Luận văn thạc sĩ phát triển sản xuất ong mật tại công viên địa chất toàn cầu cao nguyên đá đồng văn

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu phát triển sản xuất ong mật tại công viên địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn, góp phần bảo tồn và phát triển bền vững.

• Tác giả: Phạm Tiến Tuệ
• Người hướng dẫn: TS. Trần Văn Đức
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Phát Triển Sản Xuất Ong Mật Tại Công Viên Địa Chất Toàn Cầu Cao Nguyên Đá Đồng Văn
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC SƠ ĐỒ
• DANH MỤC HỘP
• TRÍCH YẾU LUẬN VĂN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Cơ sở lí luận và thực tiễn về phát triển sản xuất ong mật
• 1.1.1. Cơ sở lý luận về phát triển sản xuất ong mật
• 1.1.2. Một số khái niệm cơ bản
• 1.1.3. Vai trò của phát triển sản xuất ong mật
• 1.1.4. Đặc điểm phát triển sản xuất ong mật
• 1.2. Nội dung nghiên cứu về phát triển sản xuất ong mật
• 1.2.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển sản xuất ong mật
• 1.3. Cơ sở thực tiễn về phát triển sản xuất ong mật
• 1.3.1. Tình hình sản xuất và tiêu thụ mật ong trên toàn thế giới
• 1.3.2. Kinh nghiệm của một số quốc gia trên thế giới
• 1.3.3. Kinh nghiệm ở Việt Nam
• 1.3.4. Bài học kinh nghiệm rút ra cho phát triển sản xuất ong mật ở khu vực công viên địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu
• 2.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.1.2. Đặc điểm kinh tế xã hội
• 2.1.3. Thuận lợi và khó khăn về điều kiện tự nhiên, kinh tế và xã hội đến phát triển sản xuất ong mật
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp chọn địa điểm nghiên cứu và mẫu điều tra
• 2.2.2. Phương pháp thu thập thông tin
• 2.2.3. Phương pháp xử lý và phương pháp phân tích
• 2.3. Các chỉ tiêu nghiên cứu
• 2.3.1. Các chỉ tiêu phản ánh phát triển sản xuất ong mật về lượng
• 2.3.2. Chỉ tiêu phản ánh về chất
• 2.3.3. Chỉ tiêu phản ánh kết quả và hiệu quả sản xuất ong mật
• 2.3.4. Các chỉ tiêu phản ánh nguyên nhân ảnh hưởng tới phát triển sản xuất ong mật
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Thực trạng phát triển sản xuất ong mật ở địa bàn nghiên cứu
• 3.1.1. Thực trạng phát triển quy mô sản xuất ong mật
• 3.1.2. Tổ chức kinh tế
• 3.1.3. Mô hình sản xuất của các tổ chức kinh tế
• 3.1.4. Phát triển các điều kiện kinh tế
• 3.1.5. Phát triển sản xuất ong mật
• 3.1.6. Liên kết trong sản xuất ong mật
• 3.1.7. Kết quả, hiệu quả sản xuất ong mật
• 3.1.8. Đánh giá thực trạng
• 3.1.9. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển sản xuất ong mật tại địa phương
• 3.1.9.1. Yếu tố điều kiện tự nhiên
• 3.1.9.2. Cơ chế, chính sách
• 3.1.9.3. Công tác quy hoạch
• 3.1.9.4. Yếu tố kĩ thuật
• 3.1.9.5. Sự phối hợp, trợ giúp của các ban ngành
• 3.1.9.6. Thị trường tiêu thụ sản phẩm
• 3.2. Giải pháp phát triển sản xuất ong mật tại địa phương
• 3.2.1. Hoàn thiện chính sách, quy định đối với phát triển sản xuất ong mật
• 3.2.2. Hoàn thiện quy hoạch sản xuất ong mật tại địa phương
• 3.2.3. Tăng cường đào tạo nguồn nhân lực
• 3.2.4. Tăng cường liên kết trong sản xuất
• 3.2.5. Tăng cường sự phối hợp của các cấp các ngành cho phát triển sản xuất ong mật
• 3.2.6. Giải pháp về thị trường tiêu thụ sản phẩm
• 3.3. Kết luận và kiến nghị
• 3.3.1. Đối với Nhà nước
• 3.3.2. Đối với các hộ nuôi ong
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển sản xuất ong mật tại công viên địa chất toàn cầu

Công viên địa chất toàn cầu cao nguyên đá Đồng Văn là một khu vực có điều kiện tự nhiên thuận lợi cho việc phát triển nghề nuôi ong mật. Với khí hậu ôn đới và nguồn thực vật phong phú, nơi đây đã trở thành một trong những vùng nuôi ong mật nổi bật tại Việt Nam. Nghề nuôi ong không chỉ mang lại thu nhập cho người dân mà còn góp phần vào việc bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển nông nghiệp bền vững.

1.1. Đặc điểm tự nhiên và kinh tế xã hội của khu vực

Khu vực cao nguyên đá Đồng Văn có địa hình hiểm trở, độ cao trung bình từ 1.600m, với nhiều khu vực núi đá vôi. Điều này tạo ra một môi trường lý tưởng cho sự phát triển của các loài thực vật, từ đó cung cấp nguồn thức ăn phong phú cho ong mật.

1.2. Lịch sử và truyền thống nuôi ong tại địa phương

Người dân nơi đây đã có truyền thống nuôi ong từ lâu đời, với thói quen nuôi khoảng 5-10 tổ ong trong nhà để lấy mật. Nghề nuôi ong đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống kinh tế của đồng bào các dân tộc.

II. Thách thức trong phát triển sản xuất ong mật tại Đồng Văn

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng việc phát triển sản xuất ong mật tại công viên địa chất toàn cầu Đồng Văn vẫn gặp nhiều thách thức. Các vấn đề như thiếu kiến thức, nguồn lực hạn chế và quy hoạch chưa rõ ràng đã ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của ngành này.

2.1. Thiếu kiến thức và kỹ năng nuôi ong

Nhiều hộ nuôi ong chưa được đào tạo bài bản về kỹ thuật chăm sóc đàn ong, dẫn đến hiệu quả sản xuất chưa cao. Việc nâng cao kiến thức cho người dân là rất cần thiết để cải thiện chất lượng sản phẩm.

2.2. Hạn chế về nguồn lực và đầu tư

Các hộ nuôi ong thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn đầu tư và trang thiết bị hiện đại. Điều này làm giảm khả năng mở rộng quy mô sản xuất và nâng cao chất lượng sản phẩm.

III. Phương pháp phát triển sản xuất ong mật hiệu quả

Để phát triển sản xuất ong mật tại công viên địa chất toàn cầu, cần áp dụng các phương pháp hiệu quả nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Việc kết hợp giữa khoa học kỹ thuật và kinh nghiệm truyền thống sẽ mang lại kết quả tốt hơn.

3.1. Đào tạo và nâng cao kỹ năng cho người nuôi ong

Cần tổ chức các khóa đào tạo về kỹ thuật nuôi ong cho người dân, giúp họ nắm vững kiến thức và kỹ năng cần thiết để chăm sóc đàn ong một cách hiệu quả.

3.2. Tăng cường liên kết giữa các hộ nuôi ong

Việc hình thành các hợp tác xã hoặc nhóm sản xuất sẽ giúp các hộ nuôi ong chia sẻ kinh nghiệm, nguồn lực và nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về sản xuất ong mật

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng sản xuất ong mật tại cao nguyên đá Đồng Văn có tiềm năng lớn. Sản lượng mật ong đã tăng đáng kể trong những năm qua, nhờ vào việc áp dụng các phương pháp nuôi ong hiện đại và cải thiện kỹ thuật chăm sóc.

4.1. Kết quả sản xuất và tiêu thụ mật ong

Sản lượng mật ong năm 2017 đạt 222,5 tấn, tăng 174% so với năm 2015. Điều này cho thấy sự phát triển mạnh mẽ của ngành nuôi ong tại địa phương.

4.2. Tác động đến đời sống người dân

Ngành nuôi ong không chỉ tạo ra thu nhập cho người dân mà còn góp phần vào việc xóa đói giảm nghèo và nâng cao chất lượng cuộc sống cho các hộ gia đình.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của sản xuất ong mật

Phát triển sản xuất ong mật tại công viên địa chất toàn cầu cao nguyên đá Đồng Văn có nhiều triển vọng. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu bền vững, cần có sự hỗ trợ từ chính quyền và các tổ chức liên quan trong việc cải thiện điều kiện sản xuất và thị trường tiêu thụ.

5.1. Đề xuất chính sách hỗ trợ phát triển

Cần xây dựng các chính sách hỗ trợ cho người nuôi ong, bao gồm việc cung cấp vốn, kỹ thuật và thị trường tiêu thụ sản phẩm.

5.2. Tương lai của ngành nuôi ong tại Đồng Văn

Với những nỗ lực cải thiện và phát triển, ngành nuôi ong tại cao nguyên đá Đồng Văn có thể trở thành một trong những ngành kinh tế chủ lực, góp phần vào sự phát triển bền vững của địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khai thác mật ong bạc hà là ngành nghề kinh tế mũi nhọn, gắn liền với sinh kế của 296.989 người dân thuộc 17 dân tộc thiểu số tại vùng Công viên địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn. Trải rộng trên diện tích 2.356,80 km² thuộc 4 huyện Quản Bạ, Yên Minh, Đồng Văn và Mèo Vạc của tỉnh Hà Giang, khu vực này sở hữu độ cao trung bình từ 1.000 đến 1.600m cùng hệ sinh thái hoa bạc hà mọc tự nhiên đặc hữu. Sản lượng mật ong toàn vùng đã ghi nhận bước nhảy vọt đáng kể từ mức 81,1 tấn vào năm 2015 lên 222,5 tấn vào năm 2017, tương đương tỷ lệ tăng trưởng ấn tượng 174%. Đặc biệt, sự kiện Cục Sở hữu trí tuệ ban hành Quyết định số 316/QĐ-SHTT ngày 01 tháng 3 năm 2013 cấp Giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý số 00035 cho sản phẩm mật ong bạc hà Mèo Vạc đã khẳng định giá trị thương hiệu vượt trội của nông sản địa phương.

Tuy nhiên, sự phát triển của ngành nuôi ong tại đây vẫn đối mặt với nhiều rào cản nội tại nghiêm trọng: quy mô chăn nuôi nông hộ còn phân tán, kỹ thuật chăm sóc và phòng trừ dịch bệnh hạn chế, chuỗi liên kết giá trị chưa bền vững và công tác quy hoạch vùng nguồn mật chưa đồng bộ. Luận văn thạc sĩ kinh tế nông nghiệp của tác giả Phạm Tiến Tuệ, dưới sự hướng dẫn khoa học của Tiến sĩ Trần Văn Đức tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam, được thực hiện nhằm đánh giá toàn diện thực trạng, phân tích các yếu tố ảnh hưởng và xây dựng hệ thống giải pháp phát triển sản xuất ong mật bền vững trong giai đoạn 2017 - 2020. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, góp phần nâng cao thu nhập kinh tế hộ, thúc đẩy giảm nghèo bền vững và bảo tồn đa dạng sinh học cho vùng di sản địa chất.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý luận kinh tế học hiện đại và kinh tế nông nghiệp phát triển. Khung lý thuyết tích hợp quan điểm phát triển toàn diện của Malcom Gillis và Ngân hàng Thế giới (năm 1992), coi phát triển sản xuất nông nghiệp là quá trình chuyển đổi cả về quy mô lượng và chất lượng, gắn liền với nâng cao phúc lợi xã hội. Lý thuyết kinh tế vi mô tân cổ điển với mô hình hàm sản xuất Q = f(X1, X2,..., Xn) được vận dụng để phân tích tương quan giữa các yếu tố đầu vào như chi phí con giống, thức ăn, lao động, thiết bị kỹ thuật với giá trị sản lượng đầu ra và năng suất cận biên.

Bên cạnh đó, luận văn làm rõ 4 khái niệm then chốt: tổ chức kinh tế nông nghiệp (nông hộ, hợp tác xã, doanh nghiệp theo Luật Doanh nghiệp năm 2014 và Nghị quyết số 13/NQ/TW), chuỗi giá trị nông sản, liên kết kinh tế bốn nhà (Nhà nước, Nhà khoa học, Doanh nghiệp, Nhà nông), và chỉ dẫn địa lý hàng hóa. Đặc điểm sinh học của giống ong nội địa Apis cerana cũng được hệ thống hóa, làm nổi bật tính chu kỳ sống khoảng 2 tháng, sức nhân đàn tự nhiên gấp 3 lần mỗi năm và chi phí đầu tư ban đầu thấp, chứng minh nuôi ong là phương thức sinh kế lý tưởng cho các địa bàn miền núi khó khăn.

+-----------------------------------------------------------------------+
|                       KHUNG PHÂN TÍCH LUẬN VĂN                        |
+-----------------------------------------------------------------------+
|  CƠ SỞ LÝ THUYẾT                                                      |
|  - Hàm sản xuất Tân cổ điển: Q = f(Giống, Kỹ thuật, Vốn, Lao động)   |
|  - Chuỗi giá trị & Mô hình Liên kết 4 Nhà                             |
+-----------------------------------------------------------------------+
+-----------------------------------------------------------------------+
|  KHẢO SÁT & ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG (2014 - 2017)                         |
|  - Cỡ mẫu: 120 hộ điều tra + Hợp tác xã + Doanh nghiệp                |
|  - Địa bàn: Đồng Văn, Mèo Vạc, Yên Minh, Quản Bạ                     |
+-----------------------------------------------------------------------+
+-----------------------------------------------------------------------+
|  GIẢI PHÁP ĐỒNG BỘ ĐẾN NĂM 2020                                      |
|  - Hoàn thiện quy hoạch vùng hoa bạc hà                              |
|  - Nâng cấp chuỗi sơ chế - chế biến sâu & Kiểm soát chỉ dẫn địa lý    |
+-----------------------------------------------------------------------+

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn kết hợp chặt chẽ giữa nguồn dữ liệu thứ cấp và sơ cấp được thu thập trong khung thời gian từ năm 2014 đến năm 2017. Dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ báo cáo định kỳ của Cục Thống kê tỉnh Hà Giang, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Kế hoạch 206/KH-UBND của Ủy ban nhân dân tỉnh Hà Giang cùng các công bố quốc tế của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO). Về dữ liệu sơ cấp, tác giả tiến hành điều tra khảo sát với cỡ mẫu đại diện gồm 120 hộ nuôi ong, kết hợp phỏng vấn sâu cán bộ quản lý địa phương, các hợp tác xã và doanh nghiệp chế biến trên địa bàn 4 huyện thuộc cao nguyên đá.

Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên được lựa chọn nhằm phản ánh chân thực các nhóm quy mô nuôi ong khác nhau (từ quy mô nhỏ 5 - 10 đàn truyền thống đến trang trại trên 50 đàn). Tác giả ứng dụng phương pháp thống kê mô tả, thống kê so sánh chỉ số tuyệt đối và tương đối trên phần mềm chuyên dụng để phân tích các chỉ tiêu kinh tế: giá trị sản xuất (GO), chi phí trung gian (IC), giá trị gia tăng (VA), thu nhập hỗn hợp (MI) và tỷ suất lợi nhuận trên chi phí. Việc lựa chọn phương pháp này giúp lượng hóa chính xác hiệu quả kinh tế và nhận diện các mắt xích yếu kém trong chuỗi giá trị cung ứng mật ong tại địa phương.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô đàn ong và sản lượng khai thác mật tại Cao nguyên đá Đồng Văn tăng trưởng vượt bậc nhưng phân bổ không đồng đều. Sản lượng mật ong toàn vùng tăng từ 81,1 tấn năm 2015 lên 222,5 tấn năm 2017 (tăng 174%), tập trung cao nhất tại 2 huyện Mèo Vạc và Đồng Văn nhờ diện tích hoa bạc hà dại dồi dào.

Thứ hai, cơ cấu tổ chức sản xuất vẫn mang tính tự phát và phân tán. Khoảng 85% tổng đàn ong thuộc sở hữu của các hộ gia đình chăn nuôi nhỏ lẻ. Đặc biệt, 100% sản phẩm mật ong của các nông hộ điều tra đều ở dạng mật thô chưa qua sơ chế, hạ thủy phần hay đóng gói đạt chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm, dẫn đến giá trị gia tăng bị suy giảm đáng kể.

Thứ ba, cơ cấu chi phí đầu tư trong chăn nuôi ong mật cho thấy sự tập trung lớn vào hai yếu tố: con giống và thức ăn bổ sung trong mùa giáp vụ (chiếm 80% đến 90% tổng chi phí sản xuất), trong khi chi phí đầu tư cho công cụ, thùng quay mật ly tâm và trang thiết bị kỹ thuật hiện đại chỉ chiếm từ 10% đến 20%.

Thứ tư, mối liên kết thương mại giữa hộ nông dân với hợp tác xã và doanh nghiệp còn lỏng lẻo. Tỷ lệ nông hộ ký kết hợp đồng bao tiêu sản phẩm chính thức đạt dưới 25%, phần lớn mật ong vẫn được tiêu thụ qua thương lái trung gian hoặc bán lẻ trực tiếp cho khách du lịch, làm tăng rủi ro ép giá và gian lận thương mại.

TĂNG TRƯỞNG SẢN LƯỢNG MẬT TẠI CAO NGUYÊN ĐÁ ĐỒNG VĂN (Đơn vị: Tấn)
2015:  ████████ (81,1 tấn)
2016:  ██████████████ (khoảng 145,0 tấn)
2017:  ██████████████████████ (222,5 tấn)  --> [Tăng trưởng 174%]

Thảo luận kết quả

Sự bứt phá về sản lượng mật ong trong giai đoạn 2015 - 2017 chứng minh hiệu quả bước đầu từ các chính sách hỗ trợ phát triển sản xuất nông nghiệp hàng hóa của tỉnh Hà Giang. Tuy nhiên, việc 100% mật ong nông hộ chưa qua chế biến sâu đặt ra thách thức lớn khi so sánh với mô hình nuôi ong tiên tiến tại huyện Ba Vì (Hà Nội), nơi có trên 20.000 đàn ong được chuẩn hóa quy trình kỹ thuật thu hoạch và đạt năng suất 10 - 12 lít/đàn/năm với giá bán ổn định 120.000 - 180.000 đồng/lít. Ở quy mô quốc tế, bài học từ Cuba cho thấy việc kiên định chọn lọc giống tự nhiên thích nghi sinh thái và loại bỏ hoàn toàn dư lượng hóa chất giúp năng suất đạt tới 100 kg mật/đàn/năm, đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu khắt khe Directive 96/23 của Liên minh Châu Âu.

Tại vùng cao nguyên đá, điều kiện thời tiết khắc nghiệt mùa đông với nhiệt độ có thời điểm hạ xuống 0°C đến 5°C làm suy giảm đàn ong nếu không có kỹ thuật chống rét và dưỡng đàn phù hợp. Các phát hiện nghiên cứu, khi được thể hiện qua sơ đồ chuỗi giá trị và biểu đồ phân bổ sản lượng 4 huyện, chỉ rõ điểm nghẽn lớn nhất nằm ở khâu chế biến, kiểm định chất lượng và xúc tiến thương mại. Tình trạng mật ong bạc hà giả mạo xuất hiện trên thị trường tự do đã làm phương hại trực tiếp đến uy tín của chỉ dẫn địa lý số 00035, đòi hỏi phải có sự can thiệp đồng bộ về mặt quản lý thể chế và công nghệ chế biến.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả phân tích thực chứng, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm phát triển ngành ong mật bền vững tại Công viên địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn:

• Hoàn thiện quy hoạch vùng nguồn mật và bảo tồn cây bạc hà dại: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp với Ủy ban nhân dân 4 huyện tiến hành khoanh vùng, bảo vệ diện tích hoa bạc hà tự nhiên; đồng thời mở rộng diện tích trồng mới hoa bạc hà xen canh trên đất nương đá giai đoạn 2018 - 2020. Mục tiêu giữ vững diện tích nguồn mật ổn định, đảm bảo cung cấp đủ thức ăn tự nhiên cho quy mô đàn ong tăng trưởng 15% mỗi năm.
• Đẩy mạnh chuyển giao khoa học kỹ thuật và phòng trừ dịch bệnh sinh học: Trung tâm Khuyến nông tỉnh triển khai các lớp tập huấn kỹ thuật chia đàn nhân tạo, tạo chúa di trùng và phòng trừ tổng hợp bệnh thối ấu trùng, ve Varroa theo hướng an toàn sinh học. Phấn đấu đến năm 2020 có 100% số hộ nuôi ong được trang bị kiến thức kỹ thuật thu hoạch mật chín (tỷ lệ vít nắp tổ đạt trên 70%).
• Nâng cao năng lực chế biến sâu và quản lý chỉ dẫn địa lý: Hỗ trợ các hợp tác xã và doanh nghiệp đầu tư hệ thống máy hạ thủy phần chân không, máy lọc tinh và dây chuyền đóng chai tự động. Tăng cường thanh tra, kiểm soát việc dán tem truy xuất nguồn gốc và nhãn hiệu chỉ dẫn địa lý mật ong bạc hà Mèo Vạc nhằm nâng tỷ lệ sản phẩm qua chế biến đạt chuẩn thương mại lên trên 60% vào năm 2020.
• Xây dựng chuỗi liên kết giá trị và mở rộng thị trường tiêu thụ: Thiết lập cơ chế liên kết kinh tế chặt chẽ giữa 120 hộ điều tra nòng cốt với các hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp theo Nghị quyết số 13/NQ/TW. Ký kết hợp đồng bao tiêu sản phẩm gắn với tiêu chuẩn chất lượng rõ ràng, đưa mật ong bạc hà thâm nhập vào các hệ thống siêu thị lớn tại Hà Nội, Đà Nẵng, Thành phố Hồ Chí Minh và định hướng xuất khẩu sang thị trường Liên minh Châu Âu và Bắc Mỹ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu cung cấp hệ thống dữ liệu kinh tế - kỹ thuật toàn diện và luận cứ khoa học thực tiễn vững chắc, đặc biệt hữu ích cho 4 nhóm đối tượng:

• Học viên, nghiên cứu sinh và giảng viên chuyên ngành Kinh tế nông nghiệp: Tài liệu là case study điển hình về phương pháp đánh giá chuỗi giá trị nông sản đặc sản vùng cao, cung cấp khung phân tích hàm sản xuất và phương pháp điều tra chọn mẫu kinh tế hộ tại các địa bàn có điều kiện tự nhiên đặc thù.
• Cán bộ hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước: Cán bộ Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Phòng Nông nghiệp các huyện Quản Bạ, Yên Minh, Đồng Văn, Mèo Vạc có thể trực tiếp ứng dụng các khuyến nghị để xây dựng đề án tái cơ cấu ngành chăn nuôi và quy hoạch bảo vệ chỉ dẫn địa lý nông sản giai đoạn 2020 - 2025.
• Ban giám đốc Hợp tác xã và Chủ doanh nghiệp nông nghiệp: Cung cấp bức tranh toàn cảnh về chi phí, giá thành, lợi nhuận cận biên và thị hiếu tiêu thụ, từ đó hỗ trợ xây dựng chiến lược đầu tư thiết bị sơ chế và hoàn thiện mô hình liên kết bao tiêu nông sản bền vững.
• Chủ trang trại và các hộ nông dân nuôi ong miền núi: Cẩm nang kỹ thuật thực tiễn giúp người nuôi nắm bắt quy trình phòng bệnh sinh học, phương pháp hạ giá thành thức ăn bổ sung và cách thức tham gia vào chuỗi liên kết để tối ưu hóa thu nhập kinh tế hộ.

Câu hỏi thường gặp

Hỏi: Nguồn gốc và giá trị đặc trưng của mật ong bạc hà Cao nguyên đá Đồng Văn là gì?
Trả lời: Mật ong bạc hà được tạo ra từ cây bạc hà dại chỉ mọc tự nhiên trên cao nguyên đá vôi ở độ cao trên 1.000m thuộc tỉnh Hà Giang. Mật có màu vàng chanh ánh xanh đặc trưng, mùi thơm dịu, vị ngọt thanh và giá trị dinh dưỡng cao. Sản phẩm đã được bảo hộ chỉ dẫn địa lý số 00035 từ năm 2013 và có giá bán cao gấp 2 đến 3 lần mật ong thông thường.

Hỏi: Tại sao sản lượng mật ong của vùng tăng mạnh 174% trong giai đoạn 2015 - 2017?
Trả lời: Mức tăng trưởng từ 81,1 tấn lên 222,5 tấn bắt nguồn từ chính sách hỗ trợ vốn vay theo Kế hoạch 206/KH-UBND tỉnh Hà Giang, sự mở rộng nhanh chóng về số lượng đàn ong nội Apis cerana và nỗ lực bảo tồn diện tích hoa bạc hà dại tại 4 huyện vùng cao của chính quyền địa phương.

Hỏi: Hạn chế lớn nhất trong khâu sản xuất mật ong tại địa phương hiện nay là gì?
Trả lời: Rào cản lớn nhất là 100% sản phẩm của hộ nông dân đều bán ở dạng mật thô chưa qua hệ thống lọc tinh hay máy hạ thủy phần chân không. Thêm vào đó, chi phí giống và thức ăn chiếm tới 80% - 90% tổng chi phí đầu vào, khiến lợi nhuận thực tế của nông hộ bị thu hẹp đáng kể.

Hỏi: Giống ong nào thích hợp nhất cho điều kiện khí hậu tại Cao nguyên đá Đồng Văn?
Trả lời: Giống ong nội địa Apis cerana là lựa chọn tối ưu nhờ khả năng chống chịu rét tốt trong mùa đông (khi nhiệt độ hạ xuống 0°C đến 5°C), kích thước nhỏ gọn dễ tìm kiếm mật ở các hốc đá hiểm trở và tập tính tự bảo vệ đàn vượt trội trước thiên địch tự nhiên.

Hỏi: Làm thế nào để giải quyết tình trạng đứt gãy chuỗi liên kết tiêu thụ mật ong?
Trả lời: Giải pháp cốt lõi là thành lập các hợp tác xã kiểu mới theo Luật Hợp tác xã, chuẩn hóa hợp đồng bao tiêu giữa doanh nghiệp chế biến và hộ nuôi ong, kết hợp dán tem chống giả có gắn mã QR truy xuất nguồn gốc theo quy chuẩn bảo hộ chỉ dẫn địa lý Mèo Vạc.

Kết luận

Luận văn thạc sĩ của tác giả Phạm Tiến Tuệ đã làm sáng tỏ các vấn đề cốt lõi trong phát triển sản xuất ngành ong mật tại vùng di sản địa chất:

• Hệ thống hóa thành công cơ sở lý luận về kinh tế chuỗi giá trị và hàm sản xuất trong ngành ong mật đặc sản vùng cao.
• Minh chứng sự tăng trưởng vượt bậc về sản lượng mật ong đạt 222,5 tấn (năm 2017), khẳng định vai trò trụ cột của nghề nuôi ong trong công tác xóa đói giảm nghèo tại Hà Giang.
• Chỉ rõ các nút thắt về tỷ lệ 100% mật thô chưa qua chế biến sâu và cơ cấu chi phí đầu vào chiếm tới 90% cho con giống và thức ăn.
• Đề xuất lộ trình 4 nhóm giải pháp khả thi gắn liền với mốc thời gian thực hiện 2018 - 2020, nhấn mạnh bảo vệ chỉ dẫn địa lý số 00035.
• Mở ra định hướng phát triển nông nghiệp sinh thái bền vững, gắn kết chặt chẽ ngành nuôi ong mật với du lịch trải nghiệm Công viên địa chất toàn cầu.

Quý độc giả, các nhà nghiên cứu và cơ quan quản lý quan tâm đến phát triển kinh tế nông nghiệp vùng cao hãy nghiên cứu chi tiết toàn văn công trình luận văn để khai thác những dữ liệu thực chứng và đề xuất chính sách giá trị!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu Phần II. Cơ sở lí luận và thực tiễn về phát triển sản xuất ong mật Phần III. Đặc điểm địa bàn và phương pháp nghiên cứu Phần IV. Kết quả nghiên cứu Phần V.

Kết luận và kiến nghị 4 PHẦN 2. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN SẢN XUẤT ONG MẬT 2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN SẢN XUẤT ONG MẬT 2. Một số khái niệm cơ bản 2.

Khái niệm về phát triển Có rất nhiều các quan điểm được đưa ra khi định nghĩa về phát triển, theo Lưu Đức Hải (2001) cho rằng: “ Phát triển là một quá trình tăng trưởng bao gồm các yếu tố cấu thành khác nhau như kinh tế, chính trị, xã hội, văn hóa…”(Lưu Đức Hải và Nguyễn Ngọc Sinh, 2001). Theo MalcomGills: “Phát triển bao gồm sự tăng trưởng và thay đổi cơ bản trong cơ cấu nền kinh tế, sự tăng lên của sản phẩm quốc dân do ngành công nghiệp tạo ra, sự đô thị hóa, sự tham gia của các dân tộc của một quốc gia trong quá trình tạo ra các thay đổi trên” Theo Ngân hàng thế giới: “Phát triển trước hết là sự tăng trưởng kinh tế, nó còn bao gồm cả những thuộc tính quan trọng và liên quan khác, đặc biệt là sự bình đẳng về cơ hội, sự tự do về chính trị và các quyền tự do của con người”(World bank, 1992). Theo tác giả Raaman Weitz: “Phát triển là một quá trình thay đổi liên tục làm tăng trưởng mức sống của con người và phân phối công bằng những thành quả tăng trưởng trong xã hội”. Phát triển là một phạm trù triết học chỉ ra những biến đổi đang diễn ra trên thế giới.

Phát triển là một thuộc tính phổ biến của vật chất. Mọi sự vật và hiện tượng của hiện thực khách quan không tồn tại trong trạng thái bất biến, mà trải qua một loại các trạng thái từ khi xuất hiện đến lúc tiêu vong. Phạm trù phát triển thể hiện một tính chất chung của tất cả biến đổi ấy. Điều đó có nghĩa là bất kì sự vật, một hiện tượng, một hệ thống nào, cũng như cả thế giới nói chung không đơn giản chỉ biến đổi, mà luôn chuyển sang những trạng thái mới, tức là những trạng thái mới, tức là những trạng thái trước đây chưa từng có và không bao giờ lặp lại hoàn toàn chính sách những trạng thái đã có, bởi vì trạng thái của bất kỳ sự vật, hiện tượng nào cũng đều được quyết định không chỉ bởi các mối liên hệ bên trong, mà còn bởi các mối liên hệ bên ngoài.

Nguồn gốc của phát triển là sự 5 thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập. Phương thức phát triển là chuyển hóa những thay đổi về lượng thành những thay đổi về chất. Chiều hướng phát triển là sự vận động xoắn ốc (Nguyễn Đăng Thục, 2009). Khái niệm về sản xuất Liên hiệp quốc khi xây dựng phương pháp thống kê tài khoản quốc gia đã đưa ra định nghĩa sau về sản xuất: Sản xuất là quá trình sử dụng lao động và máy móc thiết bị của các đơn vị thể chế (một chủ thể kinh tế có quyền sở hữu tích sản, phát sinh tiêu sản và thực hiện các hoạt động, các giao dịch kinh tế với những thực thể kinh tế khác) để chuyển những chi phí là vật chất và dịch vụ thành sản phẩm là vật chất và dịch vụ khác.

Tất cả những hàng hóa và dịch vụ được sản xuất ra phải có khả năng bán trên thị trường hay ít ra cũng có khả năng cung cấp cho một đơn vị thể chế khác có thu tiền hoặc không thu tiền. Theo Kinh tế học tân cổ điển, hay kinh tế học vi mô, bàn về sản xuất với cách tiếp cận của chủ nghĩa cận biên (marginalism). Sản xuất là việc tạo ra hàng hóa và dịch vụ có thể trao đổi được trên thị trường để đem lại cho người sản xuất càng nhiều lợi nhuận càng tốt. Cách tiếp cận này bàn luận nhiều hơn về các chủ đề như: chi phí sản xuất, tối đa hóa lợi nhuận, tối thiểu hóa chi phí sản xuất, năng suất lao động cận biên, tỷ lệ thay thế kỹ thuật cận biên.

Nguyễn Thị Minh Thu (trong giáo trình Kinh tế ngành sản xuất) thì: Sản xuất hay sản xuất của cải vật chất là hoạt động chủ yếu trong các hoạt động kinh tế của con người. Sản xuất là quá trình làm ra sản phẩm để sử dụng, hay để trao đổi trong thương mại. Ở đây, sản xuất được hiểu là hoạt động của con người sử dụng các công cụ lao động để tác động vào đối tượng lao động nhằm tạo ra sản phẩm vật chất đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của xã hội. Hay nói cách khác, sản xuất là quá trình sử dụng kết hợp các tài nguyên nhằm tạo ra các sản phẩm có giá trị đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của xã hội.TS Đỗ Kim Chung (trong giáo trình Kinh tế nông nghệp) thì sản xuất là quá trình phối hợp và điều hòa các yếu tố đầu vào (tài nguyên hoặc các yếu tố sản xuất) để tạo ra sản phẩm hàng hóa hoặc dịch vụ.

Quyết định sản xuất dựa vào các vấn đề chính sau: Sản xuất cái gì?, Sản xuất như thế nào?, Giá thành sản xuất và làm thế nào để tối ưu hóa việc sử dụng và khai thác các nguồn lực cần thiết làm ra sản phẩm. Tùy theo sản phẩm, sản xuất được phân thành ba khu vực: Khu vực một: Nông nghiệp, Lâm nghiệp, 6 Thủy Sản; khu vực hai: bao gồm các ngành Khai thác mỏ, Công nghiệp chế biến, Xây dựng; khu vực ba: bao gồm ngành Thương mại và Dịch vụ. Sản xuất là quá trình phối hợp và điều hòa các yếu tố đầu vào (tài nguyên hoặc các yếu tố sản xuất để tạo ra sản ph m hàng hóa hoặc dịch vụ (đầu ra). Nếu giả thiết sản xuất sẽ diễn biến một cách có hệ thống với trình độ sử dụng đầu vào hợp lý, người ta mô tả mối quan hệ giưa đầu vào và đầu ra bằng một hàm sản xuất: Q = f(X1, X2,…, Xn) Trong đó biểu thị số lượng một loại sản phẩm nhất định, X1, X2,…., Xn là lượng của một yếu tố đầu vào nào đó được sử dụng trong quá trình sản xuất.

Chúng ta cần chú ý mối quan hệ giữa yếu tố và sản phẩm + Sản phẩm cận biên (MP) của yếu tố đầu vào thay đổi. Đây là sự biến đổi lượng đầu ra do tăng thêm chút ít yếu tố đầu vào thay đổi được biểu thị bằng đơn vị riêng của nó. Khi sản phẩm cận biên bằng 0 thì tổng sản phẩm là lớn nhất. + Sản phẩm bình quân (AP) của yếu tố đầu vào thay đổi.

Đem chia tổng sản phẩm cho số lượng yếu tố đầu vào thay đổi ta sẽ có AP. Khi một yếu tố đầu vào được sử dụng ngày một nhiều hơn, mà các yếu tố đầu vào khác không thay đổi thì mức tăng tổng sản phẩm ngày càng nhỏ đi. Vai trò của phát triển sản xuất ong mật Một là: Phát triển sản xuất nuôi ong góp phần tạo thêm việc làm cho lao động trong địa phương, tăng thu nhập cho hộ nông dân. Cách thức nuôi ong không phức tạp và dễ học hơn so với chăn nuôi một số loại động vật khác, công tác chữa và phòng dịch bệnh cho ong cũng đơn giản hơn so với ngành chăn nuôi khác.

Hai là Phát triển nuôi ong giúp đa dạng hóa các sản phẩm nông nghiệp, giảm thiểu rủi ro sản xuất nông nghiệp của hộ nông dân nhất là những hộ nông dân chỉ sản xuất duy nhất một loại sản phẩm(trồng trọt hoặc chăn nuôi). Ba là: Phát triển nuôi ong với vấn đề môi trường sinh thái. Phấn hoa là nguồn thức ăn chính của ong mật, khi ong đi kiếm ăn sẽ giúp cho cây trồng thụ phấn tốt hơn và làm tăng năng suất cây trồng. Cây có ong thụ phấn có khả năng làm tăng phẩm chất sản phẩm, hạt nặng hơn, quả to hơn và chất lượng tốt hơn.

Kết hợp nghề nuôi ong với nghề trồng trọt sẽ đem lại năng suất cao nhất là đối với cây ăn quả. Bốn là: Khai thác các lợi thế so sánh của địa phương. Cao nguyên đá Đồng Văn có lợi thế tự nhiên đem lại phù hợp với nuôi ong, ngoài ra địa phương 7 còn có lợi thế là cây bạc hà dại, trên cả nước chỉ mọc duy nhất ở khu vực cao nguyên đá Đồng Văn, sản phẩm mật ong bạc hà được đánh giá là có chất lượng cao và có giá bán cao hơn mật ong thường. Năm là: Xuất khẩu các sản phẩm chất lượng thu được từ việc sản xuất, chế biến các sản phẩm thu được từ ong mật, đặc biệt là mật ong.

Tăng kinh ngạch xuất khẩu thúc đẩy việc mở rộng phát triển sản xuất ong, tăng giá trị của mật ong. Đặc điểm phát triển sản xuất ong mật Theo PGS. Nguyễn Duy Hoan trong giáo trình “kĩ thuật nuôi ong mật” (2008) thì việc nuôi ong mật có những đặc điểm sau: - Nuôi ong mật không tốn nhiều diện tích, vốn đầu tư ban đầu thấp, không tốn nhiều nhân lực Khai thác lợi thế từ thiên nhiên nên không phải đầu tư vào thức ăn thường xuyên mà vẫn mang lại năng suất, sản lượng cao. Vì vậy, mỗi hộ gia đình đều có thể phát triển sản xuất ong mật để tăng thêm thu nhập.

Thức ăn chinh của ong là mật và phấn hoa tự nhiên. Điều kiện sinh thái ở Việt Nam rất phong phú và đa dạng, do vậy rất thuận lợi cho việc nuôi ong lấy mật. Nuôi ong mật không cần lao động trình độ cao, mà cần có nhiều kinh nghiệm. Người biết kỹ thuật nuôi, chăm sóc cẩn thận, tỉ mỉ và biết thời điểm thu hoạch phù hợp là có thể nuôi ong với hiệu quả kinh tế cao.

- Ong mật là một loài côn trùng tự nhiên, có sức sản xuất lớn Chu kỳ sống của ong mật chỉ khoảng hai tháng, song lại có mức sinh sản rất cao. Một đàn ong trung bình có khoảng 4 cầu (tương đương với vài nghìn con), trong một năm có thể nhân ra thành 12 cầu ong (khoảng 3 đàn). Do vậy, người nuôi ong có thể tự nhân giống để phát triển đàn ong của mình, mở rộng quy mô sản xuất, hoặc bán giống cho các hộ nuôi ong khác.