Đặt vấn đề Gỗ là loại vật liệu có rất nhiều ưu điểm như nhẹ, có hệ số phẩm chất cao, có khả năng chịu lực tốt, cách điện cách âm tốt … Do đó được con người biết tới và sử dụng rất rọng rãi trong công nghiệp, nông nghiệp, giao thông vận tải,kiến trúc, xây dựng, khai khoáng…Những năm gần đây lâm nghiệp đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế nước ta, do vậy nhu cầu về sử dụng các sản phẩm từ gỗ và lâm sản ngoài gỗ ngày càng tăng lên về số lượng và chất lượng. Ngành công nghệ chế biến lâm sản đứng trước thực trạng bị thiếu nguyên liệu trầm trọng, vì vậy chuyển đổi sang sử dụng gỗ mọc nhanh rừng trồng làm nguyên liệu cho quá trình sản xuất cộng với việc sử dụng gỗ hợp lý và có hiệu quả là một trong những vấn đề được quan tâm hiện nay trong chế biến gỗ. Nhà nước đã có những chủ trương về phát triền rừng trồng, đặc biệt chú trọng phát triển các loài cây gỗ rừng mọc nhanh như: Thông, Keo, Lai, Bạch đàn, Mỡ, Thông… Nước ta nằm trong khu vực khí hậu nhiệt đới, hầu hết các loại gỗ rừng trồng đều dễ bị côn trùng và nấm gây hại ngay sau khi khai thác, trong quá trình chế biến và sử dụng. Nhằm giải quyết vấn đề đó ngành chế biến lâm sản đã và đang không ngừng nghiên cứu quy trình công nghệ bảo quản gỗ.
Tuy nhiên do các đặc điểm cấu tạo của gỗ và tre nếu ở trạng thái thông thường không bảo quản thì dẽ bị mốc, mục, biến màu và côn trùng xâm hại làm chất lượng giảm sút. Để khác phục các nhược điểm của gỗ, tre cũng như nâng cao hiệu quả sử dụng, tăng tuổi thọ cho gỗ từ xa xưa cha ông ta đã biết ngâm gỗ, tre xuống bùn ao để kéo dài tuổi thọ của chúng và làm gỗ không bị mọt nấm. Ngày nay cùng với sự phát triển của khoa học kĩ thuật con người đã tìm ra phương pháp, thiết bị , các loại hóa chất có hiệu quả cao trong việc bảo quản gỗ. c 2 Hiện nay do việc sử dụng các hóa chất có nguồn gốc hóa học đã làm ô nhiễm môi trường (đất, nước, không khí), làm mất cân bằng sinh học.
Ngoài ra, khi sử dụng các loại thuốc bảo quản gỗ có nguồn gốc hoá học là nguy cơ đe dọa sức khỏe con người về trước mắt cũng như lâu dài. Vì vậy, việc dùng phương pháp bảo quản có nguồn gốc sinh học để bảo quản vừa có tác dụng tiêu diệt côn trùng gây hại vừa khắc phục được những mặt trái do thuốc bảo quản gỗ có nguồn gốc hóa học gây lên. Đây cũng chính là cơ sở tạo ra các sản phẩm an toàn cho người tiêu dùng, góp phần làm tăng giá trị các loại sản phẩm trên thị trường trong nước và phục vụ cho xuất khẩu. Xoan là một trong những loài thảo mộc có đặc tính kháng sâu bệnh đang được nghiên cứu và sử dụng ngày càng nhiều ở nước ta và một số nước trên thế giới.
Trong thực tế, lá xoan được sử dụng như một loài thuốc trừ sâu tự nhiên diệt côn trùng, trống mối mọt, chữa ghẻ cho gia súc…Xoan dễ trồng, có ở nhiều nơi, khả năng ứng dụng ở các địa phương đơn giản hơn. Để có cơ sở khoa học về cách sử dụng bùn và lá xoan và nâng cao khả năng về bảo quản gỗ nói riêng và lâm sản nói chung chúng tôi tiến hành nghiên cứu về khả năng bảo quản gỗ của bùn và lá xoan thông qua đề tài: “Nghiên cứu bảo quản tre, gỗ bằng phƣơng pháp ngâm trong hỗn hợp bùn và lá xoan”. Mục tiêu và ý nghĩa của đề tài 1. Mục tiêu - Đánh giá được khả năng phòng chống nấm, mối của tre gỗ ngâm trong hỗn hợp bùn và lá xoan - Đánh giá được khả năng phòng trừ nấm, mối của tre gỗ ngâm trong hỗn hợp bùn 1.
Ý nghĩa của đề tài Ý nghĩa trong công tác học tập và nghiên cứu khoa học: Thu thập được kinh nghiệm và kiến thức từ thực tế, củng cố lý thuyết đã học và biết cách thực hiện một đề tài. Sinh viên biết cách tổng hợp, phân tích số liệu, đánh giá kết quả và viết một báo cáo nghiên cứu khoa học. c 3 Giúp sinh viên nắm được phương pháp bảo quản gỗ bằng hỗn hợp bùn và lá xoan. Đánh giá được sự hiệu quả của phương pháp bảo quản gỗ bằng hỗn hợp bùn và lá xoan Ý nghĩa trong thực tế sản xuất: Hiệu quả của phương pháp sẽ giúp người dân bảo quản gỗ một cách dễ dàng tiện lợi ít tốn kém và hoàn toàn dễ thực hiện Thực tế người dân chỉ ngâm gỗ trong bùn để bảo quán gỗ tăng tuôi thọ không bị mọt, xén tóc nhưng mối là loài ăn xenlulo nên mối vẫn ăn được gỗ đã được ngâm trong bùn.
Nhưng nếu ngâm gỗ trong hỗ hợp có cả bùn và lá xoan thì gỗ không chỉ có tuổi thọ cao không bị mọt mà cả mối cũng không xâm hại được Làm cơ sở khoa học cho việc áp dụng bảo vào thực tiễn sản xuất góp phần bảo quản các sản phẩm làm từ gỗ nói riêng và phục vụ công tác bảo quản gỗ rừng trồng nói chung. c 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học 2. Bảo quản gỗ và tầm quan trọng của công tác bảo quản gỗ, tre 2.
Bảo quản gỗ, tre Là biện pháp tổng hợp giữ gìn gỗ nhằm kéo dài thời gian sử dụng, chống sự xâm nhập phá hoại của mối mọt, nấm mốc, hạn chế tác động không tốt của môi trường. Bao gồm: 1) Bảo quản kĩ thuật là phương pháp bảo quản tác động vào gỗ làm cho gỗ kéo dài thời gian sử dụng, phương pháp này không dùng hóa chất như: cách li gỗ với đất, nước, hơi ẩm, hong, phơi, sấy hoặc ngâm gỗ trong ao bùn. 2) Bảo quản bằng hóa chất: là phương pháp dùng hóa chất để phun tẩm vào gỗ, quét, xông hơi, dùng hóa chất xử lí trực tiếp sinh vật hại gỗ. 3) Bảo quản bằng biện pháp sinh học: Dùng một số loại nấm, côn trùng để diệt sinh vật hại gỗ [11].
Tầm quan trọng của công tác bảo quản gỗ Gỗ, tre, nứa là nguồn lâm sản được sử dụng phổ biến để làm nguyên liệu trong xây dựng, làm đồ nội thất và đồ gia dụng thiết yếu khác. Từ lâu đời nhân dân ta đã tích lũy được nhiều kinh nghiệm và tìm ra các biện pháp hạn chế sự tấn công này như: Chặt tre, gỗ vào mùa đông để giảm lượng dinh dưỡng trong cây, ngâm tre gỗ dưới ao hồ để phá hủy một phần lượng dinh dưỡng đó, để gác bếp, hun khói… Đặc điểm nổi bật là chúng ta sống trong môi trường nhiệt đới nóng ẩm. Điều kiện này thuận lợi cho sự phát triển của sinh vật nói chung song đối sinh vật gây hại cũng hoạt động mạnh quanh năm. Công nghệ bảo quản bằng các loại phương pháp tự nhiên ra đời chính là đã kế thừa các thành tựu của việc nghiên cứu cơ bản về sinh vật học.
Việc áp dụng phương pháp bảo quản lâm sản nhằm mục tiêu: c 5 Công nghệ bảo quản gỗ nhằm mục đích kéo dài tuổi thọ sử dụng lâm sản ngoài gỗ và gỗ gấp hàng chục lần so với việc sử dụng theo độ bền tự nhiên. Nhằm tăng giá trị sử dụng của các sản phẩm, hạn chế các tổn thất nặng nề do các sinh vật hại gỗ như mối mọt, nấm mục v.v… gây ra kể từ ngay sau khi chặt hạ đến suốt quá trình sử dụng. Bằng các biện pháp kỹ thuật (có hoặc không sử dụng phương pháp bảo quản) phải kéo dài tuổi thọ sử dụng gỗ và lâm sản ngoài gỗ lên nhiều lần so với gỗ không được xử lý bảo quản, góp phần đảm bảo an toàn cho các sản phẩm và các công trình sử dụng lâm sản. Công nghệ bảo quản ra đời được đánh giá là một bộ phận của cuộc cách mạng khoa học - kỹ thuật của thế kỷ XX.
Nó không những đã mang lại hiệu quả kinh tế to lớn, tiết kiệm tài nguyên rừng, góp phần sử dụng tài nguyên hợp lý, chủ động, hiệu quả, do đó nó có vai trò trong chiến lược phát triển, bảo vệ tài nguyên rừng và trong nền kinh tế quốc dân [11]. Phƣơng pháp bảo quản gỗ 2. Phương pháp ngâm thường Đặc điểm chung: Ngâm gỗ vào thuốc bảo quản trong điều kiện bình thường là một trong những phương pháp tẩm cổ điển nhất. Khi ngâm gỗ hoặc lâm sản khác trong một chất lỏng có hiện tượng sau: Sự chuyển động của các phần tử thuốc từ dung dịch vào trong gỗ (lâm sản khác) nhờ hiện tượng thẩm thấu và sự chuyển động dung dịch thuốc vào gỗ nhờ áp lực mao quản.
Hiện tượng thẩm thấu thường xảy ra ở gỗ hoặc tre có độ ẩm cao trên điểm bão hòa và ngâm trong dung dịch. Các màng tế bào được coi là màng bán thấm, tạo ra sự thấm một chiều của các phần tử thuốc từ ngoài vào. Đồng thời với quá trình thấm thuốc vào gỗ thì có một số phần tử nước từ trong gỗ chuyển động ngược trở ra vào dung dịch thuốc. Tốc độ chuyển động của hai chiều ngược nhau này phụ thuộc vào ẩm độ gỗ, nồng độ dung dịch, loại gỗ [15].
Phương pháp khuyếch tán Đặc điểm chung: Nguyên lý cơ bản của phương pháp chính là quá trình khuyếch tán của ion hoặc phân tử từ phương pháp bảo quản vào gỗ. Khi gỗ có độ ẩm cao được ngâm vào dung dịch phương pháp có nồng độ cao, hoặc ngâmcao xung quanh, do chênh lệch nồng độ các phân tử hoặc ion của phương pháp từ dung dịch chuyển vào sâu trong gỗ. Ẩm độ gỗ ít nhất phải trên 50%, nồng độ dung dịch phải cao hơn gấp 2 - 3 lần so với nồng độ phương pháp cùng loại khi tẩm bằng phương pháp khác [15]. Phương pháp nóng - lạnh Khi gỗ được làm nóng lên, không khí và hơi nước trong gỗ cũng bị nóng dần và dãn nở thể tích.
Song thể tích gỗ tăng không đáng kể, do vậy áp suất trong gỗ sẽ cao hơn áp suất bên ngoài, một phần không khí và hơi nước sẽ thoát ra khỏi gỗ. Khi gỗ bị chuyển sang trạng thái lạnh, không khí và hơi nước còn lại trong gỗ sẽ bị lạnh và trở về trạng thái ban đầu, thể tích không gian mà chúng chiếm chỗ sẽ nhỏ hơn. Kết quả làm cho áp suất trong khoang rỗng tế bào gỗ bị giảm, thấp hơn áp suất môi trường xung quanh. Do sự chênh lệch áp suất này, dung dịch phương pháp lạnh sẽ dễ dàng thấm vào gỗ [15].