Phát Triển Nông Nghiệp Bền Vững Tại Tỉnh Cà Mau

Luận án tiến sĩ nông nghiệp phân tích nông nghiệp tỉnh cà mau phát triển theo hướng bền vững, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực nghiệm, đóng góp tri thức mới cho ngành.

• Tác giả: Nguyễn Minh Luân
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Quốc Trung
• Trường học: Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh tế chính trị
• Đề tài: Phát Triển Nông Nghiệp Bền Vững Tại Tỉnh Cà Mau: Nghiên Cứu và Giải Pháp
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 1.1. Những công trình nghiên cứu trong nước và ngoài nước liên quan đến đề tài
• 1.2. Đánh giá chung và những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NÔNG NGHIỆP PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG
• 2.1. Một số vấn đề lý luận về phát triển bền vững và nông nghiệp phát triển bền vững
• 2.2. Nội dung, tiêu chí và các nhân tố ảnh hưởng đến nông nghiệp phát triển bền vững
• 2.3. Kinh nghiệm về nông nghiệp phát triển bền vững và bài học đối với Cà Mau về nông nghiệp phát triển theo hướng bền vững
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG NÔNG NGHIỆP PHÁT TRIỂN THEO HƯỚNG BỀN VỮNG Ở TỈNH CÀ MAU
• 3.1. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế, xã hội ảnh hưởng đến nông nghiệp phát triển theo hướng bền vững ở tỉnh Cà Mau
• 3.2. Thực trạng nông nghiệp phát triển theo hướng bền vững ở tỉnh Cà Mau, giai đoạn 1997-2015
• 3.3. Đánh giá chung về nông nghiệp phát triển theo hướng bền vững ở tỉnh Cà Mau, giai đoạn 1997-2015
• 4. CHƯƠNG 4: QUAN ĐIỂM, PHƯƠNG HƯỚNG VÀ CÁC GIẢI PHÁP CHỦ YẾU XÂY DỰNG NỀN NÔNG NGHIỆP PHÁT TRIỂN THEO HƯỚNG BỀN VỮNG Ở TỈNH CÀ MAU, GIAI ĐOẠN 2016 - 2025
• 4.1. Dự báo những yếu tố có khả năng ảnh hưởng đến nông nghiệp phát triển theo hướng bền vững ở tỉnh Cà Mau, giai đoạn 2016 - 2025
• 4.2. Quan điểm xây dựng nền nông nghiệp phát triển theo hướng bền vững ở tỉnh Cà Mau
• 4.3. Phương hướng, mục tiêu xây dựng nền nông nghiệp phát triển theo hướng bền vững ở tỉnh Cà Mau, giai đoạn 2016 - 2025
• 4.4. Một số giải pháp chủ yếu nhằm xây dựng nền nông nghiệp phát triển theo hướng bền vững ở tỉnh Cà Mau, giai đoạn 2016 - 2025
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Nông Nghiệp Bền Vững Tại Cà Mau

Cà Mau, một tỉnh thuộc khu vực Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), có tiềm năng lớn để phát triển kinh tế nông nghiệp. Với diện tích lúa khoảng 130.000 ha và bờ biển dài 254 km, Cà Mau có lợi thế phát triển cả trồng trọt và thủy sản. Tuy nhiên, sự phát triển nóng ở một số mô hình nông, lâm, thủy sản đã gây ra nhiều hệ lụy, như bất ổn trong quy hoạch và đầu tư. Nông nghiệp Cà Mau đối diện với tình trạng phát triển thiếu đồng bộ, kết cấu hạ tầng yếu kém, và thiếu vốn. Do đó, việc nghiên cứu và phát triển nông nghiệp bền vững Cà Mau là vô cùng quan trọng để đảm bảo sự phát triển kinh tế, xã hội và môi trường của tỉnh. Theo Nguyễn Minh Luân, việc phát triển nông nghiệp theo hướng bền vững có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc, phù hợp với chuyên ngành Kinh tế chính trị.

1.1. Vai Trò Của Nông Nghiệp Trong Kinh Tế Cà Mau

Nông nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp sinh kế cho người dân nông thôn và đóng góp vào GDP của tỉnh. Cà Mau có tiềm năng phát triển nhiều loại cây trồng và vật nuôi phù hợp với điều kiện tự nhiên. Phát triển chuỗi giá trị nông nghiệp bền vững giúp nâng cao thu nhập cho người dân và thúc đẩy kinh tế địa phương. Việc khai thác hiệu quả tiềm năng nông nghiệp góp phần kiến tạo vị thế mới cho Cà Mau trên thị trường trong nước và quốc tế.

1.2. Thách Thức Đối Với Nông Nghiệp Bền Vững Cà Mau

Sự phát triển nóng của các mô hình nông nghiệp gây ra nhiều hệ lụy, bao gồm bất ổn trong quy hoạch và đầu tư. Tình trạng thiếu đồng bộ về hạ tầng và vốn đầu tư là những thách thức lớn đối với phát triển nông nghiệp Cà Mau. Biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường cũng ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất nông nghiệp. Cần có các giải pháp để giảm thiểu tác động tiêu cực và đảm bảo sự phát triển bền vững.

1.3. Mục Tiêu Nghiên Cứu Phát Triển Nông Nghiệp Bền Vững

Nghiên cứu này nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về nông nghiệp phát triển bền vững Cà Mau. Phân tích thực trạng phát triển nông nghiệp từ năm 1997 đến 2015 để đánh giá thành tựu, hạn chế và nguyên nhân. Đề xuất quan điểm, định hướng và giải pháp để đưa nông nghiệp Cà Mau phát triển theo hướng bền vững. Nghiên cứu tập trung vào ba lĩnh vực chính: nông nghiệp, lâm nghiệp và ngư nghiệp.

II. Phân Tích Thực Trạng Phát Triển Nông Nghiệp Cà Mau 1997 2015

Giai đoạn 1997-2015 chứng kiến nhiều thay đổi trong nông nghiệp Cà Mau. Tái lập tỉnh năm 1997 tạo điều kiện cho việc quy hoạch và phát triển các ngành nông nghiệp. Tuy nhiên, quá trình này cũng đối mặt với nhiều khó khăn, bao gồm sự thiếu đồng bộ trong quy hoạch, hạ tầng yếu kém và biến động thị trường. Sản xuất nông nghiệp vẫn chủ yếu theo tín hiệu thị trường ngắn hạn, và trình độ chế biến còn thấp. Theo luận án của Nguyễn Minh Luân, cần đánh giá đúng thực trạng phát triển nông nghiệp để có những giải pháp phù hợp.

2.1. Thành Tựu Trong Sản Xuất Nông Nghiệp Cà Mau

Diện tích lúa và nuôi trồng thủy sản tăng lên đáng kể trong giai đoạn này. Sản lượng tôm nuôi trồng thủy sản phân theo huyện, thành phố cũng có sự tăng trưởng. Cà Mau đã khai thác được tiềm năng từ lâm nghiệp và thủy sản, trở thành một trong những địa phương có tiềm năng lớn so với các tỉnh khác. Tuy nhiên, cần chú trọng đến chất lượng và giá trị gia tăng của sản phẩm.

2.2. Hạn Chế Và Yếu Kém Trong Nông Nghiệp Cà Mau

Tình trạng phát triển nóng ở một số mô hình nông nghiệp gây ra nhiều hệ lụy. Quy hoạch phát triển thiếu đồng bộ và kết cấu hạ tầng yếu kém là những hạn chế lớn. Nông nghiệp Cà Mau vẫn bị động trước tác động của khí hậu và dịch bệnh. Cần có các giải pháp để khắc phục những hạn chế này và nâng cao năng lực cạnh tranh.

2.3. Nguyên Nhân Của Các Vấn Đề Trong Nông Nghiệp

Nguyên nhân chủ yếu là do quy hoạch thiếu đồng bộ, đầu tư chưa hiệu quả và thiếu sự liên kết giữa các ngành. Trình độ sản xuất và chế biến còn thấp so với các nước trong khu vực. Biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường cũng là những nguyên nhân quan trọng. Cần có sự phối hợp giữa các cấp chính quyền và người dân để giải quyết các vấn đề này.

III. Giải Pháp Phát Triển Nông Nghiệp Bền Vững Tại Cà Mau 2016 2025

Để phát triển nông nghiệp bền vững Cà Mau giai đoạn 2016-2025, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Các giải pháp này phải dựa trên quan điểm phát triển bền vững, kết hợp giữa kinh tế, xã hội và môi trường. Cần chú trọng đến việc ứng dụng khoa học công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm và xây dựng chuỗi giá trị nông nghiệp bền vững. Theo luận án, cần có sự tham gia của cả nhà nước, doanh nghiệp và người dân.

3.1. Ứng Dụng Khoa Học Công Nghệ Vào Nông Nghiệp

Ứng dụng công nghệ cao giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Cần đầu tư vào nghiên cứu và phát triển các giống cây trồng và vật nuôi mới, phù hợp với điều kiện địa phương. Sử dụng các phương pháp canh tác tiên tiến, tiết kiệm nước và giảm thiểu ô nhiễm môi trường. Khuyến khích nông nghiệp thông minh Cà Mau để tối ưu hóa sản xuất.

3.2. Xây Dựng Chuỗi Giá Trị Nông Nghiệp Bền Vững

Xây dựng chuỗi giá trị từ sản xuất đến tiêu thụ, đảm bảo lợi ích cho tất cả các bên liên quan. Nâng cao chất lượng sản phẩm và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế. Phát triển thị trường nông sản bền vững và mở rộng xuất khẩu. Khuyến khích liên kết giữa nông dân, doanh nghiệp và nhà nước.

3.3. Chính Sách Hỗ Trợ Phát Triển Nông Nghiệp Bền Vững

Nhà nước cần có các chính sách hỗ trợ về vốn, kỹ thuật và thị trường cho nông dân và doanh nghiệp. Khuyến khích đầu tư vào nông nghiệp và phát triển hạ tầng nông thôn. Tạo điều kiện thuận lợi cho hợp tác xã nông nghiệp Cà Mau phát triển. Xây dựng các tiêu chuẩn và chứng nhận cho sản phẩm nông nghiệp bền vững.

IV. Phát Triển Nông Nghiệp Sinh Thái Và Hữu Cơ Tại Cà Mau

Phát triển nông nghiệp sinh thái Cà Mau và nông nghiệp hữu cơ Cà Mau là một hướng đi quan trọng để đảm bảo sự bền vững. Các phương pháp canh tác sinh thái giúp bảo vệ môi trường và sức khỏe con người. Sản phẩm hữu cơ có giá trị cao và được thị trường ưa chuộng. Cần có các chính sách khuyến khích và hỗ trợ để phát triển nông nghiệp sinh thái và hữu cơ.

4.1. Lợi Ích Của Nông Nghiệp Sinh Thái

Nông nghiệp sinh thái giúp bảo vệ đa dạng sinh học và tài nguyên thiên nhiên. Giảm thiểu sử dụng hóa chất và phân bón hóa học, bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng. Tạo ra các sản phẩm an toàn và có giá trị dinh dưỡng cao. Góp phần vào việc giảm phát thải khí nhà kính và ứng phó với biến đổi khí hậu.

4.2. Phát Triển Nông Nghiệp Hữu Cơ

Nông nghiệp hữu cơ là một hệ thống sản xuất bền vững, không sử dụng hóa chất tổng hợp và phân bón hóa học. Sản phẩm hữu cơ được chứng nhận theo các tiêu chuẩn quốc tế. Thị trường sản phẩm hữu cơ ngày càng mở rộng và có tiềm năng lớn. Cần có các chính sách hỗ trợ để nông dân chuyển đổi sang sản xuất hữu cơ.

4.3. Quản Lý Dịch Hại Tổng Hợp IPM

Quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) là một phương pháp quản lý dịch hại bền vững, kết hợp nhiều biện pháp khác nhau để giảm thiểu sử dụng thuốc bảo vệ thực vật. IPM giúp bảo vệ môi trường và sức khỏe con người. Cần đào tạo và chuyển giao kỹ thuật IPM cho nông dân.

V. Thích Ứng Biến Đổi Khí Hậu Trong Nông Nghiệp Tại Cà Mau

Biến đổi khí hậu và nông nghiệp Cà Mau có mối quan hệ mật thiết. Cà Mau là một trong những tỉnh chịu ảnh hưởng nặng nề của biến đổi khí hậu, bao gồm nước biển dâng, xâm nhập mặn và hạn hán. Cần có các giải pháp thích ứng để giảm thiểu tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu đến sản xuất nông nghiệp. Các giải pháp này bao gồm việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, xây dựng hệ thống tưới tiêu tiết kiệm nước và quản lý rủi ro thiên tai.

5.1. Chuyển Đổi Cơ Cấu Cây Trồng

Chuyển đổi sang các loại cây trồng chịu mặn và chịu hạn tốt hơn. Phát triển các giống cây trồng mới, thích ứng với điều kiện biến đổi khí hậu. Đa dạng hóa cây trồng để giảm thiểu rủi ro. Khuyến khích trồng rừng ngập mặn để bảo vệ bờ biển.

5.2. Tưới Tiêu Tiết Kiệm Nước

Sử dụng các hệ thống tưới tiêu tiết kiệm nước, như tưới nhỏ giọt và tưới phun mưa. Xây dựng các hồ chứa nước để dự trữ nước ngọt. Quản lý và sử dụng nước hiệu quả. Tuyên truyền và nâng cao nhận thức về tiết kiệm nước.

5.3. Quản Lý Rủi Ro Thiên Tai

Xây dựng hệ thống cảnh báo sớm thiên tai. Thực hiện các biện pháp phòng chống thiên tai, như xây dựng đê điều và trồng rừng phòng hộ. Mua bảo hiểm nông nghiệp để giảm thiểu thiệt hại. Đào tạo và nâng cao năng lực ứng phó với thiên tai cho người dân.

VI. Chính Sách Và Hợp Tác Phát Triển Nông Nghiệp Bền Vững Cà Mau

Để phát triển nông nghiệp bền vững Cà Mau, cần có sự hỗ trợ từ các chính sách của nhà nước và sự hợp tác quốc tế. Các chính sách cần tập trung vào việc khuyến khích đầu tư vào nông nghiệp, hỗ trợ nghiên cứu và phát triển, và tạo điều kiện thuận lợi cho xuất khẩu. Hợp tác quốc tế giúp Cà Mau tiếp cận các nguồn vốn, công nghệ và kinh nghiệm tiên tiến.

6.1. Chính Sách Khuyến Khích Đầu Tư Vào Nông Nghiệp

Ưu đãi về thuế và đất đai cho các doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp. Hỗ trợ vay vốn với lãi suất ưu đãi cho nông dân và doanh nghiệp. Xây dựng hạ tầng nông thôn để thu hút đầu tư. Tạo môi trường kinh doanh thuận lợi và minh bạch.

6.2. Hỗ Trợ Nghiên Cứu Và Phát Triển

Đầu tư vào các viện nghiên cứu và trường đại học để phát triển các giống cây trồng và vật nuôi mới. Chuyển giao công nghệ cho nông dân và doanh nghiệp. Khuyến khích hợp tác giữa các nhà khoa học và doanh nghiệp. Tạo điều kiện cho các nhà khoa học tham gia vào quá trình hoạch định chính sách.

6.3. Hợp Tác Quốc Tế

Tìm kiếm các nguồn vốn ODA và FDI để đầu tư vào nông nghiệp. Hợp tác với các tổ chức quốc tế để tiếp cận công nghệ và kinh nghiệm tiên tiến. Tham gia vào các hiệp định thương mại tự do để mở rộng thị trường xuất khẩu. Trao đổi kinh nghiệm và học hỏi các mô hình phát triển nông nghiệp bền vững từ các nước khác.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế chuyên ngành Kinh tế chính trị (mã số 62 31 01 02) của nghiên cứu sinh Nguyễn Minh Luân, được thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Phạm Quốc Trung tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh năm 2016, mang tên: "Nông nghiệp tỉnh Cà Mau phát triển theo hướng bền vững".

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Sau 30 năm đổi mới, nông nghiệp Việt Nam cung cấp sinh kế cho 9,53 triệu hộ dân nông thôn và 68,2% dân số (khoảng 60 triệu người), đóng góp 18% đến 22% GDP và 23% đến 35% giá trị kim ngạch xuất khẩu của cả nước. Tuy nhiên, trước bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế, ngành nông nghiệp đang đối diện với nhiều rủi ro: áp lực cạnh tranh gia tăng, quy mô sản xuất nhỏ lẻ, chuyển dịch cơ cấu tự phát theo tín hiệu ngắn hạn của thị trường, công nghiệp chế biến trình độ thấp, cùng những ảnh hưởng nghiêm trọng từ biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường.

Tại tỉnh Cà Mau — địa phương thuộc trục tam giác kinh tế trọng điểm vùng Đồng bằng sông Cửu Long — có diện tích đất trồng lúa khoảng 130.000 ha, chiều dài bờ biển 254 km và diện tích rừng khoảng 110.000 ha, tiềm năng phát triển nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản rất lớn. Dù vậy, tình trạng phát triển nóng ở một số mô hình sản xuất nông - lâm - thủy sản đã dẫn đến sự thiếu đồng bộ trong quy hoạch, hạ tầng kỹ thuật (mạng lưới cấp thoát nước, hệ thống điện) chưa đáp ứng yêu cầu, điều kiện cung ứng giống, vốn và thức ăn chưa đảm bảo. Do đó, việc nghiên cứu phát triển nông nghiệp Cà Mau theo hướng bền vững dưới góc độ kinh tế chính trị là một yêu cầu cấp thiết cả về mặt lý luận và thực tiễn địa phương.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của luận án là xác lập cơ sở khoa học và đề xuất hệ thống giải pháp thúc đẩy nông nghiệp Cà Mau phát triển theo hướng bền vững. Nhiệm vụ nghiên cứu được xác định gồm:

1. Hệ thống hóa và cụ thể hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về nông nghiệp phát triển theo hướng bền vững nói chung và tại địa bàn tỉnh Cà Mau nói riêng, làm rõ vai trò của nông nghiệp trong phát triển kinh tế, ổn định xã hội và bảo vệ môi trường.
2. Phân tích quá trình nông nghiệp phát triển theo hướng bền vững ở tỉnh Cà Mau giai đoạn từ năm 1997 đến năm 2015, đánh giá thành tựu, hạn chế, yếu kém và chỉ ra các nguyên nhân chủ yếu.
3. Xác định quan điểm, phương hướng, mục tiêu và đề xuất các giải pháp khả thi nhằm xây dựng nền nông nghiệp tỉnh Cà Mau phát triển theo hướng bền vững giai đoạn 2016 - 2025.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Tổng thể nền nông nghiệp tỉnh Cà Mau trên phương diện phát triển bền vững, xem xét quá trình vận động nội tại hướng tới 3 mục tiêu: bền vững kinh tế, bền vững xã hội và bền vững môi trường; luận án không nghiên cứu các ngành sản xuất đơn lẻ biệt lập.
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào ba lĩnh vực nòng cốt của ngành nông nghiệp địa phương: nông nghiệp (trồng trọt, chăn nuôi), lâm nghiệp và ngư nghiệp (nuôi trồng và khai thác thủy sản).
• Phạm vi không gian: Toàn bộ không gian hành chính tỉnh Cà Mau (bao gồm các huyện, thành phố) và vùng biển thuộc địa bàn quản lý của tỉnh.
• Phạm vi thời gian: Dữ liệu thực trạng được thu thập và đánh giá trong giai đoạn 1997 - 2015 (từ thời điểm tái lập tỉnh Cà Mau); tầm nhìn định hướng và giải pháp được xây dựng cho giai đoạn 2016 - 2025.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã hệ thống hóa các nhóm công trình khoa học trong và ngoài nước liên quan trực tiếp và gián tiếp đến đề tài:

Các công trình nghiên cứu trong nước

• Nhóm sách chuyên khảo và tài liệu tham khảo:
  • Phạm Văn Khôi (nghiên cứu giải pháp phát triển nông nghiệp sinh thái ngoại thành Hà Nội [53]; phát triển bền vững kinh tế trang trại cây ăn quả tại Bắc Giang [54]).
  • Lê Quang Phi ([69]) phân tích yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn thời kỳ mới.
  • Trịnh Thị Ái Hoa ([43]) nghiên cứu chính sách xuất khẩu nông sản Việt Nam từ năm 1989 gắn với cam kết WTO.
  • Đặng Kim Sơn ([78]) đánh giá hiện trạng thể chế, xã hội và môi trường nông thôn Việt Nam.
  • Vũ Văn Nâm ([63]) phân tích lý luận và thực trạng phát triển nông nghiệp bền vững ở Việt Nam qua 3 chương.
  • Nguyễn Vĩnh Thanh và Lê Sỹ Thọ ([90]) cảnh báo rào cản quy mô nhỏ lẻ và năng lực liên kết yếu của nông nghiệp khi hội nhập WTO.
  • Nguyễn Thị Tố Quyên ([75]) nghiên cứu nông nghiệp, nông dân, nông thôn trong mô hình tăng trưởng kinh tế giai đoạn 2011-2020.
  • Lê Quang Lý ([58]), Vũ Văn Phúc ([72]), Vũ Quang Hiển ([42]), Báo Nhân dân ([1]), Vũ Văn Hùng ([47]).
  • Các nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế: Trần Thị Lan Hương ([49]) về hợp tác nông nghiệp châu Phi; Dương Minh Tuấn ([93]) về nông nghiệp nông thôn Nhật Bản; Trần Quang Minh ([61]) về con đường hiện đại hóa nông nghiệp Hàn Quốc; Nguyễn Xuân Cường ([22]) và Trần Hữu Phú ([71]) về cải cách nông nghiệp Trung Quốc; Trương Duy Hòa ([44]) về kinh tế Thái Lan.
• Nhóm luận án tiến sĩ:
  • Nguyễn Văn Khang ([50]) nghiên cứu mô hình sản xuất nông nghiệp bền vững tại vùng ngọt hóa Gò Công (Tiền Giang).
  • Bùi Nữ Hoàng Oanh ([68]) về nâng cao hiệu quả kinh tế sử dụng đất nông nghiệp tại Yên Bái.
  • Bùi Minh Hồng ([45]) về thị trường quyền sử dụng đất nông nghiệp tại Vĩnh Phúc.
  • Nguyễn Hữu Sở ([79]) về phát triển kinh tế bền vững tại Việt Nam.
• Nhóm bài báo tạp chí và văn bản chính sách:
  • Quyết định số 153/2004/QĐ-TTg về Định hướng Chiến lược phát triển bền vững ở Việt Nam (Chương trình Nghị sự 21) [86].
  • Quyết định số 899/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án Tái cơ cấu ngành nông nghiệp [87].
  • Các bài viết của Võ Tòng Xuân ([110]), Vương Đình Huệ ([42]), Nguyễn Quốc Vọng ([108]), Vũ Trọng Bình ([3]), Đỗ Kim Chung và Kim Thị Dung ([8]).

Các công trình nghiên cứu ngoài nước

• Báo cáo của Ngân hàng Thế giới ([65]) "Tăng cường nông nghiệp cho phát triển" xác định nông nghiệp là công cụ thực hiện mục tiêu thiên niên kỷ.
• Nghiên cứu của IFAD và Gertrud Schieder (Đại học Hohen - Đức) ([64]) về tín dụng chính thức và phi chính thức cho người nghèo nông thôn tại Cameroon.
• Gunter Pauli ([41]) với công trình "Nền kinh tế xanh lam" tiếp cận mô hình kinh tế bền vững dựa trên khai thác tiềm năng của hệ sinh thái tự nhiên.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án lựa chọn giải quyết

Các công trình trước đây chủ yếu tập trung vào lý luận chung ở quy mô quốc gia, kinh nghiệm quốc tế hoặc nghiên cứu những khía cạnh chuyên biệt (từng tiểu vùng sinh thái đơn lẻ, vấn đề sử dụng đất, thị trường đất đai). Chưa có công trình nào nghiên cứu một cách toàn diện dưới góc độ Kinh tế chính trị về phát triển nông nghiệp theo hướng bền vững trên địa bàn tỉnh Cà Mau — một địa phương mang tính đặc thù cao với sự đan xen giữa hệ sinh thái mặn và ngọt, sở hữu tiềm năng lớn về cả ngư nghiệp, nông nghiệp lẫn lâm nghiệp.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và khái niệm sử dụng

• Cơ sở lý luận nền tảng: Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, các quan điểm, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam và chính sách, pháp luật của Nhà nước về phát triển kinh tế bền vững.
• Khái niệm phát triển bền vững: Trích dẫn từ Hội nghị thượng đỉnh Rio de Janeiro (1992) và Khoản 4 Điều 3 Luật Bảo vệ Môi trường Việt Nam: "Phát triển bền vững là phát triển đáp ứng được nhu cầu của thế hệ hiện tại mà không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu đó của các thế hệ tương lai trên cơ sở kết hợp chặt chẽ, hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, bảo đảm tiến bộ xã hội và bảo vệ môi trường".
• Các mô hình lý thuyết được tổng hợp:
  • Mô hình tương tác ba hệ thống Kinh tế - Xã hội - Môi trường của Jacobs và Sadler (1990).
  • Mô hình của Hội nghị Môi trường và Phát triển Liên Hợp Quốc UNCED (1992).
  • Mô hình mở rộng các lĩnh vực của WCED (1993).
  • Mô hình ba cực của Mohan Munasinghe (1993): cực kinh tế, cực xã hội, cực môi trường.
  • Mô hình "quả trứng" của Prescott-Allen (1995) mô tả mối quan hệ giữa hệ con người và hệ sinh thái.
  • Mô hình trình tự đánh giá tiến độ về bền vững của Hodge (1993, 1995).
  • Khung lý thuyết nông nghiệp phát triển bền vững (Hình 2.3 từ nguồn [103]).
• Chỉ tiêu định lượng đánh giá bền vững được trích dẫn:
  • Chỉ tiêu kinh tế bền vững: $$\text{EDP} = \text{GDP} - (\text{Giá trị cạn kiệt tài nguyên} + \text{Giá trị suy giảm môi trường})$$
  • Chỉ tiêu tổng giá trị nông nghiệp bền vững: $$\text{GDP}{\text{sth}} = \text{GDP} \pm \text{PT}{\text{ng}} \pm \text{PMT}{\text{i}} \pm \text{PCQ}$$ *(Trong đó: $\text{GDP}{\text{sth}}$: Sản phẩm quốc nội của nông nghiệp bền vững; $\text{GDP}$: Sản phẩm quốc nội thông thường; $\text{PT}{\text{ng}}$: Giá trị tài nguyên; $\text{PMT}{\text{i}}$: Giá trị môi trường; $\text{PCQ}$: Giá trị cảnh quan)*.

Phương pháp nghiên cứu thực tế

• Luận án sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử Mác - Lênin.
• Các phương pháp nghiên cứu cụ thể bao gồm:
  • Phương pháp thống kê, thu thập số liệu thứ cấp từ các cơ quan quản lý nhà nước.
  • Phương pháp phân tích, tổng hợp logic để đánh giá thực trạng kinh tế - xã hội.
  • Phương pháp so sánh đối chiếu số liệu qua các mốc thời gian (1997, 2001, 2006, 2011, 2015).
  • Phương pháp tổng kết thực tiễn và nghiên cứu trường hợp điển hình (kinh nghiệm quốc tế của Hàn Quốc và các địa phương).

Nguồn tư liệu và dữ liệu

Dữ liệu sử dụng trong luận án được tổng hợp từ số liệu thống kê chính thức của Cục Thống kê tỉnh Cà Mau, báo cáo của Ủy ban nhân dân tỉnh Cà Mau, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Cà Mau, cùng hệ thống văn kiện, nghị quyết của Đảng bộ tỉnh qua các thời kỳ từ năm 1997 đến 2015.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án

Chương này dành 17 trang để phân loại và tổng thuật các công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế theo 3 nhóm chính: sách chuyên khảo, luận án tiến sĩ và các bài báo khoa học. Luận án làm rõ những kết quả các tác giả đi trước đã đạt được về khái niệm, vai trò, tiêu chí nông nghiệp bền vững; đồng thời khẳng định việc nghiên cứu cụ thể hóa lý thuyết này vào điều kiện thực tiễn của một tỉnh ven biển có hệ sinh thái đa dạng như Cà Mau là khoảng trống khoa học cần được tiếp tục giải quyết.

Chương 2: Cơ sở lý luận và thực tiễn về nông nghiệp phát triển bền vững

Chương 2 thiết lập khung phân tích lý thuyết và thực tiễn với các nội dung trọng tâm:

1. Nội dung của nông nghiệp phát triển bền vững: Phân tích trên 3 phương diện: kinh tế (tăng trưởng ổn định, chuyển dịch cơ cấu hợp lý, dựa vào nội lực), xã hội (tạo việc làm, xóa đói giảm nghèo, nâng cao đời sống dân cư), và môi trường (sử dụng tiết kiệm tài nguyên, không làm suy thoái đất, nước, không khí).
2. Các nhân tố ảnh hưởng: Luận án xác định 4 nhóm nhân tố chính: nhóm điều kiện tự nhiên; nhóm điều kiện kinh tế - xã hội; nhóm nhân tố tổ chức - kỹ thuật; và nhóm vai trò của Nhà nước, nông dân, các hiệp hội đoàn thể.
3. Hệ thống tiêu chí đánh giá: Xác định tiêu chí định tính và định lượng cho cả 3 trụ cột kinh tế, xã hội, môi trường.
4. Bài học kinh nghiệm thực tiễn: Phân tích quá trình xây dựng thể chế và chính sách phát triển nông nghiệp bền vững của Hàn Quốc (thành lập Vụ Nông nghiệp bền vững năm 1994, ban hành Đạo luật về khuyến khích nông nghiệp bền vững năm 1997, áp dụng hệ thống chứng nhận sản phẩm hữu cơ từ năm 1991).

Chương 3: Thực trạng nông nghiệp phát triển theo hướng bền vững ở tỉnh Cà Mau

Chương 3 tập trung phân tích nguồn dữ liệu giai đoạn 1997 - 2015 tại Cà Mau, phản ánh toàn diện các mặt tự nhiên, kinh tế, xã hội và môi trường qua các bảng số liệu:

Số hiệu bảng	Tên bảng số liệu trong luận án	Nội dung số liệu phản ánh
Bảng 3.1	So sánh một số tiêu chí về biển của tỉnh Cà Mau	So sánh chiều dài bờ biển (254 km), thềm lục địa, diện tích ngư trường so với khu vực
Bảng 3.2	Diện tích đất trồng lúa tỉnh Cà Mau qua các năm 2001 - 2006 - 2015	Biến động diện tích lúa qua các mốc thời gian
Bảng 3.3	Diện tích nuôi trồng thủy sản tỉnh Cà Mau qua các năm 2001, 2006, 2015 chia theo địa phương huyện, thành phố	Phân bố diện tích nuôi trồng thủy sản theo đơn vị hành chính cấp huyện
Bảng 3.4	Dân số năm 2015 chia theo huyện, thành phố	Quy mô và phân bố dân cư toàn tỉnh
Bảng 3.5	Lao động đang làm việc trong các ngành kinh tế	Cơ cấu lao động giữa nông nghiệp và các ngành khác
Bảng 3.6	Diện tích mặt nước nuôi trồng thủy sản theo huyện, thành phố	Thống kê diện tích mặt nước phục vụ NTTS
Bảng 3.7	Sản lượng tôm nuôi trồng thủy sản phân theo huyện, thành phố	Sản lượng tôm nuôi - sản phẩm chủ lực của Cà Mau
Bảng 3.8 & 3.9	Diện tích các loại cây trồng và biến động diện tích cây trồng chính (1997 - 2015)	Xu hướng biến động diện tích canh tác các loại cây
Bảng 3.11	Hiện trạng rừng và trồng rừng giai đoạn 2011 - 2013	Diện tích rừng phòng hộ, đặc dụng, sản xuất (~110.000 ha)
Bảng 3.12, 3.13, 3.14	Cơ cấu lao động qua đào tạo; Lao động hoạt động kinh tế và lao động ngành ngư - nông - lâm nghiệp	Đánh giá chất lượng và sự dịch chuyển lao động nông thôn
Bảng 3.15	Tỷ lệ hộ có nguồn nước hợp vệ sinh	Tiêu chí đánh giá điều kiện môi trường sống nông thôn

Tác giả chỉ ra các thành tựu nổi bật như: giá trị sản xuất thủy sản tăng trưởng cao, hình thành các vùng chuyên canh tôm - lúa, rừng - tôm; tuy nhiên cũng chỉ rõ các yếu kém: kết cấu hạ tầng thủy lợi và điện phục vụ nuôi trồng thủy sản còn thiếu, tình trạng dịch bệnh trên tôm nuôi diễn biến phức tạp, tỷ lệ lao động nông thôn qua đào tạo còn thấp, nguy cơ xâm nhập mặn và biến đổi khí hậu tác động trực tiếp đến sản xuất.

Chương 4: Quan điểm, phương hướng và các giải pháp chủ yếu xây dựng nền nông nghiệp phát triển theo hướng bền vững ở tỉnh Cà Mau, giai đoạn 2016 - 2025

• Phân tích bối cảnh và dự báo: Xây dựng ma trận điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức (Bảng 4.1: Ma trận SWOT của Cà Mau); phân tích mô hình liên kết hướng tâm và ly tâm vùng Đông Nam Bộ và ĐBSCL (Hình 4.1).
• Quan điểm và mục tiêu: Xác định quan điểm phát triển nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng, gắn tăng trưởng kinh tế với công bằng xã hội và bảo vệ hệ sinh thái rừng ngập mặn; phân tích tỷ trọng đóng góp của các cụm ngành trọng điểm vào GDP tỉnh (Biểu đồ 4.1, Biểu đồ 4.2).
• Các nhóm giải pháp chủ yếu:
  1. Hoàn thiện quy hoạch và kết cấu hạ tầng: Đầu tư hệ thống thủy lợi ngăn mặn, giữ ngọt, hệ thống cấp thoát nước riêng biệt cho vùng nuôi tôm công nghiệp; phát triển hạ tầng giao thông và điện nông thôn.
  2. Chuyển dịch cơ cấu sản xuất nông nghiệp: Đẩy mạnh mô hình liên kết chuỗi giá trị đối với tôm sinh thái, tôm - rừng, lúa sạch chất lượng cao; giảm diện tích sản xuất kém hiệu quả sang các mô hình kết hợp.
  3. Ứng dụng khoa học - công nghệ: Khuyến khích ứng dụng công nghệ sinh học trong sản xuất giống sạch bệnh, chế biến sâu thủy hải sản, giảm tổn thất sau thu hoạch.
  4. Đổi mới tổ chức sản xuất và phát triển thị trường: Củng cố các hợp tác xã nông nghiệp kiểu mới, phát triển kinh tế trang trại; tăng cường kết nối doanh nghiệp chế biến xuất khẩu với người nông dân.
  5. Đào tạo nguồn nhân lực và giải quyết an sinh xã hội: Nâng cao tỷ lệ lao động nông nghiệp qua đào tạo kỹ thuật, hỗ trợ vốn tín dụng và chuyển đổi sinh kế cho các hộ nghèo.
  6. Bảo vệ tài nguyên và ứng phó biến đổi khí hậu: Bảo vệ nghiêm ngặt diện tích rừng phòng hộ ven biển, bảo tồn đa dạng sinh học các vườn quốc gia Mũi Cà Mau và U Minh Hạ, kiểm soát việc xả thải trong nuôi tôm công nghiệp.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

• Hệ thống hóa và làm rõ khung lý thuyết về phát triển bền vững và nông nghiệp phát triển theo hướng bền vững áp dụng cho cấp độ địa phương có điều kiện sinh thái đặc thù.
• Xây dựng hệ thống tiêu chí định tính và định lượng nhằm đánh giá mức độ bền vững của ngành nông nghiệp bao gồm cả 3 phương diện: kinh tế, xã hội và môi trường.
• Tổng kết kinh nghiệm quốc tế (điển hình là Hàn Quốc) và các mô hình trong nước để rút ra bài học phù hợp cho tỉnh Cà Mau.

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Phân tích và đánh giá bức tranh thực trạng phát triển nông nghiệp tỉnh Cà Mau trong suốt giai đoạn từ khi tái lập tỉnh (1997) đến năm 2015 dựa trên hệ thống số liệu thống kê tin cậy.
• Nhận diện đúng các mâu thuẫn nội tại của nông nghiệp địa phương: giữa tăng trưởng nóng diện tích nuôi trồng thủy sản với sự suy thoái môi trường nước và rừng ngập mặn; giữa sản lượng xuất khẩu với tính bấp bênh của chuỗi liên kết.
• Đề xuất hệ thống các quan điểm, định hướng mục tiêu và nhóm giải pháp mang tính khả thi đến năm 2025 nhằm chuyển dịch nền nông nghiệp Cà Mau sang mô hình sinh thái bền vững, nâng cao giá trị gia tăng và thích ứng biến đổi khí hậu.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Luận án tiếp cận dưới góc độ Kinh tế chính trị nên tập trung vào quan hệ sản xuất, cơ chế chính sách, chuyển dịch cơ cấu và chỉ tiêu vĩ mô cấp tỉnh; chưa đi sâu vào các giải pháp kỹ thuật nông nghiệp chuyên sâu (như công nghệ gen, quy trình sinh hóa chi tiết của từng loại bệnh trên cây trồng/vật nuôi). Số liệu thực tiễn dừng lại ở mốc năm 2015.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Cần tiếp tục theo dõi, lượng hóa tác động của các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới (như TPP/CPTPP, EVFTA) và diễn biến xâm nhập mặn nghiêm trọng trong các giai đoạn tiếp theo đối với chuỗi giá trị tôm - lúa và rừng ngập mặn tại Cà Mau.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên: Luận án là tài liệu tham khảo cho chuyên ngành Kinh tế chính trị, Kinh tế nông nghiệp, Quản lý kinh tế trong việc xây dựng khung lý thuyết phát triển bền vững địa phương, phương pháp tiếp cận đánh giá đa ngành (nông - lâm - ngư nghiệp) và cách thức xử lý dữ liệu chuỗi thời gian cấp tỉnh.
• Đối với cơ quan hoạch định chính sách: Các cấp ủy Đảng, Ủy ban nhân dân tỉnh Cà Mau, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Sở Kế hoạch và Đầu tư có thể sử dụng các luận cứ, số liệu phân tích và nhóm giải pháp trong luận án làm căn cứ thực tiễn để xây dựng quy hoạch nông nghiệp, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và đề án tái cơ cấu ngành nông nghiệp của tỉnh.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án thuộc chuyên ngành nào và do ai hướng dẫn khoa học?
Luận án thuộc chuyên ngành Kinh tế chính trị, mã số 62 31 01 02, do PGS. Phạm Quốc Trung hướng dẫn khoa học tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh (bảo vệ năm 2016).

2. Khung thời gian và phạm vi không gian nghiên cứu của đề tài là gì?
Luận án nghiên cứu dữ liệu thực trạng trong giai đoạn 1997 - 2015 (từ khi tái lập tỉnh Cà Mau đến năm 2015) và đề xuất định hướng, mục tiêu, giải pháp cho giai đoạn 2016 - 2025. Không gian nghiên cứu bao trùm toàn bộ diện tích đất liền và vùng biển thuộc địa bàn tỉnh Cà Mau.

3. Tác giả đã sử dụng những mô hình lý thuyết phát triển bền vững nào trong luận án?
Tác giả đã điểm lại các mô hình: mô hình tương tác 3 hệ thống của Jacobs và Sadler (1990); mô hình UNCED (1992); mô hình WCED (1993); mô hình 3 cực của Mohan Munasinghe (1993); mô hình "quả trứng" của Prescott-Allen (1995); mô hình đánh giá tiến bộ của Hodge (1993, 1995) và khung lý thuyết nông nghiệp phát triển bền vững dựa trên 3 trụ cột kinh tế, xã hội, môi trường.

4. Kinh nghiệm quốc tế của quốc gia nào được luận án phân tích chi tiết làm bài học cho Cà Mau?
Luận án phân tích chi tiết kinh nghiệm của Hàn Quốc trong việc thiết lập thể chế quản lý nông nghiệp bền vững, thành lập Vụ Nông nghiệp bền vững (1994), ban hành Đạo luật về khuyến khích nông nghiệp bền vững (1997) và thực hiện các chương trình cấp chứng nhận sản phẩm nông nghiệp hữu cơ.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Minh Luân là công trình nghiên cứu hệ thống về phát triển nông nghiệp theo hướng bền vững tại tỉnh Cà Mau dưới góc độ Kinh tế chính trị. Bằng việc phân tích thực trạng giai đoạn 1997 - 2015 qua hệ thống dữ liệu kinh tế, xã hội và sinh thái, luận án đã chỉ ra các thành tựu cùng những mắt xích yếu kém trong cơ cấu sản xuất nông - lâm - ngư nghiệp địa phương. Trên cơ sở đó, công trình đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ về quy hoạch, kết cấu hạ tầng, ứng dụng khoa học công nghệ và liên kết chuỗi giá trị nhằm xây dựng nền nông nghiệp Cà Mau phát triển ổn định, hiệu quả và bền vững giai đoạn 2016 - 2025.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương I, tác giả trình bày tổng quan về sự phát triển nông nghiệp, nông thôn Nhật Bản, nhằm nâng lên những đặt trưng chủ yếu, có tính đặc thù cũng như vai trò của nông nghiệp đối với quá trình CNH, HĐH của Nhật Bản. Chương II, trình bày các giải pháp chủ yếu đối với sự phát triển nông nghiệp, nông thôn Nhật Bản, đặc biệt là các giải pháp về đất đai, về sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, về tổ chức quản lý nông nghiệp, hợp tác quốc tế và bảo hộ nông nghiệp của Nhật Bản. Chương III, làm rõ những thành tựu và những vấn đề đặt ra đối với sự phát triển nông nghiệp, nông thôn Nhật Bản cũng như mô hình và những kinh nghiệm phát triển nông nghiệp, nông thôn Nhật Bản đối với Việt Nam trong quá trình CNH hiện nay. - "Nông nghiệp Hàn Quốc trên con đường phát triển" của Trần Quang Minh [61] đã nêu rõ, Hàn Quốc đã trải qua hơn nửa thế kỷ thực hiện CNH, HĐH đất nước.

Trong quá trình này, không chỉ các ngành công nghiệp của Hàn Quốc đạt được những thành tựu phát triển hết sức mạnh mẽ làm nên cái tên gọi "kỳ tích sông Hàn", mà ngành nông nghiệp của Hàn Quốc cũng từng bước đi lên hiện đại, bộ mặt nông thôn ngày càng được đổi mới. Những kinh nghiệm của Hàn Quốc trong việc giải quyết vấn đề nông nghiệp, nông thôn trong quá trình CNH, HĐH chắc chắn là những tham khảo rất có giá trị đối với Việt Nam. Cuốn sách tập trung phân tích một cách toàn diện tiến trình phát triển nông nghiệp của Hàn Quốc từ truyền thống đến hiện đại; các chính sách và giải pháp giải quyết những vấn đề đặt ra trên con đường phát triển hiện đại của nông nghiệp và nông thôn Hàn Quốc và đề xuất một số gợi ý chính sách cho sự phát triển nông nghiệp Việt Nam trên cơ sở những kinh nghiệm của Hàn Quốc. Chính vì vậy, việc nghiên cứu và đánh giá những kinh nghiệm của Hàn Quốc về phát triển nông nghiệp và nông thôn là hết sức cần thiết cả về lý luận và thực tiễn đối với Việt Nam.

- "Quá trình phát triển kinh tế - xã hội nông thôn ở Trung Quốc 1978-2008" của Nguyễn Xuân Cường [22] đã nêu rõ, Trung Quốc là nước nông nghiệp lớn với 11 dân số đông nhất thế giới. Hơn nửa thế kỷ qua, nhất là từ khi tiến hành cải cách mở cửa năm 1978 đến nay, Trung Quốc đã giành được những thành tựu to lớn và toàn diện, trong đó có lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn. Những kinh nghiệm của Trung Quốc trong quá tŕnh cải cách nông nghiệp, nông thôn; phát triển hài hòa giữa nông thôn và thành thị; phát triển cân bằng giữa công nghiệp và nông nghiệp; xây dựng NTM xă hội chủ nghĩa…là những kinh nghiệm hữu ích cho Việt Nam. - Ngoài ra còn có thể kể đến: "Hàn Quốc đất nước con người" của Trung tâm Dịch vụ Thông tin hải ngoại Hàn Quốc [92]; "Kinh tế Thái Lan một số chính sách công nghiệp hóa hướng về xuất khẩu trong ba thập niên cuối thế kỷ XX" của Trương Duy Hòa [44]; "Kinh tế thế giới năm 2020: Xu hướng và thách thức" của Tạ Kim Ngọc [66];"Vấn đề nông nghiệp, nông dân, nông thôn, kinh nghiệm Việt Nam, kinh nghiệm Trung Quốc" của Trần Hữu Phú [71].

Tổng quan các công trình nghiên cứu kể trên tập trung đi sâu các đặc trưng chủ yếu từ điều kiện đất đai, công nghệ, sản phẩm, giá trị và thu nhập trên lĩnh vực nông nghiệp của các nước. Từng giai đoạn phát triển, các tác giả đã làm rõ ý nghĩa, tầm quan trọng và mức độ đóng góp của nền nông nghiệp đối với tăng trưởng kinh tế và sự phát triển của mỗi nước. Đặc biệt là đối với Châu Phi như một sự điển hình về duy trì sự sống, đảm bảo an ninh lương thực và ổn định xã hội. Bên cạnh những mặt tích cực và những lợi thế, các nghiên cứu cũng chỉ ra nhiều vấn đề nan giải trong phát triển nông nghiệp của mỗi quốc gia mà cần tiếp tục nghiên cứu, giải quyết.

Từ đó, các tác giả đã đưa ra những kiến nghị giải pháp khác nhau nhằm hướng tới tổ chức, quản lý hiệu quả nền nông nghiệp quốc gia, những kiến nghị, giải pháp này cũng là những bài học quý giá cho những quốc gia nông nghiệp như Việt Nam. Một số luận án tiến sĩ - "Nghiên cứu mô hình sản xuất nông nghiệp bền vững trong vùng dự án ngọt hóa Gò Công" của Nguyễn Văn Khang [50] đã lý giải được những mô hình sản xuất bền vững ở khu vực ngọt hóa Gò Công tỉnh Tiền Giang, từ đó giúp cho nông dân lựa chọn được những mô hình có thể áp dụng trong quá trình sản xuất có thể mang lại hiệu quả, ít tác động đến môi trường sinh thái; đánh giá được những thay đổi trong sản xuất và đời sống của người dân trước và sau ngọt hóa; định hướng chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi theo những mục tiêu khác nhau. Những công trình này có thể áp dụng được những địa phương khác có điều kiện về địa lý, sản xuất tương tự trong khu vực. 12 - "Giải pháp nâng cao hiệu quả kinh tế trong sử dụng đất nông nghiệp tại Yên Bái, giai đoạn 2012-2020" của Bùi Nữ Hoàng Oanh [68] đã đi sâu phân tích cơ sở lý luận và thực tiễn về đất nông nghiệp; đề cập hiệu quả kinh tế trong sử dụng đất, phân tích xu hướng suy giảm đất nông nghiệp và những tác động làm suy thoái đất trong quá trình sản xuất.

Luận án đã nêu lên một số giải pháp mang tính khả thi nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế trong sử dụng đất nông nghiệp tại tỉnh, như: nêu lên giải pháp về quy hoạch sản xuất, ứng dụng tiến bộ khoa học - kỹ thuật (KH-KT), liên kết vùng sản xuất, các điều kiện đảm bảo cho các giải pháp thực hiện được và trách nhiệm các cấp, các ngành để đảm bảo tính khả thi của luận án. - "Thị trường quyền sử dụng đất nông nghiệp hiện nay ở tỉnh Vĩnh Phúc" của Bùi Minh Hồng [45] đã phân tích, làm rõ được thị trường quyền sử dụng đất nông nghiệp, xem đó là thứ hàng hóa đặc biệt, đó là tài sản, là nguồn lực quý giá của mỗi quốc. Luận án đã tập trung, đi sâu phân tích thực trạng thị trường quyền sử dụng đất nông nghiệp hiện nay ở tỉnh Vĩnh Phúc, chỉ ra những mặt tích cực, những hạn chế, cũng như những yếu kém của thị trường này. Từ đó, tác giả đề xuất những phương hướng, giải pháp, tạo môi trường thông thoáng cho thị trường quyền sử dụng đất nông nghiệp phát triển linh hoạt nhằm khai thác có hiệu quả nguồn lực đất đai phục vụ tốt cho CNH, HĐH.

- "Phát triển kinh tế bền vững ở Việt Nam" của Nguyễn Hữu Sở [79] đã xoay quanh vấn đề phát triển kinh tế bền vững, luận án đã nhấn mạnh đến khả năng phát triển liên tục, lâu dài, không gây ra những hậu quả tai hại khó khôi phục ở những lĩnh vực khác, nhất là thiên nhiên và xã hội. Phát triển kinh tế mà hủy hoại đến môi trường là phát triển không bền vững. Phát triển mà chỉ dựa vào lượng tài nguyên sẵn có là phát triển không thể lâu dài được. Tác giả cũng nêu lên quan điểm cho rằng, phát triển kinh tế mà để phụ thuộc quá nhiều vào ngoại lực (FDI) cũng là khó bền vững, vì nguồn ấy có nhiều rủi ro, không chắc chắn.

Hai thành tố nòng cốt của phát triển là văn hóa và xã hội. Để chuyển hóa khái niệm phát triển kinh tế bền vững từ cấp độ lý thuyết áp dụng vào thực tiễn, khái niệm cần được làm sáng tỏ sau đó áp dụng trực tiếp đối với các lĩnh vực khác nhau của đời sống kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội. Những công trình nghiên cứu công bố trên các tạp chí, hội thảo Những năm gần đây, nhất là từ sau Hội nghị lần thứ bảy, Khóa X khi Nghị quyết của BCH TW Đảng về vấn đề nông nghiệp, nông dân, nông thôn được ban 13 hành và đi vào thực hiện, theo đó đã có ngày càng nhiều các công trình nghiên cứu nhận được sự quan tâm xã hội, các nhà nghiên cứu, dưới đây xin nêu một số công trình liên quan như: - "Quyết định số 153/2004/TTg ban hành văn bản Định hướng Chiến lược phát triển bền vững ở Việt Nam (gọi tắt là Chương trình Nghị sự 21)" của Thủ tướng Chính phủ [86]. Theo đó, phát triển bền vững là xu thế chung mà toàn nhân loại đang nỗ lực thực hiện.

Đó cũng là mục tiêu chiến lược quan trọng mà Đảng, Chính phủ và nhân dân Việt Nam quyết tâm biến thành hành động, ở hiện tại và tương lai. - "Nông dân và nông nghiệp Việt Nam nhìn từ sản xuất thị trường" của Võ Tòng Xuân [110] đã cho rằng, hạn chế lớn nhất của nông nghiệp hiện nay là sản xuất một cách rất tự phát, muốn trồng giống gì thì trồng, muốn sử dụng kỹ thuật thế nào là tùy ý. Người dân trồng lúa nhưng không biết ai sẽ mua, doanh nghiệp chỉ biết thương lái, đối tác, bỏ mặc người dân. Đến khi thu hoạch, tiêu thụ người dân cũng không thể quyết định được giá cả, luôn thua lỗ, thiệt thòi.

Tác giả đề xuất hướng ra là cần sớm xây dựng mô hình Công ty cổ phần nông nghiệp; mạnh dạn chuyển hướng phát huy tiềm năng tự nhiên và người lao động; Nhà nước cần linh hoạt trong điều chuyển cơ chế, chính sách cho phù hợp với thị trường. - "Tái cơ cấu ngành nông nghiệp nước ta hiện nay" của Vương Đình Huệ [42] đã chỉ rõ, trước bối cảnh phát triển kinh tế luôn biến động, có nhiều cơ hội, thách thức đan xen cả trong nước và hội nhập quốc tế, bài viết đề xuất một số nội dung và giải pháp cần thiết, cấp bách, góp phần nghiên cứu tiếp tục đổi mới căn bản và đồng bộ về chiến lược, thể chế và tổ chức trong tái cơ cấu ngành nông nghiệp, nhằm tiếp tục thực hiện thắng lợi Nghị quyết số 26-NQ/TW khóa X của Ban Chấp hành Trung ương và Đề án tái cơ cấu ngành nông nghiệp đã được phê duyệt. - "Con đường bền vững nhất cho nông nghiệp" của Nguyễn Quốc Vọng [108] đã nêu rõ, một nền nông nghiệp chất lượng cao là con đường bền vững nhất để nông nghiệp, nông thôn và nông dân Việt Nam đứng vững và phát triển trong kỷ nguyên hội nhập. Tác giả cung cấp 5 "luật chơi" của thị trường nông sản thế giới, từ đó chỉ ra những hạn chế, yếu kém của nông nghiệp Việt Nam và nghiên cứu giải pháp từ Australia để chúng ta có thêm cách nhìn về nền nông nghiệp nước nhà.