CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN THƯƠNG HIỆU 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Các nghiên cứu trong nước Hiện tại, trong nước và quốc tế đã có rất nhiều công trình nghiên cứu khoa học, sách và tạp chí có nội dung đề cập đến các vấn đề liên quan đến lý luận thương hiệu.
Một số công trình nghiên cứu khoa học trong nước, tác giả đã tham khảo đề cập đến thương hiệu như sau: Công trình nghiên cứu khoa học năm 2007 của tác giả Nguyễn Đức Phú về: "Xây dựng thương hiệu Ngân hàng đầu tư và phát triển Việt Nam chi nhánh Sài Gòn nhằm phát triển bền vững nguồn khách hàng trong hoạt động kinh doanh của ngân hàng" đã thành công khi hệ thống hóa các vấn đề cơ bản về thương hiệu, dẫn dắt vấn đề một cách logic từ thương hiệu doanh nghiệp đến thương hiệu của các Ngân hàng thương mại. Quá trình phát triển của thương hiệu, vai trò của thương hiệu nói chung và vai trò của thương hiệu ngân hàng đối với vấn đề phát triển bền vững nguồn khách hàng nói riêng. Các vấn đề mà doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý để tạo dựng thương hiệu có giá trị trong quá trình xây dựng và phát triển thương hiệu như: không ngừng nâng cao chất lượng sản phẩm, dịch vụ để đáp ứng nhu cầu của khách hàng, tạo sự khác biệt của thương hiệu so với những đối thủ cạnh tranh, nâng cao năng lực của nhà quản lý về marketing và quản trị thương hiệu, xây dựng một chiến lược phát triển thương hiệu tốt, không nên thực hiện thay đổi thương hiệu thường xuyên làm ảnh hưởng đến việc nhận diện thương hiệu từ khách hàng, cần xây dựng hệ thống phân phối tốt trước khi tung ra các chiến dịch marketing đồng bộ,…được tác giả trình bày chi tiết, súc tích, và là cơ sở vững chắc để nghiên cứu các vấn đề. Tác giả Nguyễn Đức Phú đi theo hướng nghiên cứu: “Xây dựng thương hiệu nhằm phát triển bền vững nguồn khách hàng trong hoạt động kinh doanh của BIDV – chi nhánh Sài Gòn”.
Tác giả đã hệ thống hóa các lý luận về thương hiệu, thương 4 hiệu ngân hàng, các chức năng chính của thương hiệu. Bên cạnh đó, tác giả cũng đã định nghĩa rõ về khái niệm, chỉ ra sự khác nhau giữa thương hiệu và nhãn hiệu, những đặc tính về thương hiệu, vai trò của thương hiệu đối với doanh nghiệp và quyết định của người tiêu dùng. Tác giả tìm hiểu những kinh nghiệm xây dựng và phát triển thương hiệu trong nền kinh tế thị trường nhằm rút ra những bài học kinh nghiệm cho việc xây dựng và phát triển thương hiệu của các NHTM Việt Nam nói chung và BIDV – chi nhánh Sài Gòn nói riêng. Tác giả Nguyễn Đức Phú đã khái quát được các lý luận về thương hiệu cũng như có cái nhìn bao quát về ngành ngân hàng và qua đó có những giải pháp hiệu quả hơn đối với Ngân hàng đầu tư và phát triển Việt Nam – chi nhánh Sài Gòn.
Có thể coi đây là một công trình nghiên cứu khoa học tương đối hoàn thiện và có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo cho các công trình nghiên cứu về phát triển thương hiệu. Công trình nghiên cứu khoa học của tác giả Huỳnh Bảo Thanh: "Giải pháp phát triển thương hiệu ngân hàng thương mại cổ phần Sài Gòn thương tín trong nền kinh tế hội nhập"; và công trình nghiên cứu khoa học của tác giả Nguyễn Thị Huyền tại luận văn thạc sĩ: "Phát triển thương hiệu chè Thái Nguyên" đã bàn về khái niệm thương hiệu là những dấu hiệu để phân biệt sản phẩm hàng hóa, dịch vụ của doanh nghiệp này với hàng hóa, dịch vụ của những doanh nghiệp khác và thương hiệu không chỉ định hình phong cách, hình ảnh của doanh nghiệp mà còn tạo uy tín cho sản phẩm, dịch vụ. Theo quan điểm của tác giả Huỳnh Bảo Thanh và tác giả Nguyễn Thị Huyền thì sẽ không có một hình mẫu cụ thể và cố định nào về thương hiệu có thể áp dụng cho việc phát triển thương hiệu của hàng hóa, dịch vụ. Quá trình xây dựng và phát triển thương hiệu sẽ trải qua các bước khác nhau tùy thuộc từng hoàn cảnh, chiến lược và điều kiện cụ thể của doanh nghiệp.
Mỗi doanh nghiệp sẽ có một quy trình phát triển thương hiệu mang đặc trưng riêng với xuất phát điểm và những bước đi cụ thể riêng. Tuy nhiên, một cách chung nhất, có thể hình dung quy trình phát triển thương hiệu gồm 7 bước sau: xác định khách hàng mục tiêu, xác định vị thế cạnh tranh của thương hiệu trên thị trường, xác định xu hướng và các cơ hội trên thị trường, xác định giá trị cốt lõi của thương hiệu, định vị thương hiệu, xây dựng nhận diện thương hiệu, quản trị thương hiệu. 5 Có cùng quan điểm về phát triển thương hiệu như trên, tác giả Nguyễn Hồng Quân tại luận án tiến sĩ: "Xây dựng và phát triển thương hiệu của các doanh nghiệp kinh doanh trực tuyến của Việt Nam" đã hệ thống hóa lý luận cơ bản chung về thương hiệu, xây dựng thương hiệu, phát triển thương hiệu, tác giả đã đưa ra nội dung phát triển thương hiệu của các doanh nghiệp và quy trình phát triển thương hiệu. Tác giả đã đi sâu vào nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng, nghiên cứu thị trường, phân tích kinh nghiệm của các doanh nghiệp tiêu biểu trong lĩnh vực và đánh giá thực trạng xây dựng và phát triển thương hiệu cho các doanh nghiệp kinh doanh trực tuyến tại Việt Nam.
Công trình nghiên cứu khoa học "Phát triển thương hiệu của Ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam – Thực trạng và giải pháp" của tác giả Ths. Nguyễn Thị Biên Thùy, đã chỉ ra sự cần thiết khách quan phải phát triển thương hiệu ngân hàng trong giai đoạn hội nhập quốc tế ngành ngân hàng, tác giả đã thành công trong việc xây dựng hệ thống các giải pháp đối với Agribank bao gồm 3 nhóm giải pháp. Các nhóm giải pháp đưa ra căn cứ vào thực tế, logic, phù hợp và có tính ứng dụng thực tiễn cao tại Agribank gồm: nhóm giải pháp hướng đến các yếu tố bên trong của thương hiệu, nhóm giải pháp hướng đến các yếu tố bên ngoài của thương hiệu, nhóm giải pháp hỗ trợ cho hoạt động phát triển thương hiệu. Căn cứ vào các giải pháp, tác giả đã đưa ra một số kiến nghị cho các cơ quan quản lý nhà nước, NHNN Việt Nam, cấp ủy, chính quyền địa phương và các tổ chức đào tạo chuyên ngành.
Tác giả Nguyễn Thị Biên Thùy chưa có sự nghiên cứu khảo sát và tổng hợp ý kiến của đối tượng khảo sát một cách rõ ràng và quy mô nhằm đánh giá thực trạng phát triển phát triển thương hiệu ngân hàng Nông nghiệp và phát triển nông thôn một cách trực quan nhất. Tác giả chưa nêu ra được các đặc trưng riêng nhất của ngành ngân hàng nói chung và của Ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn nói riêng để từ cơ sở đó có cái nhìn, đưa ra giải pháp cụ thể hơn và có giá trị ứng dụng trong thực tiễn cao hơn nữa. Với nghiên cứu của mình tại luận văn thạc sĩ "Nghiên cứu phát triển thương hiệu nhãn lồng Hưng Yên" tác giả Bùi Minh Việt chỉ ra rằng phát triển thương hiệu là việc phát triển cả về quy mô cũng như chất lượng của các loại hàng hóa. Với kết 6 quả của phương pháp phân tích định tính, tác giả đã cho thấy việc xây dựng và phát triển thương hiệu nhãn lồng Hưng Yên thời gian qua đã thu được nhiều thành công và tạo dựng được uy tín đối với người tiêu dùng.
Trên cơ sở những đánh giá, phân tích thực trạng phát triển thương hiệu nhãn lồng Hưng Yên, tác giả đã xây dựng 03 vấn đề lớn đặt ra cho việc xây dựng và phát triển thương hiệu nhãn lồng Hưng Yên, từ các mục tiêu phát triển thị trường tiêu thụ, nâng cao quy trình sản xuất và chọn lọc chất lượng đầu vào, các chính sách của địa phương, nhà nước cho sự phát triển chung của nhãn lồng Hưng Yên. Tóm lại, qua các công trình nghiên cứu trong nước các tác giả nghiên cứu đã trình bày được tổng quan cơ sở lý luận về thương hiệu và xây dựng, phát triển thương hiệu. Các nghiên cứu đã chỉ ra được sự cạnh tranh giữa các doanh nghiệp, các thương hiệu ngày càng gay gắt trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế, các doanh nghiệp trong nước đang phải chịu nhiều sức ép và các doanh nghiệp đều phải không ngừng nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển thương hiệu của mình. Trong các công trình nghiên cứu, các tác giả đã đưa ra những khái niệm khác nhau và xây dựng các tiêu chí đo lường phát triển thương hiệu, đánh giá phát triển thương hiệu khác nhau.
Nhưng, điểm chung của các nghiên cứu là đều quan tâm đến các vấn đề như: chất lượng nguồn nhân lực, sự đa dạng và phù hợp của các SPDV, chất lượng phục vụ, sự hài lòng của khách hàng, mạng lưới phát triển,… 1. Các nghiên cứu nước ngoài Theo tìm hiểu của tác giả, hiện nay có rất ít các công trình nghiên cứu nước ngoài có sự đánh giá và nghiên cứu trực diện đối với việc phát triển thương hiệu ngân hàng. Một số công trình nghiên cứu đề cập đến các vấn đề về phát triển thương hiệu có thể kể đến như: Cuốn sách “How Brands Grow: What marketers don’t know” (Những điều các nhà tiếp thị không biết) của tác giả Byron Sharp đưa ra 5 quan điểm suy nghĩ cho việc phát triển thương hiệu: từ nghiên cứu việc giảm giá có thực sự hiệu quả hay không, khách hàng cân nhắc điều gì trước khi đưa ra quyết định, trở nên khác biệt có thực sự quan trọng, sự cần thiết của việc xây dựng khách hàng trung thành, 7 nên hay không nên chia phân khúc thị trường. Cuốn sách đưa ra những nhìn nhận mới so với những quan điểm truyền thống, một thương hiệu không quá hoàn hảo nhưng nếu thương hiệu luôn hiện diện trong tâm trí khách hàng đặc biệt và thời điểm mua hàng thì phần lớn khách hàng sẽ lựa chọn thương hiệu đó, và người tiêu dùng sẽ không mất quá nhiều thời gian cho quyết định này.
Cuốn sách “Designing Brand Identity: An Essential Guide for the Branding Team” (Thiết kế nhận diện thương hiệu: Hướng dẫn cần thiết cho các đội xây dựng thương hiệu) cung cấp một quy trình các bước để xây dựng và thiết lập một bộ nhận diện thương hiệu có tầm ảnh hưởng rộng khắp. Cuốn sách nhấn mạnh thương hiệu là sự khác biệt mang tính quyền lực trong thời đại cạnh tranh toàn cầu như hiện nay.