Phương Pháp Định Giá Công Nghệ Trong Chuyển Giao Công Nghệ Sản Xuất Công Nghiệp Tại Việt Nam

Khám phá phương pháp định giá công nghệ trong chuyển giao công nghệ sản xuất công nghiệp tại Việt Nam qua luận văn thạc sĩ chi tiết.

• Tác giả: Nguyễn Gia Lượng
• Người hướng dẫn: TS. Lục Dư Khương
• Trường học: Trường Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Chính Sách Khoa Học Và Công Nghệ
• Đề tài: Phương Pháp Định Giá Công Nghệ Trong Chuyển Giao Công Nghệ Sản Xuất Công Nghiệp Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Định Giá Công Nghệ và Chuyển Giao Tại VN

Định giá công nghệ là hoạt động then chốt xác định giá trị của công nghệ sản xuất công nghiệp trong các giao dịch. Tại Việt Nam, thị trường công nghệ đang phát triển, nhu cầu định giá công nghệ ngày càng cấp thiết để thúc đẩy chuyển giao công nghệ hiệu quả. Doanh nghiệp vừa và nhỏ cần đổi mới công nghệ để tăng sức cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập WTO. Định giá công nghệ giúp doanh nghiệp xác định giá trị hợp lý của công nghệ cần chuyển giao. Quá trình cổ phần hóa doanh nghiệp cũng đòi hỏi thẩm định giá tài sản, bao gồm tài sản vô hình liên quan trực tiếp đến định giá công nghệ. Luận văn này tập trung nghiên cứu phương pháp luận và các phương pháp định giá công nghệ phù hợp với hoạt động chuyển giao công nghệ trong sản xuất công nghiệp tại Việt Nam.

1.1. Các Khái Niệm Cơ Bản về Công Nghệ Sản Xuất Công Nghiệp

Theo Luật Khoa học và Công nghệ năm 2000, công nghệ là tập hợp các phương pháp, quy trình, kỹ năng, bí quyết, công cụ, phương tiện dùng để biến đổi các nguồn lực thành sản phẩm. Công nghệ sản xuất công nghiệp tạo ra sản phẩm thuộc ngành sản xuất công nghiệp như: Thép, Cơ khí, Hóa chất, Thiết bị điện, Điện tử - Tin học, Công nghệ thông tin và Truyền thông, Xi măng, Gốm sứ xây dựng và vật liệu xây dựng, Xây dựng cầu, đường, Cao su, Sản xuất các sản phẩm y tế, Công nghiệp chế biến thực phẩm, Công nghiệp chế biến thức ăn chăn nuôi, gia súc.

1.2. Định Nghĩa và Tầm Quan Trọng của Chuyển Giao Công Nghệ

Chuyển giao công nghệ (Technology transfer) là chuyển giao quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng một phần hoặc toàn bộ công nghệ từ bên có quyền chuyển giao công nghệ sang bên nhận công nghệ (Luật Chuyển giao công nghệ năm 2006). Định giá chính xác công nghệ chuyển giao giúp bên bán và bên mua công nghệ có cơ sở để đưa ra được các mức phí kỳ vụ (royalty – mức phí của hợp đồng chuyển giao được trả cho bên chuyển giao công nghệ tính theo một giá trị phần trăm nhất định trên mỗi sản phẩm bán ra) phù hợp, thuận lợi cho việc đàm phán hợp đồng chuyển giao công nghệ thành công.

II. Thách Thức và Vấn Đề Trong Định Giá Công Nghệ tại VN

Thị trường chuyển giao công nghệ ở Việt Nam còn non trẻ và chưa ổn định. Hoạt động định giá tài sản vô hình còn trong giai đoạn thử nghiệm, thiếu phương pháp luận và ứng dụng thực tiễn. Các tổ chức định giá công nghệ chưa hình thành đầy đủ. Yếu tố chi phí, thị trường và thu nhập tác động đến giá trị công nghệ, nhưng việc xác định giá trị thực còn gặp nhiều khó khăn. Cần nghiên cứu các phương pháp định giá phù hợp để hỗ trợ hoạt động chuyển giao công nghệ và phát triển thị trường.

2.1. Thiếu Hụt Về Phương Pháp Luận Định Giá Chuẩn Tại Việt Nam

Hiện tại Việt Nam, việc định giá tài sản hữu hình và tài sản vô hình đã có những nghiên cứu bước đầu, việc định giá công nghệ vẫn đang trong giai đoạn mò mẫm cả về phương pháp luận cũng như ứng dụng thực tiễn. Các tổ chức định giá công nghệ cũng chưa hình thành. Nhưng do nhu cầu thực tế, hoạt động định giá công nghệ đang được khởi động để hỗ trợ cho hoạt động chuyển giao công nghệ và phát triển thị trường công nghệ ở Việt Nam.

2.2. Rào Cản Pháp Lý và Thông Tin trong Chuyển Giao Công Nghệ

Giới hạn pháp lý của chuyển giao công nghệ cũng là một yếu tố ảnh hưởng đến định giá. Sự minh bạch về thông tin công nghệ, rủi ro công nghệ và các yếu tố về sở hữu trí tuệ cũng cần được xem xét kỹ lưỡng.

2.3. Sự Khác Biệt Giữa Giá Thị Trường và Giá Trị Công Nghệ Thực

Giá cả thể hiện giá trị tương đối căn cứ vào hàng hóa hoặc dịch vụ do người mua hoặc người bán quan tâm trong từng trường hợp nhất định. Tuy nhiên, việc xác định giá trị thực của công nghệ là một thách thức, vì giá thị trường có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố khác nhau, không hoàn toàn phản ánh giá trị cốt lõi của công nghệ.

III. Phương Pháp Định Giá Công Nghệ Dựa Trên Thị Trường Hướng Dẫn

Phương pháp dựa trên thị trường sử dụng các giao dịch chuyển giao công nghệ tương tự để ước tính giá trị. Các phương pháp phổ biến bao gồm phương pháp so sánh, xếp hạng và "ngón tay cái". Mỗi phương pháp có ưu và nhược điểm riêng, đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về thị trường và đặc điểm công nghệ. Việc áp dụng cần linh hoạt và điều chỉnh phù hợp với bối cảnh Việt Nam.

3.1. Phương Pháp So Sánh Phân Tích Giao Dịch Tương Tự

Phương pháp so sánh dựa trên việc tìm kiếm các giao dịch chuyển giao công nghệ tương tự về loại công nghệ, quy mô, ứng dụng và thị trường. Các yếu tố điều chỉnh cần xem xét bao gồm thời gian, điều khoản hợp đồng, và các đặc điểm riêng biệt của công nghệ.

3.2. Phương Pháp Xếp Hạng Đánh Giá Định Tính và So Sánh

Phương pháp xếp hạng sử dụng các tiêu chí đánh giá định tính để so sánh công nghệ cần định giá với các công nghệ khác. Các tiêu chí có thể bao gồm hiệu quả, độ tin cậy, tính sáng tạo, và tiềm năng thị trường. Việc xếp hạng giúp xác định vị trí tương đối của công nghệ trong thị trường.

3.3. Phương Pháp Ngón Tay Cái Ước Tính Sơ Bộ Giá Trị Công Nghệ

Phương pháp “ngón tay cái” là phương pháp ước tính nhanh giá trị công nghệ dựa trên kinh nghiệm và kiến thức thị trường. Đây là phương pháp đơn giản, ít tốn kém nhưng độ chính xác thường thấp và cần được sử dụng thận trọng.

IV. Phương Pháp Định Giá Công Nghệ Dựa Trên Chi Phí và Thu Nhập

Phương pháp dựa trên chi phí xem xét chi phí phát triển, thay thế hoặc tái tạo công nghệ. Phương pháp dựa trên thu nhập ước tính giá trị dựa trên lợi nhuận hoặc dòng tiền dự kiến từ công nghệ. Phương pháp dòng tiền chiết khấu (DCF) là một công cụ phổ biến. Việc lựa chọn phương pháp phù hợp phụ thuộc vào thông tin sẵn có và đặc điểm của công nghệ.

4.1. Phương Pháp Chi Phí Tính Toán Chi Phí Quá Khứ và Thay Thế

Phương pháp dựa trên chi phí có thể dựa trên chi phí quá khứ (chi phí phát triển công nghệ) hoặc chi phí thay thế (chi phí để tạo ra một công nghệ tương đương). Cần điều chỉnh các yếu tố như khấu hao và lạm phát.

4.2. Phương Pháp Thu Nhập Ước Tính Lợi Nhuận và Dòng Tiền Tương Lai

Phương pháp dựa trên thu nhập ước tính giá trị dựa trên lợi nhuận hoặc dòng tiền dự kiến từ công nghệ. Phương pháp dòng tiền chiết khấu (DCF) là một công cụ phổ biến. Cần dự báo chính xác dòng tiền và lựa chọn tỷ lệ chiết khấu phù hợp.

4.3. Phân Tích Chi Phí Lợi Ích để Đánh Giá Hiệu Quả Công Nghệ

Phân tích chi phí - lợi ích giúp so sánh chi phí đầu tư vào công nghệ với lợi ích kinh tế mang lại. Việc này giúp nhà đầu tư và doanh nghiệp ra quyết định đầu tư hiệu quả.

V. Nghiên Cứu Ứng Dụng Kết Quả Định Giá Công Nghệ Tại Việt Nam

Nghiên cứu các trường hợp thực tế về định giá công nghệ trong chuyển giao công nghệ tại Việt Nam. Phân tích kết quả định giá đã thực hiện và so sánh với giá thị trường. Xác định các yếu tố ảnh hưởng đến giá trị và đề xuất giải pháp nâng cao tính chính xác của định giá.

5.1. Phân Tích Hợp Đồng Chuyển Giao Công Nghệ Giá và Điều Khoản

Nghiên cứu hồ sơ liên quan đến giá thanh toán hợp đồng chuyển giao công nghệ đã đăng ký tại Bộ Khoa học và Công nghệ từ khi có Nghị định số 45/1998/NĐ-CP ngày 01/7/1998 của Chính phủ quy định chi tiết về chuyển giao công nghệ đến nay. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến giá và điều khoản của hợp đồng.

5.2. So Sánh Kết Quả Định Giá Với Giá Thị Trường Thực Tế

So sánh kết quả định giá từ các phương pháp khác nhau với giá thị trường thực tế của công nghệ. Phân tích sự khác biệt và tìm ra nguyên nhân.

5.3. Bài Học Kinh Nghiệm Từ Các Giao Dịch Công Nghệ Thành Công

Rút ra bài học kinh nghiệm từ các giao dịch chuyển giao công nghệ thành công về quy trình định giá, đàm phán và ký kết hợp đồng. Đề xuất các giải pháp để cải thiện hiệu quả chuyển giao công nghệ.

VI. Giải Pháp Phát Triển Thị Trường và Định Giá Công Nghệ tại VN

Đề xuất các giải pháp thúc đẩy phát triển thị trường công nghệ và nâng cao hiệu quả định giá công nghệ trong chuyển giao công nghệ sản xuất công nghiệp tại Việt Nam. Tăng cường quản lý nhà nước, nâng cao vai trò của tổ chức dịch vụ khoa học và công nghệ, và xây dựng khung pháp lý hoàn thiện.

6.1. Tăng Cường Quản Lý Nhà Nước Về Chuyển Giao Công Nghệ

Tăng cường quản lý nhà nước trong hoạt động chuyển giao công nghệ. Hoàn thiện khung pháp lý, kiểm soát chất lượng công nghệ và hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thông tin và nguồn lực.

6.2. Nâng Cao Vai Trò Của Tổ Chức Dịch Vụ Khoa Học Công Nghệ

Nâng cao vai trò của các tổ chức cung cấp dịch vụ khoa học và công nghệ. Hỗ trợ tư vấn, định giá công nghệ, và kết nối doanh nghiệp với nguồn công nghệ phù hợp.

6.3. Hoàn Thiện Khung Pháp Lý Về Định Giá Tài Sản Trí Tuệ

Hoàn thiện khung pháp lý về định giá tài sản trí tuệ, bao gồm công nghệ, để tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho hoạt động chuyển giao công nghệ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN 1. Một số khái niệm Để xác định giá cả của công nghệ sản xuất công nghiệp một cách chính xác, khoa học và phù hợp với thực tiễn đòi hỏi chúng ta phải làm sáng tỏ một số khái niệm cơ bản có liên quan, phân tích những đặc điểm và nhận dạng công nghệ. Sau đây là một số khái niệm: - Công nghệ (Technology) là tập hợp các phương pháp, quy trình, kỹ năng, bí quyết, công cụ, phương tiện dùng để biến đổi các nguồn lực thành sản phẩm (Luật Khoa học và Công nghệ năm 2000). - Công nghệ sản xuất công nghiệp (Industrial Production Technology) là công nghệ tạo ra sản phẩm thuộc ngành (lĩnh vực) sản xuất công nghiệp.

Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài này, tác giả đề cập đến những ngành (lĩnh vực) sản xuất công nghiệp sau đây: Thép; Cơ khí; Hoá chất; Thiết bị điện; Điện tử - Tin học; Công nghệ thông tin và truyền thông; Xi măng; Gốm sứ xây dựng và vật liệu xây dựng; Xây dựng cầu, đường; Cao su; Sản xuất các sản phẩm y tế; Công nghiệp chế biến thực phẩm; Công nghiệp chế biến thức ăn chăn nuôi, gia súc. - Chuyển giao công nghệ (Technology transfer) là chuyển giao quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng một phần hoặc toàn bộ công nghệ từ bên có quyền chuyển giao công nghệ sang bên nhận công nghệ (Luật Chuyển giao công nghệ năm 2006). - Định giá công nghệ (Technology pricing) là hoạt động xác định giá của công nghệ (Luật Chuyển giao công nghệ). Việc định giá chính xác công nghệ chuyển giao giúp bên bán và bên mua công nghệ có cơ sở để đưa ra được các mức phí kỳ vụ (royalty – mức phí của hợp đồng chuyển giao được trả cho bên chuyển giao công nghệ tính theo một giá trị phần trăm nhất định trên mỗi sản phẩm bán ra) phù hợp, thuận lợi cho việc đàm phán hợp đồng chuyển giao công nghệ thành công.nam 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] - Tài sản vô hình (Intangible assets) là những tài sản thể hiện ra bằng những lợi ích kinh tế, chúng không có cấu tạo vật chất, mà tạo ra những quyền và những ưu thế đối với người sở hữu, và thường sinh ra thu nhập cho người sở hữu chúng.

Tài sản vô hình có thể được phân loại theo những tiêu thức: các quyền, các mối quan hệ, các nhóm tài sản vô hình, tài sản sở hữu trí tuệ. - Tài sản sở hữu trí tuệ (Intellectual Property Assets) là loại tài sản vô hình đặc biệt được luật pháp bảo vệ khỏi sự sử dụng trái phép của người khác. - Quyền sở hữu công nghiệp (Industrial Property Rights) là quyền của tổ chức, cá nhân đối với sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, thiết kế bố trí mạch tích hợp bán dẫn, nhãn hiệu, tên thương mại, chỉ dẫn địa lý, bí mật kinh doanh do mình sáng tạo ra hoặc sở hữu và quyền chống cạnh tranh không lành mạnh. Tuy nhiên, đối tượng quyền sở hữu công nghiệp trong hoạt động chuyển giao công nghệ (theo quy định của Luật Chuyển giao công nghệ) bao gồm sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, nhãn hiệu hàng hóa.

- Sáng chế (Patent) là giải pháp kỹ thuật dưới dạng sản phẩm hoặc quy trình nhằm giải quyết một vấn đề xác định bằng việc ứng dụng các quy luật tự nhiên. Một giải pháp dưới dạng sáng chế được bảo hộ theo kiểu độc quyền được gọi là patent. Patent là văn bằng bảo hộ sáng chế theo kiểu độc quyền và người chủ văn bằng được gọi là chủ patent hay chủ giải pháp. - Kiểu dáng công nghiệp (Industrial Design) là hình dáng bên ngoài của sản phẩm được thể hiện bằng hình khối, đường nét, màu sắc hoặc sự kết hợp những yếu tố này.

- Nhãn hiệu hàng hóa (Trademark) là dấu hiệu dùng để phân biệt hàng hoá, dịch vụ của các tổ chức, cá nhân khác nhau. - Licence (Li-xăng) là sự cho phép hoặc giấy phép đặc quyền sử dụng một đối tượng nào đó. Trong chuyển giao công nghệ, licence là quyền sử dụng công nghệ được chuyển giao và ký hợp đồng licence là sự thỏa thuận về quyền sử dụng (LUAN.nam 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] một đối tượng sở hữu đã được bảo hộ hoặc quyền sử dụng một bí quyết, một bí mật sản xuất một sản phẩm nào đó. - Giá hoặc giá cả (Price) là một thuật ngữ được dùng để chỉ một số tiền được yêu cầu, được đưa ra hoặc được trả cho một hàng hóa hoặc dịch vụ nhất định.

Giá bán trên thực tế có thể được công bố rộng rãi trước công chúng hoặc có thể được giữ bí mật. Tuỳ thuộc vào khả năng tài chính, động thái hoặc sự quan tâm của người mua hoặc người bán, mức giá trả cho hàng hóa hoặc dịch vụ đó có thể có liên quan hoặc không liên quan đến giá trị của hàng hóa hoặc dịch vụ đó. Tuy nhiên nhìn chung giá cả thể hiện giá trị tương đối căn cứ vào hàng hóa hoặc dịch vụ do người mua hoặc người bán quan tâm trong từng trường hợp nhất định. - Giá trị (Value) là một khái niệm kinh tế có liên quan đến giá cả, chủ yếu do người mua và người bán hàng hóa hoặc dịch vụ (luôn sẵn có) xác định.

Giá trị không có trên thực tế mà là mức giá dự tính sẽ phải trả đối với hàng hóa hoặc dịch vụ tại một thời điểm nhất định theo đúng với định nghĩa về giá trị. Khái niệm kinh tế về giá trị phản ánh tình hình thị trường lợi nhuận của người chủ sở hữu hàng hóa hoặc là người được hưởng dịch vụ vào thời điểm thẩm định giá. - Chi phí (Cost) là mức giá được trả cho hàng hóa hoặc dịch vụ hoặc là một số tiền cần có để tạo ra hoặc sản xuất ra hàng hóa hoặc dịch vụ. Khi hàng hóa hoặc dịch vụ đó được hoàn tất thì chi phí của hàng hóa hoặc dịch vụ đó được gọi là giá gốc.

Mức giá được trả cho hàng hóa hoặc dịch vụ đó trở thành chi phí đối với người mua. - Thị trường (Market) là một môi trường trong đó sự trao đổi hàng hóa và dịch vụ giữa người mua và người bán được thực hiện thông qua cơ chế giá. Mỗi bên đều rất nhạy cảm trước quan hệ cung cầu và yếu tố khác ảnh hưởng đến việc định giá cũng như khả năng, kiến thức và sự nắm bắt về tính hữu dụng của hàng hóa hoặc dịch vụ của mỗi bên, vào nhu cầu và ước muốn của mỗi cá nhân.nam 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] - Giá thị trường (Market Price) là tổng số tiền trao đổi ước tính về tài sản giữa một bên là người bán, sẵn sàng bán tài sản với một bên là người mua, sẵn sàng mua tài sản, vào thời điểm thẩm định giá, sau quá trình tiếp thị công khai mà tại đó bên bán và bên mua đều hành động một cách tự nguyện, thiện chí và hiểu biết lẫn nhau, trên thị trường trao đổi một cách khách quan và độc lập. - Giá bán tịnh (Net Selling Price) là giá được xác định bằng giá bán sản phẩm, dịch vụ được tạo ra bằng công nghệ được chuyển giao (tính theo hoá đơn bán hàng) trừ đi các khoản sau: Thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế xuất khẩu (nếu có); Chi phí mua các bán thành phẩm, bộ phận, chi tiết, linh kiện được nhập khẩu hoặc mua ở trong nước; Chi phí mua bao bì, chi phí đóng gói, chi phí vận tải sản phẩm đến nơi tiêu thụ, chi phí quảng cáo.

- Doanh thu thuần (Net Turnover) là tổng số tiền được xác định bằng doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ được tạo ra bằng công nghệ được chuyển giao, trừ đi các khoản giảm trừ doanh thu gồm chiết khấu thương mại, giảm giá hàng bán, hàng bán bị trả lại. - Lợi nhuận trước thuế (Profit before tax) được xác định bằng doanh thu thuần trừ đi tổng chi phí hợp lý để sản xuất sản phẩm có áp dụng công nghệ chuyển giao đã bán trên thị trường. - Lợi nhuận ròng (lãi ròng) (Profit-margin) là tổng thu nhập của một doanh nghiệp, hay còn gọi là lợi nhuận. Thu nhập ròng được tính toán từ tổng thu nhập có điều chỉnh thêm các khoản chi phí hoạt động, khấu hao, lãi suất, thuế và các chi phí khác liên quan đến họat động kinh doanh của doanh nghiệp.

Số liệu này được thể hiện trên báo cáo thu nhập, báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh của một doanh nghiệp, đó là số liệu tính toán nằm ở dòng cuối cùng nên còn được gọi bằng tên tiếng Anh là "the bottom line". Theo các chuẩn mực kế toán Việt Nam, thu nhập ròng (lãi ròng) được tính theo công thức sau: Thu nhập ròng = Doanh thu thuần - Giá vốn hàng bán - Chi phí bán hàng - Chi phí quản lý doanh nghiệp + Lợi nhuận thuần từ hoạt động tài chính + Các (LUAN.nam 11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] khoản thu nhập bất thường - Các khoản chi phí bất thường - Thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp. - Phí kỳ vụ (Royalty) là tiền được thanh toán cho giá công nghệ của bên nhận trả cho bên giao theo kỳ hạn xác định trước, trong một khoảng thời gian nhất định. Cụ thể theo các phương thức sau: + Trả kỳ vụ theo phần trăm (%) giá bán tịnh; + Trả theo phần trăm (%) doanh thu thuần; + Trả theo phần trăm (%) lợi nhuận trước thuế của bên nhận; + Hoặc kết hợp các phương thức nêu trên.

- Trả gọn (Lump Sum Price) là phương thức thanh toán giá công nghệ của bên nhận trả cho bên giao một khoản tiền hoặc một lượng hàng hoá nhất định, được chia ra để trả gọn một lần hay một số lần vào các thời điểm kết thúc từng giai đoạn của quá trình chuyển giao công nghệ trong thời hạn hợp đồng. Thị trường công nghệ - Yếu tố thúc đẩy chuyển giao công nghệ 1. Công nghệ và một số thuộc tính Để hiểu sâu hơn về công nghệ, chúng ta cần hiểu rõ về bản chất và thuộc tính của công nghệ theo nhiều góc độ nghiên cứu. Sau đây là một số định nghĩa về công nghệ1: a) Theo F.

Root: Công nghệ là dạng kiến thức có thể áp dụng được vào việc sản xuất ra các sản phẩm và sáng tạo ra các sản phẩm mới.Jones, 1970: Công nghệ là cách thức mà qua đó các nguồn lực được chuyển thành hàng hóa.Baranson, 1976: Công nghệ là tập hợp các kiến thức về một quy trình hoặc /và các kỹ thuật chế biến cần thiết để sản xuất ra các vật liệu, cấu kiện, sản phẩm công nghiệp hoàn chỉnh.