CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG VUI CHƠI CỦA TRẺ MẪU GIÁO CHO SINH VIÊN ĐẠI HỌC NGÀNH GIÁO DỤC MẦM NON 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Nghiên cứu về tổ chức hoạt động vui chơi của trẻ mẫu giáo * Nghiên cứu về hoạt động vui chơi của trẻ mẫu giáo “Vui chơi là hoạt động chủ đạo của trẻ MG, có vai trò hết sức quan trọng trong việc hình thành và phát triển nhân cách trẻ, trẻ học mà chơi, chơi mà học thông qua hoạt động đặc trưng của trẻ ở MG. Thông qua vai chơi, hành động chơi với những mối quan hệ bạn bè cùng chơi giúp trẻ tiếp thu những kinh nghiệm xã hội, và mở ra một chặng đường mới về chất.
Đó là giai đoạn đầu tiên của quá trình hình thành nhân cách, là phương tiện để phát triển toàn diện nhân cách. Chơi chính là tổ chức cuộc sống của trẻ, trò chơi là phương tiện để trẻ học làm người”. [20],[70] HĐVC được các tác giả tập trung nghiên cứu vào các vấn đề sau đây: Hướng nghiên cứu về nguồn gốc của HĐVC: Vui chơi, học tập, lao động là ba hoạt động đặc trưng của con người. Đối với trẻ em, HĐVC giữ vai trò cực kỳ quan trọng.
Chính vì lẽ đó, từ lâu HĐVC của trẻ em đã thu hút sự quan tâm của các nhà khoa học. Về nguồn gốc và bản chất của trò chơi ở trẻ em, cho đến nay vẫn có nhiều quan điểm khác nhau. [20] Về nguồn gốc ra đời của trò chơi, ngay từ năm 1925 trong khi tìm hiểu nguồn gốc nghệ thuật, G.Plekhanov đã chú ý đến trò chơi của trẻ em. Phân tích trò chơi trẻ em ở nhiều dân tộc khác nhau (chủ yếu là thời đại nguyên thủy) đã nhận xét rằng, trong lịch sử loài người, trò chơi là một nghệ thuật xuất hiện qua lao động và trên cơ sở của lao động.
Trò chơi phản ánh hoạt động lao động của người lớn, các trẻ trai thì bắt chước người cha, các trẻ gái thì bắt chước người mẹ. Trẻ bắt chước một cách thực tế những kỹ năng lao động của cha mẹ và lĩnh hội cả những thói quen của người lớn trong xã hội. Từ những nhận định đó, Plekhanov đã xem trò chơi là sợi dây nối liền các thế hệ với nhau và truyền đạt những kinh nghiệm, những thành quả văn hóa từ thế hệ này sang thế hệ khác.Plekhanov về nguồn gốc ra đời của trò chơi được các nhà tâm lý học người Nga như L.Econin, Elka Petrova phát triển đầy đủ hơn. Họ khẳng định rằng, chơi có nguồn gốc từ lao động và chuẩn bị cho thế hệ trẻ đến với lao động, nội dung chơi phản ánh hiện thực khách quan.Econin, lịch sử phát triển của trò chơi gắn liền với lịch sử xã hội loài người và sự thay đổi vị trí của trẻ trong hệ thống các mối quan hệ xã hội.
Ông đồng tình với Plekhanov rằng, trong lịch sử xã hội thì lao động có trước trò chơi và trò chơi là một hiện tượng xã hội, là phương tiện để trẻ làm quen với lao động của người lớn. Song trò chơi của trẻ em không xuất hiện từ thời nguyên thủy như Plekhanov khẳng định. Theo ông, trò chơi trẻ em xuất hiện khi công cụ lao động trở nên phức tạp và xã hội có sự phân công lao động theo lứa tuổi. Khi đó vị trí của trẻ em thay đổi, nó không thể trực tiếp tham gia cùng người lớn, cũng không thể tham gia vào các mối quan hệ xã hội của người lớn như trước kia (thời nguyên thủy).
Lúc này, người lớn nghĩ và làm ra đồ chơi cho trẻ - tạo dáng bề ngoài của đồ chơi giống như công cụ lao động, nhưng trẻ không thể luyện tập như công cụ lao động mà chỉ có thể miêu tả được hoạt động lao động mà thôi. Trò chơi đóng vai theo chủ đề xuất hiện, khi trẻ chơi trò chơi này, chúng được thỏa mãn nguyện vọng của mình là vươn tới cuộc sống xã hội người lớn, được hành động và đối xử như người lớn thực sự”. [13] Hướng nghiên cứu về bản chất của hoạt động vui chơi: Về bản chất của trò chơi cũng có nhiều quan điểm khác nhau. Những người theo quan điểm sinh vật hóa trò chơi (G.) cho rằng trò chơi mang tính bản năng nhằm giải tỏa những năng lượng dư thừa trong cơ thể hoặc giải tỏa những đam mê tình dục của tuổi ấu thơ.
Các nhà tâm lý học Macxit không phủ nhận yếu tố sinh học của trò chơi. Trong các công trình nghiên nghiên cứu của các nhà tâm lí học macxit và các nhà tâm lý học phương Tây hiện đại đều khẳng định rằng trò chơi của trẻ em mang bản chất xã hội. Bản chất xã hội được thể hiện ở nguồn gốc xuất hiện của trò chơi (cả về phương tiện lịch sử xã hội lẫn phương diện lịch sử phát triển của cá nhân), về chủ đề chơi, nội dung chơi và hình thức biểu hiện. [69] “Trong lịch sử mỗi dân tộc đều có kho tàng lớn trò chơi trẻ em được tích lũy và truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Trong đó trẻ em một mặt được giải trí, mặt khác lại được hiểu thêm về thế giới xung quanh và hoàn thiện những khả năng của mình, 11 làm quen với phương thức hoạt động của loài người. Mỗi giai đoạn xã hội đều có ảnh hưởng đến nội dung của trò chơi bằng con đường tự phát hoặc tự giác. Hơn thế nữa, trò chơi còn được sử dụng như một phương tiện giáo dục, như một phương tiện truyền đạt những kinh nghiệm từ thế hệ này sang thế hệ khác”. [63] “Bản chất xã hội của hoạt động chơi cũng được biểu hiện bởi điều kiện mà mỗi xã hội tạo ra cho trẻ em.
Nhưng không phải xã hội nào cũng tạo ra những điều kiện đó. Trong một số xã hội, trẻ em ở các gia đình đã tham gia rất sớm vào công việc nặng nhọc làm tước mất tuổi thơ và người bạn đồng hành - đó là trò chơi của trẻ em. Bản chất xã hội của hoạt động chơi còn được thể hiện trong nội dung chơi, đặc biệt là trong nội dung trò chơi đóng vai theo chủ đề. Trò chơi đóng vai theo chủ đề là loại trò chơi mô phỏng lại đời sống xã hội của người lớn.
Trong đó các nhân vậy là con người cụ thể, có tư tưởng, tình cảm, đạo đức… phản ánh lối sống, nghề nghiệp của một xã hội nhất định. Qua trò chơi của trẻ em ta thấy dấu vết của xã hội - thời đại”.[75],[77] Như vậy, các trò chơi của trẻ em ở các dân tộc và ở mọi thời đại đều mang trong mình dấu ấn sâu sắc về sự phát triển của xã hội. Khẳng định bản chất xã hội trò chơi trẻ em cũng là khẳng định tác động tích cực của người lớn đế trò chơi trẻ em. Trong khi cần để trẻ em chơi một cách tự nhiên, chủ động, người lớn cũng cần hướng dẫn trẻ em chơi một cách có mục đích, có phương hướng và có kế hoạch nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục của hoạt động chơi.
Nói cách khác, có thể sử dụng trò chơi như một phương tiện giáo dục quan trọng đối với trẻ em. Hướng nghiên cứu về vai trò của hoạt động vui chơi: Một số nghiên cứu đã khẳng định vai trò của hoạt động vui chơi trong sự phát triển nhận thức và xã hội của trẻ em [33],[41],[47],[60],[72]. Chơi luôn được coi là hoạt động chính, là phương tiện cho sự phát triển của trẻ em, nhận thức này đã góp phần tạo nên những ý tưởng mới trong giáo dục và xã hội. Với sự đóng góp của các nghiên cứu từ các nhà khoa học như J.; những nhận thức trên đã được áp dụng trong các trường mầm non của Châu Âu vào những năm cuối của thế kỷ XIX.
“Trong cuốn, Tổ chức HĐVC của trẻ em ở trường MN, A. Piaget- nhà tâm lý học Thụy Sĩ coi trò chơi là một trong những hoạt động trí tuệ, là một nhân tố quan trọng đối với sự phát triển trí tuệ của trẻ, tạo ra sự thích nghi của trẻ với môi trường. 12 Theo ông, sự thích nghi thực chất là sự thiết lập mối cân bằng giữa cơ thể với môi trường. Sự cân bằng này diễn ra trong quá trình đồng hóa và điều ứng.
Cũng giống như đồng hóa sinh học, ông cho rằng, đồng hóa trí tuệ là quá trình não tiếp nhận thông tin từ các kích thích bên ngoài, biến đổi chúng, tạo thành cái có nghĩa cho bản thân trong quá trình thích ứng với môi trường. Còn điều ứng là quá trình thích nghi của cơ thể đối với những đòi hỏi đa dạng của môi trường bằng cách biến đổi những cấu trúc đã có, tạo ra cấu trúc mới, dẫn đến sự cân bằng.Piaget cho rằng, trò chơi là sự đồng hóa thực sự với hoạt động riêng cung cấp cho hoạt động riêng nguyên liệu cần thiết và biến đổi thực tại tùy theo nhu cầu của cái tôi” [17]. “Trong Tuyển tập các trò chơi phát triển ở trẻ MG, các tác giả đã dẫn đến quan điểm của Spencer (1820-1903) - nhà triết học, nhà xã hội học và nhà sư phạm người Anh cho rằng, chơi chính là sự giải tỏa năng lượng dư thừa ở trẻ em giống như những con vật non. Theo ông, những năng lượng sư thừa ở cơ thể con vật non không sử dụng trong hoạt động thực nên đã được tiêu khiển qua việc bắt chước các hành động thực đó bằng trò chơi.
Ở trẻ em, trò chơi là sự bắt chước của bản thân và của người lớn. Spencer còn cho rằng, trong trò chơi những bản năng nghịch ngợm, phá phách của trẻ được đáp ứng qua hình thức tinh thần”. [53] “Quan điểm của Freud là nền tảng của thuyết Trò chơi trị liệu. Arian Sumo Seipt là một trong những đại diện cho thuyết đó.
Trong tác phẩm Niềm hạnh phúc của con bạn, bà đã xem trò chơi là phương tiện để làm bình thường hóa quan hệ của đứa trẻ giúp đứa trẻ loại bỏ khỏi nhân cách một loạt những điểm yếu như tính nhõng nhẽo, ích kỷ. Trong trò chơi, trẻ mô phỏng lại tình huống này hoặc tình huống kia và như thế thế sẽ dẫn đến kết quả điều trị tốt, làm lành lại những chấn thương, làm bình thường hóa những mối quan hệ của trẻ với người lớn. Mặc dù lý thuyết Trò chơi trị liệu chưa thật đúng về phương pháp luận, nhưng những sự kiện mà Arian Sumo Speit đưa ra làm cho chúng ta phải quan tâm”. [47],[69] Trích lời N.
Mikhailenko, Trò chơi có ý nghĩa quan trọng trong đời sống trẻ em, có ý nghĩa giống như ý nghĩa của hoạt động, công tác và sự phục vụ của người lớn vậy.