Chương I: Cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn về nông nghiệp đô thị Chương II: Thực trạng phát triển nông nghiệp đô thị tại Hải Phòng Chương III: Các giải pháp về phát triển nông nghiệp đồ thị tại hải phòng CHUONG I: CƠ SO LÍ LUẬN VA CƠ SỞ THỰC TIEN VE NÔNG NGHIỆP ĐÔ THỊ 1. Một số khái niệm 11.1, Khái niệm nông nghiệp Nông nghiệp là ngành sản xuất vật chất cơ bản của xã hội, sử dụng đất dai dé trồng trọt và chăn nuôi; khai thác cây trồng và vật nuôi làm tư liệu và nguyên liệu lao động chủ yếu dé tạo ra lương thực, thực phâm và một số nguyên liệu cho công nghiệp. Nông nghiệp theo nghĩa rộng bao gồm nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản. Còn theo nghĩa hẹp, nông nghiệp chỉ gồm trồng trọt, chăn nuôi và dịch vụ nông nghiệp.
Theo từ điển Bách khoa Việt Nam (1995): “Nông nghiệp là ngành sản xuất vật chất cơ bản của xã hội; sử dụng đất dai dé trong trot, chan nudi, khai thac cay trồng và vật nuôi làm tư liệu và nguyên liệu lao động chủ yếu, tạo ra lương thực, thực phẩm và một sô nguyên liệu cho công nghiệp”. Khái niệm đô thị Đô thị là khu vực tập trung đông dân cư sinh sống và chủ yếu hoạt động trong những lĩnh vực kinh tế phi nông nghiệp, là trung tâm kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội, du lich và dịch vụ của cả nước hoặc vùng lãnh thé bao gồm thị tran, thị xã, thành phó (thành phó trực thuộc tỉnh và thành phố trực thuộc trung ương). Khái niệm nông nghiệp đô thị Theo Tổ chức Nông lương Liên hiệp quốc FAO (1996) và Chương trình phát triển Liên hiệp quốc UNDP (1999) thì nông nghiệp đô thị là những hoạt động sản xuất nông nghiệp ở trung tâm, ngoại ô và khu vực lân cận đô thị, có chức năng trông trọt, chăn nuôi, chế biến và phân phối các loại thực phẩm, lương thực va các sản phẩm khác, sử dụng các nguồn lực tự nhiên và nhân văn, các sản phẩm cùng các dịch vụ ở đô thị và vùng lân cận đô thị để cung cấp trở lại cho đô thị các sản pham va dich vu cao cap. NNDT bao gồm nông nghiệp nội thị và nông nghiệp ngoại thi với các hoạt động chủ yếu là trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp và thủy sản 1.
Vai trò của nông nghiệp đô thị Nông nghiệp đô thị góp phan cung ứng nguồn lương thực, thực phẩm tươi song tại chỗ cho các đô thị: An ninh lương thực va an toàn vệ sinh thực phẩm là vấn đề đã và đang rất được quan tâm hiện nay tại các đô thị, đặc biệt là những người có thu nhập thấp tại các đô thị của các nước đang phát triển như nước ta. Có vẻ là nghịch lý nếu đưa ra nhận định này nhưng trên thực tế lại là rất khách quan. Quy mô dân số đô thị gia tăng không ngừng trong quá trình đô thị hóa, quá trình này cũng đồng thời đây các hộ dân nghèo ven đô vào tình thế mất tư liệu sản xuất chính và vấn đề gia tăng các hộ khó khăn, hộ thu nhập thấp ở khu vực đô thị càng ngày càng khó kiểm soát. Thực chất nguồn cung lương thực thực phẩm chất lượng cao với giá đắt đỏ chỉ hướng đến các hộ thu nhập cao vì vậy nguy cơ thiếu hụt nguồn lương thực cơ bản đáp ứng cho các hộ khó khăn ngày càng trở nên hiện hữu.
Vì vậy phát triển nông nghiệp đô thị là cách tối ưu nhất cho vấn đề này. Người dân nông thôn có thể tự sản xuất được các nhu cầu lương thực, thực phẩm dé đáp ứng nhu cau trong ngày còn người dân nghèo đô thị thì không thé mua được lương thực thực phẩm nếu không có tiền. Do vậy nguy cơ thiếu lương thực, dinh dưỡng ở người dân thành thị lớn hơn so với nông thôn, nhất là trong điều kiện giá cả các mặt hàng thiết yếu gia tăng mạnh như hiện nay. Trong điều kiện hiện nay, khái niệm nghẻo đói không chỉ dành riêng cho khu vực vùng núi, vùng sâu vùng xa mà hiện hữu ngay tại các vùng ven đô thị, và đây là vấn đề chung, khách quan trong tiến trình đô thị hóa.
Dé đảm bảo phát triển bền vững, giảm khoảng cách quá xa trong nhu cầu dinh dưỡng thiết yếu của người dân đô thị, phát triển nông nghiệp đô thị thực sự là một giải pháp quan trọng hiện nay. Nếu tô chức tốt việc sản xuất được quy hoạch hợp lý, nông nghiệp đô thị có thé tạo ra nguồn lương thực, thực phẩm tươi sống và an toàn, tại chỗ góp phần to lớn vào việc đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của cư dân đô thị. Nông nghiệp đô thị tạo việc làm và thu nhập cho một bộ phận dân cư ở đô thị: Trong tiến trình đô thị hóa, vì các mục tiêu chung của các đô thị mà vấn đề thu hẹp diện tích đất nông nghiệp của nông dân ven đô diễn ra phổ biến. Người dân mat tư liệu sản xuất, buộc phải chuyên đổi nghề nghiệp trong điều kiện không có trình độ, vốn hạn chế, kinh nghiệm thích ứng với lối sống và tác phong công nghiệp rất thấp vì vậy vấn đề việc làm cho người lao động, nhất là những gia đình ven đô càng trở nên cấp thiết.
Những người đàn ông có thé làm các nghề tam dé kiếm sống nhưng trong gia đình phụ nữ, người già và trẻ em sẽ làm được gì? Bên cạnh đó, làn sóng di chuyên dân cư từ nông thôn về thành thị để tìm kiếm việc làm cũng gia tăng nhanh chóng. Trong vấn đề này với Nông nghiệp đô thị, nếu được quan tâm và có quy hoạch, có chiến lược phù hợp dé tận dụng quỹ đất đô thị và sức lao động doi dư dé góp phan quan trọng vào việc giải quyết bài toán việc làm và thu nhập trong tiến trình đô thị hóa. Nông nghiệp đô thị dễ tiếp cận các dịch vụ đô thị: Trong điều kiện quỹ đất đô thị và vùng ven bị hạn chế, việc áp dụng công nghệ mới vào sản xuất nông nghiệp dé tăng sản lượng cây trồng vật nuôi là van đề mang tính tất yếu và cấp bách. Trong khi một bộ phận khá lớn nông dân ở khu vực nông thôn chưa có điều kiện tiếp cận với các dịch vụ khoa học và công nghệ, còn tô chức sản xuất sản xuất nông nghiệp theo lối quảng canh, truyền thống thì nông nghiệp đô thị có rất nhiều thuận lợi trong việc vận dụng những dịch vụ khoa học, công nghệ vào sản xuất.
Bên cạnh đó, nông nghiệp đô thị còn có khả năng phát triển theo các mô hình chuyên biệt dé cung ứng nhiều dịch vụ cho đô thị như cung cấp cây xanh, hoa tươi và thực phẩm cho khách sạn, cung ứng dịch vụ du lịch, dịch vụ an dưỡng. Nông nghiệp đô thị góp phan quản lý bên vững tài nguyên thiên nhiên, giảm ô nhiễm môi trường Nông nghiệp đô thị có thé tái sử dụng chất thải đô thị để làm phân bón, nước tưới,.cho sản xuất nông nghiệp, góp phần quan trọng việc làm giảm ô nhiễm môi trường. Chất thải đô thi đang thực sự tạo thành áp lực ngày cảng tăng cùng với sự gia tăng dân số ở đô thị. Bằng công nghệ xử lý thích hợp, có thể tận dụng một phần nguồn chất thải đô thị phục vụ sản xuất nông nghiệp theo hướng sản xuất sạch, an toàn và hiệu quả.
Điều này thật sự có ý nghĩa trong việc cải thiện môi trường, nâng cao chất lượng cuộc sống. Nông nghiệp là ngành sản xuất yếu cầu một lượng nước rất lớn tuy nhiên với nông nghiệp đô thị bằng cách tái sử dụng nguôồn nước thai nó có thé cải 10 thiện công tác quản lý tài nguyên nước hướng tới mục tiêu phát triển bền vững cho các đô thị. Tại các đô thị, tình trạng đất đai bị bân hóa, suy thoái, thiếu màu mỡ cũng được quan tâm không kém so với việc ô nhiễm và thiếu nguồn nước. Phan lớn đất đai kém phì nhiêu, bị nhiễm ban do các hóa chat công nghiệp, do bi ảnh hưởng bởi hoạt động xây dựng.Một trong những nhiệm vụ quan trọng của nông nghiệp đô thị là tái tạo chất dinh dưỡng cho đất thông qua tái sử dụng các chất thải hữu cơ từ các hoạt động của đô thị.
Điều này vừa góp phần giảm ô nhiễm môi trường cho các đô thị vừa giảm các hóa chất khi đưa phân bón hóa học vào đất dễ gây ô nhiễm thêm lại vừa giảm được chi phí mua phân bón. Nông nghiệp đô thị được sản xuất tại chỗ ven các đô thị nên sau thu hoạch, chỉ phí đóng gói, vận chuyền và bảo quản bằng kho lạnh được bỏ qua nên góp phần giảm giá thành đến mức tối đa. Chất lượng các sản phâm được đảm bảo an toàn đồng thời góp phần giảm lượng xe cộ trọng tải lớn vào ra các đô thị, giảm tai nạn và ô nhiễm đáng ké cho khu vực đô thi. Nông nghiệp đô thị góp phan tạo cảnh quan đô thị và cải thiện sức khỏe cộng đồng.
Phát triển “đô thị sinh thái” hay “đô thị xanh” là những cụm từ đang trở nên phố biến tại các diễn đàn về phát triển đô thị hiện nay. Mục tiêu hướng tới là quy hoạch và xây dựng các đô thị có môi trường và cảnh quan thân thiện với thiên nhiên, dam bảo các tiêu chuẩn tốt cho sức khỏe cộng đồng. Đối với mục tiêu này trong tiến trình đô thị hóa và phát triển của các đô thị, phát triển nông nghiệp đô hị thực sự là một giải pháp hiệu quả nhất. Ngoài các ý nghĩa như trên, nông nghiệp đô thị sẽ tạo ra hệ thống cảnh quan, các vành đai xanh rất ý nghĩa cho các đô thị (Cây xanh, công viên, mảng xanh trên các ban công, hay các vành đai xanh bao quanh ven đô.
là những hình thức và sản pham của nông nghiệp đô thị). Sản xuất nông nghiệp đô thi mot mặt vừa đảm bảo các nu cau về dinh dưỡng, mặt khác nó cũng chính là một hình thức lao động, giải trí góp phần nâng cao thể lực, trí lực cho cư dân đô thị. Với những vai trò kê trên, nông nghiệp đô thị chắc chăn sẽ phát triên rộng rãi hơn nữa trong thời gian tới, tiép cận nhiêu người và mang đên nhiêu không gian xanh hơn dé cải thiện cuộc sống của con người, đặc biệt là những cư dân thành thị. Nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển của nông nghiệp đô thị 1.