rèn luyện kỹ năng tự học, tự luyện tập với các bài tập tự luận và trắc nghiệm đa dạng, giúp nâng cao năng lực vận dụng kiến thức vào thực tế và các kỳ thi.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với các báo cáo ngành giáo dục về tầm quan trọng của việc đổi mới phương pháp dạy học nhằm nâng cao chất lượng học tập. Việc phân loại bài toán theo mức độ nhận thức tư duy giúp giáo viên dễ dàng lựa chọn bài tập phù hợp với trình độ học sinh, đồng thời tạo điều kiện cho học sinh phát triển toàn diện các kỹ năng tư duy. So với các phương pháp giải bài toán truyền thống, phương pháp chung giải bài toán hóa học THPT giúp giảm thiểu sự phân tán trong cách tiếp cận, tăng tính hệ thống và logic trong giải bài tập.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ so sánh điểm kiểm tra giữa lớp TN và ĐC, bảng phân bố tỷ lệ học sinh theo mức điểm, cũng như đồ thị biểu diễn sự thay đổi tỷ lệ học sinh đạt điểm khá, giỏi qua các đề kiểm tra. Những biểu đồ này minh họa rõ ràng sự cải thiện về chất lượng học tập khi áp dụng phương pháp chung.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng rộng rãi phương pháp chung giải bài toán hóa học THPT trong giảng dạy: Khuyến khích các trường THPT và giáo viên môn Hóa học áp dụng phương pháp này để nâng cao hiệu quả dạy và học, đặc biệt trong phần hóa học vô cơ - phi kim. Thời gian triển khai trong 1-2 năm học, do phòng giáo dục chủ trì phối hợp với các trường.

2. Xây dựng tài liệu tham khảo bài tập phân loại theo mức độ nhận thức tư duy: Biên soạn và phát hành bộ tài liệu bài tập hóa học vô cơ phần phi kim được phân loại rõ ràng, có hướng dẫn giải theo phương pháp chung, phục vụ giáo viên và học sinh. Chủ thể thực hiện là các nhà xuất bản giáo dục và các trung tâm bồi dưỡng giáo viên.

3. Tổ chức tập huấn, bồi dưỡng giáo viên về phương pháp giải bài toán hóa học: Tổ chức các khóa đào tạo, hội thảo nhằm nâng cao năng lực chuyên môn và kỹ năng áp dụng phương pháp chung cho giáo viên Hóa học THPT. Thời gian tập huấn định kỳ hàng năm, do Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các trường đại học sư phạm thực hiện.

4. Khuyến khích học sinh phát triển kỹ năng tự học và tư duy sáng tạo: Tạo điều kiện cho học sinh luyện tập đa dạng các dạng bài tập, từ cơ bản đến nâng cao, kết hợp với các hình thức kiểm tra đánh giá linh hoạt nhằm phát huy tối đa năng lực tư duy và sáng tạo. Nhà trường và giáo viên cần xây dựng kế hoạch học tập phù hợp, theo dõi và hỗ trợ học sinh thường xuyên.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên Hóa học THPT: Nhận được tài liệu phân loại bài tập và phương pháp giải bài toán hóa học vô cơ phần phi kim, giúp đổi mới phương pháp giảng dạy, nâng cao hiệu quả truyền đạt kiến thức và kỹ năng cho học sinh.

2. Học sinh THPT: Có nguồn tài liệu bài tập đa dạng, được phân loại theo mức độ nhận thức, giúp các em luyện tập có hệ thống, phát triển tư duy logic và kỹ năng giải quyết vấn đề, chuẩn bị tốt cho các kỳ thi quan trọng.

3. Nhà quản lý giáo dục và chuyên viên bồi dưỡng giáo viên: Tham khảo để xây dựng chương trình đào tạo, tập huấn giáo viên, đồng thời phát triển các chính sách hỗ trợ đổi mới phương pháp dạy học môn Hóa học.

4. Nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Sư phạm Hóa học: Tài liệu tham khảo quý giá về phương pháp nghiên cứu, phân loại bài tập và áp dụng phương pháp chung giải bài toán hóa học, phục vụ cho các đề tài nghiên cứu tiếp theo.

Câu hỏi thường gặp

1. Phương pháp chung giải bài toán hóa học THPT là gì?
Phương pháp chung dựa trên việc thiết lập quan hệ giữa số mol các chất phản ứng và sử dụng các công thức chuyển đổi giữa khối lượng, thể tích, nồng độ và số mol để giải bài toán. Phương pháp này áp dụng cho cả bài toán "không hỗn hợp" và bài toán hỗn hợp, giúp giải quyết bài toán một cách hệ thống và logic.

2. Làm thế nào để phân loại bài tập hóa học theo mức độ nhận thức tư duy?
Bài tập được phân loại thành bốn mức độ: Biết (nhớ kiến thức), Hiểu (diễn giải, mô tả), Vận dụng (áp dụng kiến thức vào tình huống mới) và Vận dụng sáng tạo (phân tích, tổng hợp, sáng tạo giải pháp mới). Việc phân loại dựa trên thang cấp độ nhận thức của Bloom và được Bộ Giáo dục áp dụng.

3. Phương pháp này có phù hợp với học sinh yếu kém không?
Có. Phương pháp chung giúp học sinh tiếp cận bài toán một cách rõ ràng, có hệ thống, từ đó giảm bớt sự lúng túng. Bài tập được phân loại theo mức độ phù hợp với năng lực từng nhóm học sinh, giúp học sinh yếu có thể bắt đầu từ bài tập cơ bản và nâng cao dần.

4. Làm sao để giáo viên áp dụng phương pháp chung hiệu quả trong giảng dạy?
Giáo viên cần được tập huấn bài bản về phương pháp, sử dụng tài liệu bài tập phân loại, kết hợp với các hoạt động thực hành, thảo luận nhóm và kiểm tra đánh giá đa dạng để phát huy tối đa hiệu quả phương pháp.

5. Phương pháp chung có giúp học sinh thi trắc nghiệm tốt hơn không?
Có. Phương pháp giúp học sinh nắm chắc bản chất bài toán, vận dụng linh hoạt các định luật bảo toàn và công thức tính toán, từ đó giải nhanh và chính xác các câu hỏi trắc nghiệm trong các kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học.

Kết luận

• Đã xây dựng và phân loại hệ thống bài toán hóa học vô cơ phần phi kim theo bốn mức độ nhận thức tư duy, phù hợp với chương trình THPT.
• Áp dụng phương pháp chung giải bài toán hóa học THPT giúp nâng cao hiệu quả dạy và học, tăng điểm số kiểm tra trung bình của học sinh lên khoảng 15-20%.
• Phương pháp chung giúp giảm sự lúng túng trong giải bài toán, tăng tính linh hoạt và sáng tạo của học sinh.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm phổ biến phương pháp, xây dựng tài liệu và bồi dưỡng giáo viên để nâng cao chất lượng giảng dạy.
• Khuyến nghị các nhà quản lý, giáo viên, học sinh và nghiên cứu sinh tham khảo để phát triển và ứng dụng rộng rãi trong giáo dục Hóa học THPT.

Next steps: Triển khai tập huấn giáo viên, biên soạn tài liệu bài tập phân loại, mở rộng thực nghiệm tại các trường khác và đánh giá hiệu quả lâu dài.

Các trường THPT và giáo viên nên áp dụng phương pháp chung giải bài toán hóa học vô cơ phần phi kim để nâng cao chất lượng dạy học và phát triển năng lực tư duy cho học sinh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1. Cơ sở lý luận của việc nâng cao chất lượng, hiệu quả quá trình dạy và học môn Hóa học trung học phổ thông 1. Quá trình dạy học Quá trình dạy học là quá trình tương tác giữa thày và trò, là quá trình nhận thức của học sinh do giáo viên tổ chức, điều khiển nhằm chiếm lĩnh nội dung học vấn phổ thông. Nói cách khác, dạy học là quá trình nhận thức của học sinh dưới vai trò chủ đạo của giáo viên nhằm thực hiện mục đích và nhiệm vụ của dạy học.

Chất lượng dạy học 1. Chất lượng giáo dục Chất lượng là những đặc tính khách quan của con người, sự vật, sự việc được biểu hiện ra bên ngoài thông qua các thuộc tính. Chất lượng liên kết các thuộc tính của con người, sự vật, sự việc lại thành một tổng thể, bao quát toàn bộ con người, sự vật và không thể tách rời con người và sự vật đó. Trong giáo dục, chất lượng giáo dục không phải được biểu hiện qua việc người học đọc được bao nhiêu quyển sách, học được bao nhiêu kiến thức, làm được bao nhiêu bài tập,.

mà điều quan trọng nhất là thông qua quá trình giáo dục đó, người học thay đổi được những gì về mặt nhận thức, về động cơ học tập, thái độ và hành vi học tập; về nhân sinh quan, thế giới quan và lý tưởng sống và từ đó phát triển nhân cách bản thân mình như thế nào. Như vậy, chất lượng giáo dục sẽ được biểu hiện tập trung nhất ở nhân cách của người học - người được đào tạo, được giáo dục. Chất lượng dạy học Chất lượng dạy học là một bộ phận hợp thành quan trọng nhất của chất lượng giáo dục. Chất lượng dạy học được hiểu là chất lượng giảng dạy của người dạy và chất lượng học tập của người học xét cả về mặt định lượng và định tính so với các mục tiêu của môn học.

-5- TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Chất lượng dạy học được đánh giá thông qua giờ học hoặc thông qua một quá trình dạy học và chủ yếu được căn cứ vào kết quả giảng dạy học tập của giờ học hay quá trình học đó cả về mặt định lượng (khối lượng tri thức mà người học tiếp thu được) và cả về mặt định tính (mức độ sâu sắc, vững vàng của những trí thức mà người học lĩnh hội được). Trong hai yếu tố là chất lượng giảng dạy của người dạy và chất lượng học tập của người học thì chất lượng dạy học được biểu hiện tập trung nhất ở chất lượng học tập của người học. Người học là người quyết định chính đến chất lượng dạy học. Muốn nâng cao chất lượng dạy học thì đồng nghĩa với việc phải nâng cao chất lượng học tập của người học.

Lý luận dạy học hiện đại đã chỉ ra rằng: Người học trong quá trình đào tạo không chỉ là đối tượng của hoạt động dạy mà còn là chủ thể của hoạt động lĩnh hội tri thức, kỹ năng, kỹ xảo. Trong các hình thức tổ chức học thì việc tự học có một vai trò quan trọng ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng dạy học. Tự học của người học là khâu quan trọng không thể tách rời quá trình đào tạo ở nhà trường. Bồi dưỡng cho người học phương pháp luận khoa học, phương pháp nghiên cứu và phương pháp tự học sẽ giúp người học phát triển những phẩm chất và năng lực hoạt động trí tuệ sáng tạo, chính là dạy phương pháp nhận thức để tìm ra trí thức.

Như vậy, năng lực tự học của người học vừa là yêu cầu vừa là điều kiện cho chất lượng đào tạo, chất lượng dạy học. Tổ chức được hoạt động tự học một cách khoa học, hợp lý và đạt hiệu quả cao là góp phần thiết thực vào việc nâng cao chất lượng dạy học. Đây không chỉ là trách nhiệm của người dạy mà quan trọng hơn là ý thức học tập của bản thân người học. Một số biện pháp để nâng cao chất lượng dạy học Chất lượng, hiệu quả của quá trình dạy và học phụ thuộc vào nhiều yếu tố như nội dung và chương trình môn học ; hệ thống sách giáo khoa ; đổi mới phương pháp dạy học ; điều kiện cơ sở vật chất phục vụ cho quá trình dạy và học,.

Trong bản luận văn này, chúng tôi chỉ đề cập đến việc sử dụng bài toán hóa học, trong đó, chú trọng vào việc lựa chọn, phân loại và phương -6- TIEU LUAN MOI download : [e-mail] pháp giải bài toán hóa học, để góp phần nâng cao chất lượng dạy và học môn Hóa học THPT. Bài tập hóa học 1. Ý nghĩa, tác dụng của bài tập hóa học Bài tập hóa học là một hệ thống các câu hỏi và bài toán về hóa học nhằm đạt được một hay nhiều những mục tiêu kiến thức cần đánh giá đối với học sinh. Việc dạy học không thể thiếu bài tập.

Sử dụng bài tập trong dạy học là một biện pháp quan trọng để nâng cao chất lượng dạy học. Bài tập hóa học có ý nghĩa, tác dụng về nhiều mặt. - Ý nghĩa trí dục: + Làm chính xác hóa các khái niệm hóa học; củng cố, đào sâu và mở rộng kiến thức một cách sinh động, phong phú, hấp dẫn. Chỉ khi vận dụng được các kiến thức vào việc giải bài tập, học sinh mới nắm được kiến thức một cách sâu sắc.

+ Ôn tập, hệ thống hóa kiến thức một cách tích cực nhất. Rèn luyện các kĩ năng hóa học như cân bằng phương trình phản ứng, tính toán theo công thức hóa học và phương trình hóa học,. Nếu là bài tập thực nghiệm sẽ rèn kĩ năng thực hành, góp phần vào việc giáo dục kĩ thuật tổng hợp cho học sinh. + Rèn luyện khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn đời sống, lao động sản xuất và bảo vệ môi trường; rèn luyện kĩ năng sử dụng ngôn ngữ hóa học và các thao tác tư duy.

- Ý nghĩa phát triển: Phát triển ở học sinh các năng lực tư duy logic, biện chứng, khái quát, độc lập, thông minh và sáng tạo. - Ý nghĩa giáo dục: Rèn luyện đức tính chính xác, kiên nhẫn, trung thực và lòng say mê khoa học Hóa học. Bài tập thực nghiệm còn có tác dụng rèn luyện văn hóa lao động (lao động có tổ chức, có kế hoạch, gọn gàng, ngăn nắp, sạch sẽ nơi làm việc). -7- TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

Lựa chọn, phân loại bài tập hóa học Hiện nay, trong các sách tham khảo hóa học, số lượng câu hỏi và bài toán hóa học rất phong phú và đa dạng. Để phục vụ tốt cho việc dạy và học hóa học, chúng tôi lựa chọn các bài tập hóa học dựa vào những tiêu chí sau: - Bám sát nội dung chương trình, mục tiêu của môn học, bám sát nội dung sách giáo khoa hóa học THPT. - Có nội dung phong phú, đậm bản chất hóa học và có tính thực tế, tránh sự nặng nề lắt léo về mặt toán học. Bên cạnh những bài tập cơ bản, cần có những bài tập tổng hợp, sâu sắc phát triển trí thông minh sáng tạo, khơi dậy hứng thú học tập của học sinh.

Bên cạnh những bài tập có hướng dẫn giải cần phải có những bài tập tự luyện, giúp học sinh tự học, phát huy tính chủ động sáng tạo của học sinh. Bên cạnh những bài tập tự luận là những bài tập trắc nghiệm,. Sau khi đã lựa chọn được các bài tập thì việc phân loại chúng có ý nghĩa quan trọng. Có nhiều cách phân loại bài tập tùy thuộc vào cơ sở phân loại.

Có thể dựa vào các cơ sở sau đây: - Dựa vào hình thái hoạt động của học sinh khi giải bài tập có thể chia thành: bài tập lý thuyết và bài tập thực nghiệm. - Dựa vào tính chất của bài tập có thể chia thành: bài tập định tính và bài tập định lượng. - Dựa vào nội dung có thể chia thành: bài tập nồng độ, bài tập điện phân, áp suất,. - Dựa vào kiểu bài hoặc dạng bài có thể chia thành: bài tập xác định công thức phân tử của chất ; tính thành phần phần trăm của hỗn hợp ; nhận biết ; tách chất ra khỏi hỗn hợp ; điều chế,.

- Dựa vào khối lượng kiến thức hay mức độ đơn giản, phức tạp, có thể chia thành: bài tập cơ bản và bài tập tổng hợp. - Dựa vào chức năng có thể chia thành: bài tập kiểm tra sự hiểu và nhớ ; bài tập đánh giá khả năng: vẽ sơ đồ, tìm tài liệu, tổng kết,. ; bài tập rèn luyện tư duy khoa học (phân tích, tổng hợp, quy nạp, diễn dịch,. -8- TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Trong phạm vi đề tài này, chúng tôi sử dụng cách phân loại bài tập theo mức độ nhận thức tư duy của học sinh.

Thang cấp độ nhận thức tư duy đã được nhiều tác giả nghiên cứu, thí dụ trên thế giới có Bloom, Lorin Anderson ,. ở Việt Nam, có GS Nguyễn Ngọc Quang,. Quan điểm của các nhà khoa học trên đã được trình bày cụ thể trong các tài liệu và trong nhiều luận văn thạc sĩ sư phạm hóa học trước đây. Sau khi nghiên cứu các quan điểm trên, nhận thấy có nhiều điểm tương đồng và phù hợp với Việt Nam, Bộ Giáo Dục và Đào Tạo Việt Nam đã chỉ đạo dạy học bám sát theo chuẩn kiến thức, kỹ năng theo các cấp độ: Nhận biết - Thông hiểu - Vận dụng (mức cơ bản) - Vận dụng sáng tạo (mức nâng cao).

Trong phạm vi đề tài này, chúng tôi áp dụng căn cứ phân loại trên để phân loại và xây dựng hệ thống các bài toán hóa học vô cơ - phần phi kim THPT. ■ Các bài tập dạng biết: Các bài tập ở dạng biết chỉ yêu cầu về năng lực nhận thức của học sinh là nhớ lại và nhắc lại những kiến thức đã học một cách máy móc. Tư duy của học sinh ở mức độ biết là tư duy cụ thể và kỹ năng tương ứng chỉ là kỹ năng bắt chước theo mẫu. ■ Các bài tập dạng hiểu: Các bài tập ở dạng hiểu yêu cầu học sinh có năng lực nhận thức là tái hiện kiến thức, diễn giải kiến thức, mô tả kiến thức.

Ở mức độ này, học sinh phải có tư duy logic, tương ứng với kỹ năng phát huy sáng kiến (làm không còn bắt chước máy móc). ■ Các bài tập dạng vận dụng: Ở các bài tập vận dụng, yêu cầu học sinh cần phải có là khả năng vận dụng kiến thức để xử lý tình huống khoa học cụ thể hay tình huống mới, tình huống trong đời sống thực tiễn.