Mở đầu Phần II. Cơ sở lí luận và thực tiễn về phát triển sản xuất ong mật Phần III. Đặc điểm địa bàn và phương pháp nghiên cứu Phần IV. Kết quả nghiên cứu Phần V.
Kết luận và kiến nghị 4 PHẦN 2. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN SẢN XUẤT ONG MẬT 2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN SẢN XUẤT ONG MẬT 2. Một số khái niệm cơ bản 2.
Khái niệm về phát triển Có rất nhiều các quan điểm được đưa ra khi định nghĩa về phát triển, theo Lưu Đức Hải (2001) cho rằng: “ Phát triển là một quá trình tăng trưởng bao gồm các yếu tố cấu thành khác nhau như kinh tế, chính trị, xã hội, văn hóa…”(Lưu Đức Hải và Nguyễn Ngọc Sinh, 2001). Theo MalcomGills: “Phát triển bao gồm sự tăng trưởng và thay đổi cơ bản trong cơ cấu nền kinh tế, sự tăng lên của sản phẩm quốc dân do ngành công nghiệp tạo ra, sự đô thị hóa, sự tham gia của các dân tộc của một quốc gia trong quá trình tạo ra các thay đổi trên” Theo Ngân hàng thế giới: “Phát triển trước hết là sự tăng trưởng kinh tế, nó còn bao gồm cả những thuộc tính quan trọng và liên quan khác, đặc biệt là sự bình đẳng về cơ hội, sự tự do về chính trị và các quyền tự do của con người”(World bank, 1992). Theo tác giả Raaman Weitz: “Phát triển là một quá trình thay đổi liên tục làm tăng trưởng mức sống của con người và phân phối công bằng những thành quả tăng trưởng trong xã hội”. Phát triển là một phạm trù triết học chỉ ra những biến đổi đang diễn ra trên thế giới.
Phát triển là một thuộc tính phổ biến của vật chất. Mọi sự vật và hiện tượng của hiện thực khách quan không tồn tại trong trạng thái bất biến, mà trải qua một loại các trạng thái từ khi xuất hiện đến lúc tiêu vong. Phạm trù phát triển thể hiện một tính chất chung của tất cả biến đổi ấy. Điều đó có nghĩa là bất kì sự vật, một hiện tượng, một hệ thống nào, cũng như cả thế giới nói chung không đơn giản chỉ biến đổi, mà luôn chuyển sang những trạng thái mới, tức là những trạng thái mới, tức là những trạng thái trước đây chưa từng có và không bao giờ lặp lại hoàn toàn chính sách những trạng thái đã có, bởi vì trạng thái của bất kỳ sự vật, hiện tượng nào cũng đều được quyết định không chỉ bởi các mối liên hệ bên trong, mà còn bởi các mối liên hệ bên ngoài.
Nguồn gốc của phát triển là sự 5 thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập. Phương thức phát triển là chuyển hóa những thay đổi về lượng thành những thay đổi về chất. Chiều hướng phát triển là sự vận động xoắn ốc (Nguyễn Đăng Thục, 2009). Khái niệm về sản xuất Liên hiệp quốc khi xây dựng phương pháp thống kê tài khoản quốc gia đã đưa ra định nghĩa sau về sản xuất: Sản xuất là quá trình sử dụng lao động và máy móc thiết bị của các đơn vị thể chế (một chủ thể kinh tế có quyền sở hữu tích sản, phát sinh tiêu sản và thực hiện các hoạt động, các giao dịch kinh tế với những thực thể kinh tế khác) để chuyển những chi phí là vật chất và dịch vụ thành sản phẩm là vật chất và dịch vụ khác.
Tất cả những hàng hóa và dịch vụ được sản xuất ra phải có khả năng bán trên thị trường hay ít ra cũng có khả năng cung cấp cho một đơn vị thể chế khác có thu tiền hoặc không thu tiền. Theo Kinh tế học tân cổ điển, hay kinh tế học vi mô, bàn về sản xuất với cách tiếp cận của chủ nghĩa cận biên (marginalism). Sản xuất là việc tạo ra hàng hóa và dịch vụ có thể trao đổi được trên thị trường để đem lại cho người sản xuất càng nhiều lợi nhuận càng tốt. Cách tiếp cận này bàn luận nhiều hơn về các chủ đề như: chi phí sản xuất, tối đa hóa lợi nhuận, tối thiểu hóa chi phí sản xuất, năng suất lao động cận biên, tỷ lệ thay thế kỹ thuật cận biên.
Nguyễn Thị Minh Thu (trong giáo trình Kinh tế ngành sản xuất) thì: Sản xuất hay sản xuất của cải vật chất là hoạt động chủ yếu trong các hoạt động kinh tế của con người. Sản xuất là quá trình làm ra sản phẩm để sử dụng, hay để trao đổi trong thương mại. Ở đây, sản xuất được hiểu là hoạt động của con người sử dụng các công cụ lao động để tác động vào đối tượng lao động nhằm tạo ra sản phẩm vật chất đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của xã hội. Hay nói cách khác, sản xuất là quá trình sử dụng kết hợp các tài nguyên nhằm tạo ra các sản phẩm có giá trị đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của xã hội.TS Đỗ Kim Chung (trong giáo trình Kinh tế nông nghệp) thì sản xuất là quá trình phối hợp và điều hòa các yếu tố đầu vào (tài nguyên hoặc các yếu tố sản xuất) để tạo ra sản phẩm hàng hóa hoặc dịch vụ.
Quyết định sản xuất dựa vào các vấn đề chính sau: Sản xuất cái gì?, Sản xuất như thế nào?, Giá thành sản xuất và làm thế nào để tối ưu hóa việc sử dụng và khai thác các nguồn lực cần thiết làm ra sản phẩm. Tùy theo sản phẩm, sản xuất được phân thành ba khu vực: Khu vực một: Nông nghiệp, Lâm nghiệp, 6 Thủy Sản; khu vực hai: bao gồm các ngành Khai thác mỏ, Công nghiệp chế biến, Xây dựng; khu vực ba: bao gồm ngành Thương mại và Dịch vụ. Sản xuất là quá trình phối hợp và điều hòa các yếu tố đầu vào (tài nguyên hoặc các yếu tố sản xuất để tạo ra sản ph m hàng hóa hoặc dịch vụ (đầu ra). Nếu giả thiết sản xuất sẽ diễn biến một cách có hệ thống với trình độ sử dụng đầu vào hợp lý, người ta mô tả mối quan hệ giưa đầu vào và đầu ra bằng một hàm sản xuất: Q = f(X1, X2,…, Xn) Trong đó biểu thị số lượng một loại sản phẩm nhất định, X1, X2,…., Xn là lượng của một yếu tố đầu vào nào đó được sử dụng trong quá trình sản xuất.
Chúng ta cần chú ý mối quan hệ giữa yếu tố và sản phẩm + Sản phẩm cận biên (MP) của yếu tố đầu vào thay đổi. Đây là sự biến đổi lượng đầu ra do tăng thêm chút ít yếu tố đầu vào thay đổi được biểu thị bằng đơn vị riêng của nó. Khi sản phẩm cận biên bằng 0 thì tổng sản phẩm là lớn nhất. + Sản phẩm bình quân (AP) của yếu tố đầu vào thay đổi.
Đem chia tổng sản phẩm cho số lượng yếu tố đầu vào thay đổi ta sẽ có AP. Khi một yếu tố đầu vào được sử dụng ngày một nhiều hơn, mà các yếu tố đầu vào khác không thay đổi thì mức tăng tổng sản phẩm ngày càng nhỏ đi. Vai trò của phát triển sản xuất ong mật Một là: Phát triển sản xuất nuôi ong góp phần tạo thêm việc làm cho lao động trong địa phương, tăng thu nhập cho hộ nông dân. Cách thức nuôi ong không phức tạp và dễ học hơn so với chăn nuôi một số loại động vật khác, công tác chữa và phòng dịch bệnh cho ong cũng đơn giản hơn so với ngành chăn nuôi khác.
Hai là Phát triển nuôi ong giúp đa dạng hóa các sản phẩm nông nghiệp, giảm thiểu rủi ro sản xuất nông nghiệp của hộ nông dân nhất là những hộ nông dân chỉ sản xuất duy nhất một loại sản phẩm(trồng trọt hoặc chăn nuôi). Ba là: Phát triển nuôi ong với vấn đề môi trường sinh thái. Phấn hoa là nguồn thức ăn chính của ong mật, khi ong đi kiếm ăn sẽ giúp cho cây trồng thụ phấn tốt hơn và làm tăng năng suất cây trồng. Cây có ong thụ phấn có khả năng làm tăng phẩm chất sản phẩm, hạt nặng hơn, quả to hơn và chất lượng tốt hơn.
Kết hợp nghề nuôi ong với nghề trồng trọt sẽ đem lại năng suất cao nhất là đối với cây ăn quả. Bốn là: Khai thác các lợi thế so sánh của địa phương. Cao nguyên đá Đồng Văn có lợi thế tự nhiên đem lại phù hợp với nuôi ong, ngoài ra địa phương 7 còn có lợi thế là cây bạc hà dại, trên cả nước chỉ mọc duy nhất ở khu vực cao nguyên đá Đồng Văn, sản phẩm mật ong bạc hà được đánh giá là có chất lượng cao và có giá bán cao hơn mật ong thường. Năm là: Xuất khẩu các sản phẩm chất lượng thu được từ việc sản xuất, chế biến các sản phẩm thu được từ ong mật, đặc biệt là mật ong.
Tăng kinh ngạch xuất khẩu thúc đẩy việc mở rộng phát triển sản xuất ong, tăng giá trị của mật ong. Đặc điểm phát triển sản xuất ong mật Theo PGS. Nguyễn Duy Hoan trong giáo trình “kĩ thuật nuôi ong mật” (2008) thì việc nuôi ong mật có những đặc điểm sau: - Nuôi ong mật không tốn nhiều diện tích, vốn đầu tư ban đầu thấp, không tốn nhiều nhân lực Khai thác lợi thế từ thiên nhiên nên không phải đầu tư vào thức ăn thường xuyên mà vẫn mang lại năng suất, sản lượng cao. Vì vậy, mỗi hộ gia đình đều có thể phát triển sản xuất ong mật để tăng thêm thu nhập.
Thức ăn chinh của ong là mật và phấn hoa tự nhiên. Điều kiện sinh thái ở Việt Nam rất phong phú và đa dạng, do vậy rất thuận lợi cho việc nuôi ong lấy mật. Nuôi ong mật không cần lao động trình độ cao, mà cần có nhiều kinh nghiệm. Người biết kỹ thuật nuôi, chăm sóc cẩn thận, tỉ mỉ và biết thời điểm thu hoạch phù hợp là có thể nuôi ong với hiệu quả kinh tế cao.
- Ong mật là một loài côn trùng tự nhiên, có sức sản xuất lớn Chu kỳ sống của ong mật chỉ khoảng hai tháng, song lại có mức sinh sản rất cao. Một đàn ong trung bình có khoảng 4 cầu (tương đương với vài nghìn con), trong một năm có thể nhân ra thành 12 cầu ong (khoảng 3 đàn). Do vậy, người nuôi ong có thể tự nhân giống để phát triển đàn ong của mình, mở rộng quy mô sản xuất, hoặc bán giống cho các hộ nuôi ong khác.