Tài liệu Kỹ thuật: Phòng chống buôn lậu và gian lận thương mại trong lĩnh

Chuyên khảo Phòng chống buôn lậu và gian lận thương mại trong lĩnh vực hải quan tạ phân tích chuyên sâu các khía cạnh quan trọng trong lĩnh vực điện

• Tác giả: Lò Như Ngọc
• Người hướng dẫn: Thạc Sĩ Mai Thanh Huyền
• Trường học: Trường Đại học Thương mại
• Chuyên ngành: Kinh tế và Kinh doanh quốc tế
• Đề tài: Phòng chống buôn lậu và gian lận thương mại trong lĩnh vực Hải quan tại Cục Hải quan tỉnh Điện Biên
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khái Niệm và Tầm Quan Trọng của Phòng Chống Buôn Lậu và Gian Lận Thương Mại

Phòng chống buôn lậu và gian lận thương mại là một trong những nhiệm vụ quan trọng của cơ quan Hải quan trong công tác quản lý nhà nước. Buôn lậu là hoạt động vận chuyển hàng hóa qua biên giới mà không tuân thủ các quy định pháp luật về thuế, kế khai và các yêu cầu khác của nhà nước. Gian lận thương mại liên quan đến hành vi cung cấp thông tin không chính xác, giả mạo giấy tờ hoặc gian dối trong các giao dịch thương mại quốc tế. Tính cấp thiết của vấn đề nằm ở chỗ những hoạt động này gây thiệt hại lớn đến ngân sách nhà nước, ảnh hưởng đến an ninh quốc phòng, an toàn xã hội và tạo điều kiện cho các tội phạm hoạt động. Do đó, việc tăng cường công tác đấu tranh phòng chống buôn lậu là yêu cầu cấp thiết của xã hội hiện đại.

1.1. Định Nghĩa Buôn Lậu trong Lĩnh Vực Hải Quan

Buôn lậu là hành vi nhập khẩu, xuất khẩu hàng hóa trái phép mà không có các giấy phép, chứng chỉ cần thiết hoặc không thực hiện đúng thủ tục hải quan. Trong lĩnh vực Hải quan, buôn lậu bao gồm các hành vi như: vận chuyển hàng cấm, không khai báo hàng hóa, khai báo sai lệch, trốn thuế, sử dụng giấy tờ giả mạo. Những hành vi này đều bị pháp luật nghiêm cấm và có thể bị xử lý hình sự.

1.2. Định Nghĩa Gian Lận Thương Mại

Gian lận thương mại trong lĩnh vực Hải quan là các hành vi cố ý cung cấp thông tin không trung thực, giả mạo hoặc thay đổi giấy tờ, chứng chỉ, hóa đơn để trốn tránh nghĩa vụ tài chính hoặc vi phạm quy định quản lý. Các hình thức gian lận bao gồm: khai giá sai lệch, gian dối về chủng loại hàng hóa, sử dụng hóa đơn giả, giả mạo xuất xứ hàng hóa, lạm dụng các hiệp định quốc tế.

II. Cơ Sở Pháp Luật và Thực Trạng Phòng Chống tại Cục Hải Quan Tỉnh Điện Biên

Công tác phòng chống buôn lậu và gian lận thương mại tại Cục Hải quan tỉnh Điện Biên được thực hiện dựa trên các quy định của Luật Hải quan, Luật Quản lý ngoại thương và các văn bản pháp luật có liên quan. Trong giai đoạn 2017-2021, Cục Hải quan tỉnh Điện Biên đã phát hiện và xử lý hàng trăm vụ vi phạm, với tổng giá trị hàng hóa bị tịch thu lên đến hàng triệu đồng. Công tác đấu tranh chống buôn lậu không chỉ giúp bảo vệ ngân sách nhà nước mà còn đảm bảo công bằng trong kinh doanh, bảo vệ sản xuất trong nước khỏi sự cạnh tranh không lành mạnh từ hàng lậu.

2.1. Kết Quả Công Tác Phòng Chống Buôn Lậu Giai Đoạn 2017 2021

Theo số liệu từ Cục Hải quan tỉnh Điện Biên, trong giai đoạn 2017-2021, lực lượng hải quan đã phát hiện và xử lý nhiều vụ gian lận thương mại và buôn lậu. Tổng giá trị hàng hóa bị phát hiện, tịch thu đạt kết quả đáng kể. Các hoạt động này bao gồm: kiểm tra khai báo, giám sát hàng hóa, phát hiện hàng cấm, xử lý các trường hợp khai báo sai lệch.

2.2. Thành Tựu và Hạn Chế trong Công Tác Đấu Tranh

Thành tựu của Cục Hải quan tỉnh Điện Biên bao gồm: nâng cao hiệu quả kiểm soát, tăng cường phối hợp với các cơ quan liên quan, áp dụng công nghệ thông tin trong giám sát. Tuy nhiên, vẫn còn hạn chế như: thiếu nhân lực, trang bị kỹ thuật chưa hiện đại, kiến thức cập nhật chậm về các thủ đoạn gian lận mới.

III. Các Giải Pháp Tăng Cường Công Tác Phòng Chống Buôn Lậu và Gian Lận Thương Mại

Để tăng cường công tác đấu tranh phòng chống buôn lậu, cần áp dụng các giải pháp toàn diện, bao gồm: nâng cao năng lực của cán bộ, ứng dụng công nghệ hiện đại, tăng cường liên lạc thông tin, hoàn thiện quy định pháp luật. Các giải pháp cần được thực hiện một cách có hệ thống, từ cơ sở đến trung ương. Phòng chống gian lận thương mại đòi hỏi phải có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan: Hải quan, Cảnh sát kinh tế, Quản lý thị trường. Việc áp dụng công nghệ thông tin để xây dựng cơ sở dữ liệu sản phẩm, người ngoại thương là rất cần thiết để phát hiện các trường hợp gian dối.

3.1. Giải Pháp Nâng Cao Năng Lực Cán Bộ Hải Quan

Cần tăng cường đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn cho cán bộ hải quan về các thủ đoạn buôn lậu mới, kỹ năng nhận dạng hàng giả, chứng chỉ giả. Tổ chức các khóa học, seminar cập nhật về pháp luật hải quan, các hiệp định thương mại quốc tế, kỹ năng phỏng vấn, xác minh thông tin.

3.2. Ứng Dụng Công Nghệ Thông Tin trong Kiểm Soát Hải Quan

Cần đầu tư hệ thống thông tin, máy móc hiện đại như: máy soi chiếu tia X, thiết bị phát hiện chất nổ, hệ thống quản lý thông tin hải quan tích hợp. Xây dựng cơ sở dữ liệu về các thương nhân, hàng hóa, đơn vị vận chuyển để phát hiện các trường hợp bất thường.

3.3. Tăng Cường Phối Hợp Liên Cơ Quan

Cần thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa Hải quan với Cảnh sát kinh tế, Quản lý thị trường, Công an, Biên phòng. Chia sẻ thông tin, dữ liệu về các trường hợp nghi vấn buôn lậu, tổ chức các cuộc đấu tranh liên kiểm.

IV. Kiến Nghị và Định Hướng Phát Triển Công Tác Phòng Chống Buôn Lậu Tới Năm 2027

Để đạt được mục tiêu phòng chống buôn lậu và gian lận thương mại hiệu quả, cần có các kiến nghị cụ thể gửi đến các cấp quản lý nhà nước. Đối với Tổng cục Hải quan, cần: hoàn thiện quy định pháp luật, nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin, cấp vốn cho các cục hải quan địa phương. Đối với Cục Hải quan tỉnh Điện Biên, cần: xây dựng kế hoạch cụ thể, tăng cường giám sát chất lượng công tác, định kỳ đánh giá hiệu quả công tác chống buôn lậu. Giai đoạn 2022-2027 cần tập trung vào hiện đại hóa công tác hải quan, nâng cao đạo đức hành chính và xây dựng đội ngũ cán bộ chất lượng cao.

4.1. Kiến Nghị với Tổng Cục Hải Quan

Cần ban hành các quy định, hướng dẫn chi tiết về phòng chống gian lận thương mại và buôn lậu. Cấp kinh phí nâng cấp hệ thống thông tin hải quan tích hợp toàn quốc, đầu tư máy móc, thiết bị hiện đại. Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu cho cán bộ hải quan các tỉnh.

4.2. Kiến Nghị với Cục Hải Quan Tỉnh Điện Biên

Cần xây dựng chiến lược phòng chống buôn lậu dài hạn đến 2027, tăng cường giám sát chất lượng công tác của các chi cục hải quan. Định kỳ tổ chức hội thảo, trao đổi kinh nghiệm với các cơ quan bộ, ngành, đơn vị anh em. Nâng cao ý thức trách nhiệm của cán bộ hải quan trong công tác chống buôn lậu.

4.3. Định Hướng Phát Triển Giai Đoạn 2022 2027

Mục tiêu chung là hiện đại hóa công tác hải quan, nâng cao hiệu quả phòng chống buôn lậu và gian lận thương mại từ 15-20% mỗi năm. Tập trung vào áp dụng công nghệ mới, xây dựng cơ sở dữ liệu, hoàn thiện hành lang pháp lý, xây dựng đội ngũ cán bộ có năng lực cao và đạo đức tốt.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan về phòng chống buôn lậu và gian lận thương mại của cơ quan Hải quan - Chương 2: Cơ sở lý luận về phòng chống buôn lậu và gian lận thương mại tại các cục và các chi cục Hải quan - Chương 3: Thực trạng các hoạt động phòng chống buôn lậu và gian lận thương mại tại cục Hải quan tỉnh Điện Biên - Chương 4: Định hướng và các giải pháp nhằm đẩy mạnh công tác đấu tranh phòng chống buôn lậu và gian lận thương mại của cục Hải quan Điện Biên trong giai đoạn tới (2022-2027) 6 CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÒNG CHỐNG BUÔN LẬU VÀ GIAN LẬN THƯƠNG MẠI TẠI CÁC CỤC VÀ CÁC CHI CỤC HẢI QUAN 2. Một số khái niệm về buôn lậu và gian lận thương mại trong thương mại quốc tế 2. Khái niệm buôn lâụ Thuật ngữ buôn lậu được sử dụng với những ý nghĩa rất khác nhau. Từ góc độ của khoa học về ngôn ngữ, cụm từ "buôn lậu" có ý nghĩa là buôn bán những hàng hoá trốn thuế và hàng cấm.

Đây là một khái niệm kế thừa những hiểu biết xưa nay của cụm từ này và khá phù hợp với quan niệm phổ thông hiện nay. Buôn lậu là hiện tượng kinh tế - xã hội xuất hiện cùng với hang rào thuế quan, nó tồn tại và phát triển trong hoạt động thương mại của xã hội con người. Là hiện tượng kinh tế - xã hội tiêu cực, buôn lậu xuất hiện cùng với sự ra đời của bộ máy nhà nước và hang rào thuế quan quản lý hoạt động thương mại ở mỗi quốc gia; là hoạt động kinh tế bất hợp pháp, mục đích làm sao đạt được lợi nhuận cao nhất. Theo Từ điển tiếng Việt – Nhà xuất bản khoa học, Hà Nội 1997 định nghĩa: “Buôn lậu là các hành vi buôn bán, trốn thuế hoặc hàng quốc cấm.” Con người khi nhắc đến buôn lậu sẽ nghĩ ngay đến việc buôn bán hàng quốc cấm, hàng trốn thuế, buôn bán hàng lậu.

Theo Viện từ điển học và bách khoa thư Việt Nam buôn lậu là: - Hành vi buôn bán trái phép qua biên giới những loại hàng hóa hoặc ngoại tệ, kim khí và đá quý, những vật phẩm có giá trị lịch sử, văn hóa, mà nhà nước cấm xuất khẩu hay nhập khẩu hoặc buôn bán hàng hóa nói chung qua biên giới mà trốn thuế và trốn sự kiểm tra của hải quan. - Hành vi buôn bán trốn thuế, buôn lậu thuế những hàng hóa ở trong nước mà Nhà nước cấm kinh doanh. Trong Từ điển Tiếng Anh, buôn lậu (smuggling) được giải thích là: “hành vi mang hàng hóa một cách bí mật và không hợp pháp vào hoặc ra khỏi một nước mà không chịu trả thuế quan”. 7 Dựa vào Điều 188 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi bổ sung 2017, buôn lậu là hành vi buôn bán qua biên giới hoặc từ khu phi thuế quan vào nội địa hoặc ngược lại trái pháp luật hàng hóa, tiền Việt Nam, ngoại tệ, kim khí, đá quý.

Như vậy, buôn lậu được thể hiện ở hành vi “buôn bán trái phép qua biên giới hàng hóa, tiền tệ, kim khí quý, đá quý hoặc những vật phẩm có giá trị khác. Hành vi “buôn bán trái phép qua biên giới” là cấu thành cơ bản của tội buôn lậu, được xác định như sau: Buôn bán qua biên giới, trái với quy định về quản lý hải quan những hàng hóa, tiền tệ, kim khí quý, đá quý có giá trị từ 100 triệu đồng trở lên hoặc hàng hóa là các vật phẩm thuộc di tích, lịch sử văn hóa hay hàng cấm có số lượng lớn. Hành vi đó thường được thể hiện dưới một số hình thức như: không khai báo, khai báo gian dối; giả mạo giấy tờ dùng trong XNK; giấu hàng hoá tiền tệ; không đi qua các cửa khẩu hoặc trốn tránh sự kiểm tra, giám sát của Hải quan, Thuế vụ, Bộ đội biên phòng, Công an. Khái niệm gian lận thương mại Gian lận: là hành vi dối trá, mánh khóe lừa đảo của con người làm lừa người khác để đạt được mục đích nào đó.

Gian lận thương mại: Là những hành vi dối trá, mánh khóe, lừa lọc trong thương mại nhằm mục đích thu được một khoản lợi nhuận bất chính nào đó mà lẽ ra những khoản lợi nhuận này họ không được hưởng. Chủ thể của hành vi gian lận thương mại có thể là người bán hoặc người mua hoặc cả người bán lẫn người mua. Họ sử dụng các thủ đoạn khác nhau để lừa dối cơ quan Nhà nước có trách nhiệm kiểm tra, kiểm soát hàng hóa. Ngoài ra đối với hàng cấm, do nhà nước quản lý và hạn chế nhập khẩu, các chủ hàng cũng dung các thủ đoạn gian lận thương mại để trốn tránh sự kiểm soát của cơ quan chức năng.

Gian lận thương mại trong lĩnh vực Hải quan 8 Tại Hội nghị quốc tế lần thứ 5 về chống gian lận thương mại Bruxelles – Bỉ ngày 09/10/1995 các nước thành viên tổ chức WCO - Tổ chức Hải quan thế giới đã đưa ra khái niệm gian lận thương mại trong lĩnh vực Hải quan như sau: Gian lận thương mại trong lĩnh vực hải quan là hành vi vi phạm pháp luật hải quan và các quy định liên quan khác nhằm đạt mục đích trốn tránh việc nộp thuế hải quan, phí và các khoản thu khác đối với việc di chuyển hàng hóa trong thương mại; tiếp nhận việc hoàn trả trợ cấp hoặc phụ cấp cho hàng hóa không thuộc đối tượng đó (mạo nhận); cố ý đoạt được lợi thế thương mại bất hợp pháp, gây tác hại cho các nguyên tắc và tập tục cạnh tranh thương mại chân chính. Theo các định nghĩa trên của tổ chức WCO: Buôn lậu là một dạng gian lận thương mại nhưng ở mức độ cao hơn. Gian lận thương mại là cố ý làm trái các quy định của Nhà nước hoặc lợi dụng sơ hở của chính sách, pháp luật và công tác quản lý của cơ quan chức năng để thực hiện hành vi gian dối công khai nhằm thu lợi bất chính. Còn buôn lậu trước hết phải là hành vi gian lận thương mại nhưng ở mức cao hơn (về hành vi, thủ đoạn, tính chất).

Như vậy khái niệm gian lận thương mại rộng hơn, bao hàm cả khái niệm buôn lậu. Vậy gian lận thương mại trong lĩnh vực hải quan có thể hiểu là hành vi gian lận các luồng sản phẩm xuất nhập khẩu bằng cách lợi dụng sơ hở của luật pháp, chính sách và quản lý của các cơ quan Nhà nước để lẩn tránh nghĩa vụ đối với Nhà nước và thu lợi bất chính cho riêng mình. Khái niệm phòng chống buôn lậu và gian lận thương mại trong lĩnh vực Hải quan Theo Luật Hải quan số 54/2014/QH13 quy định: Kiểm soát hải quan là biện pháp tuần tra, điều tra, xác minh hoặc biện pháp nghiệp vụ khác do cơ quan hải quan áp dụng để phòng, chống buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới và hành vi khác vi phạm pháp luật về hải quan. 9 Như vậy, phòng chống buôn lậu và gian lận thương mại trong lĩnh vực hải quan có thể hiểu là công tác triển khai các biện pháp nghiệp vụ kiểm soát hải quan, kiểm tra sau thông quan, quản lý rủi ro… đối với doanh nghiệp, cá nhân có hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa; hàng hóa, phương tiện vận tải để phòng, chống buôn lậu vận chuyển trái phép hàng hóa quan biên giới và gian lận thương mại trong địa bàn hoạt động hải quan (theo tài liệu đào tạo Kiểm soát hải quan của Trường Hải quan Việt Nam (2015)).

Khái niệm thương mại quốc tế Theo tổ chức thương mại thế giới WTO “Thương mại quốc tế” là một thuật ngữ được sử dụng phổ biến trong lĩnh vực quốc tế của các quốc gia trên thế giới. Có thể hiểu Thương mại quốc tế là hành vi mua bán liên quốc gia, có thể là mua bán qua biên giới hoặc mua bán tại chỗ với người nước ngoài (theo Tài liệu hướng dẫn học tập Thương mại quốc tế - Trường đại học mở thành phố Hồ Chí Minh - 2009) Khi xét trên phương diện là một quá trình kinh tế, thương mại quốc tế là một quá trình có phạm vi và quy mô quốc tế, bắt đầu từ khâu nghiên cứu, xác định thị trường cho đến sản xuất, lưu thông đến người tiêu dung cuối cùng và theo một chu trình lặp đi lặp lại với quy mô và tốc độ lớn hơn. Trên phương diện là một ngành kinh tế, thương mại quốc tế là một lĩnh vực phân phối được chuyên môn hóa, có tổ chức, có phân công và hợp tác giữa các đối tác của hai hay nhiều quốc gia với nhau với khách thể tác động là hàng hóa, dịch vụ… 2. Cơ sở lý luận về phòng chống buôn lậu và gian lận thương mại tại các cục và các chi cục hải quan 2.

Cơ sở lý luận về buôn lậu và gian lận thương mại 2. Các hình thức buôn lậu và gian lận thương mại thường gặp trong lĩnh vực hải quan a) Buôn lậu trái phép hàng hóa, tiền tệ hoặc vận chuyển trái phép hàng hóa, tiền tệ qua biên giới Buôn lậu trái phép hàng hóa, tiền tệ hoặc vận chuyển trái phép hàng hóa, tiền tệ qua biên giới trái với quy định pháp luật với mục đích kiếm lợi nhuận bất hợp pháp. 10 Không khai báo hoặc khai báo gian dối, giả mạo giấy tờ, giấu giếm hàng hóa, tiền tệ trái phép, không có giấy tờ hợp lệ của cơ quan có thẩm quyền được Nhà nước quy định. Không đi qua các cửa khẩu, cố tình trốn tránh sự kiểm tra, kiểm soát của cơ quan Hải quan và cơ quan quản lý cửa khẩu.

b) Khai báo không trung thực về hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu: Đây là hành vi gian lận phổ biến nhất thường gặp. Để lẩn trốn kiểm tra, chủ hàng thường dùng các thủ đoạn sau:  Khai báo không trung thực về mặt hàng thực xuất nhập khẩu: Tức là trên thực tế xuất nhập khẩu mặt hàng này nhưng trong bộ hồ sơ chứng từ, chủ hàng lại kê khai mặt hàng khác. Mục đích của việc khai báo không trung thực này là để được hưởng thuế suất xuất nhập khẩu thấp hoặc không phải nộp thuế xuất nhập khẩu và các khoản thu khác của Nhà nước.  Khai báo không trung thực về trị giá hàng hóa.

Trong hình thức gian lận này có thể chia làm hai loại: - Khai báo trị giá thấp hơn thực tế (Undervaluation): là việc chủ hàng khai hàng hóa có giá trị thấp hơn trị giá thực của nó nhằm trốn thuế xuất nhập khẩu.