Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN Trong những năm qua, nghiên cứu về phát triển nguồn nhân lực (PTNNL) nói chung đã có nhiều công trình khoa học và được tiếp cận dưới nhiều góc độ khoa học khác nhau như: Kinh tế học, xã hội học, tâm lí học, dân tộc học, chính trị học, văn hóa học,. Mỗi góc độ nghiên cứu có thể đưa ra những kết luận khoa học khác nhau về mục đích nghiên cứu. Đến nay, trên thực tế, các công trình nghiên cứu về PTNNL ngành môi trường Việt Nam là chưa có (đặc biệt là tài liệu trong nước). Đó là một trong những khó khăn mà tác giả gặp phải trong quá trình nghiên cứu.
Dưới góc độ hành chính công, đây là đề tài đầu tiên được nghiên cứu đến đối tượng trong lĩnh vực PTNNL các cơ quan quản lý nhà nước (QLNN) ngành môi trường Việt Nam. Trong quá trình nghiên cứu, có một điểm đáng chú ý ở đây là các công trình nghiên cứu quy mô (sách, luận án tiến sĩ, đề tài khoa học, báo cáo khoa học) về PTNNL ngành môi trường Việt Nam trong thời gian gần đây rất ít. Tra cứu cơ sở dữ liệu của Thư viện Quốc gia Việt Nam - nơi lưu giữ đầy đủ nhất các ấn phẩm xuất bản trong nước với từ khoá “PTNNL ngành môi trường Việt Nam” thì không có ấn phẩm nào. Hoặc tra trên Internet về từ khóa “PTNNL ngành môi trường Việt Nam” với sách, luận án, đề tài khoa học cũng chỉ thấy rất ít công trình, nếu có thì chỉ là bài báo hoặc tin hội thảo liên quan đến ngành môi trường Việt Nam nói chung.
Như vậy cho thấy, thời gian qua sự quan tâm của xã hội nói chung và những người làm khoa học nói riêng nghiên cứu về vấn đề PTNNL các cơ quan QLNN ngành môi trường Việt Nam chưa có nhiều. Do vậy, hiện nay chúng ta đang thiếu khá nhiều tư liệu về lĩnh vực này, cần được nghiên cứu một cách nghiêm túc và có hệ thống. Qua quá trình nghiên cứu tài liệu của các công trình khoa học, tác giả thấy rằng hầu hết các công trình đều ít nhiều nghiên cứu về các nội dung liên quan đến đề tài luận án về PTNNL nói chung và các công trình khoa học này tập trung chính nghiên cứu theo các hướng sau đây: 13 1. Các công trình nghiên cứu về phát triển nguồn nhân lực 1.
Các công trình nghiên cứu của nước ngoài 1. Phát triển nguồn nhân lực qua đào tạo, bồi dưỡng Trên thế giới, tính đến nay đã có nhiều nghiên cứu về PTNNL qua đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực (NNL), nhất là ở Mỹ, Châu Âu và một số nước phát triển như Anh, Canada, Úc,…. Tiêu biểu nhất là các công trình nghiên cứu của các tác giả dưới đây: - Kelly D., trong một kết quả nghiên cứu về PTNNL của nhóm công tác nghiên cứu phát triển thuộc Tổ chức Hợp tác kinh tế Thái bình dương công bố năm 2001 trên tạp chí Human Resource Development Outlook [56] đã đưa ra những khái niệm về PTNNL. Theo quan điểm phát triển, nhóm nghiên cứu cho rằng PTNNL là quá trình phát triển con người qua các phương thức khác nhau, trong đó vấn đề đào tạo, bồi dưỡng cũng đóng vai trò quan trọng.
- Đối với tác giả Charles Cowell và các cộng sự [41] và một số tác giả khác như: W. Clayton Allen và Richard A. Các nghiên cứu này đều thống nhất “mô hình đào tạo mang tính hệ thống gồm phân tích, thiết kế, phát triển, thực hiện và đánh giá” được sử dụng trên 30 năm qua trên thế giới là những nội dung cốt lõi của PTNNL trong mỗi cơ quan, tổ chức. - Năm 2007, Kristine Sydhagen và Peter Cunningham thuộc Đại học Nelson Mandela Metropolitan đã công bố công trình nghiên cứu về khái niệm PTNNL và nội dung của PTNNL trên Tạp chí Human Resource Development International [57].
Theo đó, các tác giả cũng đưa ra một trong các nội dung PTNNL là công tác đào tạo, bồi dưỡng và đây là nội dung chủ yếu để PTNNL. Phát triển nguồn nhân lực qua tuyển dụng, sử dụng - Tác giả Abdullsh Haslinda (2009) đã tập trung làm rõ khái niệm, mục đích và nội dung của PTNNL [38]. Trong nghiên cứu này, tác giả đã tổng hợp cả về lý thuyết và thực tiễn các khái niệm, quan điểm về PTNNL ở các phạm vi, góc độ khác nhau từ các công trình nghiên cứu tiêu biểu trên thế giới đã được 14 công bố. Riêng tác giả đã đưa ra quan điểm sử dụng NNL có hiệu quả phải quan tâm đến việc tăng cường năng lực, nâng cao kỹ năng làm việc của NNL.
- Về khái niệm và phạm vi của PTNNL trên khía cạnh học thuật, Greg G. Wang và Judy Y. Sun đã công bố nghiên cứu vào năm 2009 nhằm làm rõ ranh giới của PTNNL trong tạp chí Human Resource Development International. Trong bài viết này, các tác giả đã phân tích sự khác biệt giữa khái niệm PTNNL với phát triển vốn nhân lực và phát triển con người ở phương diện xã hội, qua đó có thể ứng dụng để làm rõ về mặt lý luận trong nghiên cứu PTNNL thông qua các hoạt động tuyển dụng, sử dụng và đãi ngộ NNL trong một tổ chức [47].
- Theo tác giả Julia Storberg và Walker Claire Gubbins, cả 2 tác giả đã nghiên cứu về mối quan hệ xã hội của con người với PTNNL [53] đã đưa ra nội dung của PTNNL ở các phạm vi khác nhau trong sử dụng con người, có tính đến những mối liên kết, quan hệ đan xen giữa con người với tổ chức và giữa tổ chức với xã hội bên ngoài. Trong đó các tác giả đều có quan điểm về sử dụng con người như thế nào là yếu tố quan trọng trong PTNNL của tổ chức. Các công trình nghiên cứu trong nước 1. Phát triển nguồn nhân lực qua đào tạo, bồi dưỡng - Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế trung ương (2008) đã công bố bài viết “phát triển con người và PTNNL” [36], trong đó đi sâu phân tích về mối liên hệ và vai trò của PTNNL đối với phát triển con người trong phát triển kinh tế, có đề cập đến công tác đào tạo, bồi dưỡng để PTNNL nhưng nội dung đề cập chưa nhiều.
- Tác giả Lê Thị Ái Lâm (Viện kinh tế thế giới, Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn quốc gia) (2003), PTNNL thông qua giáo dục và đào tạo - Kinh nghiêm Đông Á, Nxb KHXH, Hà Nội. Tác giả đã giới thiệu việc nghiên cứu lý luận và thực tiễn thành công của quá trình PTNNL thông qua giáo dục và đào tạo ở những nước Đông Á đạt được thành tựu cao trong quá trình công nghiệp hóa [21]; tuy vậy, tác giả phân tích thiên về yếu tố giáo dục phổ thông và đại học. 15 - Tác giả Trần Văn Tùng, Lê Ái Lâm (Viện kinh tế thế giới) (1996), PTNNL kinh nghiêm thế giới và thực tiễn nước ta, Nxb CTQG, Hà Nội. Cuốn sách đã giới thiệu khái quát về vai trò của NNL trong nền kinh tế đổi mới và kinh nghiệm PTNNL ở khía cạnh phát triển giáo dục ở một số nước trên thế giới.
Vận dụng tốt những kinh nghiệm quý báu đó vào việc PTNNL ở nước ta sẽ góp phần tạo ra NNLCLC, tạo động lực thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển [33]. - Tác giả Đỗ Minh Cương, Nguyễn Thị Doãn (2001), PTNNL giáo dục đại học Việt Nam, Nxb CTQG, Hà Nội. Cuốn sách đã đề cập đến một số nội dung về giáo dục đại học, đồng thời đề xuất những giải pháp có tính khả thi nhằm PTNNL giáo dục đại học, bộ phận nhân lực có trình độ cao trong NNL nước ta để phục vụ cho sự nghiệp CNH, HĐH [4]; tuy nhiên, cuốn sách lại hầu như không quan tâm đến nội dung đào tạo, bồi dưỡng NNL của các tổ chức, cơ quan. - Tác giả Bùi Thị Ngọc Lan (2002), Nguồn lực trí tuệ trong sự nghiệp đổi mới ở Việt Nam, Nxb CTQG, Hà Nội.
Tác giả đã chỉ ra vai trò quan trọng của nguồn lực trí tuệ đối với sự phát triển của xã hội; đồng thời làm rõ đặc điểm, thực trạng phát huy và xu hướng phát triển nguồn lực trí tuệ Việt Nam, từ đó khẳng định sự cần thiết phải chăm lo phát triển và phát huy cao độ sức mạnh của nguồn lực trí tuệ trong công cuộc đổi mới ở Việt Nam [20]. - Tác giả Đàm Đức Vượng (2008), Báo cáo khoa học tại Hội thảo quốc tế Việt Nam học lần thứ ba với chủ đề: Việt Nam, Hội nhập và phát triển, Thực trạng và giải pháp về PTNNL ở Việt Nam, TI2/2008. Trong báo cáo, tác giả đã đề cập tới thực trạng NNL Việt Nam trong giai đoạn hiện nay, ở từng bộ phận của NNL như: nông dân, công nhân. Từ đó, tác giả đã đưa ra những giải pháp để PTNNL ở Việt Nam hiện nay, nhưng chỉ cho các đối tượng là công nhân và nông dân là chính [37].
- Tác giả Đỗ Thị Thạch (2011), Chiến lược PTNNL trong Vãn kiện Đại hội XI của Đảng, Tạp chí Lịch sử Đảng số 7/2011. Trong bài báo của mình, tác giả đã đi sâu phân tích làm rõ chiến lược PTNNL trong văn kiện Đại hội XI của Đảng ta. Đồng thời, tác giả cũng chỉ rõ một số quan điểm mới trong chiến lược 16 PTNNL, từ đó làm rõ quan điểm của Đảng về những giải pháp để PTNNL và NNLCLC, tuy nhiên, tác giả cũng chỉ đưa ra một số giải pháp chung, chưa cụ thể [28]. - Bài viết “Công tác đào tạo và PTNNL trong công ty nhà nước” của tác giả Ngô Thị Minh Hằng công bố năm 2008 trình bày một nghiên cứu về thực trạng PTNNL mà chủ yếu là hoạt động đào tạo ở các doanh nghiệp nhà nước thông qua khảo sát một số doanh nghiệp ở địa bàn Hà Nội.
Tác giả đã phân tích, đưa ra một số nhận định khái quát về những yếu kém, tồn tại của công tác đào tạo trong các doanh nghiệp này thời gian vừa qua, nhưng không đề cập đến công tác đào tạo của các cơ quan QLNN [85]. - PTNNL trong các công ty Nhật Bản hiện nay do Tác giả Trần Thị Nhung và Nguyễn Duy Dũng đồng chủ biên (2005). Các tác giả đã phân tích hiện trạng PTNNL, các phương thức đào tạo lao động chủ yếu trong các công ty Nhật Bản từ những năm 1990 đến nay. Tác giả cũng mới chỉ nêu ra một số gợi ý và kiến nghị về sự PTNNL ở Việt Nam nói chung và trong các công ty nói riêng trong thời gian tới [26].
- Tác giả Phạm Thành Nghị (2009), Kinh nghiệm PTNNL ở những quốc gia và vùng lãnh thổ Đông Á, Tạp chí Nghiên cứu con người số 2 (24) năm 2009.