Luận văn sử dụng phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực tổ chức hoạt động học theo nhóm phần hidrocacbon trong chương trình hoá học lớp 11 thpt

Phương pháp dạy học tích cực (PPDH tích cực) là chìa khóa để nâng cao chất lượng giảng dạy hóa học lớp 11. 157 trang · Đại học Đà Nẵng · 2018.

• Tác giả: Trương Quỳnh Anh
• Người hướng dẫn: ThS. Phan Văn An
• Trường học: Đại học Đà Nẵng
• Chuyên ngành: Hóa học
• Đề tài: Sử Dụng Phương Pháp Và Kĩ Thuật Dạy Học Tích Cực Tổ Chức Hoạt Động Học Theo Nhóm Phần Hidrocacbon Trong Chương Trình Hóa Học Lớp 11
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lí do chọn đề tài
• 0.2. Mục đích nghiên cứu
• 0.3. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng, khách thể nghiên cứu
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Giả thuyết khoa học
• 0.7. Cái mới của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC
• 1.1.1. Định hướng đổi mới căn bản toàn diện Giáo dục phổ thông sau 2015
• 1.2. Khái niệm năng lực
• 1.3. Cấu trúc của năng lực
• 1.4. Quá trình hình thành năng lực
• 1.5. Năng lực của học sinh
• 1.6. Các năng lực cốt lõi của học sinh
• 1.7. Phát triển chương trình dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh
• 1.7.1. Các yêu cầu của bài học thiết kế theo cách tiếp cận năng lực
• 1.7.2. Tính nhất quán của chương trình dạy học theo định hướng phát triển năng lực
• 1.8. VỀ ĐỔI MỚI NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP, HÌNH THỨC TỔ CHỨC DẠY HỌC VÀ KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ
• 1.9. XÂY DỰNG BÀI HỌC VÀ TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG HỌC THEO NHÓM VÀ HƯỚNG DẪN HỌC SINH TỰ HỌC
• 2. CHƯƠNG 2: XÂY DỰNG BÀI HỌC VÀ TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG THEO NHÓM PHẦN HYDROCACBON TRONG CHƯƠNG TRÌNH HOÁ HỌC LỚP 11 THPT THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH
• 2.1. Những yêu cầu cơ bản và nhiệm vụ của phần hidrocacbon trong chương trình hoá học lớp 11 THPT
• 2.2. Qui trình xây dựng bài học
• 2.2.1. Định hướng chung
• 2.2.2. Quy trình xây dựng bài học
• 2.2.3. Một số chủ đề chương hidrocacbon
• 2.3. MỘT SỐ CHỦ ĐỀ CHƯƠNG HYDROCACBON KHÔNG NO
• 2.3.1. Chủ đề 2: ANKAĐIEN (1 Tiết)
• 2.4. MỘT SỐ CHỦ ĐỀ CHƯƠNG HIĐROCACBON THƠM
• 2.4.1. Chủ đề 1: BENZEN VÀ ANKYLBENZEN (2 Tiết)
• 2.4.2. Chủ đề 2: STIREN VÀ NAPHTALEN (2 Tiết)
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.2. Đối tượng thực nghiệm
• 3.3. Tiến hành thực nghiệm
• 3.3.1. Chuẩn bị cho TNSP
• 3.3.2. Tổ chức thực hiện
• 3.3.3. Kiểm tra, đánh giá kết quả
• 3.3.4. Xử lí kết quả thực nghiệm
• 3.3.5. Kết quả thực nghiệm
• 3.3.6. Kết quả các bài kiểm tra thực nghiệm
• 3.3.7. Kết quả thăm dò ý kiến giáo viên của các lớp tiến hành thực nghiệm
• 3.3.8. Kết quả thăm dò ý kiến HS của các lớp tiến hành thực nghiệm
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC KÝ HIỆU VÀ CỤM TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU, SƠ ĐỒ, HÌNH

Tóm tắt

I. Tổng Quan Phương Pháp Dạy Học Tích Cực Hóa Học Lớp 11

Phương pháp dạy học tích cực (PPDH tích cực) là chìa khóa để nâng cao chất lượng giảng dạy hóa học lớp 11. Thay vì chỉ truyền đạt kiến thức một chiều, PPDH tích cực tập trung vào việc phát huy tính chủ động, sáng tạo của học sinh. Học sinh không chỉ là người tiếp nhận thông tin mà còn là người tham gia vào quá trình khám phá, tìm tòi kiến thức. Điều này giúp các em hiểu sâu sắc hơn về bản chất của hóa học lớp 11 và phát triển các kỹ năng cần thiết. Theo UNESCO, giáo dục thế kỷ XXI cần tập trung vào "học để biết, học để làm, học để tự khẳng định mình và học để chung sống", điều này càng khẳng định vai trò quan trọng của PPDH tích cực. Đổi mới phương pháp dạy học là một việc làm đã và đang được toàn ngành giáo dục hưởng ứng và đã có một số kết quả đáng ghi nhận, nhưng nhìn chung chưa đáp ứng được hết nhu cầu tạo đạo con người theo yêu cầu phát triển của xã hội hiện đại.

1.1. Mục Tiêu Của Phương Pháp Dạy Học Tích Cực

Mục tiêu chính của phương pháp dạy học tích cực là tạo ra môi trường học tập mà học sinh được khuyến khích tham gia một cách chủ động vào quá trình học. Điều này bao gồm việc đặt câu hỏi, thảo luận, làm việc nhóm và giải quyết vấn đề. PPDH tích cực không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển các kỹ năng tư duy phản biện, sáng tạo và kỹ năng làm việc nhóm. Theo chương trình giáo dục phổ thông mới, các năng lực của học sinh sau khi kết thúc chương trình giáo dục phổ thông được xác định là: Năng lực tự chủ và tự học, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo, năng lực thể chất, năng lực thẩm mĩ, năng lực ngôn ngữ và giao tiếp, năng lực tìm hiểu tự nhiên và xã hội, năng lực hợp tác, năng lực tin học, năng lực công nghệ và năng lực tính toán.

1.2. Ưu Điểm Của Phương Pháp Dạy Học Tích Cực

Ưu điểm phương pháp dạy học tích cực là tạo ra sự hứng thú và động lực học tập cho học sinh. Khi học sinh được tham gia vào quá trình học, các em sẽ cảm thấy có trách nhiệm hơn với việc học của mình. PPDH tích cực cũng giúp học sinh phát triển các kỹ năng mềm như giao tiếp, làm việc nhóm và giải quyết vấn đề. Ngoài ra, PPDH tích cực còn giúp học sinh ghi nhớ kiến thức lâu hơn và có khả năng vận dụng kiến thức vào thực tế. Trong số các PPDH tích cực thì DH theo nhóm đã được nhiều nhà giáo dục quan tâm bởi đặc điểm của DH theo nhóm là thông qua hoạt động học tập, HS được hình thành và phát triển các kĩ năng xã hội như: giao tiếp, ngôn ngữ, khả năng hợp tác, làm việc cùng nhau, chia sẻ kinh nghiệm cũng như kiến thức…từ đó phát triển tư duy, khả năng phát hiện và giải quyết vấn đề, đồng thời lĩnh hội được kiến thức bài học và kiến thức xã hội.

II. Thách Thức Khi Áp Dụng Dạy Học Tích Cực Hóa Học 11

Mặc dù phương pháp dạy học tích cực mang lại nhiều lợi ích, việc áp dụng nó trong giảng dạy hóa học lớp 11 cũng gặp phải không ít thách thức. Một trong những thách thức lớn nhất là sự chuẩn bị của giáo viên. Giáo viên cần phải có kiến thức sâu rộng về hóa học lớp 11, đồng thời phải nắm vững các kỹ thuật dạy học tích cực. Bên cạnh đó, việc quản lý lớp học và đảm bảo tất cả học sinh đều tham gia vào quá trình học cũng là một thách thức không nhỏ. Ở nước ta hiện nay, PPDH theo nhóm được sử dụng trong dạy học ở trường phổ thông còn hạn chế, nếu có sử dụng thì chỉ mang tính hình thức. Chính vì lí do trên chúng tôi đã chọn nghiên cứu đề tài “Sử dụng phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực tổ chức hoạt động học theo nhóm phần hidrocacbon trong chương trình hoá học lớp 11“.

2.1. Yêu Cầu Về Chuẩn Bị Của Giáo Viên

Giáo viên cần phải đầu tư thời gian và công sức để chuẩn bị bài giảng một cách kỹ lưỡng. Điều này bao gồm việc lựa chọn các hoạt động phù hợp với nội dung bài học và trình độ của học sinh. Giáo viên cũng cần phải tạo ra các tài liệu hỗ trợ học tập như phiếu bài tập, sơ đồ tư duy và các nguồn tài liệu tham khảo khác. Ngoài ra, giáo viên cần phải liên tục cập nhật kiến thức và kỹ năng của mình để đáp ứng yêu cầu của đổi mới phương pháp dạy học. Để thiết kế được một bài học phù hợp với xu thế đổi mới, giáo viên cần nắm được những yêu cầu của một bài học theo hướng tiếp cận năng lực người học.

2.2. Quản Lý Lớp Học Hiệu Quả Khi Dạy Tích Cực

Việc quản lý lớp học khi áp dụng phương pháp dạy học tích cực đòi hỏi giáo viên phải có kỹ năng điều hành và kiểm soát tốt. Giáo viên cần phải tạo ra một môi trường học tập mà học sinh cảm thấy thoải mái và tự tin để tham gia vào các hoạt động. Đồng thời, giáo viên cũng cần phải đảm bảo rằng tất cả học sinh đều có cơ hội đóng góp ý kiến và học hỏi lẫn nhau. Giáo viên chủ yếu là người tổ chức, hỗ trợ học sinh tự lực và tích cực lĩnh hội tri thức. Chú trọng sự phát triển khả năng giải quyết vấn đề, khả năng giao tiếp,.

III. Cách Dạy Học Tích Cực Hóa Học 11 Kỹ Thuật Ví Dụ

Có rất nhiều kỹ thuật dạy học tích cực có thể áp dụng trong giảng dạy hóa học lớp 11. Một số kỹ thuật phổ biến bao gồm: dạy học theo dự án, dạy học theo nhóm, dạy học nêu vấn đề, và sử dụng các trò chơi học tập. Mỗi kỹ thuật đều có những ưu điểm và nhược điểm riêng, và giáo viên cần phải lựa chọn kỹ thuật phù hợp với nội dung bài học và đặc điểm của học sinh. Cốt lõi của đổi mới giáo dục là đổi mới PPDH theo hướng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của HS, tăng cường kĩ năng làm việc theo nhóm, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn.

3.1. Dạy Học Theo Dự Án Trong Hóa Học Lớp 11

Dạy học theo dự án là một kỹ thuật dạy học mà học sinh được giao một dự án cụ thể để thực hiện. Dự án này có thể liên quan đến một vấn đề thực tế trong cuộc sống, và học sinh cần phải vận dụng kiến thức và kỹ năng của mình để giải quyết vấn đề đó. Ví dụ, học sinh có thể được giao dự án nghiên cứu về ảnh hưởng của ô nhiễm môi trường đến các phản ứng hóa học. Nhấn mạnh vào hoạt động tìm hiểu, khám phá, trải nghiệm và đặc biệt vận dụng kiến thức vào giải quyết các tình huống gắn với cuộc sống thực tế.

3.2. Dạy Học Theo Nhóm Hợp Tác Giải Quyết Bài Tập

Dạy học theo nhóm là một kỹ thuật dạy học mà học sinh được chia thành các nhóm nhỏ để cùng nhau giải quyết một vấn đề hoặc thực hiện một nhiệm vụ. Kỹ thuật này giúp học sinh phát triển các kỹ năng làm việc nhóm, giao tiếp và hợp tác. Ví dụ, học sinh có thể được chia thành các nhóm để giải các bài tập về cân bằng hóa học. Thông qua hoạt động học tập, HS được hình thành và phát triển các kĩ năng xã hội như: giao tiếp, ngôn ngữ, khả năng hợp tác, làm việc cùng nhau, chia sẻ kinh nghiệm cũng như kiến thức…từ đó phát triển tư duy, khả năng phát hiện và giải quyết vấn đề, đồng thời lĩnh hội được kiến thức bài học và kiến thức xã hội.

IV. Ứng Dụng Thực Tế Phương Pháp Dạy Học Tích Cực Hóa 11

Việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực trong giảng dạy hóa học lớp 11 có thể mang lại những kết quả đáng kể. Học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn phát triển các kỹ năng cần thiết cho cuộc sống và công việc sau này. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng học sinh được học theo PPDH tích cực có kết quả học tập tốt hơn và có khả năng vận dụng kiến thức vào thực tế tốt hơn so với học sinh được học theo phương pháp truyền thống. Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ là nguồn tư liệu bổ sung về việc nghiên cứu, sử dụng hiệu quả các hình thức tổ chức hoạt động nhóm hợp tác trong dạy và học hóa học ở trường THPT.

4.1. Ví Dụ Về Bài Giảng Hóa Học 11 Tích Cực

Một ví dụ về bài giảng hóa học lớp 11 tích cực là bài giảng về phản ứng oxi hóa khử. Thay vì chỉ giảng giải lý thuyết, giáo viên có thể tổ chức cho học sinh thực hiện các thí nghiệm để quan sát và phân tích các hiện tượng xảy ra. Sau đó, học sinh có thể thảo luận và đưa ra kết luận về bản chất của phản ứng oxi hóa khử. Nhấn mạnh vào hoạt động tìm hiểu, khám phá, trải nghiệm và đặc biệt vận dụng kiến thức vào giải quyết các tình huống gắn với cuộc sống thực tế.

4.2. Đánh Giá Hiệu Quả Phương Pháp Dạy Học Tích Cực

Để đánh giá hiệu quả của phương pháp dạy học tích cực, giáo viên có thể sử dụng nhiều phương pháp khác nhau như: quan sát, phỏng vấn, kiểm tra viết và đánh giá sản phẩm của học sinh. Quan trọng là giáo viên cần phải thu thập thông tin một cách khách quan và sử dụng thông tin đó để cải thiện phương pháp dạy học của mình. Tiêu chí đánh giá dựa vào năng lực đầu ra, có tính đến sự tiến bộ trong quá trong quá trình học tập, chú trọng khả năng vận dụng trong các tình huống thực tiễn.

V. Kết Luận Triển Vọng Dạy Học Tích Cực Hóa Học 11

Phương pháp dạy học tích cực là một xu hướng tất yếu trong giáo dục hiện đại. Việc áp dụng PPDH tích cực trong giảng dạy hóa học lớp 11 không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển các kỹ năng cần thiết cho cuộc sống và công việc sau này. Tuy nhiên, để áp dụng PPDH tích cực một cách hiệu quả, giáo viên cần phải có sự chuẩn bị kỹ lưỡng và liên tục cập nhật kiến thức và kỹ năng của mình. Đổi mới PPDH là một việc làm đã và đang được toàn ngành giáo dục hưởng ứng và đã có một số kết quả đáng ghi nhận, nhưng nhìn chung chưa đáp ứng được hết nhu cầu tạo đạo con người theo yêu cầu phát triển của xã hội hiện đại.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Bồi Dưỡng Giáo Viên

Việc bồi dưỡng giáo viên về phương pháp dạy học tích cực là vô cùng quan trọng. Giáo viên cần được trang bị kiến thức và kỹ năng cần thiết để có thể áp dụng PPDH tích cực một cách hiệu quả trong lớp học. Các chương trình bồi dưỡng cần tập trung vào việc cung cấp cho giáo viên các kỹ thuật dạy học tích cực cụ thể và các ví dụ thực tế về cách áp dụng các kỹ thuật đó trong giảng dạy hóa học lớp 11. Giáo viên cần được trang bị kiến thức và kỹ năng cần thiết để có thể áp dụng PPDH tích cực một cách hiệu quả trong lớp học.

5.2. Hướng Phát Triển Phương Pháp Dạy Học Tích Cực

Trong tương lai, phương pháp dạy học tích cực sẽ tiếp tục phát triển và hoàn thiện. Các nhà nghiên cứu và giáo viên sẽ tiếp tục tìm kiếm các kỹ thuật dạy học tích cực mới và các phương pháp áp dụng các kỹ thuật đó một cách hiệu quả hơn. Đồng thời, việc ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông vào PPDH tích cực cũng sẽ ngày càng trở nên phổ biến. Chú trọng sử dụng các quan điểm, phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực; các phương pháp học thí nghiệm, thực hành.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục phổ thông theo định hướng chuyển từ truyền thụ kiến thức sang phát triển phẩm chất và năng lực người học là xu thế tất yếu của giáo dục Việt Nam sau năm 2015. Bối cảnh này gắn liền với bốn trụ cột giáo dục thế kỷ XXI do UNESCO xác định: "học để biết, học để làm, học để tự khẳng định mình và học để chung sống". Thực tiễn giảng dạy tại các trường Trung học phổ thông (THPT) cho thấy, việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực, đặc biệt là dạy học theo nhóm, vẫn còn nhiều hạn chế và mang tính hình thức, chưa khai thác hết tiềm năng phát triển kỹ năng xã hội, khả năng tự học và giải quyết vấn đề của học sinh.

Phần Hiđrocacbon trong chương trình Hóa học lớp 11 giữ vai trò nền tảng, cung cấp hệ thống tri thức cơ sở về cấu trúc, đồng đẳng, đồng phân và tính chất hóa học để học sinh tiếp tục nghiên cứu phần dẫn xuất hiđrocacbon. Việc tổ chức hoạt động dạy học theo nhóm cho phần kiến thức này được tác giả Trương Quỳnh Anh lựa chọn nghiên cứu trong khóa luận tốt nghiệp cử nhân sư phạm tại Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng (năm 2018), dưới sự hướng dẫn của ThS. Phan Văn An.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài là vận dụng phương pháp dạy học theo nhóm nhằm nâng cao kết quả dạy và học môn Hóa học phần Hiđrocacbon lớp 11 (chương trình nâng cao) tại trường THPT.

Để hoàn thành mục tiêu trên, đề tài xác định 6 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Nghiên cứu tổng quan vấn đề.
2. Nghiên cứu cơ sở lí luận về đổi mới phương pháp dạy học (định hướng, mục đích, đặc trưng phương pháp dạy học tích cực) và cơ sở lí thuyết về dạy học theo nhóm.
3. Nghiên cứu nội dung, chương trình Hóa học 11 nâng cao.
4. Tìm hiểu thực trạng việc sử dụng phương pháp dạy học theo nhóm trong dạy và học hóa học phần Hiđrocacbon ở trường THPT.
5. Thiết kế hệ thống bài lên lớp có sử dụng phương pháp dạy học theo nhóm trong dạy và học Hóa học 11 phần Hiđrocacbon chương trình nâng cao ở trường THPT.
6. Tiến hành thực nghiệm sư phạm để kiểm chứng tính khả thi và hiệu quả của đề tài.

Đối tượng nghiên cứu của khóa luận là phương pháp dạy học theo nhóm trong dạy học Hóa học phần Hiđrocacbon lớp 11 chương trình nâng cao tại trường THPT. Khách thể nghiên cứu là quá trình dạy học Hóa học tại các trường phổ thông. Phạm vi nghiên cứu được thực hiện từ ngày 01/10/2017 đến ngày 21/04/2018, trên mẫu khảo sát thực nghiệm gồm hơn 300 học sinh tại hai trường: THPT Thái Phiên (huyện Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam) và THPT Nguyễn Văn Cừ (tỉnh Quảng Nam).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng hệ thống cơ sở lý luận dựa trên các khái niệm, mô hình giáo dục học và phương pháp dạy học bộ môn Hóa học:

• Khái niệm và cấu trúc năng lực: Năng lực được định nghĩa là khả năng huy động tổng hợp các kiến thức, kĩ năng và thuộc tính tâm lí cá nhân (hứng thú, niềm tin, ý chí) để thực hiện thành công công việc trong một bối cảnh nhất định. Cấu trúc năng lực gồm định hướng chức năng ở trung tâm, bao quanh bởi các thành tố: kiến thức, khả năng nhận thức, khả năng thực hành/năng khiếu, thái độ, xúc cảm, giá trị, đạo đức và động cơ đặt trong một hoàn cảnh cụ thể. Mô hình phát triển năng lực gồm các bước tiến: tiếp nhận thông tin $\rightarrow$ xử lí thông tin $\rightarrow$ áp dụng kiến thức $\rightarrow$ thái độ và hành động $\rightarrow$ kết hợp tạo thành năng lực $\rightarrow$ tính trách nhiệm và chuyên nghiệp $\rightarrow$ năng lực nghề.
• Hệ thống năng lực cốt lõi: Chương trình giáo dục phổ thông định hướng 10 năng lực cốt lõi gồm: Tự chủ và tự học; Giải quyết vấn đề và sáng tạo; Thể chất; Thẩm mĩ; Ngôn ngữ và giao tiếp; Tìm hiểu tự nhiên và xã hội; Hợp tác; Tin học; Công nghệ; Tính toán.
• Tiến trình dạy học nhóm: Tổ chức hoạt động học theo tiến trình 4 bước chuẩn: (1) Chuyển giao nhiệm vụ học tập; (2) Thực hiện nhiệm vụ học tập; (3) Báo cáo kết quả và thảo luận; (4) Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập.
• Đánh giá kết quả học tập theo 4 mức độ nhận thức: Nhận biết, Thông hiểu, Vận dụng và Vận dụng bậc cao.
• Các phương pháp và kĩ thuật tự học: Khóa luận làm rõ các kỹ thuật hỗ trợ tự học bao gồm: kỹ thuật nghe tích cực, ghi chép hiệu quả, đọc hiểu, ghi nhớ thông tin, tư duy liên tưởng (theo các luật: đặc trưng, tương phản, gần nhau, quan hệ, sáng rõ, lặp lại), mô hình suy nghĩ tích cực 3C (Commitment - Cam kết, Control - Quản lí, Challenge - Thử thách), phương pháp lập Bản đồ tư duy (Mindmap - quy trình 5 bước), Bản đồ khái niệm/kĩ năng (Concept maps - quy trình 6 bước), và ứng dụng công nghệ thông tin trong thu thập, xử lý, trao đổi dữ liệu tự học.

Hệ thống phương pháp nghiên cứu thực tế được tác giả sử dụng bao gồm:

• Nhóm phương pháp nghiên cứu lí luận: Thu thập, đọc, nghiên cứu các tài liệu liên quan đến đổi mới phương pháp dạy học Hóa học; sử dụng phương pháp phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa và khái quát hóa lý thuyết.
• Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Phương pháp trò chuyện, trao đổi; phương pháp phát phiếu điều tra, thăm dò ý kiến giáo viên và học sinh; phương pháp chuyên gia; phương pháp thực nghiệm sư phạm.
• Phương pháp thống kê toán học: Sử dụng các công cụ thống kê toán học để xử lý, lập bảng phân phối tần số, vẽ biểu đồ và phân tích định lượng kết quả các bài kiểm tra thực nghiệm và đối chứng.

Nguồn dữ liệu của đề tài bao gồm chương trình và sách giáo khoa Hóa học 11 nâng cao, tài liệu hướng dẫn đổi mới kiểm tra đánh giá, hồ sơ giáo án, hệ thống phiếu học tập, đề kiểm tra đánh giá 4 mức độ, cùng số liệu khảo sát thực tế từ giáo viên và hơn 300 học sinh tại hai trường THPT trên địa bàn tỉnh Quảng Nam.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn

Chương 1 hệ thống hóa cơ sở lý luận về dạy học theo định hướng phát triển năng lực và hoạt động tự học của học sinh phổ thông:

• Phân tích sự chuyển dịch từ nền giáo dục định hướng nội dung (chú trọng truyền thụ tri thức khoa học đơn thuần, nặng về lý thuyết) sang giáo dục định hướng năng lực (chú trọng rèn luyện kỹ năng vận dụng tri thức vào giải quyết vấn đề thực tiễn, xác định rõ chuẩn đầu ra quan sát và định lượng được).
• Trình bày chi tiết cấu trúc đa thành tố của năng lực và mô hình phát triển năng lực theo bậc thang nhận thức; phân tích bản chất của 10 năng lực cốt lõi của học sinh THPT.
• Xác định các đặc trưng của bài học tiếp cận theo năng lực: lấy hoạt động học của học sinh làm trung tâm, tăng cường tương tác đa chiều, kết hợp học tập cá thể với học tập hợp tác trong nhóm nhỏ, kết hợp đánh giá của giáo viên với tự đánh giá và đánh giá đồng đẳng của học sinh.
• Làm rõ cấu trúc 4 bước của một hoạt động học theo nhóm và hướng dẫn khung tiêu chí đánh giá bài học theo quy định (đánh giá kế hoạch/tài liệu dạy học qua 4 tiêu chí; phân tích hoạt động của giáo viên qua 4 tiêu chí và hoạt động của học sinh qua 4 tiêu chí).
• Phân tích các thành tố cơ bản của tự học: động cơ học tập (hứng thú nhận thức và trách nhiệm học tập), lập kế hoạch học tập (theo 5 tiêu chí: cụ thể, đo lường được, có thách thức, thực tế, có thời hạn), thực hiện kế hoạch (thu thập, xử lý, vận dụng, chia sẻ thông tin), và tự kiểm tra đánh giá.
• Mô tả chi tiết các kỹ thuật tự học: quy trình 5 bước xây dựng Bản đồ tư duy; quy trình 6 bước thiết kế Bản đồ khái niệm; mô hình 3C; các quy luật liên tưởng và ứng dụng CNTT trong kiểm tra đánh giá trực tuyến.

Chương 2: Xây dựng bài học và tổ chức hoạt động theo nhóm phần hiđrocacbon trong chương trình Hoá học lớp 11 THPT theo hướng phát triển năng lực học sinh

Chương 2 là trọng tâm chuyên môn của khóa luận, thực hiện việc thiết kế các chủ đề dạy học phần Hiđrocacbon theo tiến trình sư phạm tích cực:

• Xác định mục tiêu chuẩn kiến thức, kĩ năng, thái độ và định hướng năng lực cho phần Hiđrocacbon: giúp học sinh nắm vững cấu tạo, đồng đẳng, đồng phân, danh pháp, tính chất hóa học đặc trưng và phương pháp điều chế của các nhóm hiđrocacbon no, không no, thơm; rèn luyện năng lực hợp tác, giao tiếp, tự học, phát hiện và giải quyết vấn đề, sử dụng ngôn ngữ hóa học.
• Đề xuất quy trình chuẩn 6 bước xây dựng bài học theo chủ đề:
  1. Bước 1: Xác định vấn đề cần giải quyết trong bài học (phân hóa theo 4 mức độ tự lực của học sinh từ giáo viên hỗ trợ tối đa đến học sinh hoàn toàn tự lực).
  2. Bước 2: Xây dựng nội dung chủ đề bài học (tích hợp các bài học lý thuyết, luyện tập, thực hành trong cùng mạch kiến thức).
  3. Bước 3: Xác định mục tiêu bài học (chuẩn kiến thức, kỹ năng, thái độ và năng lực hình thành).
  4. Bước 4: Xác định và mô tả mức độ yêu cầu (bảng ma trận 4 mức độ nhận thức).
  5. Bước 5: Biên soạn câu hỏi/bài tập cụ thể theo các mức độ đã mô tả.
  6. Bước 6: Thiết kế tiến trình dạy học thành chuỗi các hoạt động học cụ thể (hoạt động trải nghiệm/kết nối $\rightarrow$ hoạt động hình thành kiến thức $\rightarrow$ hoạt động luyện tập $\rightarrow$ hoạt động vận dụng/mở rộng).
• Thiết kế hệ thống các chủ đề dạy học trong chương trình:
  • Chủ đề 1: Ankan (3 tiết): Thiết kế chi tiết cấu trúc bài học, bảng mô tả ma trận yêu cầu cần đạt theo 4 mức độ cho cả câu hỏi lý thuyết, bài tập định lượng và bài tập thực hành/thí nghiệm; xây dựng ngân hàng câu hỏi trắc nghiệm/tự luận phân hóa theo từng mức độ; thiết kế chi tiết hoạt động trải nghiệm - kết nối (thời lượng 10 phút) thông qua Phiếu học tập số 1 (tìm hiểu công thức phân tử, công thức cấu tạo, đặc điểm liên kết, đồng đẳng và đồng phân của ankan).
  • Chủ đề 2: Ankađien (1 tiết): Thiết kế cấu trúc dạy học nhóm cho nội dung hiđrocacbon không no.
  • Một số chủ đề chương Hiđrocacbon thơm (đặt tại phần phụ lục): Chủ đề Benzen và Ankylbenzen (2 tiết); Chủ đề Stiren và Naphtalen (2 tiết).

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

Chương 3 trình bày việc triển khai thực nghiệm sư phạm nhằm kiểm tra tính đúng đắn của giả thuyết khoa học:

• Tổ chức thực nghiệm: Bố trí 4 cặp lớp Thực nghiệm (TN) và Đối chứng (ĐC) tương đương về trình độ tại 2 trường THPT thuộc tỉnh Quảng Nam:
  • Cặp TN1 – ĐC1 (Chủ đề Ankan): Lớp 11A1 (TN1) và Lớp 11A5 (ĐC1) tại Trường THPT Thái Phiên (huyện Thăng Bình).
  • Cặp TN2 – ĐC2 (Chủ đề Ankan): Lớp 11A14 (TN2) và Lớp 11A15 (ĐC2) tại Trường THPT Nguyễn Văn Cừ.
  • Cặp TN3 – ĐC3 (Chủ đề Ankađien): Lớp 11A2 (TN3) và Lớp 11A6 (ĐC3) tại Trường THPT Thái Phiên.
  • Cặp TN4 – ĐC4 (Chủ đề Ankađien): Lớp 11A2 (TN4) và Lớp 11A4 (ĐC4) tại Trường THPT Nguyễn Văn Cừ.
• Tiến trình thực hiện: Ở các lớp TN, giáo viên sử dụng hệ thống bài học theo chủ đề được thiết kế với phương pháp dạy học theo nhóm, sử dụng phiếu học tập và kĩ thuật tự học. Ở các lớp ĐC, quá trình giảng dạy diễn ra theo phương pháp truyền thống với cùng nội dung và thời lượng.
• Kiểm tra và thu thập dữ liệu: Tiến hành cho học sinh làm bài kiểm tra đánh giá kết thúc các chủ đề; xử lý dữ liệu điểm số bằng phương pháp thống kê toán học (lập bảng phân phối tần số, bảng tổng hợp điểm, vẽ biểu đồ chất lượng bài kiểm tra). Đồng thời, phát phiếu thăm dò ý kiến giáo viên và học sinh để khảo sát 5 tiêu chí: thái độ khi tham gia học nhóm, khả năng tự học, kĩ năng giao tiếp, khả năng hợp tác nhóm và năng lực giải quyết vấn đề.

Kết quả và đóng góp

Kết quả định lượng và khảo sát thực nghiệm

Các bài kiểm tra kết thúc chủ đề Ankan và Ankađien cùng phiếu khảo sát ý kiến tại các lớp thực nghiệm và đối chứng ghi nhận những kết quả cụ thể:

• Dữ liệu điểm số từ các bảng phân phối tần số và bảng tổng hợp bài kiểm tra cho thấy chất lượng học tập ở các lớp TN (11A1, 11A14, 11A2 Thái Phiên, 11A2 Nguyễn Văn Cừ) đạt tỷ lệ điểm khá - giỏi cao hơn, tỷ lệ điểm yếu - kém giảm so với các lớp ĐC tương ứng (11A5, 11A15, 11A6, 11A4).
• Kết quả thăm dò ý kiến giáo viên trực tiếp giảng dạy và dự giờ ghi nhận sự đồng thuận cao về tính khả thi của quy trình tổ chức dạy học nhóm và cấu trúc phiếu học tập được thiết kế.
• Kết quả thăm dò ý kiến học sinh thể hiện sự chuyển biến tích cực trên 5 phương diện:

Tiêu chí khảo sát	Biểu hiện đánh giá ở học sinh lớp Thực nghiệm
Thái độ học tập	Hào hứng, chủ động tham gia thảo luận và hoàn thành nhiệm vụ nhóm
Khả năng tự học	Biết cách khai thác SGK, tài liệu và ứng dụng CNTT để chuẩn bị bài
Kĩ năng giao tiếp	Tự tin trình bày, lập luận bảo vệ ý kiến và phản biện trước tập thể
Khả năng hợp tác nhóm	Phân công nhiệm vụ hợp lý, biết lắng nghe và hỗ trợ lẫn nhau
Năng lực giải quyết vấn đề	Vận dụng linh hoạt kiến thức hiđrocacbon để giải quyết các bài tập phân hóa

Giải pháp và kiến nghị của tác giả

• Chuẩn hóa quy trình 6 bước thiết kế bài học theo chủ đề để giáo viên Hóa học có thể áp dụng rộng rãi trong các phần kiến thức khác.
• Kết hợp linh hoạt các kĩ thuật tự học (Bản đồ tư duy, Bản đồ khái niệm, mô hình 3C) vào tiến trình dạy học nhóm để tăng cường năng lực tự lực nhận thức của học sinh.
• Tăng cường kiểm tra đánh giá quá trình kết hợp với tự đánh giá của học sinh thay vì chỉ dựa vào điểm số kiểm tra định kỳ một chiều.

Đóng góp mới của đề tài

• Hệ thống hóa và làm rõ cơ sở lý luận về dạy học phát triển năng lực, cấu trúc năng lực và các kĩ thuật tự học trong bộ môn Hóa học THPT.
• Xây dựng một nguồn tài liệu tham khảo hoàn chỉnh gồm quy trình thiết kế, ma trận phân hóa 4 mức độ nhận thức, hệ thống phiếu học tập và kế hoạch bài dạy chi tiết cho phần Hiđrocacbon lớp 11 nâng cao.
• Cung cấp minh chứng thực nghiệm sư phạm trực tiếp trên quy mô hơn 300 học sinh tại tỉnh Quảng Nam, khẳng định hiệu quả của phương pháp dạy học theo nhóm trong việc phát triển năng lực người học.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận chỉ rõ những phạm vi giới hạn trong quá trình thực hiện:

• Hạn chế về phạm vi nội dung: Đề tài mới chỉ tập trung xây dựng và thực nghiệm bài học theo nhóm cho phần Hiđrocacbon (chương trình Hóa học 11 nâng cao), chưa mở rộng sang toàn bộ chương trình Hóa học hữu cơ hay các khối lớp khác ở cấp THPT.
• Hạn chế về địa bàn thực nghiệm: Quá trình thực nghiệm sư phạm chỉ được tiến hành tại hai trường THPT (THPT Thái Phiên và THPT Nguyễn Văn Cừ) trên địa bàn tỉnh Quảng Nam trong một năm học (2017 – 2018), chưa có điều kiện kiểm chứng trên nhiều địa bàn có điều kiện cơ sở vật chất và đối tượng học sinh đa dạng hơn.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu và thiết kế các chuyên đề dạy học theo nhóm cho phần Dẫn xuất hiđrocacbon và các nội dung Hóa học vô cơ lớp 11, 12; tiếp tục hoàn thiện hệ thống công cụ đánh giá năng lực học sinh trong quá trình học tập hợp tác.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho các đối tượng và hoạt động học thuật sau:

• Sinh viên ngành Sư phạm Hóa học: Tham khảo cách thức xây dựng cấu trúc khóa luận tốt nghiệp sư phạm, phương pháp nghiên cứu lí luận dạy học, quy trình thiết kế bài dạy định hướng năng lực và kỹ thuật xử lý số liệu thực nghiệm sư phạm bằng thống kê toán học.
• Giáo viên môn Hóa học tại các trường THPT: Có thể sử dụng trực tiếp các kế hoạch bài dạy, bảng mô tả ma trận yêu cầu cần đạt 4 mức độ, hệ thống câu hỏi phân hóa và Phiếu học tập số 1 của chủ đề Ankan, Ankađien, Benzen để giảng dạy trên lớp.
• Cán bộ quản lý chuyên môn và nghiên cứu sinh/học viên cao học: Tham khảo khung tiêu chí đánh giá hoạt động của giáo viên và học sinh khi dự giờ, cũng như quy trình 6 bước thiết kế bài học chủ đề theo định hướng đổi mới giáo dục phổ thông.

Câu hỏi thường gặp

1. Đề tài triển khai thực nghiệm sư phạm trên những đối tượng cụ thể nào? Thực nghiệm sư phạm được tiến hành trên hơn 300 học sinh thuộc 4 cặp lớp Thực nghiệm - Đối chứng tại 2 trường THPT ở tỉnh Quảng Nam: Cặp 1 (11A1 - 11A5) và Cặp 3 (11A2 - 11A6) tại Trường THPT Thái Phiên; Cặp 2 (11A14 - 11A15) và Cặp 4 (11A2 - 11A4) tại Trường THPT Nguyễn Văn Cừ.

2. Quy trình thiết kế bài học theo nhóm trong khóa luận gồm những bước nào? Quy trình gồm 6 bước: (1) Xác định vấn đề cần giải quyết trong bài học; (2) Xây dựng nội dung chủ đề bài học; (3) Xác định mục tiêu bài học; (4) Xác định và mô tả mức độ yêu cầu (4 mức độ nhận thức); (5) Biên soạn câu hỏi/bài tập cụ thể; (6) Thiết kế tiến trình dạy học thành chuỗi hoạt động.

3. Khóa luận thiết kế chi tiết những chủ đề bài học nào thuộc phần Hiđrocacbon lớp 11? Khóa luận thiết kế các chủ đề: Chủ đề 1 - Ankan (3 tiết); Chủ đề 2 - Ankađien (1 tiết); Chủ đề Benzen và ankylbenzen (2 tiết - phụ lục); Chủ đề Stiren và naphtalen (2 tiết - phụ lục).

4. Một hoạt động học theo nhóm được tổ chức theo tiến trình các bước sư phạm nào? Mỗi hoạt động học theo nhóm được tiến hành qua 4 bước: (1) Chuyển giao nhiệm vụ học tập; (2) Thực hiện nhiệm vụ học tập; (3) Báo cáo kết quả và thảo luận; (4) Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập.

5. Những kĩ thuật tự học nào được tác giả giới thiệu và hướng dẫn áp dụng cho học sinh? Tác giả giới thiệu kỹ thuật nghe tích cực, ghi chép hiệu quả, đọc hiểu, ghi nhớ thông tin, luật liên tưởng, mô hình 3C (Commitment, Control, Challenge), Bản đồ tư duy (quy trình 5 bước), Bản đồ khái niệm (quy trình 6 bước) và ứng dụng công nghệ thông tin.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Trương Quỳnh Anh đã hệ thống hóa đầy đủ cơ sở lý luận về dạy học định hướng phát triển năng lực và các kĩ thuật tự học trong môn Hóa học THPT. Công trình đã xây dựng thành công quy trình 6 bước thiết kế bài học và biên soạn hệ thống chủ đề dạy học theo nhóm phần Hiđrocacbon lớp 11 nâng cao với hệ thống phiếu học tập và câu hỏi phân hóa 4 mức độ rõ ràng. Kết quả thực nghiệm sư phạm trên hơn 300 học sinh tại 2 trường THPT tỉnh Quảng Nam đã chứng minh tính hiệu quả và khả thi của việc tổ chức hoạt động học theo nhóm trong việc nâng cao kết quả học tập và rèn luyện các năng lực tự học, hợp tác, giao tiếp của học sinh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề phát triển tự học ngay trong trường phổ thông, không chỉ tự học ở nhà sau bài lên lớp mà tự học cả trong tiết học có sự hướng dẫn của giáo viên. - Dạy học tăng cường học tập cá thể, phối hợp với học tập hợp tác: Trong học tập, không phải mọi tri thức, kĩ năng, thái độ đều được hình thành bằng những hoạt động độc lập cá nhân. Lớp học là môi trường giao tiếp giáo viên – học sinh và học sinh – học sinh, tạo nên mối quan hệ hợp tác giữa các cá nhân trên con đường chiếm lĩnh nội dung học tập. Thông qua thảo luận, tranh luận trong tập thể, ý kiến mỗi cá nhân được bộc lộ, khẳng định hay bác bỏ, qua đó người học nâng mình lên 11 một trình độ mới.

Được sử dụng phổ biến trong dạy học hiện nay là hoạt động hợp tác trong nhóm nhỏ. Học tập hợp tác làm tăng hiệu quả học tập, nhất là lúc phải giải quyết những vấn đề gây cấn, lúc xuất hiện thực sự nhu cầu phối hợp giữa các cá nhân để hoàn thành nhiệm vụ chung. - Dạy học có sự kết hợp đánh giá của thầy với tự đánh giá của trò: Trong quá trình dạy học, việc đánh giá học sinh không chỉ nhằm mục đích nhận định thực trạng và điều chỉnh hoạt động học của trò mà còn đồng thời tạo điều kiện nhận định thực trạng và điều chỉnh hoạt động dạy của thầy. Trong phương pháp tích cực, giáo viên phải hướng dẫn học sinh phát triển kĩ năng tự đánh giá để tự điều chỉnh cách học.

Liên quan với điều này, giáo viên cần tạo điều kiện thuận lợi để học sinh được tham gia đánh giá lẫn nhau. * Đổi mới hình thức tổ chức dạy học: Theo quan điểm dạy học định hướng phát triển năng lực học sinh, quá trình dạy học bao gồm một hệ thống các hành động có mục đích của giáo viên tổ chức hoạt động trí óc và tay chân của học sinh, đảm bảo cho học sinh chiếm lĩnh được nội dung dạy học, đạt được mục tiêu xác định. Trong quá trình dạy học, giáo viên tổ chức định hướng hành động chiếm lĩnh tri thức cho học sinh phỏng theo tiến trình của chu trình sáng tạo khoa học. Như vậy, chúng ta có thể hình dung diễn biến của hoạt động dạy học như sau: - Giáo viên tổ chức tình huống, giao nhiệm vụ cho học sinh.

Học sinh hăng hái đảm nhận nhiệm vụ, gặp khó khăn, nảy sinh vấn đề cần tìm tòi giải quyết. Dưới sự chỉ đạo của giáo viên, vấn đề được diễn đạt chính xác hoá, phù hợp với mục tiêu dạy học và các nội dung cụ thể đã xác định. - Học sinh tự chủ tìm tòi giải quyết vấn đề đặt ra. Với sự theo dõi, định hướng, giúp đỡ của giáo viên, hoạt động học của học sinh diễn ra theo một trình tự hợp lí, phù hợp với những đòi hỏi phương pháp luận.

- Giáo viên chỉ đạo sự trao đổi, tranh luận của học sinh, bổ sung, tổng kết, khái quát hoá, thể chế hoá tri thức, kiểm tra kết quả học phù hợp với mục tiêu dạy học các nội dung cụ thể đã xác định. 12 Như vậy, mỗi bài học bao gồm các hoạt động học theo tiến trình sư phạm của phương pháp dạy học theo nhóm được sử dụng. Mỗi hoạt động học có thể sử dụng một kĩ thuật dạy học theo nhóm nào đó để tổ chức nhưng đều được thực hiện theo các bước sau: (1) Chuyển giao nhiệm vụ học tập (2) Thực hiện nhiệm vụ học tập (3) Báo cáo kết quả và thảo luận (4) Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập 1. Kiểm tra, đánh giá trong quá trình dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh, vì sự tiến bộ của học sinh Thực hiện chuyển từ chú trọng kiểm tra kết quả ghi nhớ kiến thức cuối kỳ, cuối năm sang đánh giá phong cách học và năng lực vận dụng kiến thức để hướng tới phát triển năng lực của học sinh.

Chú trọng đánh giá thường xuyên đối với tất cả học sinh: đánh giá quá trình học tập và kết quả học tập của học sinh. a) Đánh giá quá trình học tập của học sinh Trong quá trình dạy học, căn cứ vào đặc điểm và mục tiêu của bài học, của mỗi hoạt động trong giờ học, giáo viên tiến hành một số việc như sau: - Theo dõi, kiểm tra quá trình và từng kết quả thực hiện nhiệm vụ của hóc sinh để kịp thời phát hiện và giúp đỡ học sinh vượt qua khó khăn. - Ghi nhận xét vào phiếu, vở, sản phẩm học tập.khi kiểm tra học sinh. - Đánh giá sự hình thành và phát triển phẩm chất, năng lực của học sinh thông qua quá trình học tập, sinh hoạt và tham gia các hoạt động tập thể, từ đó động viên, khích lệ, giúp học sinh khắc phục khó khăn, phát huy ưu điểm và các phẩm chất, năng lực riêng, điều chỉnh hoạt động, ứng xử để tiên bộ.

- Khuyến khích, hướng dẫn học sinh tự đánh giá và tham gia nhận xét, góp ý bạn, nhóm bạn. b) Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh Định hướng chung trong đánh giá kết quả học tập của học sinh là phải xây dựng đề thi/kiểm tra theo ma trận; đánh giá kết quả học tập, rèn luyện của học sinh 13 trong dạy học được thực hiện qua các bài kiểm tra bao gồn các loại câu hỏi, bài tập theo 4 mức độ yêu cầu: - Nhận biết: học sinh nhận biết, nhắc lại hoặc mô tả đúng kiến thức, kĩ năng đã học khi được yêu cầu. - Thông hiểu: học sinh diễn đạt đúng kiến thức hoặc mô tả đúng kĩ năng đã học bằng ngôn ngữ theo cách của riêng mình, có thể thêm các hoạt dộng phân tích, giải thích, so sánh; sử dụng trực tiếp (làm theo mẫu) kiến thức, kĩ năng đã biết để giải quyết các tình huống, vấn đề trong học tập. - Vận dụng: học sinh kết nối và sắp xếp lại các kiến thức, kĩ năng đã học để giải quyết thành công tình huống, vấn đề tương tự tình huống, vấn đề đã học.

- Vận dụng bậc cao: học sinh vận dụng được cá kiến thức, kĩ năng để giải quyết các tình huống, vấn đề mới, không giống với những tình huống, vấn đề đã được hướng dẫn; đưa ra những phản hồi hợp lí trước một tình huốn, vấn đề mới trong học tập hoặc trong cuộc sống. Căn cứ vào mức độ phát triển năng lực của học sinh ở từng học kỳ và từng khối lớp, giáo viên và nhà trường xác định tỷ lệ các câu hỏi theo 4 mức dộ yêu cầu trong các bài kiểm tra trên nguyên tắc đảm bảo sự phù hợp với đối tượng học sinh và tăng dần tỷ lệ các câu hỏi ở mức độ yêu cầu vận dụng, vận dụng bậc cao. Tiêu chí đánh giá bài học a) Việc đánh giá về kế hoạch và tài liệu dạy học được thực hiện dựa trên hồ sơ dạy học theo các tiêu chí về: 1) Mức độ phù hợp của chuỗi hoạt động học với mục tiêu, nội dung và phương pháp dạy học được sử dụng. 2) Mức độ rõ ràng của mục tiêu, nội dung, kĩ thuật tổ chức và sản phẩm cần đạt được của mỗi nhiệm vụ học tập.

3) Mức độ phù hợp của thiết bị dạy học và học liệu được sử dụng để tổ chức các hoạt động học của học sinh. 4) Mức độ hợp lí của phương án kiểm tra, đánh giá trong quá trình tổ chức hoạt động học của học sinh. 14 b) Việc phân tích, rút kinh nghiệm về hoạt động của giáo viên và học sinh được thực hiện dựa trên thực tế dự giờ theo các tiêu chí dưới đây: - Hoạt động của giáo viên: 1) Mức độ sinh động, hấp dẫn học sinh của phương pháp và hình thức chuyển giao nhiệm vụ học tập. 2) Khả năng theo dõi, quan sát, phát hiện kịp thời những khó khăn của học sinh.

3) Mức độ phù hợp, hiệu quả của các biện pháp hỗ trợ và khuyến khcish học sinh hợp tác, giúp đỡ nhau khi thực hiện các nhiệm vụ học tập. 4) Mức độ hiệu quả hoạt động của giáo viên trong việc tổng hợp, phân tích, đánh giá kết quả hoạt động và quá trình thảo luận của học sinh. - Hoạt động của học sinh 1) Khả năng tiếp nhận và sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ học tập của tất cả học sinh trong lớp. 2) Mức độ tích cực, chủ động, sáng tạo, hợp tác của học sinh trong việc thực hiện các nhiệm vụ học tập.

3) Mức độ tham gia tích cực của học sinh trong trình bày, trao đổi, thảo luận về kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập. 4) Mức độ đúng đắn, chính xác, phù hợp của các kết quả thực hiện thực hiện nhiệm vụ học tập của học sinh. XÂY DỰNG BÀI HỌC VÀ TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG HỌC THEO NHÓM VÀ HƯỚNG DẪN HỌC SINH TỰ HỌC 1. Tổ chức hoạt động học và hướng dẫn học sinh tự học 1.

Quan niệm về tự học Đến nay, còn có nhiều quan niệm về tự học, chẳng hạn như: Tự học là hoạt động độc lập chiếm lĩnh kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo, là tự mình động não, suy nghĩ, sử dụng các năng lực trí tuệ (quan sát, so sánh, phân tích, tổng hợp,…) cùng sản phẩm chất động cơ, tình cảm để chiếm lĩnh tri thức thuộc một lĩnh vực hiểu biết nào đó hay những kinh nghiệm lịch sử, xã hội của nhân loại, biến nó thành sở hữu của chính bản thân người học. 15 Theo quan điểm dạy học tích cực, bản chất của học là tự học, nghĩa là người học luôn là chủ thể nhận thức, tác động vào nội dung học một cách tích cực, tự lực, chủ động và sáng tạo để đạt được mục tiêu học tập. Hay nói cách khác, không ai học giúp cho người học được, vì thế muốn học được phải tự học. Theo đó, quá trình hình thành kiến thức, kĩ năng, thái độ chủ yếu do HS tự thực hiện, còn môi trường học chỉ đóng vai trò trợ giúp.

Việc học chỉ có hiệu quả khi người học ý thức được việc học (có nhu cầu học tập) từ đó có động cơ, ý chí và quyết tâm để vượt qua những khó khăn, trở ngại trong học tập. Tự học là một quá trình chủ thể nhận thức tác động một cách tích cực, tự lực, chủ động và sáng tạo vào đối tượng học nhằm chuyển hóa chúng thành tài sản riêng, làm chi chủ thể thay đổi và phát triển. Như vậy, tự học là tự mình thực hiện việc học.