Đặt vấn đề dẫn dắt vào bài học :. Nội dung bài học: ……………… Ở mỗi phần dưới đây, hoạt động của giáo viên chủ yếu là lựa chọn và tổ chức các hoạt động phù hợp, còn hoạt động của học sinh là lựa chọn và thực hiện các hoạt động tương thích yêu cầu nhiệm vụ được giao. Có thể chia theo các vấn đề chính và trình bày theo cách sau (tuy nhiên, cũng có thể trình bày theo dạng cột/bảng, tuỳ theo điều kiện cụ thể của giáo viên thực hiện): + Dẫn nhập vào chủ đề tích hợp, hay bài học tích hợp: - Giới thiệu tổng quan về bài học. + Giới thiệu chủ đề: - Tên chủ đề:.; - Mục tiêu chủ đề:.; - Nội dung chủ đề: (Giới thiệu tổng quan về các nhiệm vụ hay trình tự thực hiện, kỹ năng cần đạt được theo mục tiêu của bài học): Nhiệm vụ 1 (công việc 1); Nhiệm vụ 2 (công việc 2); ……; Hoạt động giáo viên: ………; Hoạt động học sinh: ……….; + Giải quyết vấn đề : 13 - Nhiệm vụ 1 (công việc 1): Lý thuyết liên quan, chỉ đề cập những kiến thức lý thuyết liên quan đến nhiệm vụ 1; Trình tự thực hiện, hướng dẫn ban đầu thực hiện nhiệm vụ 1; Thực hành, hướng dẫn thường xuyên thực hiện nhiệm vụ 1; Hoạt động của giáo viên: ……; Hoạt động của học sinh: …….; - Nhiệm vụ 2 (công việc 2): Lý thuyết liên quan, chỉ đề cập những kiến thức lý thuyết liên quan đến nhiệm vụ 2; Trình tự thực hiện, hướng dẫn ban đầu thực hiện nhiệm vụ 2; Thực hành, hướng dẫn thường xuyên thực hiện nhiệm vụ 2; Hoạt động của giáo viên: …; Hoạt động của học sinh: …; + Kết thúc chủ đề (nhiệm vụ): Củng cố kiến thức (nhấn mạnh các kiến thức liên quan cần lưu ý); Củng cố kỹ năng (củng cố các kỹ năng cần lưu ý; các sai lầm thường gặp và cách khắc phục.); Nhận xét về kết quả học tập (đánh giá về ý thức, kết quả học tập); Hướng dẫn chuẩn bị cho buổi học sau (về kiến thức, dụng cụ.
Hoạt động giáo viên: …; Hoạt động học sinh: …; + Hướng dẫn học bài ở nhà: Hướng dẫn đọc tài liệu liên quan đến nội dung bài học để tham khảo; Hướng dẫn tự rèn luyện. Hoạt động giáo viên; Hoạt động học sinh; 1. Quan niệm về dạy học tích hợp Theo Đỗ Hương Trà [19], có 3 nguyên tắc: tích hợp, hợp tác và tổng hợp tạo nên khung quan niệm của dạy học tích hợp, liên môn, nó bổ sung và củng cố lẫn nhau. Khi thiết kế chủ đề tích hợp, liên môn đòi hỏi phải chuyển được 3 nguyên tắc này vào hoạt động dạy học và đề xuất được tình huống cho phép sự huy động kiến thức của nhiều môn học và thực hiện sự hợp tác giữa giáo viên thuộc các lĩnh vực học tập, hay môn học khác nhau và cho phép thực hiện tổng hợp mang tính tích hợp các môn học.
Theo Nguyễn Thị Kim Dung [6], dạy học tích hợp là một quan niệm dạy học nhằm hình thành ở học sinh năng lực giải quyết hiệu quả các tình huống thực tiễn dựa trên sự huy động nội dung, kiến thức, kĩ năng thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau. Điều đó cũng có nghĩa là đảm bảo để mỗi học sinh 14 biết cách vận dụng kiến thức học được trong nhà trường vào các hoàn cảnh cụ thể xuất phát từ thực tiễn qua đó trở thành một người công dân có trách nhiệm, một người lao động có năng lực. Dạy học tích hợp đòi hỏi việc học tập trong nhà trường phải được gắn với các tình huống của cuộc sống mà sau này học sinh có thể đối mặt vì thế nó trở nên có ý nghĩa đối với học sinh. Với cách hiểu như vậy, dạy học tích hợp phải được thể hiện ở cả nội dung chương trình, phương pháp dạy học, phương pháp kiểm tra đánh giá, hình thức tổ chức dạy học.
Như vậy, thực hiện dạy học tích hợp sẽ phát huy tối đa sự trưởng thành và phát triển ở mỗi học sinh, giúp các em thành công trong vai trò của người chủ gia đình, người công dân, người lao động tương lai. Có thể nói, dạy học truyền thống ít hoặc không có nhiều liên hệ giữa các môn hoặc phân môn, giáo viên giảng dạy theo truyền thống hầu như chỉ được trang bị các môn học rời nhau ở trường phổ thông hoặc ở Cao đẳng, Đại học. Trong khi đó, để thực hiện được công tác dạy học tích hợp, giáo viên phải được trang bị kiến thức tổng hợp, mang tính liên môn hơn trong quá trình được đào tạo và khi thực hiện công tác giảng dạy, giáo viên không những phải thể hiện được điều đó, mà còn biết lôi cuốn, hướng dẫn học sinh tham gia phát hiện, bổ sung, xây dựng nội dung, phương pháp cho bài học tích hợp. Dạy học tích hợp làm cho việc học mang nhiều ý nghĩa hơn khi xét theo góc độ liên kết học sinh với học sinh, học sinh với giáo viên, liên kết các môn học, độ phức hợp và giải quyết vấn đề.
Trên bình diện của học sinh, các em cảm thấy hứng thú hơn vì được thể hiện năng lực của chính mình. Dạy học tích hợp là khuyến khích học sinh có động cơ học tập vì vấn đề cơ bản xuất phát từ thực tiễn và phải huy động nhiều nguồn tri thức mới có thể giải quyết được. Chương trình tích hợp chú trọng nhu cầu tiếp thu kiến thức phù hợp với nhu cầu của học sinh, học sinh sẽ được học cái mình thấy cần thiết và yêu thích, người ta gọi đó là “động cơ nội tại”. Chính vì có động cơ học tập mà việc học trở nên nhẹ nhàng và thích thú hơn.
15 Nhận xét: + Dạy học tích hợp có các đặc điểm sau: - Lấy người học làm trung tâm: Dạy học lấy người học là trung tâm đòi hỏi người học là chủ thể của hoạt động học, họ phải tự học, tự nghiên cứu để tìm ra kiến thức. Theo đó, người học tự thể hiện mình, phát triển năng lực làm việc theo nhóm, hợp tác với bạn, với lớp. Học sinh sẽ đưa ra cách thức giải quyết đầy tính sáng tạo, kích thích các thành viên trong nhóm hăng hái tham gia vào giải quyết tình huống, vấn đề. Trong công tác dạy học, giáo viên là người tổ chức và hướng dẫn cho học sinh tự tìm kiếm kiến thức và phương thức tìm kiếm kiến thức bằng hành động của chính mình.
Trong quá trình đó, kiến thức có thể chưa chính xác, chưa khoa học, nhưng các em có thể căn cứ vào kết luận của giáo viên để tự kiểm tra, đánh giá rút kinh nghiệm về cách học của mình. Nhờ đó, nhận ra những sai sót và biết cách sửa sai đó, rồi chính xác hoá và chiếm lĩnh lấy kiến thức, hay chính là biết cách học. - Theo định hướng đầu ra: Đặc điểm cơ bản nhất và có ý nghĩa trung tâm của giai đoạn giáo dục theo định hướng nghề nghiệp, hướng vào các năng lực thực hiện là định hướng kết quả đầu ra của quá trình đào tạo, tức là xem người học có thể làm được những gì? Tận dụng được gì vào những thực tiễn? Thể hiện mức độ đạt chuẩn ra sao?. Dạy học tích hợp chú ý đến kết quả học tập của người học để có thể sử dụng trong công việc, nghề nghiệp sau này.
Vì vậy, đòi hỏi quá trình học tập phải đảm bảo chất lượng và hiệu quả để có thể thực hiện được nhiệm vụ. Từ những kết quả đầu ra sẽ xác định vai trò của các bên liên quan tạo ra kết quả đầu ra này, xem như tập hợp các hành vi được mong đợi sau hoạt động, hay công việc mà người đó sẽ đảm nhiệm. - Hướng vào hình thành, phát triển các năng lực đã định: 16 Do định hướng kết quả đầu ra, nên để đảm bảo thành công của dạy học tích hợp ta phải xác định được các năng lực mà người học cần đạt sau khi học, cũng như chỉ rõ các cơ hội hình thành và phát triển chúng qua chủ đề tích hợp. Các năng lực này được thể hiện ở các công việc, nhiệm vụ, tình huống,… theo các yêu cầu, hay tiêu chuẩn đặt ra và đã được xác định trong khi xây dựng chương trình tích hợp.
Một chủ đề tích hợp thường được kết cấu theo các mô đun (hay phần), hướng vào đạt được các năng lực thực hiện. Điều này cũng đồng nghĩa với việc các nội dung trong mô đun phải được xây dựng theo hướng tiếp cận kỹ năng. Theo đó, đánh giá kết quả học tập cũng phải theo hướng đánh giá năng lực người học, hướng vào sự tiến bộ của chính học sinh, so sánh với chính học sinh đó ở thời điểm trước, chứ không dùng đánh giá để so sánh cá nhân này với cá nhân khác. Vì vậy, ta cần đánh giá xem người học đã hiểu được gì, làm được những gì theo nhiệm vụ đề ra, theo mô tả năng lực đã có, theo cách người thành đạt thực hiện được trong thực tế.
+ Dạy học tích hợp có nhiều cách thức tiếp cận, như trong phần tổng quan đã trình bày. Trong dạy học ở trường phổ thông có thể hiểu dạy học tích hợp ở mức độ phù hợp hơn, cụ thể hơn: Dạy học tích hợp là một kiểu dạy học, trong đó nội dung dạy học được liên hệ/kết hợp/ tích hợp từ một hay nhiều môn học hoặc phân môn khác nhau, kiến thức của những ngành khoa học khác nhau. Nội dung tích hợp có thể triển khai thông qua một hoặc một vài khâu nào đó trong quá trình dạy học hoặc thông qua một vài tiết, được gọi là bài học tích hợp; cũng có thể thông qua một chuyên đề (hay chủ đề) tích hợp (với số tiết dạy tương đối nhiều) được gọi là chuyên đề (hay chủ đề) tích hợp. Nếu nội dung tích hợp trải rộng thông qua môn học được gọi là môn học tích hợp.
Bởi vậy, có thể xem "Bài dạy tích hợp" là một bộ phận (đơn vị) của việc dạy học tích hợp. 17 + Điểm khác biệt giữa giáo án tích hợp so với giáo án thông thường trong dạy học môn Toán ở trường phổ thông là: giáo án tích hợp phải thể hiện rõ nội dung dạy học được tích hợp từ nhiều môn học hoặc phân môn khác nhau; còn giáo án thông thường không có hoặc không thể hiện rõ điều đó. Hình thức thiết kế và tổ chức hoạt động dạy học chủ đề tích hợp trong môn Toán 1.1 Một số quy trình xây dựng, thiết kế chủ đề tích hợp trong và ngoài nước Hầu hết các nước như: Úc, Pháp, Thụy Điển,.