Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NHẬP KHẨU HÀNG HÓA 1.1 Tổng quan về nhập khẩu 1.1 Khái niệm về nhập khẩu Nhập khẩu là hoạt động kinh doanh buôn bán trên phạm vi quốc tế, là quá trình trao đổi hàng hoá giữa các quốc gia dựa trên nguyên tắc trao đổi ngang giá lấy tiền tệ là môi giới. Nó không phải là hành vi buôn bán riêng lẻ mà là một hệ thống các quan hệ buôn bán trong một nền kinh tế có cả tổ chức bên trong và bên ngoài. Nhập khẩu của doanh nghiệp là hoạt động mua hàng hóa và dịch vụ từ nước ngoài phục vụ cho nhu cầu trong nước hoặc tái xuất nhằm phục vụ mục đích thu lợi nhuận. Hay nhập khẩu là việc mua hàng hóa từ các tổ chức kinh tế, các công ty nước ngoài và tiến hành tiêu thụ hàng hóa nhập khẩu tại thị trường nội địa hoặc tái xuất khẩu với mục đích thu lợi nhuận và nối liền sản xuất với tiêu dùng Theo khoản 1 Điều 28 Luật Thương Mại 2005 định nghĩa như sau: "Nhập khẩu hàng hóa là việc hàng hoá được đưa vào lãnh thổ Việt Nam từ nước ngoài hoặc từ khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật".2 Đặc điểm của nhập khẩu Đặc điểm: - Hoạt động nhập khẩu chịu sự điều chỉnh của nhiều nguồn lực như điều ước quốc tế và Ngoại thương, luật quốc gia của các nước tham gia, tập quán thương mại quốc tế,… - Các phương thức giao dịch mua bán trên thị trường rất phong phú: giao dịch thông thường, giao dịch qua trung gian, giao dịch tại hộ chợ triển lãm.
- Phương thức thanh toán của hoạt động nhập khẩu rất đa dạng: thanh toán trực tiếp, nhờ thu, hàng đổi hàng, thanh toán theo thư tín dụng L/C,… - Tiền tệ sử dụng trong hoạt động này có thể là tất cả các loại tiền trên thế giới, tiền của một trong hai quốc gia tham gia vào hoạt động thương mại, có thể là tiền của một quốc gia khác. Nhưng đồng tiền được các doanh nghiệp sử dụng nhiều nhất trong giao dịch thường là các đồng tiền có sức chuyển đổi cao như: USD, Euro, GBP,… - Điều kiện cơ sở giao hàng thường được tuân thủ theo quy tắc thương mại quốc tế incoterms. Hiện tại, incoterms đã có tới 9 lần thay đổi với bản đầu tiên vào năm 1936 và bản mới nhất là incortems năm 2020. Bây giờ 3 phiên bản incoterm hay được các doanh 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nghiệp sử dụng nhất là incoterms 2000, incoterms 2010, incoterms 2020.
Theo đó incoterms bản 2020 vẫn có 11 điều khoản trong đó có thay đổi điều khoản DPU thay cho DAT của bản 2010. Trên thực tế các điều khoản hay được doanh nghiệp sử dụng nhất vẫn là EXW, FOB, CIF - Hoạt động nhập khẩu là một hình thức kinh doanh trên phạm vi quốc thế nên có quy mô lớn, thủ tục phức tạp, thời gian thực hiện lâu hơn so với các phương thức kinh doanh thông thường trong nước. Thủ tục nhập khẩu đối với mỗi sản phẩm là khác nhau và được quy định rõ ràng trong các thông tư, quyết định của các bộ ban ngành. Từ đó trước khi muốn thực hiện nhập khẩu bất kì mặt hàng nào doanh nghiệp cũng cần nghiên cứu sản phẩm cũng như các văn bản pháp luật làm đầy đủ các bước nhập khẩu cho lô hàng.
Trong mỗi trường hợp nhất định nếu không hiểu rõ quy trình nhập khẩu của sản phẩm doanh nghiệp có thể bị Hải quan phạt hoặc nặng hơn là sẽ tái xuất hàng hóa về quốc gia sản xuất. - Hoạt động nhập khẩu phụ thuộc rất nhiều vào kiến thức kinh doanh, trình độ quản lý cũng như trình độ nghiệp vụ ngoại thương. Nên để có thể vận hành trơn tru được quy trình doanh nghiệp cần phải liên tục nâng các nghiệp vụ của các thành viên và nghiên cứu các văn bản mới của pháp luật về quy định trong quá trình nhập khẩu - Nhập khẩu hàng hóa cũng là cơ hội để các doanh nghiệp ở các quốc gia khác nhau có thể hợp tác và làm ăn lâu dài với nhau. Vì thế hoạt động này cũng có ảnh hưởng trực tiếp đến quan hệ kinh tế- chính trị của các nước xuất nhập khẩu, góp phần phát triển kinh tế đối ngoại cũng như gắn kết tình hữu nghị của các quốc gia trên thế giới.3 Vai trò của nhập khẩu 1.3a Đối với nền kinh tế Nhập khẩu là một hoạt động quan trọng của hoạt động thương mại quốc tế, có tác động trực tiếp đến quá trình sản xuất và đời sống của một quốc gia, hoạt động nhập khẩu thường có vai trò sau: - Bổ sung các hàng hóa mà trong nước không sản xuất được hoặc không đủ để đáp ứng nhu cầu trong nước.
Ở mỗi quốc gia khác nhau sẽ có điều kiện tài nguyên thiên nhiên khác nhau cũng như trình độ lao động khác nhau, vì thế việc nhập khẩu hàng hóa tạo điều kiện cho các nước có thể trao đổi mua các sản phẩm, hàng hóa trong nước đang thiếu và bán ra các sản phẩm mà nguồn cung ở trong nước đã dư thừa. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Thay thế những mặt hàng mà sản xuất trong nước không có lợi bằng nhập khẩu. Nói cách khác các doanh nghiệp sản xuất trong nước tạo ra các sản phẩm cuối cùng sẽ có thành cao hơn so với sản phẩm nhập khẩu từ nước ngoài, nguyên nhân có thể là do nguồn nguyên vật liệu trong nước có giá cao hoặc giá nhân công lớn,… và việc nhập khẩu này giúp cho doanh nghiệp giảm đáng kể chi phí cũng như người tiêu dùng sẽ được sử dụng sản phẩm với mức giá thấp hơn - Hoạt động nhập khẩu nếu được tổ chức tốt, hợp lý với nhu cầu và khả năng sản xuất trong nước sẽ tác động tích cực đến sự phát triển cân đối của nền kinh tế. Trong đó, cân đối trực tiếp tới ba yếu tố sản xuất: công cụ lao động, đối tượng lao động và lao động.
- Trong nền kinh tế thị trường nước ta nói riêng cũng như toàn thế giới nói chung, hoạt động nhập khẩu đang ngày càng phát triển và thể hiện vai trò quan trọng đối với sự phát triển của mỗi quốc gia và điều đó được thể hiện ở một số khía cạnh dưới đây: + Hoạt động nhập khẩu tạo điều kiện thúc đẩy nhanh quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa đất nước. Quá trình nhập khẩu giúp nền kinh tế của đất nước có thế tiếp thu được các nền công nghệ, công nghiệp phát triển khác trên thế giới qua đó đẩy mạnh phát triển kinh tế nước nhà. Việc tiếp thu được các nên công nghệ mới giúp hoạt động kinh doanh sản xuất trong nước đạt được hiệu quả tối ưu cũng như đẩy mạnh doanh thu cho doanh nghiệp + Nhập khẩu còn góp phần cải thiện nâng cao mức sống của nhân dân. Đối với người tiêu dùng, nhập khẩu mang lại cơ hội tiếp cận với hàng hóa đa dạng, hiện đại với giá cả thấp hơn so với hàng sản xuất trong nước.
Đối với sản xuất, nhập khẩu là nguồn đảm bảo đầu vào cho hoạt động sản xuất trong nước, đảm bảo về công nghệ và thiết bị cho quá trình hiện đại hóa đất nước, tạo công ăn việc làm ổn định cho người lao động + Nhập khẩu có vai trò tích cực thúc đẩy hoạt động xuất khẩu. Với những tư liệu sản xuất mà nhập khẩu mang về sẽ làm tăng chất lượng hàng hóa, làm cho hàng xuất khẩu nước ta có thể tiến xa ra ngoài thị trường quốc tế, tạo điều kiện thuận lợi cho hàng hóa Việt Nam có thể xuất khẩu nhiều mặt hàng hơn, ra nhiều thị trường hơn.3b Đối với doanh nghiệp - Hoạt động nhập khẩu là một trong những khâu rất quan trọng trong quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, là yếu tố đầu vào cho quá trình sản xuất. Đây được xem là 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nguồn nguyên vật liệu đa dạng và dồi dào nhất giúp doanh nghiệp có thể duy trì hoạt động sản xuất của mình. Đồng thời, nếu hoạt động nhập khẩu được thực hiện tốt sẽ giúp cho doanh nghiệp tiết kiệm được một phần chi phí sản xuất lớn, từ đó có thể hạ giá thành sản phẩm, gia tăng lợi nhuận và tăng sức cạnh tranh trên thị trường ở cả trong nước và quốc tế.
- Nhập khẩu cũng giúp cho doanh nghiệp có thể tiếp thu được các loại máy móc, công nghệ hiện đại để đưa vào mô hình sản xuất. Với việc tiếp thu được các công nghệ hiện đại doanh nghiệp sẽ chủ động hơn trong việc sản xuất và cải thiện được quy trình. - Hoạt động nhập khẩu luôn là một hoạt động phức tạp do có sự tham gia của nhiều nền kinh tế khác nhau trên thế giới, đòi hỏi doanh nghiệp phải luôn hoàn thiện và nâng cao công tác quản trị nội bộ. Mỗi cá nhân trong doanh nghiệp cần tự giác hoc hỏi, tích lũy kinh nghiệm, nâng cao nghiệp vụ chuyên môn từ đó năng lực làm việc của mỗi cá nhân gia tăng giúp cho trình độ của người dân Việt Nam đi lên.
Bên cạnh đó việc làm việc với các đối tác nước ngoài giúp cá nhân trong doanh nghiệp có thể tiếp cận được với nhiều ngôn ngữ khác nhau cũng như các nền văn hóa khác - Hoạt động nhập khẩu tạo điều kiện cho các doanh nghiệp có thể liên kết được với nhau cũng như có thể liên kết với các doanh nghiệp nước ngoài.4 Phân loại các hình thức nhập khẩu - Nhập khẩu trực tiếp Đối với hình thức này thì người mua và người bán hàng hóa trực tiếp giao dịch với nhau, quá trình mua và bán không hề ràng buộc lẫn nhau. Bên mua có thể mua mà không bán và ngược lại. Nhập khẩu trực tiếp được tiến hành khá đơn giản. Hoạt động nhập khẩu trực tiếp là hình thức nhập khẩu độc lập của một doanh nghiệp xuất nhập khẩu trên cơ sở nghiên cứu kỹ thị trường trong và ngoài nước, tính toán đầy đủ các chi phí đảm bảo kinh doanh có lãi, đúng phương hướng, chính sách luật pháp của Nhà nước cũng như quốc tế.
Trong hoạt động nhập khẩu trực tiếp, doanh nghiệp hoàn toàn nắm quyền chủ động và phải tự tiến hành các nghiệp vụ của hoạt động nhập khẩu từ nghiên cứu thị trường, lựa chọn bạn hàng, lựa chọn phương thức giao dịch, đến việc ký kết và thực hiện hợp đồng. Doanh nghiệp phải tự bỏ vốn để chi trả các chi phí phát sinh trong hoạt động kinh doanh và được hưởng toàn bộ phần lãi thu được cũng như phải tự chịu trách nhiệm nếu hoạt động đó thua lỗ.