Luận văn thạc sĩ phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn cho học sinh trường dự bị đại học dân tộc thông qua dạy học một số chủ đề tích hợp phần kim loại

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh dự bị đại học qua dạy học chủ đề tích hợp kim loại.

• Tác giả: Võ Thị Hồng Vịnh
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Trung Ninh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm Hóa học
• Đề tài: Phát Triển Năng Lực Vận Dụng Kiến Thức Cho Học Sinh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• DANH MỤC HÌNH, BIỂU ĐỒ
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VẤN ĐỀ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC VÀO THỰC TIỄN CHO HỌC SINH THÔNG QUA DẠY HỌC TÍCH HỢP
• 1.1. Định hướng đổi mới chương trình giáo dục từ tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực
• 1.2. Năng lực và sự phát triển năng lực cho học sinh
• 1.3. Khái niệm năng lực
• 1.4. Cấu trúc năng lực
• 1.5. Năng lực chung và năng lực đặc thù của môn học cần hình thành và phát triển cho học sinh
• 1.6. Năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn
• 1.7. Cấu trúc và biểu hiện của năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn
• 1.8. Dạy học tích hợp phát triển năng lực học sinh
• 1.8.1. Khái niệm dạy học tích hợp
• 1.8.2. Các quan điểm dạy học tích hợp
• 1.8.3. Sự cần thiết phải dạy học tích hợp
• 1.8.4. Các đặc trưng của dạy học tích hợp
• 1.8.5. Vai trò của dạy học theo quan điểm tích hợp
• 1.8.6. Một số phương pháp dạy học tích cực nhằm phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn cho học sinh
• 1.8.6.1. Dạy học theo dự án
• 1.8.6.2. Dạy học WebQuest
• 1.9. Thực trạng việc dạy học tích hợp phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn cho học sinh trong quá trình dạy học hóa học tại trường dự bị đại học dân tộc
• 1.9.1. Đặc điểm học sinh trường dự bị đại học dân tộc
• 1.9.2. Mục đích điều tra
• 1.9.3. Đối tượng điều tra
• 1.9.4. Kết quả điều tra
• 1.10. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: XÂY DỰNG CHỦ ĐỀ DẠY HỌC TÍCH HỢP TRONG DẠY HỌC PHẦN KIM LOẠI NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC VÀO THỰC TIỄN CHO HỌC SINH
• 2.1. Mục tiêu, nội dung chương trình môn Hoá học phần kim loại - Hệ Dự bị Đại học
• 2.2. Nội dung chương trình phần kim loại
• 2.3. Nguyên tắc lựa chọn nội dung tích hợp
• 2.4. Đảm bảo mục tiêu giáo dục, hình thành và phát triển các năng lực cần thiết cho người học
• 2.5. Đáp ứng được yêu cầu phát triển của xã hội, mang tính thiết thực, có ý nghĩa với người học
• 2.6. Đảm bảo tính khoa học và tiếp cận những thành tựu của khoa học kĩ thuật, đồng thời vừa sức với học sinh
• 2.7. Đảm bảo tính giáo dục và giáo dục vì sự phát triển bền vững
• 2.8. Tăng tính hành dụng, tính thực tiễn; quan tâm tới những vấn đề mang tính xã hội của địa phương
• 2.9. Đảm bảo các chủ đề tích hợp được xây dựng xung quanh các kiến thức dựa trên chương trình hiện hành của các môn học
• 2.10. Quy trình xây dựng chủ đề tích hợp
• 2.11. Xây dựng một số chủ đề dạy học tích hợp phần kim loại nhằm phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn cho học sinh
• 2.11.1. Chủ đề kim loại với một số vấn đề thực tiễn cuộc sống
• 2.11.2. Chủ đề hang động đá vôi và hành trình của muối cacbonat - Những thắng cảnh nổi tiếng của Việt Nam
• 2.12. Thiết kế bộ công cụ đánh giá năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn cho học sinh thông qua dạy học tích hợp
• 2.12.1. Bảng kiểm quan sát dành cho giáo viên
• 2.12.2. Phiếu hỏi học sinh về mức độ phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn
• 2.12.3. Phiếu hỏi để khảo sát ý kiến của học sinh sau khi học xong các chủ đề tích hợp
• 2.12.4. Xây dựng các bài kiểm tra đánh giá năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn
• 2.13. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Phương pháp và nội dung thực nghiệm
• 3.3.1. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
• 3.3.2. Nội dung thực nghiệm sư phạm
• 3.4. Tiến hành thực nghiệm sư phạm
• 3.5. Kết quả và xử lý kết quả thực nghiệm
• 3.5.1. Kết quả định tính
• 3.5.2. Kết quả đánh giá định lượng
• 3.5.3. Phân tích kết quả thực nghiệm
• 3.6. Tiểu kết chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh

Phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh là một trong những mục tiêu quan trọng trong giáo dục hiện đại. Năng lực này không chỉ giúp học sinh áp dụng kiến thức vào thực tiễn mà còn phát triển tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề. Việc này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh hội nhập toàn cầu, nơi mà khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn là yếu tố quyết định thành công.

1.1. Khái niệm năng lực vận dụng kiến thức

Năng lực vận dụng kiến thức được hiểu là khả năng của học sinh trong việc áp dụng kiến thức đã học vào các tình huống thực tiễn. Điều này bao gồm việc nhận diện vấn đề, phân tích thông tin và đưa ra giải pháp hợp lý.

1.2. Tầm quan trọng của năng lực vận dụng kiến thức

Năng lực này không chỉ giúp học sinh giải quyết các bài toán trong học tập mà còn trang bị cho các em kỹ năng cần thiết để đối mặt với những thách thức trong cuộc sống. Học sinh có năng lực vận dụng kiến thức sẽ tự tin hơn trong việc đưa ra quyết định và giải quyết vấn đề.

II. Những thách thức trong việc phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh

Mặc dù việc phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh là cần thiết, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Những thách thức này có thể đến từ chương trình học, phương pháp dạy học, và cả từ chính học sinh.

2.1. Chương trình học chưa đáp ứng nhu cầu thực tiễn

Nhiều chương trình học hiện nay vẫn còn nặng về lý thuyết, thiếu sự gắn kết với thực tiễn. Điều này khiến học sinh khó khăn trong việc áp dụng kiến thức vào cuộc sống hàng ngày.

2.2. Phương pháp dạy học chưa hiệu quả

Phương pháp dạy học truyền thống thường chú trọng vào việc truyền đạt kiến thức mà không khuyến khích học sinh tham gia tích cực vào quá trình học tập. Điều này làm giảm khả năng phát triển năng lực vận dụng kiến thức.

III. Phương pháp dạy học tích cực nhằm phát triển năng lực vận dụng kiến thức

Để phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh, cần áp dụng các phương pháp dạy học tích cực. Những phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mà còn khuyến khích các em tham gia vào quá trình học tập một cách chủ động.

3.1. Dạy học theo dự án

Dạy học theo dự án là một phương pháp hiệu quả giúp học sinh áp dụng kiến thức vào thực tiễn. Qua các dự án, học sinh có cơ hội làm việc nhóm, giải quyết vấn đề và phát triển kỹ năng giao tiếp.

3.2. Dạy học giải quyết vấn đề

Phương pháp dạy học giải quyết vấn đề khuyến khích học sinh tìm ra giải pháp cho các tình huống thực tiễn. Điều này không chỉ giúp các em phát triển tư duy phản biện mà còn nâng cao khả năng vận dụng kiến thức.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về năng lực vận dụng kiến thức

Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực đã cho thấy những kết quả khả quan trong việc phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng học sinh có khả năng áp dụng kiến thức vào thực tiễn tốt hơn khi được học trong môi trường tích cực.

4.1. Kết quả từ các nghiên cứu thực nghiệm

Nhiều nghiên cứu thực nghiệm đã chỉ ra rằng học sinh tham gia vào các hoạt động học tập tích cực có khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn cao hơn so với những học sinh học theo phương pháp truyền thống.

4.2. Ứng dụng trong giảng dạy môn Hóa học

Trong môn Hóa học, việc áp dụng các chủ đề tích hợp giúp học sinh không chỉ hiểu rõ lý thuyết mà còn có thể áp dụng vào các tình huống thực tiễn, từ đó nâng cao năng lực vận dụng kiến thức.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai cho năng lực vận dụng kiến thức

Phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh là một nhiệm vụ quan trọng trong giáo dục hiện đại. Để đạt được điều này, cần có sự đổi mới trong chương trình học, phương pháp dạy học và cả trong cách đánh giá năng lực của học sinh.

5.1. Đề xuất cải cách chương trình học

Cần thiết phải cải cách chương trình học theo hướng tích hợp, gắn liền với thực tiễn để học sinh có thể dễ dàng áp dụng kiến thức vào cuộc sống.

5.2. Tăng cường đào tạo giáo viên

Giáo viên cần được đào tạo để sử dụng các phương pháp dạy học tích cực, từ đó giúp học sinh phát triển năng lực vận dụng kiến thức một cách hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục Việt Nam, việc phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn cho học sinh trở thành một yêu cầu cấp thiết. Theo báo cáo của ngành giáo dục, học sinh trường Dự bị Đại học Dân tộc (DB ĐHDT) là đối tượng đặc thù, có nền tảng kiến thức phổ thông nhưng còn hạn chế trong khả năng áp dụng kiến thức vào giải quyết các vấn đề thực tiễn. Mục tiêu nghiên cứu nhằm xây dựng và thử nghiệm các chủ đề dạy học tích hợp phần kim loại trong môn Hóa học, góp phần phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn cho học sinh các trường DB ĐHDT. Nghiên cứu được thực hiện trong năm học 2016-2017 tại hai trường DB ĐHDT Trung ương (Phú Thọ) và DB ĐHDT Sầm Sơn (Thanh Hóa). Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc nâng cao chất lượng dạy học môn Hóa học, đồng thời phát triển năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn, góp phần đào tạo nguồn nhân lực có phẩm chất và năng lực đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên lý thuyết về năng lực học sinh, đặc biệt là năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn, được cấu trúc gồm bốn thành phần: năng lực chuyên môn, năng lực phương pháp, năng lực xã hội và năng lực cá thể. Quan điểm dạy học tích hợp được áp dụng như một phương pháp đổi mới nhằm phát triển năng lực học sinh, trong đó học sinh được khuyến khích vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết các vấn đề phức hợp trong thực tế. Các khái niệm chính bao gồm: năng lực vận dụng kiến thức hóa học, dạy học tích hợp, dạy học dự án và dạy học WebQuest. Dạy học tích hợp được hiểu là việc liên kết có hệ thống các nội dung từ nhiều môn học để tạo thành một chủ đề thống nhất, giúp học sinh phát triển năng lực tổng hợp và giải quyết vấn đề thực tiễn.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính gồm kết quả khảo sát thực trạng dạy học tích hợp và năng lực vận dụng kiến thức của học sinh, thu thập từ phiếu hỏi giáo viên và học sinh tại hai trường DB ĐHDT Trung ương và Sầm Sơn. Cỡ mẫu gồm 15 giáo viên và 125 học sinh tham gia điều tra. Phương pháp phân tích dữ liệu sử dụng thống kê mô tả để đánh giá mức độ hiểu biết, thái độ và thực hành dạy học tích hợp của giáo viên cũng như năng lực vận dụng kiến thức của học sinh. Thực nghiệm sư phạm được tiến hành qua việc xây dựng và tổ chức dạy học một số chủ đề tích hợp phần kim loại, áp dụng phương pháp dạy học dự án và WebQuest. Timeline nghiên cứu kéo dài trong năm học 2016-2017, bao gồm các giai đoạn khảo sát, thiết kế chủ đề, thực nghiệm và đánh giá kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiểu biết và thực hành dạy học tích hợp của giáo viên: Chỉ 27% giáo viên hiểu đúng khái niệm dạy học tích hợp, 67% nhận thức được sự cần thiết của phương pháp này, nhưng 40% chỉ áp dụng dạy học tích hợp ở mức độ "đôi khi". Phương pháp dạy học dự án được 45% giáo viên lựa chọn, trong khi chỉ 27% sử dụng phương pháp WebQuest.

2. Thái độ và năng lực vận dụng kiến thức của học sinh: 52% học sinh thỉnh thoảng được học kiến thức tích hợp, 60% thỉnh thoảng sử dụng kiến thức liên môn để giải quyết vấn đề thực tiễn, 60% thể hiện thái độ tích cực và chủ động trong giải quyết vấn đề liên quan thực tiễn, và 50% mong muốn được học theo phương pháp tích hợp nhiều hơn.

3. Hiệu quả thực nghiệm dạy học tích hợp: Qua hai bài kiểm tra đánh giá năng lực vận dụng kiến thức, tỷ lệ học sinh đạt điểm trên trung bình tăng từ khoảng 45% lên 70%, thể hiện sự cải thiện rõ rệt về năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn sau khi áp dụng các chủ đề dạy học tích hợp phần kim loại.

4. Khó khăn trong triển khai dạy học tích hợp: Giáo viên gặp khó khăn do thiếu tài liệu hướng dẫn cụ thể, áp lực về thời lượng tiết dạy và chưa thành thạo trong thiết kế kế hoạch dạy học tích hợp.

Thảo luận kết quả

Kết quả khảo sát cho thấy giáo viên và học sinh đều có nhận thức tích cực về dạy học tích hợp nhưng còn hạn chế trong thực hành, phù hợp với các nghiên cứu trước đây về khó khăn trong đổi mới phương pháp dạy học tại các trường DB ĐHDT. Việc áp dụng phương pháp dạy học dự án và WebQuest đã góp phần nâng cao năng lực vận dụng kiến thức của học sinh, thể hiện qua sự tăng điểm kiểm tra và thái độ tích cực trong học tập. Biểu đồ phân phối điểm kiểm tra cho thấy sự dịch chuyển rõ rệt về phía điểm cao hơn sau thực nghiệm, minh chứng cho hiệu quả của phương pháp tích hợp. Tuy nhiên, khó khăn về thời gian và tài liệu vẫn là rào cản lớn, cần có sự hỗ trợ từ các cấp quản lý và đào tạo giáo viên chuyên sâu hơn. Nghiên cứu khẳng định vai trò quan trọng của dạy học tích hợp trong phát triển năng lực vận dụng kiến thức, đồng thời nhấn mạnh cần có chiến lược triển khai phù hợp với đặc thù học sinh dân tộc thiểu số.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng và phổ biến tài liệu hướng dẫn dạy học tích hợp: Bộ Giáo dục và Đào tạo cần phát triển các tài liệu chuyên sâu, cụ thể về thiết kế và tổ chức dạy học tích hợp phần kim loại, phù hợp với đặc điểm học sinh DB ĐHDT, nhằm hỗ trợ giáo viên trong việc đổi mới phương pháp giảng dạy. Thời gian thực hiện trong 1 năm, chủ thể là các cơ quan chuyên môn giáo dục.

2. Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng giáo viên: Tổ chức các khóa tập huấn, đào tạo nâng cao năng lực thiết kế bài giảng tích hợp, sử dụng phương pháp dạy học dự án và WebQuest cho giáo viên bộ môn Hóa học tại các trường DB ĐHDT. Mục tiêu đạt 80% giáo viên được đào tạo trong vòng 2 năm.

3. Tăng thời lượng và điều chỉnh phân phối chương trình: Các cấp quản lý cần xem xét điều chỉnh thời lượng tiết học và phân phối chương trình để tạo điều kiện thuận lợi cho việc triển khai dạy học tích hợp, đảm bảo không gây áp lực cho giáo viên và học sinh. Thời gian thực hiện trong 1-2 năm, chủ thể là Sở Giáo dục và Đào tạo.

4. Phát triển hệ thống đánh giá năng lực vận dụng kiến thức: Thiết kế và áp dụng bộ công cụ đánh giá đa dạng, bao gồm quan sát, phỏng vấn, sản phẩm học tập nhằm đánh giá chính xác năng lực vận dụng kiến thức của học sinh trong thực tiễn. Chủ thể là các trường DB ĐHDT phối hợp với chuyên gia giáo dục, thực hiện trong 1 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên bộ môn Hóa học tại các trường DB ĐHDT: Nghiên cứu cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để đổi mới phương pháp dạy học, thiết kế chủ đề tích hợp phù hợp với đặc điểm học sinh dân tộc thiểu số, giúp nâng cao hiệu quả giảng dạy và phát triển năng lực học sinh.

2. Cán bộ quản lý giáo dục: Thông tin về thực trạng, khó khăn và giải pháp đổi mới dạy học tích hợp giúp xây dựng chính sách, điều chỉnh phân phối chương trình và tổ chức bồi dưỡng giáo viên hiệu quả.

3. Nhà nghiên cứu giáo dục và phát triển chương trình: Luận văn cung cấp mô hình xây dựng chủ đề dạy học tích hợp phần kim loại, phương pháp đánh giá năng lực vận dụng kiến thức, làm cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo về đổi mới giáo dục.

4. Sinh viên, học viên cao học ngành Sư phạm Hóa học: Tài liệu tham khảo hữu ích về lý thuyết năng lực, dạy học tích hợp, phương pháp dạy học dự án và WebQuest, cũng như kinh nghiệm thực nghiệm sư phạm trong môi trường đặc thù.

Câu hỏi thường gặp

1. Dạy học tích hợp là gì và tại sao cần áp dụng trong trường DB ĐHDT?
   Dạy học tích hợp là phương pháp liên kết các môn học thành chủ đề thống nhất để phát triển năng lực tổng hợp cho học sinh. Trong trường DB ĐHDT, do đặc điểm học sinh dân tộc thiểu số có hạn chế về vận dụng kiến thức, dạy học tích hợp giúp các em kết nối kiến thức với thực tiễn, nâng cao hiệu quả học tập.

2. Phương pháp dạy học dự án và WebQuest có ưu điểm gì trong phát triển năng lực vận dụng kiến thức?
   Dạy học dự án giúp học sinh tự lập kế hoạch, thực hiện và đánh giá sản phẩm học tập gắn với thực tiễn. WebQuest tạo môi trường học tập tự lực, khai thác thông tin trên Internet, phát triển kỹ năng nghiên cứu và làm việc nhóm. Cả hai phương pháp đều thúc đẩy tư duy phản biện và sáng tạo.

3. Khó khăn lớn nhất khi triển khai dạy học tích hợp tại các trường DB ĐHDT là gì?
   Khó khăn chủ yếu là thiếu tài liệu hướng dẫn cụ thể, áp lực về thời lượng tiết học và phân phối chương trình, cũng như hạn chế về kỹ năng thiết kế bài giảng tích hợp của giáo viên.

4. Làm thế nào để đánh giá chính xác năng lực vận dụng kiến thức của học sinh?
   Cần sử dụng đa dạng phương pháp đánh giá như quan sát, phỏng vấn, đánh giá sản phẩm học tập, phiếu hỏi và bài kiểm tra thực hành, nhằm phản ánh toàn diện khả năng vận dụng kiến thức trong các tình huống thực tế.

5. Năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn gồm những thành phần nào?
   Năng lực này bao gồm khả năng hệ thống hóa kiến thức, phân tích tổng hợp kiến thức vào thực tiễn, phát hiện ứng dụng kiến thức trong các lĩnh vực, giải thích các hiện tượng thực tiễn và sáng tạo trong xử lý vấn đề.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về dạy học tích hợp và năng lực vận dụng kiến thức, đồng thời khảo sát thực trạng dạy học tích hợp tại các trường DB ĐHDT.
• Thiết kế và thực nghiệm thành công một số chủ đề dạy học tích hợp phần kim loại, góp phần phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn cho học sinh.
• Kết quả thực nghiệm cho thấy sự cải thiện rõ rệt về năng lực vận dụng kiến thức của học sinh sau khi áp dụng phương pháp dạy học tích hợp.
• Đề xuất các giải pháp thiết thực nhằm nâng cao hiệu quả dạy học tích hợp, bao gồm xây dựng tài liệu, đào tạo giáo viên, điều chỉnh chương trình và phát triển công cụ đánh giá.
• Khuyến nghị các nhà quản lý, giáo viên và nhà nghiên cứu tiếp tục triển khai và mở rộng ứng dụng dạy học tích hợp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục cho học sinh dân tộc thiểu số.

Các trường DB ĐHDT cần phối hợp với các cơ quan chuyên môn để triển khai đào tạo giáo viên và áp dụng rộng rãi các chủ đề dạy học tích hợp đã thiết kế. Các nhà nghiên cứu có thể tiếp tục phát triển các chủ đề tích hợp khác phù hợp với đặc điểm học sinh và chương trình giáo dục mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu Chƣơng 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn về vấn đề phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn cho học sinh thông qua dạy học tích hợp Chƣơng 2: Xây dựng chủ đề dạy học tích hợp trong dạy học phần kim loại nhằm phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn cho học sinh Chƣơng 3: Thực nghiệm sư phạm. Kết luận chung và khuyến nghị 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VẤN ĐỀ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC VÀO THỰC TIỄN CHO HỌC SINH THÔNG QUA DẠY HỌC TÍCH HỢP 1. Định hƣớng đổi mới chƣơng trình giáo dục từ tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực Trong chiến lược phát triển giáo dục 2011 – 2020 [11] có nêu: “Đổi mới chương trình và sách giáo khoa từ sau năm 2015 theo định hướng phát triển năng lực học sinh, vừa đảm bảo tính thống nhất trong toàn quốc, vừa phù hợp với đặc thù mỗi địa phương”. Theo chương trình giáo dục phổ thông tổng thể năm 2017 có nêu: “Chương trình giáo dục phổ thông mới được xây dựng theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực của người học, tạo môi trường học tập và rèn luyện giúp học sinh phát triển hài hoà về thể chất và tinh thần; trở thành người học tích cực, tự tin, có ý thức lựa chọn nghề nghiệp và học tập suốt đời; có những phẩm chất tốt đẹp và năng lực cần thiết để trở thành người công dân có trách nhiệm, người lao động có văn hóa, cần cù, sáng tạo, đáp ứng nhu cầu phát triển của cá nhân và yêu cầu của sự nghiệp xây dựng, bảo vệ đất nước trong thời đại toàn cầu hóa và cách mạng công nghiệp mới”.

Nghị quyết 88/2014/QH13 của Quốc hội quy định: “Đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông nhằm tạo chuyển biến căn bản, toàn diện về chất lượng và hiệu quả giáo dục phổ thông; kết hợp dạy chữ, dạy người và định hướng nghề nghiệp; góp phần chuyển nền giáo dục nặng về truyền thụ kiến thức sang nền giáo dục phát triển toàn diện cả về phẩm chất và năng lực, hài hòa đức, trí, thể, mỹ và phát huy tốt nhất tiềm năng của mỗi HS”. Những quan điểm, định hướng nêu trên tạo tiền đề, cơ sở và môi trường pháp lí thuận lợi cho việc đổi mới giáo dục phổ thông nói chung, đổi mới mục tiêu, nội dung, phương pháp DH (PPDH) và kiểm tra đánh giá nói riêng. Đặc 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] biệt là vấn đề: “Chuyển từ chương trình định hướng nội dung DH sang chương trình định hướng NL” [10, tr. Dưới đây là bảng so sánh một số đặc trưng cơ bản của chương trình định hướng nội dung và chương trình định hướng NL: Bảng 1.

So sánh một số đặc trưng cơ bản của chương trình định hướng nội dung và chương trình định hướng năng lực Chƣơng trình định Chƣơng trình định hƣớng năng lực hƣớng nội dung Mục tiêu Mục tiêu DH được mô Kết quả học tập cần đạt được mô tả chi giáo dục tả không chi tiết và tiết và có thể quan sát, đánh giá được; không nhất thiết phải thể hiện được mức độ tiến bộ của HS quan sát, đánh giá một cách liên tục. Nội dung Việc lựa chọn nội dung Lựa chọn những nội dung nhằm đạt giáo dục dựa vào các khoa học được kết quả đầu ra đã quy định, gắn chuyên môn, không với các tình huống thực tiễn. Chương gắn với các tình huống trình chỉ quy định những nội dung thực tiễn. Nội dung chính, không quy định chi tiết.

được quy định chi tiết trong chương trình. Phƣơng GV là người truyền thụ - GV chủ yếu là người tổ chức, hỗ trợ pháp tri thức, là trung tâm HS tự lực và tích cực lĩnh hội tri thức. DH của quá trình DH. HS Chú trọng sự phát triển khả năng tiếp thu thụ động những GQVĐ, khả năng giao tiếp,…; tri thức được quy định - Chú trọng sử dụng các quan điểm, sẵn.

phương pháp và kỹ thuật DH tích cực; các phương pháp DH thí nghiệm, thực hành. 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Hình Chủ yếu DH lý thuyết Tổ chức hình thức học tập đa dạng; chú thức DH trên lớp học. ý các HĐ xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học, trải nghiệm sáng tạo; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học. Đánh giá Tiêu chí đánh giá được Tiêu chí đánh giá dựa vào NL đầu ra, kết quả xây dựng chủ yếu dựa có tính đến sự tiến bộ trong quá trình học tập trên sự ghi nhớ và tái học tập, chú trọng khả năng vận dụng của HS hiện nội dung đã học.

trong các tình huống thực tiễn. Năng lực và sự phát triển năng lực cho học sinh 1. Khái niệm năng lực NL theo nghĩa chung nhất là khả năng mà cá nhân thể hiện khi tham gia một HĐ nào đó, ở một thời điểm nhất định. “Năng lực là khả năng thực hiện có trách nhiệm và hiệu quả các hành động, giải quyết các nhiệm vụ, vấn đề trong các tình huống thay đổi thuộc các lĩnh vực nghề nghiệp, xã hội hay cá nhân trên cơ sở hiểu biết, kĩ năng, kĩ xảo và kinh nghiệm cũng như sự sẵn sàng hành động” [3, tr.

Người học có NL hành động về một loại/ lĩnh vực HĐ nào đó cần hội tụ đủ các dấu hiệu cơ bản sau: + Có kiến thức hay hiểu biết hệ thống/ chuyên sâu về loại/ lĩnh vực HĐ. + Biết cách tiến hành hành động hiệu quả và đạt kết quả phù hợp với mục đích ( bao gồm xác định mục tiêu cụ thể, cách thức/ phương thức thực hiện hành động/ lựa chọn các giải pháp phù hợp,… và cả các điều kiện, phương tiện để đạt mục đích). + Hành động có kết quả, ứng phó linh hoạt, hiệu quả trong điều kiện mới, không quen thuộc. năng lực là khả năng huy động tổng hợp các kiến thức, kĩ năng và các thuộc tính tâm lí cá nhân như hứng thú, niềm tin, ý chí,.

để thực hiện thành công một loại công việc trong một bối cảnh nhất định. 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Năng lực của cá nhân được đánh giá qua phương thức và kết quả hoạt động của cá nhân đó khi giải quyết các vấn đề của cuộc sống [28, tr. Cấu trúc năng lực Theo Bernd Meier - Nguyễn Văn Cường, cấu trúc chung của NL hành động được mô tả là sự kết hợp của 4 NL thành phần: NL chuyên môn, NL phương pháp, NL xã hội, NL cá thể [3, tr. 68-69] được mô tả bằng sơ đồ sau: Hình 1.

Sơ đồ cấu trúc chung của NL - NL chuyên môn (Professional competency): Là khả năng thực hiện các nhiệm vụ chuyên môn cũng như khả năng đánh giá kết quả chuyên môn một cách độc lập, có phương pháp và chính xác về mặt chuyên môn. Nó được tiếp nhận qua việc học nội dung - chuyên môn và chủ yếu gắn với khả năng nhận thức và tâm lý vận động. - NL phương pháp (Methodical competency): Là khả năng đối với những hành động có kế hoạch, định hướng mục đích trong việc giải quyết các nhiệm vụ và vấn đề. NL phương pháp bao gồm NL phương pháp chung và phương pháp chuyên môn.

Trung tâm của phương pháp nhận thức là những khả năng tiếp nhận, xử lý, đánh giá, truyền thụ và trình bày tri thức. Nó được tiếp nhận qua việc học phương pháp luận - GQVĐ. 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] - NL xã hội (Social competency): Là khả năng đạt được mục đích trong những tình huống giao tiếp ứng xử xã hội cũng như trong những nhiệm vụ khác nhau trong sự phối hợp chặt chẽ với những thành viên khác. Nó được tiếp nhận qua việc học giao tiếp.

- NL cá thể (Induvidual competency): Là khả năng xác định, đánh giá được những cơ hội phát triển cũng như những giới hạn của cá nhân, phát triển năng khiếu, xây dựng và thực hiện kế hoạch phát triển cá nhân, những quan điểm, chuẩn giá trị đạo đức và động cơ chi phối các thái độ và hành vi ứng xử. Nó được tiếp nhận qua việc học cảm xúc - đạo đức và liên quan đến tư duy và hành động tự chịu trách nhiệm. Theo [7], mô hình bốn thành phần NL trên phù hợp với bốn trụ cột giáo dục theo UNESCO: Từ cấu trúc NL ta thấy những NL này không tách rời nhau mà có mối liên hệ chặt chẽ với nhau. Năng lực chung và năng lực đặc thù của môn học cần hình thành và phát triển cho học sinh NL chung là những NL cơ bản, thiết yếu hoặc cốt lõi… làm nền tảng 11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] cho mọi HĐ của con người trong cuộc sống và lao động như: NL nhận thức, NL trí tuệ, NL về ngôn ngữ và tính toán, NL giao tiếp, NL vận động… Các NL này được hình thành và phát triển dựa trên bản năng di truyền của con người, quá trình giáo dục và trải nghiệm trong cuộc sống, đáp ứng yêu cầu của nhiều loại hình khác nhau.

NL đặc thù là khả năng VDKT, kỹ năng, kinh nghiệm của bản thân một cách chủ động nhằm thực hiện những nhiệm vụ chuyên môn có ý nghĩa trong môi trường hoặc tình huống cụ thể, đáp ứng được yêu cầu hạn hẹp của một HĐ. NL đặc thù được hình thành và phát triển trên cơ sở các NL chungtheo định hướng chuyên sâu, riêng biệt trong các loại hình HĐ, công việc hoặc tìnhhuống, môi trường đặc thù. Các năng lực chung và năng lực đặc thù môn học Năng lực chung theo [8] Năng lựcđặc thù môn học theo [8] 1. NL tự chủ và tự học.

NL nhận thức kiến thức khoa học 2. NL giao tiếp và hợp tác. NL GQVĐ và sáng tạo. NL tìm tòi và khám phá môn Hóa học.

NL VDKT Hóa học vào thực tiễn. NL sử dụng ngôn ngữ Hóa học. NL thực nghiệm Hóa học. Trong các NL đặc thù của môn học thì NL VDKT HH vào cuộc sống là một trong những NL quan trọng cần hình thành, rèn luyện và phát triển cho HS thông qua HĐ giáo dục.

Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, chúng tôi đi sâu về NL VDKT HH vào cuộc sống. Năng lực vận dụng kiến thứcvào thực tiễn 1. Khái niệm 12 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] “ NL VDKT là khả năng của bản thân người học tự giải quyết vấn đề đặt ra một cách nhanh chóng, áp dụng những kiến thức lĩnh hội vào những tình huống, những hoạt động thực tiễn để tìm hiểu thế giới xung quanh và có khả năng biến đổi nó. NL VDKT thể hiện phẩm chất, nhân cách của con người trong quá trình hoạt động để thỏa mãn nhu cầu chiếm lĩnh tri thức” [12, tr.