Thiết kế và sử dụng góc thiên nhiên nhằm phát triển ttcnt cho trẻ mẫu giáo 5 6 tuổi

Khám phá thiết kế và ứng dụng góc thiên nhiên trong phát triển toàn diện cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi, nâng cao khả năng sáng tạo và khám phá.

• Tác giả: Nguyễn Thị Ngọc Châu
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Thị Ngân
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Giáo dục học (Giáo dục Mầm non)
• Đề tài: Phát Triển Tính Tích Cực Nhận Thức Cho Trẻ Mẫu Giáo 5-6 Tuổi Qua Thiết Kế Góc Thiên Nhiên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• Lời cam đoan
• Lời cảm ơn
• Danh mục chữ viết tắt
• Danh mục các bảng
• Danh mục biểu đồ
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG GÓC THIÊN NHIÊN NHẰM PHÁT TRIỂN TÍNH TÍCH CỰC NHẬN THỨC CHO TRẺ MẪU GIÁO 5 - 6 TUỔI
• 1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 1.2. Một số vấn đề lý luận về tâm lý, nhận thức và tính tích cực nhận thức của trẻ 5 – 6 tuổi
• 1.2.1. Đặc điểm phát triển về tâm lý, nhận thức của trẻ 5 – 6 tuổi
• 1.2.2. Một số vấn đề lý luận về tính tích cực nhận thức ở trẻ 5 - 6 tuổi
• 1.3. Khái niệm về môi trường giáo dục và góc thiên nhiên trong trường mầm non
• 1.3.1. Khái niệm môi trường giáo dục trong trường mầm non
• 1.3.2. Nguyên tắc thiết kế môi trường giáo dục trong trường mầm non
• 1.3.3. Môi trường giáo dục trong mô hình Reggio Emilia
• 1.3.4. Khái niệm góc thiên nhiên
• 1.3.5. Vai trò của góc thiên nhiên đối với việc phát triển TTCNT cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi
• 1.4. Một số vấn đề lý luận về thiết kế và sử dụng góc thiên nhiên nhằm phát triển TTCNT cho trẻ 5 – 6 tuổi
• 1.4.1. Khái niệm thiết kế và sử dụng góc thiên nhiên nhằm phát triển TTCNT cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi
• 1.4.2. Các yêu cầu thiết kế và sử dụng góc thiên nhiên nhằm phát huy TTCNT cho trẻ 5 – 6 tuổi
• 1.5. Tiêu chí đánh giá tính tích cực nhận thức của trẻ 5 – 6 tuổi trong hoạt động ở góc thiên nhiên
• 1.6. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG GÓC THIÊN NHIÊN NHẰM PHÁT TRIỂN TÍNH TÍCH CỰC NHẬN THỨC CHO TRẺ MẪU GIÁO 5 – 6 TUỔI
• 2.1. Mục đích khảo sát
• 2.2. Đối tượng và khách thể khảo sát
• 2.3. Thời gian khảo sát
• 2.4. Nội dung và phương pháp khảo sát thực trạng
• 2.5. Kết quả khảo sát và phân tích kết quả
• 2.5.1. Kết quả nhận thức của GVMN về TTCNT của trẻ 5 – 6 tuổi khi hoạt động ở góc thiên nhiên
• 2.5.2. Thực trạng giáo viên mầm non thiết kế và sử dụng góc thiên nhiên nhằm phát triển TTCNT cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi
• 2.5.3. Kết quả khảo sát thực trạng biểu hiện TTCNT của trẻ 5 - 6 tuổi trong hoạt động ở góc thiên nhiên
• 2.6. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT VÀ THỬ NGHIỆM BIỆN PHÁP THIẾT KẾ, SỬ DỤNG GÓC THIÊN NHIÊN NHẰM PHÁT TRIỂN TÍNH TÍCH CỰC NHẬN THỨC CHO TRẺ MẪU GIÁO 5 – 6 TUỔI
• 3.1. Nguyên tắc thiết kế và sử dụng góc thiên nhiên nhằm phát triển TTCNT cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi
• 3.2. Đề xuất một số biện pháp thiết kế và sử dụng góc thiên nhiên nhằm phát triển TTCNT cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi
• 3.2.1. Đề xuất một số biện pháp thiết kế góc thiên nhiên
• 3.2.2. Đề xuất biện pháp sử dụng góc thiên nhiên nhằm phát triển tính tích cực nhận thức của trẻ 5 – 6 tuổi
• 3.3. Tổ chức thử nghiệm
• 3.3.1. Mục đích thử nghiệm
• 3.3.2. Đối tượng thử nghiệm
• 3.3.3. Vài nét về trường thử nghiệm
• 3.3.4. Quy trình thử nghiệm
• 3.3.5. Phương pháp đánh giá sau thử nghiệm
• 3.3.6. Tiến hành thử nghiệm
• 3.3.7. Kết quả thử nghiệm
• 3.3.8. Tính khả thi và hạn chế của phương án thử nghiệm
• 3.4. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ SƯ PHẠM
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Nhận Thức Cho Trẻ 5 6 Tuổi

Phát triển giáo dục và đào tạo là nền tảng quan trọng thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội. Nghị quyết của Đảng nhấn mạnh việc phát huy tiềm năng của dân tộc, ý thức cộng đồng và tính tích cực của cá nhân. Tính tích cực nhận thức (TTCNT) được xem là phẩm chất quan trọng của nhân cách. TTCNT biểu hiện tính năng động, chủ động, độc lập trong nhận thức. Việc hình thành TTCNT cần được chú trọng từ lứa tuổi nhỏ, đặc biệt là trẻ 5-6 tuổi khi chuẩn bị bước vào môi trường học tập chủ đạo ở trường phổ thông. Trẻ ở độ tuổi này có khả năng giải quyết nhiệm vụ nhận thức hiệu quả bằng sự cố gắng, nỗ lực huy động các chức năng tâm lý, nhận thức. TTCNT thể hiện qua việc trẻ thích quan sát, tìm hiểu, hứng thú với sự vật, hiện tượng xung quanh, đặc biệt là thiên nhiên. Tìm hiểu môi trường thiên nhiên là nội dung cơ bản trong chương trình chăm sóc, giáo dục trẻ, tác động mạnh mẽ đến tình cảm và nhận thức của trẻ mầm non.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Tính Tích Cực Nhận Thức Ở Trẻ Mầm Non

Tính tích cực nhận thức là yếu tố then chốt trong sự phát triển toàn diện của trẻ mầm non. Nó không chỉ giúp trẻ tiếp thu kiến thức một cách hiệu quả hơn mà còn khuyến khích sự tò mò, khám phá và tư duy sáng tạo. Giáo dục sớm về tính tích cực nhận thức tạo nền tảng vững chắc cho quá trình học tập và phát triển sau này của trẻ. Theo các nhà giáo dục, việc khuyến khích trẻ đặt câu hỏi, tự tìm tòi câu trả lời và tham gia vào các hoạt động thực tế là cách tốt nhất để nuôi dưỡng tính tích cực nhận thức.

1.2. Mối Liên Hệ Giữa Thiên Nhiên Và Phát Triển Nhận Thức Cho Trẻ

Môi trường thiên nhiên đóng vai trò quan trọng trong việc kích thích sự phát triển nhận thức của trẻ. Khi tiếp xúc với thiên nhiên, trẻ được trải nghiệm các giác quan, quan sát sự đa dạng của thế giới xung quanh và đặt ra những câu hỏi. Điều này thúc đẩy tư duy phản biện cho trẻ và khả năng giải quyết vấn đề. Các hoạt động như trồng cây, chăm sóc động vật, hoặc đơn giản là quan sát côn trùng đều có thể giúp trẻ phát triển nhận thức một cách tự nhiên và thú vị.

II. Thách Thức Trong Phát Triển Nhận Thức Cho Trẻ Mẫu Giáo

Mặc dù tầm quan trọng của việc phát triển nhận thức cho trẻ mẫu giáo là không thể phủ nhận, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc thực hiện. Góc thiên nhiên ở các trường mầm non hiện nay còn nhiều hạn chế. Việc thiết kế và tổ chức góc thiên nhiên chưa xuất phát từ vốn kinh nghiệm, nhu cầu, nguyện vọng, sở thích của trẻ. Góc thiên nhiên ở các trường còn khá đơn điệu, cứng nhắc, chưa chú ý đến tính hấp dẫn, đa dạng và kích thích của góc thiên nhiên do đó chưa phát huy được TTCNT của trẻ. Giáo viên cần có sự sáng tạo và linh hoạt trong việc thiết kế các hoạt động phù hợp với từng độ tuổi và khả năng của trẻ. Bên cạnh đó, việc thiếu hụt nguồn lực và trang thiết bị cũng là một trở ngại lớn.

2.1. Hạn Chế Về Môi Trường Giáo Dục Và Cơ Sở Vật Chất

Một trong những thách thức lớn nhất là sự thiếu thốn về môi trường giáo dục và cơ sở vật chất. Nhiều trường mầm non không có đủ không gian xanh hoặc góc thiên nhiên cho trẻ mầm non để trẻ có thể tiếp xúc và khám phá thiên nhiên một cách đầy đủ. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng phát triển nhận thức và tình yêu thiên nhiên của trẻ.

2.2. Thiếu Hụt Về Phương Pháp Và Tài Liệu Hỗ Trợ Giáo Viên

Giáo viên mầm non đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển nhận thức cho trẻ. Tuy nhiên, nhiều giáo viên còn thiếu kinh nghiệm và tài liệu phát triển nhận thức cho trẻ 5-6 tuổi để thiết kế các hoạt động phù hợp và hiệu quả. Việc đào tạo và cung cấp tài liệu hỗ trợ cho giáo viên là rất cần thiết để nâng cao chất lượng giáo dục mầm non.

III. Thiết Kế Góc Thiên Nhiên Kích Thích Tích Cực Nhận Thức

Thiết kế góc thiên nhiên phù hợp với hứng thú và nhu cầu nhận thức nhằm phát triển TTCNT cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi là mục tiêu quan trọng. Góc thiên nhiên cần được thiết kế sao cho hấp dẫn, đa dạng và kích thích sự tò mò của trẻ. Các yếu tố như màu sắc, ánh sáng, âm thanh và vật liệu tự nhiên cần được kết hợp hài hòa để tạo ra một không gian thú vị và bổ ích. Quan trọng hơn, góc thiên nhiên cần tạo cơ hội cho trẻ được tự do khám phá, trải nghiệm và tương tác với môi trường xung quanh.

3.1. Lựa Chọn Vật Liệu Tự Nhiên An Toàn Và Hấp Dẫn

Việc lựa chọn vật liệu tự nhiên là yếu tố quan trọng trong thiết kế góc thiên nhiên. Các vật liệu như gỗ, đá, cát, nước, cây xanh và hoa quả không chỉ an toàn cho trẻ mà còn mang lại những trải nghiệm giác quan phong phú. Cần đảm bảo rằng các vật liệu này được vệ sinh sạch sẽ và không gây nguy hiểm cho trẻ khi sử dụng.

3.2. Tạo Không Gian Khám Phá Đa Dạng Và Linh Hoạt

Góc thiên nhiên cần được thiết kế sao cho trẻ có thể tự do khám phá và trải nghiệm. Có thể tạo ra các khu vực khác nhau như khu vườn nhỏ, khu vực chơi cát, khu vực quan sát côn trùng, hoặc khu vực thí nghiệm khoa học đơn giản. Quan trọng là tạo ra một không gian linh hoạt, có thể thay đổi và điều chỉnh theo sở thích và nhu cầu của trẻ.

3.3. Ứng Dụng Phương Pháp Giáo Dục STEAM Trong Góc Thiên Nhiên

Góc thiên nhiên là môi trường lý tưởng để áp dụng phương pháp giáo dục STEAM cho trẻ mầm non. Các hoạt động như xây dựng mô hình, thiết kế hệ thống tưới nước, hoặc thực hiện các thí nghiệm khoa học đơn giản có thể giúp trẻ phát triển các kỹ năng về khoa học, công nghệ, kỹ thuật, nghệ thuật và toán học một cách tự nhiên và thú vị.

IV. Hoạt Động Phát Triển Nhận Thức Tại Góc Thiên Nhiên

Góc thiên nhiên không chỉ là một không gian để trẻ vui chơi mà còn là một môi trường học tập lý tưởng. Các hoạt động tại góc thiên nhiên cần được thiết kế sao cho phù hợp với độ tuổi và khả năng của trẻ, đồng thời khuyến khích sự tò mò, khám phá và tư duy sáng tạo. Giáo viên cần đóng vai trò là người hướng dẫn, gợi ý và hỗ trợ trẻ trong quá trình học tập.

4.1. Trò Chơi Khám Phá Giác Quan Với Thiên Nhiên

Trò chơi phát triển nhận thức cho trẻ mẫu giáo thông qua các giác quan là một cách tuyệt vời để giúp trẻ khám phá thế giới xung quanh. Các hoạt động như nhận biết mùi hương của các loại hoa, phân biệt các loại lá cây bằng xúc giác, hoặc lắng nghe âm thanh của thiên nhiên có thể giúp trẻ phát triển khả năng quan sát và phân tích.

4.2. Thí Nghiệm Khoa Học Đơn Giản Về Thực Vật Và Động Vật

Các thí nghiệm khoa học đơn giản về thực vật và động vật có thể giúp trẻ hiểu rõ hơn về thế giới tự nhiên. Ví dụ, trẻ có thể quan sát quá trình nảy mầm của hạt đậu, tìm hiểu về vòng đời của bướm, hoặc khám phá các loại đất khác nhau. Các thí nghiệm này cần được thực hiện dưới sự hướng dẫn của giáo viên để đảm bảo an toàn và hiệu quả.

4.3. Kể Chuyện Và Sáng Tác Về Chủ Đề Thiên Nhiên

Kể chuyện và sáng tác về chủ đề thiên nhiên là một cách tuyệt vời để khuyến khích kích thích tư duy sáng tạo cho trẻ 5-6 tuổi. Trẻ có thể kể những câu chuyện về các loài cây, con vật, hoặc các hiện tượng tự nhiên mà trẻ đã quan sát được. Giáo viên có thể gợi ý cho trẻ sử dụng các vật liệu tự nhiên để tạo ra các tác phẩm nghệ thuật liên quan đến thiên nhiên.

V. Đánh Giá Sự Phát Triển Nhận Thức Của Trẻ Qua Góc Thiên Nhiên

Việc đánh giá sự phát triển nhận thức của trẻ qua góc thiên nhiên là rất quan trọng để đảm bảo rằng các hoạt động được thiết kế phù hợp và hiệu quả. Giáo viên cần quan sát và ghi lại những thay đổi trong hành vi, kiến thức và kỹ năng của trẻ. Các phương pháp đánh giá có thể bao gồm quan sát trực tiếp, phỏng vấn trẻ, hoặc sử dụng các bài kiểm tra đơn giản.

5.1. Quan Sát Hành Vi Và Tương Tác Của Trẻ Trong Góc Thiên Nhiên

Quan sát hành vi và tương tác của trẻ là một phương pháp đánh giá quan trọng. Giáo viên cần chú ý đến cách trẻ khám phá, đặt câu hỏi, giải quyết vấn đề và tương tác với bạn bè và giáo viên. Những quan sát này có thể cung cấp thông tin quý giá về sự phát triển nhận thức của trẻ.

5.2. Phỏng Vấn Trẻ Về Kiến Thức Và Trải Nghiệm Về Thiên Nhiên

Phỏng vấn trẻ là một cách để đánh giá kiến thức và trải nghiệm của trẻ về thiên nhiên. Giáo viên có thể đặt các câu hỏi đơn giản như "Con biết gì về cây này?", "Con đã từng nhìn thấy con vật này ở đâu?", hoặc "Con thích điều gì nhất ở góc thiên nhiên?". Câu trả lời của trẻ có thể giúp giáo viên hiểu rõ hơn về mức độ hiểu biết và quan tâm của trẻ đối với thiên nhiên.

5.3. Sử Dụng Bài Tập Thực Hành Để Kiểm Tra Kỹ Năng Của Trẻ

Các bài tập thực hành có thể được sử dụng để kiểm tra kỹ năng của trẻ. Ví dụ, trẻ có thể được yêu cầu vẽ một bức tranh về một loài cây, xây dựng một mô hình về một hệ sinh thái, hoặc thực hiện một thí nghiệm khoa học đơn giản. Kết quả của các bài tập này có thể giúp giáo viên đánh giá khả năng áp dụng kiến thức và kỹ năng của trẻ vào thực tế.

VI. Kết Luận Và Hướng Phát Triển Trong Tương Lai

Việc phát triển tính tích cực nhận thức cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua thiết kế góc thiên nhiên là một hướng đi đầy tiềm năng. Tuy nhiên, để đạt được hiệu quả cao nhất, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường và cộng đồng. Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp giáo dục sáng tạo, đồng thời tăng cường đầu tư vào cơ sở vật chất và đào tạo giáo viên.

6.1. Tăng Cường Sự Phối Hợp Giữa Gia Đình Và Nhà Trường

Sự phối hợp giữa gia đình và nhà trường là yếu tố then chốt để đảm bảo sự phát triển toàn diện của trẻ. Gia đình có thể tạo điều kiện cho trẻ tiếp xúc với thiên nhiên tại nhà, đồng thời khuyến khích trẻ chia sẻ những trải nghiệm và kiến thức mà trẻ đã học được ở trường. Nhà trường có thể tổ chức các buổi họp phụ huynh để chia sẻ thông tin và kinh nghiệm về việc phát triển nhận thức cho trẻ.

6.2. Nghiên Cứu Và Phát Triển Các Phương Pháp Giáo Dục Sáng Tạo

Cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp giáo dục sáng tạo để đáp ứng nhu cầu và sở thích của trẻ. Các phương pháp này cần được thiết kế sao cho khuyến khích sự tò mò, khám phá và tư duy sáng tạo của trẻ. Đồng thời, cần chú trọng đến việc tích hợp các yếu tố văn hóa và xã hội vào quá trình giáo dục.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn phát triển đầu đời của con người, hơn 80% cấu trúc não bộ và nền tảng nhận thức được định hình trước 6 tuổi. Đối với trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi, việc chuẩn bị tâm thế bước vào lớp 1 đòi hỏi sự phát triển mạnh mẽ về tính tích cực nhận thức, chuyển dần từ hoạt động vui chơi sang hoạt động học tập có chủ định. Nghị quyết Hội nghị lần thứ II Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam đã khẳng định mục tiêu cốt lõi của giáo dục là phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và năng lực thực hành của người học. Tuy nhiên, thực tế tại các trường mầm non đô thị cho thấy hơn 60% góc thiên nhiên trong lớp học còn mang tính hình thức, bài trí đơn điệu, cây xanh nghèo nàn và chưa tạo cơ hội cho trẻ trực tiếp trải nghiệm, khám phá khoa học.

Luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục của tác giả Nguyễn Thị Ngọc Châu, chuyên ngành Giáo dục học (Giáo dục Mầm non) tại Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh, tập trung giải quyết bài toán cấp thiết: "Thiết kế và sử dụng góc thiên nhiên nhằm phát triển tính tích cực nhận thức cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi". Đề tài được triển khai thực nghiệm từ tháng 1/2017 đến tháng 4/2017 trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh, với sự tham gia của 50 giáo viên mầm non và 44 trẻ lớp lá. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện qua việc lượng hóa thành công thang đo tính tích cực nhận thức gồm 5 tiêu chí với thang điểm từ 0 đến 10, đồng thời xây dựng quy trình thiết kế không gian học tập mở giúp nâng tỷ lệ trẻ đạt mức độ tích cực nhận thức cao từ 18,2% lên 72,7% sau can thiệp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết tâm lý học và giáo dục học mầm non kinh điển. Trọng tâm là thuyết kiến tạo nhận thức của Jean Piaget về vai trò tương tác giữa chủ thể với môi trường vật chất và thuyết vùng phát triển gần nhất của Lev Vygotsky, khẳng định vai trò dẫn dắt của giáo viên trong việc nâng đỡ năng lực tư duy của trẻ. Bên cạnh đó, nghiên cứu tích hợp triết lý giáo dục Reggio Emilia với quan điểm môi trường là người thầy thứ ba, xưởng nghệ thuật đa chất liệu và mô hình trường học tự nhiên của Friedrich Froebel và Maria Montessori.

Về mặt tâm lý học nhận thức, luận văn kế thừa thang 3 cấp độ phát triển tính tích cực của Anna Liublinskaya: bắt chước không chủ định, hành động theo mẫu có ý thức và hoạt động độc lập sáng tạo. Bốn khái niệm công cụ then chốt được chuẩn hóa bao gồm: môi trường giáo dục mầm non, góc thiên nhiên trong lớp học, tính tích cực nhận thức ở lứa tuổi 5 - 6 tuổi, và kỹ thuật thiết kế - sử dụng môi trường học tập mở nhằm tối ưu hóa sự huy động các chức năng tâm lý như tri giác, chú ý có chủ định, trí nhớ trực quan - hình tượng và tư duy logic sơ đẳng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phức hợp các phương pháp định tính và định lượng nhằm bảo đảm tính khách quan và độ tin cậy khoa học cao:

• Nguồn dữ liệu sơ cấp: Thu thập qua 50 phiếu điều tra bảng hỏi cấu trúc 10 câu dành cho giáo viên mầm non, 8 biên bản quan sát chuyên sâu hành vi của trẻ trong giờ hoạt động tại 3 trường mầm non, cùng hệ thống dữ liệu thực nghiệm sư phạm đối chứng.
• Cỡ mẫu và kỹ thuật chọn mẫu: Áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên với 50 giáo viên đang trực tiếp giảng dạy khối lớp lá tại 7 trường mầm non tiêu biểu trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh (Trường Mầm non 19/5, Mầm non 13 Tân Bình, Mầm non Bàu Cát, Mầm non Sơn Ca, Mầm non Hoa Lư, Mầm non Tắc Rỗi). Mẫu thực nghiệm gồm 44 trẻ 5 - 6 tuổi tại Trường Mầm non Hoa Lư (Quận 1), được chia ngẫu nhiên thành 2 nhóm đồng đều: 22 trẻ thuộc nhóm thử nghiệm và 22 trẻ thuộc nhóm đối chứng.
• Phương pháp phân tích dữ liệu: Dữ liệu được xử lý thống kê toán học bằng phần mềm Microsoft Excel, tính toán các chỉ số thống kê mô tả gồm tần số, tỷ lệ phần trăm (%), điểm trung bình và so sánh đối chiếu giữa nhóm thử nghiệm và đối chứng. Lý do lựa chọn phương pháp này nhằm định lượng chính xác sự biến chuyển trong 5 tiêu chí tính tích cực nhận thức trước và sau khi áp dụng biện pháp can thiệp.
• Lộ trình nghiên cứu: Giai đoạn 1 (tháng 1/2017 - tháng 2/2017) khảo sát nhận thức của giáo viên và thực trạng góc thiên nhiên; Giai đoạn 2 (tháng 2/2017 - tháng 3/2017) triển khai thử nghiệm sư phạm qua hai chủ đề chuyên sâu "Khám phá về Rễ" và "Khám phá về Lá"; Giai đoạn 3 (tháng 3/2017 - tháng 4/2017) thu thập dữ liệu sau thử nghiệm, phân tích thống kê và hoàn thiện kết luận.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng và thực nghiệm sư phạm đã mang lại những phát hiện quan trọng có ý nghĩa định lượng rõ nét:

• Nhận thức của giáo viên về tính tích cực nhận thức: Khảo sát 50 giáo viên cho thấy 59,4% giáo viên có trình độ đại học với trên 10 năm kinh nghiệm công tác đánh giá rất cao vai trò của góc thiên nhiên. Tuy nhiên, có tới 64,0% giáo viên thừa nhận gặp khó khăn lớn về mặt kỹ thuật thiết kế, thiếu học cụ thí nghiệm và chưa biết cách tạo tình huống có vấn đề để kích hoạt sự tò mò của trẻ.
• Thực trạng tính tích cực nhận thức trước thử nghiệm: Đánh giá ban đầu trên 44 trẻ thuộc cả hai nhóm cho thấy mức độ biểu hiện tính tích cực nhận thức còn ở mức thấp. Cụ thể, tỷ lệ trẻ ở mức cao chỉ đạt 18,2%, mức trung bình chiếm 54,5%, và mức thấp chiếm tới 27,3%. Trẻ thường lúng túng khi gặp tình huống mới và thiếu tính kiên trì trong các thao tác khám phá.
• Sự đột phá vượt bậc sau thử nghiệm sư phạm: Sau khi nhóm thử nghiệm được học tập trong góc thiên nhiên tái thiết kế theo chủ đề "rễ" và "lá" với các vật liệu mở, kết quả có sự phân hóa mạnh mẽ so với nhóm đối chứng. Tại nhóm thử nghiệm, tỷ lệ trẻ đạt mức tích cực nhận thức cao tăng vọt lên 72,7% (tăng 54,5% so với trước thử nghiệm), mức trung bình giảm xuống 27,3% và mức thấp hoàn toàn bị triệt tiêu về 0,0%. Ngược lại, nhóm đối chứng giữ nguyên phương pháp truyền thống chỉ đạt 22,7% mức cao, 59,1% mức trung bình và vẫn còn 18,2% ở mức thấp.
• Sự tăng trưởng đồng đều trên 5 tiêu chí đánh giá: Điểm số trung bình của nhóm thử nghiệm tăng mạnh ở tất cả các chỉ số. Tiêu chí "Nhu cầu nhận thức" tăng từ 1,14 điểm lên 1,86 điểm; tiêu chí "Khả năng giải quyết nhiệm vụ sáng tạo" tăng từ 0,95 điểm lên 1,77 điểm; tiêu chí "Tính độc lập, chủ động" tăng từ 1,05 điểm lên 1,82 điểm trên thang điểm tối đa 2,0 điểm.

Thảo luận kết quả

Sự khác biệt mang tính bước ngoặt giữa nhóm thử nghiệm và nhóm đối chứng bắt nguồn từ sự thay đổi bản chất của môi trường giáo dục. Khi chuyển đổi góc thiên nhiên từ trạng thái trưng bày tĩnh sang không gian trải nghiệm động với bàn ánh sáng, kính lúp, ống nghiệm, hạt giống và hệ thống bảng ghi chép ký hiệu, trẻ được kích hoạt đồng thời 5 giác quan. Việc được tự tay thực hiện các thí nghiệm thực tế như kiểm tra chức năng hút nước của rễ qua dung dịch màu hay phân loại các dạng gân lá đã chuyển hóa tư duy trực quan hành động của trẻ thành tư duy trực quan hình tượng và tư duy logic sơ đồ.

Kết quả này hoàn toàn tương thích với các nghiên cứu giáo dục thực nghiệm quốc tế tại New Zealand và Mỹ, nơi việc cho trẻ mầm non tương tác thường xuyên với môi trường thiên nhiên giúp cải thiện từ 40% đến 50% khả năng tập trung chú ý bền vững và năng lực hợp tác nhóm. Trong công bố khoa học, dữ liệu thực nghiệm có thể được mô tả trực quan và sinh động thông qua biểu đồ cột chồng so sánh tỷ lệ xếp loại 3 mức độ (thấp, trung bình, cao) giữa hai nhóm trước - sau thử nghiệm, kết hợp với biểu đồ radar 5 trục thể hiện rõ nét sự bứt phá về điểm số trung bình của từng năng lực nhận thức thành phần.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu lý luận và thực tiễn, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp sư phạm đồng bộ nhằm tối ưu hóa hiệu quả của góc thiên nhiên trong trường mầm non:

• Tái thiết kế không gian góc thiên nhiên theo mô hình mở và đa dạng sinh học: Ban giám hiệu và giáo viên phụ trách lớp cần quy hoạch lại không gian lớp học, bố trí góc thiên nhiên tại nơi đón ánh sáng tự nhiên, gần nguồn nước và tách biệt khỏi các góc hoạt động ồn ào. Không gian cần chia thành 3 phân khu rõ rệt: khu vực cây xanh thực nghiệm (rễ cọc, rễ chùm, cây ưa nước, cây ưa sáng), khu vực bàn thí nghiệm khoa học với đầy đủ dụng cụ bổ trợ (kính lúp, khay cát, pipet), và khu vực lưu trữ học cụ mở. Mục tiêu đạt 100% lớp học lá có góc thiên nhiên đạt chuẩn trải nghiệm, hoàn thành trong 3 tuần đầu của năm học mới.
• Xây dựng bộ học liệu và thiết kế chuỗi tình huống có vấn đề: Tổ chuyên môn khối lá chịu trách nhiệm biên soạn hệ thống 24 tình huống khám phá khoa học gắn liền với các chủ đề tự nhiên gần gũi. Tăng cường các bài tập đòi hỏi trẻ phải suy luận, so sánh, dự đoán và thực hành thí nghiệm lặp lại. Mục tiêu tăng thời lượng trẻ được tự do thao tác độc lập lên 60%, triển khai định kỳ theo các chủ đề kéo dài từ 4 đến 6 tuần.
• Chuyển đổi phương pháp tương tác sư phạm của giáo viên mầm non: Giáo viên cần thay đổi từ vai trò truyền thụ một chiều sang vai trò người cộng tác, quan sát và gợi mở. Giảm 50% các câu hỏi đóng dạng đúng/sai, tăng cường hệ thống câu hỏi "tại sao", "điều gì sẽ xảy ra nếu", và hướng dẫn trẻ sử dụng nhật ký quan sát bằng hình vẽ. Mục tiêu đạt trên 75% trẻ tự giác đặt câu hỏi thắc mắc và tự tìm phương án giải quyết trong mỗi giờ hoạt động.
• Nâng cao năng lực chuyên môn cho giáo viên và phối hợp chặt chẽ với phụ huynh: Phòng Giáo dục và Đào tạo phối hợp cùng các nhà trường tổ chức 02 đợt tập huấn chuyên đề mỗi năm về ứng dụng triết lý Reggio Emilia trong thiết kế môi trường giáo dục. Đồng thời, tuyên truyền và vận động phụ huynh học sinh cùng tham gia đóng góp cây giống, hạt mầm, nguyên vật liệu tái chế, phấn đấu 90% giáo viên đạt chuẩn kỹ năng tổ chức hoạt động khám phá khoa học tự nhiên trước tháng 1 hằng năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị thực tiễn cao và là tài liệu tham khảo đắc lực cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm sau:

• Cán bộ quản lý và Ban giám hiệu các trường mầm non: Cung cấp căn cứ khoa học và khung tiêu chuẩn cụ thể để lập kế hoạch đầu tư cơ sở vật chất, xây dựng khuôn viên sinh thái trong lớp học và thiết lập tiêu chí thanh tra, đánh giá chất lượng môi trường giáo dục lấy trẻ làm trung tâm theo định hướng của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
• Giáo viên mầm non trực tiếp phụ trách lớp mẫu giáo 5 - 6 tuổi: Cung cấp cẩm nang thực hành chi tiết về cách thiết kế góc thiên nhiên theo từng chủ đề thực vật, bộ giáo án khám phá khoa học với các tình huống có vấn đề, cùng bộ công cụ 5 tiêu chí để đánh giá mức độ tiến bộ nhận thức của từng trẻ trong lớp.
• Giảng viên và sinh viên chuyên ngành Giáo dục Mầm non tại các trường đại học, cao đẳng sư phạm: Đóng vai trò là tài liệu tham khảo học thuật giá trị về phương pháp luận nghiên cứu khoa học giáo dục, kỹ thuật xử lý số liệu thực nghiệm sư phạm và lý thuyết ứng dụng các mô hình giáo dục tiên tiến như Reggio Emilia và Montessori vào thực tiễn Việt Nam.
• Các nhà thiết kế kiến trúc học đường và chuyên gia phát triển chương trình giáo dục trải nghiệm: Tham khảo các nguyên lý tổ chức không gian học tập tích hợp thiên nhiên trong điều kiện các đô thị có diện tích lớp học hạn chế, nhằm tạo ra những sản phẩm học cụ và không gian lớp học kích thích tối đa giác quan cho trẻ thơ.

Câu hỏi thường gặp

• Vì sao việc phát triển tính tích cực nhận thức lại đặc biệt quan trọng đối với trẻ 5 - 6 tuổi? Độ tuổi 5 - 6 là giai đoạn bước đệm quan trọng trước khi trẻ bước vào lớp 1 phổ thông, nơi hoạt động học tập giữ vai trò chủ đạo. Rèn luyện tính tích cực nhận thức ở giai đoạn này giúp hình thành tư duy trực quan sơ đồ, khả năng chú ý có chủ định và tính kiên trì, giúp tăng hơn 45% khả năng thích ứng và độc lập giải quyết nhiệm vụ học tập phức tạp khi vào tiểu học.

• Làm thế nào để thiết kế góc thiên nhiên hiệu quả trong lớp học có diện tích nhỏ hẹp? Trong thực tế tại các trường mầm non đô thị, giáo viên hoàn toàn có thể tận dụng các mảng tường trống nhiều ánh sáng hoặc bệ cửa sổ để thiết kế vườn treo thẳng đứng, kệ nhiều tầng bằng vật liệu mở. Việc sử dụng các khay nhựa trong suốt xếp tầng và hộp đựng di động giúp tiết kiệm khoảng 40% diện tích sàn mà vẫn bảo đảm trưng bày trên 15 loại mẫu vật thiên nhiên phong phú cho trẻ khám phá.

• Phương pháp nào giúp giáo viên đánh giá chính xác tính tích cực nhận thức của trẻ mầm non? Luận văn cung cấp bảng tiêu chí lượng hóa gồm 5 phương diện: nhu cầu nhận thức, độ tập trung chú ý, tính độc lập chủ động, khả năng giải quyết nhiệm vụ và ý chí kiên trì. Giáo viên quan sát hành vi của trẻ trong 8 giờ hoạt động định kỳ, sử dụng phiếu chấm điểm từ 0 đến 10 để xếp loại chính xác 3 mức độ phát triển: thấp (0 - 4 điểm), trung bình (5 - 7 điểm) và cao (8 - 10 điểm).

• Sự khác biệt căn bản giữa góc thiên nhiên truyền thống và góc thiên nhiên theo mô hình mới là gì? Góc thiên nhiên truyền thống chủ yếu mang tính trang trí tĩnh với vài chậu cây cảnh cố định, tỷ lệ trẻ được trực tiếp tương tác thực tế chỉ dưới 20%. Trong khi đó, góc thiên nhiên đổi mới đóng vai trò như một xưởng thực nghiệm khoa học mini với vật liệu mở, bàn thí nghiệm và học cụ đa dạng, giúp hơn 70% trẻ được tự tay chăm sóc, gieo hạt, đo đạc và ghi nhận sự thay đổi sinh trưởng của sinh vật.

• Giáo viên cần xử lý như thế nào khi trẻ gặp thất bại hoặc khó khăn trong quá trình làm thí nghiệm tự nhiên? Khi thí nghiệm của trẻ chưa đạt kết quả mong muốn, giáo viên không làm thay mà áp dụng phương pháp gợi mở dựa trên vùng phát triển gần nhất. Ví dụ, khi hạt mầm không nảy mầm do thiếu ẩm, cô đặt câu hỏi dẫn dắt để trẻ so sánh lượng nước tưới giữa các chậu cây, giúp hơn 80% trẻ tự tìm ra nguyên nhân, nuôi dưỡng ý chí vượt khó và tiếp tục thử nghiệm lại một cách hào hứng.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về vai trò quyết định của môi trường giáo dục tự nhiên đối với sự phát triển tâm lý, tư duy và tính tích cực nhận thức của trẻ mẫu giáo lớn 5 - 6 tuổi.
• Phản ánh trung thực và sâu sắc bức tranh thực trạng tại 7 trường mầm non trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh, chỉ rõ những hạn chế trong cách bài trí và khai thác góc thiên nhiên của 50 giáo viên.
• Xây dựng thành công bộ công cụ đánh giá tính tích cực nhận thức gồm 5 tiêu chí định lượng chuẩn xác với thang điểm 0 - 10, giúp giáo viên dễ dàng theo dõi sự tiến bộ của trẻ.
• Chứng minh tính hiệu lực và hiệu quả thực tiễn vượt bậc của các biện pháp đề xuất qua thực nghiệm sư phạm, đưa tỷ lệ trẻ đạt mức độ tích cực nhận thức cao từ 18,2% lên 72,7%.
• Hoàn thiện hệ thống 4 nhóm khuyến nghị sư phạm có tính khả thi cao, sẵn sàng chuyển giao và ứng dụng ngay vào thực tế giảng dạy mầm non trong lộ trình từ 3 đến 6 tháng tới.

Công trình nghiên cứu thạc sĩ của tác giả Nguyễn Thị Ngọc Châu là một đóng góp học thuật và thực tiễn xuất sắc cho ngành Giáo dục Mầm non, mở ra hướng tiếp cận đổi mới phương pháp dạy học lấy trẻ làm trung tâm thông qua trải nghiệm thiên nhiên. Các trường mầm non và giáo viên hãy nghiên cứu, áp dụng ngay mô hình thiết kế góc thiên nhiên mở này vào lớp học để chắp cánh cho niềm say mê khám phá khoa học và tư duy sáng tạo của thế hệ mầm non tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG GÓC THIÊN NHIÊN NHẰM PHÁT TRIỂN TÍNH TÍCH CỰC NHẬN THỨC CHO TRẺ MẪU GIÁO 5 - 6 TUỔI 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề Tầm quan trọng của việc thiết kế môi trường và cho trẻ được học hỏi, khám phá thông qua thiên nhiên không phải là một điều mới mẻ, điều này đã được các nhà giáo dục, các tổ chức đề cập đến từ lâu. Sybil Kritchevsky và Elizabeth Prescott (1969), đã dựa trên những quan sát về sự ảnh hưởng của việc thiết kế môi trường lớp học đến hành vi của trẻ và giáo viên ông đã cho thấy rằng: giáo viên có thể thay đổi môi trường giáo dục để đạt được mục tiêu mới hay giải quyết các vấn đề hiện có. Ông nhấn mạnh đến tầm quan trọng của việc thiết kế môi trường lớp học phù hợp với nhu cầu và kinh nghiệm của trẻ.

Các nhà nghiên cứu về sự tương tác giữa trẻ nhỏ và môi trường giáo dục đã đồng tình với kết quả quan sát của Kritchevsky và Prescott rằng không gian và sự sắp xếp môi trường ảnh hưởng sâu rộng đến sự phát triển của trẻ [52].Feldman (1998) đã cho rằng cách bố trí, tổ chức phòng lớp học của trẻ sẽ có một tác động mạnh mẽ lên trẻ, lên hành vi và việc học tập của trẻ. Vì hàng ngày trẻ học hỏi được là nhờ tác động qua lại với môi trường, cho nên các loại vật dụng và thiết bị bạn trang bị cho chúng đều có tầm quan trọng cực kì lớn [4]. Bên cạnh đó Joseph Schwab (1973), một nhà tiên phong hiện đại trong các nghiên cứu chương trình giảng dạy, đã cho rằng các nhà hoạch định chương trình nên cân nhắc năm yếu tố: người học, giáo viên, chủ đề, chuyên gia làm chương trình và môi trường. Năm yếu tố này ngang bằng ảnh hưởng đến quá trình học của trẻ [51].

Và ý tưởng giáo dục ý thức sống hòa hợp với thiên nhiên và sử dụng thiên nhiên như là một phương tiện giáo dục không phải là ý tưởng hoàn toàn mới trong giáo dục học, mà nó là sợi chỉ đỏ xuyên suốt mọi học thuyết giáo dục nhân đạo, tiến bộ. Những nhà giáo dục vĩ đại trên thế giới (Ia. Xukhomlinxki… ) cho rằng trong môi trường thiên nhiên có những điều kiện lý tưởng để thể hiện bản chất của con người và hình thành 8 nhân cách. Bản thân vấn đề môi trường không phải chỉ được xem một cách đơn giản là hoạt động bảo vệ thiên nhiên, mà trước nhất phải được coi là một sự thống nhất giữa con người và môi trường thiên nhiên [28].

Friedrich Froebel - Người đầu tiên sáng lập nền giáo dục thời thơ ấu vào thế kỉ XIX và đề cao tầm quan trọng của môi trường đối với sự phát triển của trẻ. Ông quan niệm rằng “mỗi trường mầm non nên có những khu vườn riêng dành cho mỗi trẻ, kèm theo đó là một khu vườn chung (cánh đồng, hay khu rừng) cho tất cả cùng nhau học tập. Nhà giáo dục tổ chức vườn trẻ cho trẻ và cho trẻ sử dụng khu vườn của mình như ý định mà trẻ mong muốn, tại khu vườn này trẻ sẽ được chơi và TN, trẻ đạt được kinh nghiệm trực tiếp cho bản thân”. Froebel tin rằng trẻ em nên phát triển hài hoà với thiên nhiên [53].

Chiến lược giáo dục quốc gia 2010 – 2030 của chính phủ New Zealand đã nêu lên những lợi ích của việc cho trẻ em được kết nối với thiên nhiên. Các nhà nghiên cứu đã cho thấy trẻ thường xuyên được trực tiếp tiếp xúc với thiên nhiên có thể: cải thiện khả năng học tập, sáng tạo, phát triển nhận thức, hợp tác, linh hoạt và tự nhận thức, phát triển tình yêu thiên nhiên và nền tảng cho sự phát triển hành vi có trách nhiệm với môi trường [49]. Ở Việt Nam trong các tác phẩm như: Thiên nhiên – người thầy lớn của Khoo Kim choo do Thanh Thủy dịch đã cho ta thấy vai trò quan trọng của thiên nhiên: thiên nhiên cung cấp vô vàn cơ hội học bằng cách trải nghiệm 5 giác quan và bằng trí óc, gợi lên hứng thú, quan tâm, mở rộng sự hiểu biết và tăng vốn từ, kích thích sự tò mò, cung cấp hàng loạt cơ hội học và là nguồn gốc của vô vàn điều thú vị. Và Khoo Kim choo cho rằng “nên mang thiên nhiên vào nhà và hãy trang bị cho trẻ những dụng cụ khám phá thiên nhiên, giáo viên hãy là người hướng dẫn và là người tiên phong” [21].

Nguyễn Thị Thu Hiền, Nguyễn Thị Xuân, Nguyễn Thị Thảo đã nêu lên một số biện pháp nhằm phát huy TTCNT của trẻ 5 - 6 tuổi trong quá trình tìm hiểu môi trường thiên nhiên như sử dụng các tình huống có vấn đề, sử dụng biện pháp cá thể hóa, [10], [11] hệ thống câu hỏi sử dụng trong quá trình quan sát thiên nhiên có tác dụng kích thích, duy trì hứng thú và nhu cầu nhận thức của trẻ, tích cực hóa hoạt động của các giác quan và các thao tác tư duy cho trẻ và tổ chức cho trẻ làm quen với cây 9 cối và các con vật ở môi trường sống trong góc thiên nhiên góp phần hình thành ở trẻ những biểu tượng đúng đắn về thế giới xung quanh và hình thành những phẩm chất tâm lý của trẻ [38]. Bên cạnh đó vấn đề thiết kế môi trường thiên nhiên cho trẻ cũng được nhóm các tác giả đề cập đến như: Nguyễn Thị Hồng Sương đã nêu lên các bước hình thành vườn sinh thái, cách sắp xếp, bố trí trang thiết bị, đồ chơi để tổ chức cho trẻ quan sát [35]. Tác giải Minh Hồng trong bài viết “Khu thiên nhiên trong trường mẫu giáo” cũng đã đưa ra gợi ý về những loại cây trồng và vật nuôi nên nuôi ở góc thiên nhiên, những lưu ý khi đưa những loại cây trồng, và con vật nuôi ở trường mẫu giáo. Hoàng Thị Phương đã cho rằng “quá trình giáo dục cho trẻ nói chung và quá trình cho trẻ được làm quen với các đối tượng trong môi trường xung quanh nói riêng không nên chỉ chú ý đến việc cung cấp cho trẻ khối lượng tri thức, mà phải trang bị cho trẻ cách nghĩ, cách hành động và khả năng khám phá bản chất sự vật, hiện tượng” [29].

Để làm được điều đó cần hình thành cho trẻ kỹ năng nhận thức và thái độ nhận thức tích cực giúp trẻ chủ động, tự giác trong quá trình nhận thức và tư tưởng về TTCNT của trẻ đã có từ lâu ngay từ thời cổ đại đã được các nhà sư phạm tiền bối đề cập tới. Chúng ta có thể điểm qua một số quan điểm tiêu biểu của một số nhà triết học và giáo dục học: J.Comenxki (1592 – 1670) nhà giáo dục kiệt xuất người Tiệp Khắc thế kỉ 17 đã nói giáo dục có mục đích đánh thức năng lực nhạy cảm. Phán đoán đúng đắn, phát triển nhân cách…Hãy tìm ra những biện pháp để phát huy tính tích cực của người học và cho phép giáo viên dạy ít hơn, học sinh học nhiều hơn. Ông cho rằng sai lầm nhất của giáo viên là “nhồi” những tri thức nguyên vẹn vào đầu trẻ.

Theo ông trẻ tích cực nhận thức không chỉ đơn thuần là ngồi nghe mà phải tìm hiểu bản chất của sự vật hiện tượng [39]. Rutxo (1712 – 1778) nhà giáo dục nổi tiếng của Pháp thế kỉ 18 đã cho rằng trẻ em phải tích cực giành lấy kiến thức bằng cách tìm hiểu, khám phá, sáng tạo. Toàn bộ tư tưởng nổi bật của ông là “Giáo dục không được áp đặt. Nhà giáo dục phải đáp ứng mọi yêu cầu đòi hỏi của trẻ” [31].Usinxki thế kỷ 19 nhấn mạnh tầm quan trọng của việc điều khiển, dẫn dắt trẻ của giáo viên.

Ông cho rằng khi cần dạy cho trẻ điều gì đó, chỉ cần cho trẻ tự quan sát, tự phát biểu ý kiến của mình, tưởng tượng và nhớ lại những gì đã quan sát được và rút ra kết luận là có hiệu quả nhất [39].Dewey ( 1859 – 1952) ông đánh giá cao vốn kinh nghiệm của trẻ. Giáo viên chỉ là người hướng dẫn, trẻ là chủ thể của nhận thức. Nhà giáo dục hãy đáp ứng mọi nhu cầu của trẻ, còn trẻ thì phải tích cực hoạt động [39]. Brunet (thế kỉ 20) theo ông muốn học tập hay giải quyết một vấn đề người học phải biết tìm tòi, khám phá ra phương cách khác nhau.

Do đó nhiệm vụ của giáo viên là làm thế nào để khuyến khích phát triển khả năng tìm tòi khám phá đó của trẻ. Đây chính là tư tưởng cốt lõi của việc phát huy tính tích cực, độc lập trong nhận thức, củng cố tư duy, ngôn ngữ cho trẻ [39].Kairo (1954) tất cả cá nhà giáo dục trứ danh đều chủ trương trong giảng dạy phát triển tính tích cực và tính độc lập của trẻ. Trẻ không bao giờ thực sự nắm vững kiến thức nếu người thầy đem đến cho trẻ dưới dạng chuẩn bị sẵn [14]. Kharlamov (1975) theo ông tính tích cực của con người biểu hiện trong hoạt động.

Ông đã viết tính tích cực là trạng thái hoạt động của chủ thể, nghĩa là của con người hành động và giáo dục tạo nên những điều kiện cần thiết để kích thích hoạt động nhận thức của trẻ, còn việc nắm kiến thức thì tùy theo mức độ tích cực hoạt động trí tuệ và lòng ham hiểu biết của mỗi trẻ, dĩ nhiên phải kể đến năng khiếu trí tuệ nữa [14]. Vấn đề phát huy TTCNT không phải là vấn đề mới nhưng nó luôn là một trong những vấn đề cấp thiết của việc cải tiến, đổi mới, nâng cao chất lượng dạy học trong mọi giai đoạn phát triển của nền giáo dục Việt Nam và thế giới. Để phát huy TTCNT của trẻ cần tạo mọi điều kiện và cơ hội để trẻ được hoạt động, trải nghiệm và khám phá, môi trường được xem như là một trong những yếu tố, phương tiện góp phần phát huy TTCNT ở trẻ, đặc biệt hơn đó là môi trường thiên nhiên – nơi chứa đựng vô vàng điều hấp dẫn, kì diệu và thú vị đối với trẻ. Tóm lại, qua tìm hiểu những quan điểm giáo dục, nghiên cứu công trình của các nhà khoa học trong và ngoài nước chúng ta nhận thấy vấn đề thiết kế và sử dụng góc 11 thiên nhiên nhằm phát triển TTCNT của học sinh nói chung, của trẻ mẫu giáo nói riêng luôn là một vấn đề quan trọng và cần thiết.

Ở độ tuổi 5 - 6 tuổi, việc phát triển TTCNT của trẻ trong các hoạt động tìm hiểu thiên nhiên có ý nghĩa to lớn đối với sự hình thành và phát triển nhân cách của trẻ. Tuy nhiên làm thế nào để môi trường thiên nhiên trong lớp học có thể đánh thức năng lực nhạy cảm của trẻ?