BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM HỒ THỦY TIÊN PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG BẢO HIỂM NHÂN THỌ VIỆT NAM TRONG GIAI ĐOẠN HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH – NĂM 2007 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 1 MÔÛ ÑAÀU 1/ Tính caáp thieát cuûa ñeà taøi Muïc tieâu haøng ñaàu cuûa Chieán löôïc phaùt trieån kinh teá - xaõ hoäi giai ñoaïn 2001 – 2010 ôû Vieät Nam laø ñaït toác ñoä taêng tröôûng kinh teá cao vaø oån ñònh. Muoán vaäy, tôùi naêm 2010 Vieät Nam caàn huy ñoäng khoaûng 150-160 tyû USD voán ñaàu tö toaøn xaõ hoäi. Ñaây thöïc söï laø baøi toaùn nan giaûi vì trong suoát giai ñoaïn 1990-2000, Vieät Nam chæ huy ñoäng ñöôïc gaàn 65 tyû USD.
Cho neân trong nhöõng naêm coøn laïi Vieät Nam caàn huy ñoäng toái ña caùc nguoàn löïc taøi chính cho ñaàu tö phaùt trieån kinh teá vôùi chuû tröông “Voán trong nöôùc laø quyeát ñònh, voán nöôùc ngoaøi laø quan troïng”. Maët khaùc, khi kinh teá taêng tröôûng, ñôøi soáng ngöôøi daân ñöôïc naâng leân thì nhu caàu ñöôïc baûo veä tröôùc nhöõng ruûi ro cuûa caùc chuû theå, caù nhaân trong neàn kinh teá cuõng taêng. Moät khi ruûi ro ñaõ xaûy ra yeâu caàu töùc thì phaûi coù moät khoaûn taøi chính buø ñaép ñeå giuùp caùc chuû theå, caù nhaân nhanh choùng oån ñònh saûn xuaát, oån ñònh ñôøi soáng töø ñoù môùi taïo ñoäng löïc cho neàn kinh teá phaùt trieån oån ñònh vaø taêng tröôûng hôn nöõa. Ñeå vöøa ñaûm baûo nhu caàu voán cho phaùt trieån kinh teá vöøa giöõ cho neàn kinh teá taêng tröôûng oån ñònh, Chính phuû caàn thöïc hieän nhieàu chính saùch ñoàng boä.
Moät trong nhöõng chính saùch ñoù laø quan taâm vaø taïo ñieàu kieän ñeå phaùt trieån thò tröôøng baûo hieåm noùi chung vaø baûo hieåm nhaân thoï ôû Vieät Nam noùi rieâng. Hôn theá nöõa, trong xu höôùng toaøn caàu hoùa hieän nay, neàn kinh teá Vieät Nam ñang töøng böôùc hoäi nhaäp vaøo neàn kinh teá theá giôùi. Ngaønh baûo hieåm Vieät Nam cuõng ñang trong quaù trình hoäi nhaäp naøy. Vôùi caùc Hieäp ñònh thöông maïi song phöông, ña phöông vaø saép tôùi khi Vieät Nam gia nhaäp Toå chöùc Thöông maïi theá giôùi WTO ñoøi hoûi Chính phuû töøng böôùc xoùa boû daàn tieán ñeán xoùa boû hoaøn toaøn haïn TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 2 cheá gia nhaäp thò tröôøng baûo hieåm cuûa caùc coâng ty baûo hieåm nöôùc ngoaøi.
Ñieàu naøy seõ laøm cho ngaønh baûo hieåm coù cô hoäi thu huùt nhieàu voán cho phaùt trieån ñoàng thôøi ña daïng hoùa caùc saûn phaåm vôùi chaát löôïng ngaøy caøng cao, giaù thaønh laïi haï, cuõng nhö tranh thuû ñöôïc kinh nghieäm, coâng ngheä kinh doanh vaø kyõ naêng quaûn lyù tieán tieán cuûa caùc coâng ty baûo hieåm nöôùc ngoaøi. Nhöng cuøng vôùi quaù trình hoäi nhaäp ñaõ ñaët ra cho ngaønh baûo hieåm Vieät Nam noùi chung vaø baûo hieåm nhaân thoï noùi rieâng nhieàu thaùch thöùc, caùc coâng ty baûo hieåm Vieät Nam caàn phaûi ñuû maïnh veà moïi maët thì môùi taän duïng ñöôïc caùc cô hoäi treân vaø khoâng bò “hoøa tan” ngay trong thò tröôøng cuûa chính mình. Vaäy saép tôùi khi gia nhaäp vaøo caùc toå chöùc quoác teá naøy vôùi cam keát môû cöûa thò tröôøng baûo hieåm thì phaûi phaùt trieån thò tröôøng baûo hieåm nhaân thoï ôû Vieät Nam nhö theá naøo ñeå vöøa ñaûm baûo caùc muïc tieâu phaùt trieån KT-XH do Ñaûng vaø Nhaø nöôùc ñaõ ñeà ra vöøa ñöa ngaønh baûo hieåm Vieät Nam töøng böôùc chuû ñoäng hoäi nhaäp vaøo ngaønh baûo hieåm theá giôùi. Luaän aùn: “Phaùt trieån thò tröôøng baûo hieåm nhaân thoï Vieät Nam trong giai ñoaïn hoäi nhaäp kinh teá quoác teá” ñöôïc löïa choïn nghieân cöùu nhaèm giaûi quyeát caùc vaán ñeà ñaõ neâu ra.
Muïc ñích nghieân cöùu Luaän aùn taäp trung nghieân cöùu phaân tích, ñaùnh giaù thöïc traïng hoaït ñoäng cuûa thò tröôøng baûo hieåm nhaân thoï ôû Vieät Nam trong thôøi gian qua. Qua ñoù ñeà xuaát caùc giaûi phaùp phaùt trieån thò tröôøng baûo hieåm nhaân thoï Vieät Nam trong thôøi gian tôùi theo caùc cam keát môû cöûa thò tröôøng dòch vuï taøi chính khi gia nhaäp vaøo caùc toå chöùc quoác teá nhöng vaãn ñaûm baûo ñöôïc muïc tieâu phaùt trieån KT_XH do Ñaûng vaø nhaø nöôùc ñaõ ñeà ra. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Ñoái töôïng vaø phaïm vi nghieân cöùu Hoaït ñoäng cuûa caùc coâng ty BHNT khoâng chæ giôùi haïn ôû hoaït ñoäng kinh doanh baûo hieåm thuaàn tuùy maø coøn bao goàm caû hoaït ñoäng ñaàu tö.
Vì vaäy, ñoái töôïng nghieân cöùu cuûa luaän aùn laø caùc hoaït ñoäng kinh doanh baûo hieåm thuaàn tuùy nhö: thieát keá, ñònh phí, phaân phoái, döï phoøng,… ñoàng thôøi luaän aùn daønh moät dung löôïng thích hôïp nghieân cöùu veà hoaït ñoäng vaø hieäu quaû ñaàu tö cuûa caùc coâng ty baûo hieåm treân phaïm vi toaøn thò tröôøng baûo hieåm nhaân thoï vaø caû treân phaïm vi thò tröôøng taøi chính cuûa Vieät Nam. Ñaëc bieät, quaù trình nghieân cöùu cuûa luaän aùn ñöôïc ñaët trong boái caûnh thò tröôøng BHNT Vieät Nam ñaõ vaø ñang gia nhaäp töøng böôùc vaøo neàn kinh teá theá giôùi, ñeå töø ñoù luaän aùn ñöa ra caùc giaûi phaùp toái öu trong vieäc phaùt trieån an toaøn, beàn vöõng thò tröôøng baûo hieåm nhaân thoï Vieät Nam trong giai ñoaïn hoäi nhaäp kinh teá quoác teá. Phöông phaùp nghieân cöùu Phöông phaùp nghieân cöùu ñöôïc söû duïng xuyeân suoát trong ñeà taøi laø phöông phaùp duy vaät bieän chöùng vaø lòch söû. Trong quaù trình nghieân cöùu coù keát hôïp giöõa lyù luaän vaø thöïc tieãn thoâng qua ñieàu tra, khaûo saùt.
Ngoaøi ra, luaän aùn coøn söû duïng phöông phaùp phaân tích toång hôïp, phöông phaùp so saùnh, phöông phaùp thoáng keâ, phöông phaùp ñoà thò… ñeå ñaùnh giaù baûn chaát cuûa ñoái töôïng nghieân cöùu. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 4 CHÖÔNG 1: TOÅNG QUAN VEÀ THÒ TRÖÔØNG BAÛO HIEÅM NHAÂN THOÏ TRONG GIAI ÑOAÏN HOÄI NHAÄP KINH TEÁ QUOÁC TEÁ 1.Toång quan veà baûo hieåm nhaân thoï 1. Lòch söû ra ñôøi vaø phaùt trieån cuûa baûo hieåm nhaân thoï treân theá giôùi Baûo hieåm nhaân thoï (BHNT) laø söï cam keát giöõa ngöôøi baûo hieåm vaø ngöôøi tham gia baûo hieåm, maø trong ñoù ngöôøi baûo hieåm seõ traû cho ngöôøi tham gia (hoaëc ngöôøi thuï höôûng) moät soá tieàn nhaát ñònh khi coù nhöõng söï kieän ñaõ ñònh tröôùc xaûy ra (ngöôøi ñöôïc baûo hieåm bò cheát hoaëc coøn soáng ñeán moät thôøi ñieåm nhaát ñònh), coøn ngöôøi tham gia phaûi noäp phí baûo hieåm ñaày ñuû, ñuùng haïn. Noùi caùch khaùc, baûo hieåm nhaân thoï laø quaù trình baûo hieåm caùc ruûi ro coù lieân quan ñeán sinh maïng, cuoäc soáng vaø tuoåi thoï cuûa con ngöôøi.
Hôïp ñoàng BHNT ñaàu tieân treân theá giôùi ra ñôøi naêm 1583, do coâng daân London laø oâng William Gybbon tham gia. Phí baûo hieåm oâng phaûi ñoùng luùc ñoù laø 32 baûng Anh, khi oâng cheát cuõng trong naêm ñoù, ngöôøi thöøa keá cuûa oâng ñöôïc höôûng 400 baûng Anh. Tuy nhieân, BHNT sau ñoù bò caám do noù khoâng coù ñaày ñuû cô sôû kyõ thuaät. Chæ ñeán theá kyû 17, khi Pascal, Ferma vaø sau ñoù laø Bernoulli chöùng minh Quy luaät soá ñoâng, khai sinh vaø phaùt trieån ra moân toaùn hoïc xaùc suaát thoáng keâ thì cô sôû kyõ thuaät cuûa baûo hieåm nhaân thoï môùi hình thaønh.
Keå töø ñoù BHNT phaùt trieån maïnh treân taát caû caùc quoác gia coù ñuû caùc ñieàu kieän. Naêm 1759, coâng ty BHNT ra ñôøi ñaàu tieân ôû Philadelphia (Myõ). Coâng ty naøy ñeán nay vaãn coøn hoaït ñoäng, nhöng luùc ñaàu noù chæ baùn baûo hieåm cho caùc con chieân ôû nhaø thôø cuûa mình. Naêm 1762, coâng ty baûo hieåm nhaân thoï Equitable ôû nöôùc Anh ñöôïc thaønh laäp vaø baùn baûo hieåm nhaân thoï cho moïi ngöôøi daân.
Coâng ty baûo hieåm nhaân thoï ñaàu tieân ôû Phaùp ra ñôøi naêm 1787, ôû Ñöùc naêm 1828. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 5 ÔÛ Chaâu AÙ, caùc coâng ty baûo hieåm nhaân thoï ñaàu tieân ra ñôøi ôû Nhaät Baûn. Naêm 1868 coâng ty baûo hieåm Meiji cuûa Nhaät ra ñôøi vaø ñeán naêm 1888 vaø 1889, hai coâng ty khaùc laø Kyoei vaø Nippon ra ñôøi vaø phaùt trieån cho ñeán ngaøy hoâm nay. Theo thôøi gian, BHNT phaùt trieån raát nhanh.
Vai troø cuûa BHNT khoâng chæ theå hieän trong töøng gia ñình vaø ñoái vôùi töøng caù nhaân trong vieäc goùp phaàn oån ñònh cuoäc soáng, giaûm bôùt khoù khaên veà taøi chính khi gaëp phaûi ruûi ro, maø coøn theå hieän roõ treân phaïm vi toaøn xaõ hoäi. Treân phaïm vi xaõ hoäi, BHNT goùp phaàn thu huùt voán ñaàu tö nöôùc ngoaøi, huy ñoäng voán trong nöôùc töø nhöõng nguoàn tieàn maët nhaøn roãi naèm trong daân cö. Löôïng voán huy ñoäng töø ngaønh BHNT ñöôïc ñaàu tö trôû laïi neàn kinh teá qua hình thöùc mua coå phieáu, traùi phieáu doanh nghieäp, taïo ñieàu kieän cho caùc doanh nghieäp naøy môû roäng qui moâ saûn xuaát hoaëc laø goùp voán lieân doanh, hoaëc laø cho chính phuû vay thoâng qua vieäc mua traùi phieáu chính phuû; hoaëc taïo ñieàu kieän cho chính ngöôøi tham gia BHNT vay laïi töø hôïp ñoàng BHNT cuûa mình giuùp hoï trang traõi nhöõng chi tieâu baát ngôø trong ñôøi soáng… Roõ raøng, BHNT khoâng chæ coù chöùc naêng baûo veä maø coøn coù chöùc naêng cuûa moät ñònh cheá taøi chính trung gian huy ñoäng coù hieäu quaû nguoàn voán trung vaø daøi haïn trong nöôùc vaø caû nöôùc ngoaøi, ñaëc bieät chöùc naêng naøy caøng theå hieän roõ hôn nöõa trong quaù trình hoäi nhaäp kinh teá quoác teá. Nhöõng ñaëc ñieåm cô baûn cuûa BHNT - BHNT vöøa mang tính tieát kieäm, vöøa mang tính baûo veä Thaät vaäy, moãi ngöôøi mua BHNT seõ ñònh kyø noäp moät khoaûn tieàn nhoû (goïi laø phí baûo hieåm) cho coâng ty baûo hieåm, ngöôïc laïi coâng ty baûo hieåm coù traùch nhieäm traû moät soá tieàn lôùn (goïi laø soá tieàn baûo hieåm) cho ngöôøi höôûng quyeàn lôïi baûo hieåm nhö ñaõ thoûa thuaän tröôùc, khi coù caùc söï kieän baûo hieåm xaûy ra.
Noäi dung tieát kieäm khi mua BHNT khaùc vôùi caùc hình thöùc tieát kieäm khaùc ôû choã: ngöôøi baûo hieåm ñaûm TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 6 baûo traû cho ngöôøi tham gia baûo hieåm hay ngöôøi thaân cuûa hoï moät soá tieàn raát lôùn ngay caû khi hoï môùi tieát kieäm ñöôïc moät khoaûn tieàn nhoû, neáu ngöôøi ñöôïc baûo hieåm bò caùc ruûi ro veà söùc khoûe hay tính maïng. - BHNT ñaùp öùng nhieàu muïc ñích khaùc nhau cuûa ngöôøi tham gia baûo hieåm HÑBH töû vong seõ giuùp ngöôøi ñöôïc baûo hieåm ñeå laïi cho gia ñình moät STBH khi hoï bò töû vong. Soá tieàn naøy ñaùp öùng ñöôïc raát nhieàu muïc ñích cuûa ngöôøi quaù coá nhö trang traûi nôï naàn, giaùo duïc con caùi, phuïng döôõng cha meï… - BHNT ra ñôøi vaø phaùt trieån trong nhöõng ñieàu kieän nhaát ñònh ÔÛ caùc nöôùc phaùt trieån, BHNT ñaõ ra ñôøi vaø phaùt trieån haøng traêm naêm nay. Ngöôïc laïi coù moät soá quoác gia treân theá giôùi hieän nay vaãn chöa trieån khai ñöôïc BHNT, maëc duø ngöôøi ta hieåu raát roõ vai troø vaø lôïi ích cuûa noù.