Luận văn thạc sĩ phát triển năng lực thực hành hóa học cho học sinh thông qua dạy học chương oxi lưu huỳnh hóa học 10

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu phát triển năng lực thực hành hóa học cho học sinh thông qua dạy học chương oxi lưu huỳnh hóa học 10, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất

• Tác giả: Bùi Thị Hiên
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Thị Thu Hoài
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm hóa học
• Đề tài: Phát triển năng lực thực hành hóa học cho học sinh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ, CÁC HÌNH, ĐỒ THỊ
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 1.2. Năng lực cho học sinh trung học phổ thông
• 1.2.1. Khái niệm chung về năng lực
• 2. CHƯƠNG 2: MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC THỰC HÀNH HÓA HỌC CHO HỌC SINH THÔNG QUA DẠY HỌC CHƯƠNG OXI - LƯU HUỲNH - HÓA HỌC 10
• 2.1. Phân tích cấu trúc, nội dung chương Oxi- Lưu huỳnh - Hóa học 10 ở trường THPT
• 2.1.1. Đặc điểm vị trí chương oxi - lưu huỳnh - Hóa học 10 THPT
• 2.1.2. Mục tiêu của chương Oxi - Lưu huỳnh
• 2.1.3. Nội dung kiến thức phần Oxi - Lưu huỳnh trong chương trình hóa học trung học cơ sở
• 2.1.4. Nội dung kiến thức chương Oxi - Lưu huỳnh - Hóa học 10 THPT
• 2.1.5. Những nội dung kiến thức cần chú ý để phát triển năng lực thực hành cho học sinh THPT trong chương Oxi - Lưu huỳnh
• 2.1.6. Xây dựng thí nghiệm phát triển năng lực thực hành cho học sinh trung học phổ thông
• 2.1.6.1. Nguyên tắc xây dựng nội dung thí nghiệm nhằm phát triển năng lực thực hành cho học sinh trung học phổ thông
• 2.1.6.2. Quy trình xây dựng thí nghiệm phát triển năng lực thực hành cho học sinh trung học phổ thông
• 2.1.6.3. Hệ thống thí nghiệm hóa học chương Oxi - Lưu huỳnh - hoá học 10
• 2.1.6.4. Đề xuất thí nghiệm thay thế
• 2.1.7. Một số biện pháp phát triển năng lực thực hành hóa học cho học sinh thông qua dạy học chương Oxi - Lưu huỳnh - Hóa học 10
• 2.1.7.1. Rèn kĩ năng sử dụng đúng, hiệu quả các dụng cụ và hóa chất thí nghiệm cho học sinh
• 2.1.7.2. Sử dụng thí nghiệm hóa học kết hợp với phương pháp dạy học tích cực nhằm phát triển năng lực thực hành cho học sinh thông qua dạy học chương Oxi - Lưu huỳnh - Hóa học 10
• 2.1.7.3. Sử dụng bài tập hóa học phát triển năng lực thực hành cho học sinh trung học phổ thông
• 2.1.8. Các giáo án minh họa
• 2.1.8.1. Giáo án dạy thí nghiệm trong dạng bài hình thành kiến thức mới
• 2.1.8.2. Giáo án dạy bài thực hành
• 2.1.8.3. Giáo án dạy bài luyện tập, ôn tập
• 2.1.9. Thiết kế bộ công cụ đánh giá năng lực thực hành cho học sinh thông qua dạy học chương Oxi - Lưu huỳnh - Hóa học 10
• 2.1.9.1. Xác định các thành tố của năng lực thực hành hóa học cần hình thành và phát triển cho học sinh
• 2.1.9.2. Tiêu chí đánh giá năng lực thực hành
• 2.1.9.3. Thiết kế bộ công cụ đánh giá năng thực hành
• 2.1.9.4. Thiết kế đề kiểm tra
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích và nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm
• 3.1.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm
• 3.1.2. Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Kế hoạch thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Thời gian thực nghiệm sư phạm
• 3.4. Đối tượng thực nghiệm sư phạm
• 3.5. Yêu cầu về thực nghiệm
• 3.6. Tiến hành thực nghiệm sư phạm
• 3.6.1. Thực nghiệm sư phạm
• 3.6.2. Tổ chức kiểm tra đánh giá
• 3.6.3. Xử lí kết quả thực nghiệm
• 3.6.4. Kết quả đánh giá định tính
• 3.6.5. Kết quả bài kiểm tra
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển năng lực thực hành hóa học cho học sinh

Phát triển năng lực thực hành hóa học cho học sinh là một trong những mục tiêu quan trọng trong giáo dục hiện đại. Năng lực này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức lý thuyết mà còn có khả năng áp dụng vào thực tiễn. Việc phát triển năng lực thực hành hóa học cần được thực hiện thông qua các phương pháp dạy học tích cực, khuyến khích sự tham gia của học sinh trong các hoạt động thực nghiệm.

1.1. Khái niệm về năng lực thực hành hóa học

Năng lực thực hành hóa học được hiểu là khả năng vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn thông qua các hoạt động thí nghiệm và thực hành. Điều này bao gồm việc sử dụng đúng các dụng cụ, hóa chất và quy trình thí nghiệm.

1.2. Tầm quan trọng của năng lực thực hành trong giáo dục hóa học

Năng lực thực hành không chỉ giúp học sinh hiểu sâu hơn về các khái niệm hóa học mà còn phát triển kỹ năng tư duy phản biện, khả năng giải quyết vấn đề và sáng tạo. Điều này rất cần thiết trong bối cảnh giáo dục hiện đại.

II. Những thách thức trong việc phát triển năng lực thực hành hóa học

Mặc dù việc phát triển năng lực thực hành hóa học cho học sinh là cần thiết, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự thiếu hụt về cơ sở vật chất và trang thiết bị thí nghiệm trong các trường học. Ngoài ra, nhiều giáo viên vẫn còn ngại ngần trong việc áp dụng các phương pháp dạy học mới.

2.1. Thiếu hụt cơ sở vật chất và trang thiết bị

Nhiều trường học, đặc biệt là ở vùng nông thôn, không có đủ trang thiết bị thí nghiệm cần thiết để thực hiện các bài thực hành hóa học. Điều này làm hạn chế khả năng phát triển năng lực thực hành của học sinh.

2.2. Khó khăn trong việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực

Nhiều giáo viên vẫn quen với phương pháp dạy học truyền thống và chưa sẵn sàng thay đổi. Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực đòi hỏi thời gian và nỗ lực lớn từ phía giáo viên.

III. Phương pháp dạy học tích cực để phát triển năng lực thực hành hóa học

Để phát triển năng lực thực hành hóa học, việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực là rất quan trọng. Các phương pháp này không chỉ giúp học sinh tham gia tích cực vào quá trình học mà còn khuyến khích sự sáng tạo và tư duy phản biện.

3.1. Sử dụng thí nghiệm hóa học trong dạy học

Thí nghiệm hóa học là một trong những phương pháp hiệu quả nhất để phát triển năng lực thực hành. Việc thực hiện các thí nghiệm giúp học sinh hiểu rõ hơn về các khái niệm hóa học và phát triển kỹ năng thực hành.

3.2. Tích hợp công nghệ vào dạy học hóa học

Sử dụng công nghệ thông tin trong dạy học hóa học có thể tạo ra những trải nghiệm học tập phong phú hơn. Các phần mềm mô phỏng thí nghiệm hóa học giúp học sinh có thể thực hành mà không cần đến các hóa chất thực tế.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về năng lực thực hành hóa học

Nghiên cứu cho thấy việc phát triển năng lực thực hành hóa học thông qua các phương pháp dạy học tích cực đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn có khả năng áp dụng vào thực tiễn.

4.1. Kết quả từ các trường học thực nghiệm

Nhiều trường học đã áp dụng các phương pháp dạy học tích cực và nhận thấy sự cải thiện rõ rệt trong năng lực thực hành của học sinh. Học sinh tham gia tích cực hơn và có khả năng giải quyết vấn đề tốt hơn.

4.2. Đánh giá năng lực thực hành hóa học của học sinh

Việc đánh giá năng lực thực hành hóa học cần được thực hiện thường xuyên để theo dõi sự tiến bộ của học sinh. Các tiêu chí đánh giá cần rõ ràng và cụ thể để đảm bảo tính chính xác.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai cho năng lực thực hành hóa học

Phát triển năng lực thực hành hóa học cho học sinh là một quá trình liên tục và cần sự hợp tác từ nhiều phía. Cần có sự đầu tư vào cơ sở vật chất, đào tạo giáo viên và áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại.

5.1. Đề xuất các biện pháp cải thiện

Cần có các biện pháp cụ thể để cải thiện tình hình hiện tại, bao gồm việc đầu tư vào trang thiết bị thí nghiệm và đào tạo giáo viên về các phương pháp dạy học tích cực.

5.2. Tương lai của năng lực thực hành hóa học trong giáo dục

Tương lai của năng lực thực hành hóa học trong giáo dục phụ thuộc vào sự đổi mới và sáng tạo trong phương pháp dạy học. Cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp mới để nâng cao chất lượng giáo dục.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục phổ thông tại Việt Nam, việc phát triển năng lực thực hành hóa học (NLTHHH) cho học sinh trung học phổ thông (THPT) trở thành một yêu cầu cấp thiết. Theo báo cáo điều tra tại 6 trường THPT thuộc tỉnh Bắc Ninh và huyện Mê Linh, Hà Nội, có khoảng 60 giáo viên và 1295 học sinh tham gia khảo sát, cho thấy mức độ sử dụng thí nghiệm hóa học (TNHH) trong dạy học còn hạn chế, chỉ đạt khoảng 50% số thí nghiệm cần thiết. Học sinh chủ yếu tiếp cận kiến thức một cách thụ động, chưa phát huy được năng lực thực hành và giải quyết vấn đề. Mục tiêu nghiên cứu nhằm phát triển NLTHHH cho học sinh thông qua việc đổi mới phương pháp dạy học tích cực, đặc biệt là sử dụng TNHH trong chương trình Hóa học lớp 10, phần Oxi - Lưu huỳnh. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các trường THPT trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh và huyện Mê Linh trong năm học 2016-2017. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao chất lượng dạy học hóa học, góp phần hình thành và phát triển các năng lực chuyên môn, phương pháp, xã hội và cá thể cho học sinh, đồng thời đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục theo hướng phát triển năng lực người học.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên lý thuyết năng lực tích hợp, trong đó năng lực thực hành hóa học được hiểu là khả năng tiến hành thí nghiệm, sử dụng dụng cụ và hóa chất an toàn, quan sát, mô tả, giải thích hiện tượng thí nghiệm và xử lý thông tin liên quan. Mô hình bốn thành phần năng lực gồm năng lực chuyên môn, năng lực phương pháp, năng lực xã hội và năng lực cá thể được áp dụng để xây dựng mục tiêu phát triển năng lực cho học sinh. Các phương pháp dạy học tích cực như dạy học hợp tác theo nhóm nhỏ, dạy học theo góc, phương pháp bàn tay nặn bột (BTNB) và phương pháp sử dụng thí nghiệm hóa học theo hướng nghiên cứu được vận dụng nhằm tăng cường sự chủ động, sáng tạo và phát triển năng lực thực hành cho học sinh. Khái niệm năng lực thực hành hóa học được cụ thể hóa qua các kỹ năng tiến hành thí nghiệm, quan sát, mô tả, giải thích hiện tượng và xử lý thông tin.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính bao gồm kết quả khảo sát 60 giáo viên và 1295 học sinh tại 6 trường THPT trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh và huyện Mê Linh, kết hợp với quan sát thực tế, phỏng vấn sâu và thực nghiệm sư phạm. Phương pháp phân tích dữ liệu sử dụng thống kê mô tả và phân tích so sánh nhằm đánh giá thực trạng sử dụng thí nghiệm hóa học và mức độ phát triển năng lực thực hành của học sinh. Thời gian nghiên cứu kéo dài trong năm học 2016-2017, với các giai đoạn: khảo sát thực trạng, xây dựng hệ thống thí nghiệm phát triển năng lực, thiết kế bộ công cụ đánh giá năng lực thực hành, thực nghiệm sư phạm và xử lý kết quả. Cỡ mẫu được chọn theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện và ngẫu nhiên có chủ đích nhằm đảm bảo tính đại diện cho các trường THPT trong khu vực nghiên cứu. Phương pháp thực nghiệm sư phạm được tiến hành để kiểm chứng hiệu quả của các biện pháp phát triển năng lực thực hành thông qua dạy học chương Oxi - Lưu huỳnh.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng sử dụng thí nghiệm hóa học: Khoảng 31% giáo viên không sử dụng thí nghiệm trong dạy học, chỉ có 50% số thí nghiệm cần thiết được thực hiện trong các tiết học. Phương pháp dạy học chủ yếu là thuyết trình (43% thường xuyên sử dụng) và đàm thoại (58%), trong khi phương pháp sử dụng thí nghiệm và các phương pháp tích cực khác như dạy học theo góc hay BTNB rất ít được áp dụng.

2. Mức độ phát triển năng lực thực hành của học sinh: Học sinh chủ yếu thể hiện năng lực thực hành ở mức trung bình, với khả năng giải thích hiện tượng thí nghiệm và viết phương trình hóa học đạt khoảng 60-70%, nhưng kỹ năng tiến hành thí nghiệm độc lập còn hạn chế, chỉ khoảng 11% học sinh có thể tự thiết kế thí nghiệm đơn giản dưới sự hướng dẫn.

3. Thái độ và sự tham gia của học sinh: Khoảng 75% học sinh rất thích hoặc thích tham gia các hoạt động thực hành thí nghiệm, tuy nhiên chỉ có 11,6% học sinh tham gia tích cực các hoạt động học tập do giáo viên tổ chức, phần lớn vẫn nghe giảng thụ động hoặc làm việc riêng trong lớp.

4. Vai trò và tầm quan trọng của thí nghiệm: Hơn 86% giáo viên và học sinh đánh giá thí nghiệm hóa học có vai trò quan trọng trong việc gây hứng thú học tập, giúp hiểu bài sâu và ghi nhớ tốt hơn, đồng thời phát triển kỹ năng thực hành và giải quyết vấn đề.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy việc sử dụng thí nghiệm hóa học trong dạy học hiện nay còn nhiều hạn chế do các nguyên nhân như thiếu thiết bị, dụng cụ, thời gian chuẩn bị dài, lớp học đông và giáo viên còn ngại tiếp xúc với hóa chất. So sánh với các nghiên cứu trước đây, mức độ phát triển năng lực thực hành của học sinh vẫn chưa đạt yêu cầu, đặc biệt kỹ năng tiến hành thí nghiệm độc lập còn yếu. Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực kết hợp với hệ thống thí nghiệm được thiết kế bài bản trong chương Oxi - Lưu huỳnh đã góp phần nâng cao sự chủ động, sáng tạo và phát triển năng lực thực hành cho học sinh. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tần suất sử dụng phương pháp dạy học, biểu đồ mức độ tham gia thực hành của học sinh và bảng phân phối điểm kiểm tra năng lực thực hành, giúp minh họa rõ nét hiệu quả của các biện pháp đổi mới.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo và bồi dưỡng giáo viên: Tổ chức các khóa tập huấn chuyên sâu về phương pháp dạy học tích cực và kỹ năng sử dụng thí nghiệm hóa học, nhằm nâng cao năng lực chuyên môn và tự tin cho giáo viên trong việc tổ chức thí nghiệm. Thời gian thực hiện trong vòng 1 năm, do Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các trường đại học sư phạm chủ trì.

2. Cải thiện cơ sở vật chất phòng thí nghiệm: Đầu tư trang thiết bị, dụng cụ thí nghiệm an toàn, hiện đại và phù hợp với chương trình học, đồng thời xây dựng phòng thí nghiệm đạt chuẩn để đảm bảo điều kiện thực hành cho học sinh. Kế hoạch thực hiện trong 2 năm, do các trường THPT phối hợp với địa phương thực hiện.

3. Xây dựng và áp dụng hệ thống thí nghiệm phát triển năng lực thực hành: Thiết kế bộ thí nghiệm tiêu chuẩn cho chương Oxi - Lưu huỳnh và các chương khác, kết hợp với các phương pháp dạy học tích cực như BTNB, dạy học theo nhóm và dạy học theo góc nhằm phát huy tối đa năng lực thực hành của học sinh. Thời gian triển khai trong 1 năm, do giáo viên bộ môn chủ động thực hiện.

4. Thiết kế bộ công cụ đánh giá năng lực thực hành: Xây dựng các tiêu chí, phiếu quan sát, bài kiểm tra và phương pháp đánh giá đa dạng, khách quan, công khai nhằm theo dõi và nâng cao năng lực thực hành của học sinh một cách hiệu quả. Thời gian thực hiện trong 6 tháng, do tổ chuyên môn các trường phối hợp xây dựng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên bộ môn Hóa học THPT: Nghiên cứu cung cấp hệ thống thí nghiệm và phương pháp dạy học tích cực giúp nâng cao hiệu quả giảng dạy và phát triển năng lực thực hành cho học sinh.

2. Nhà quản lý giáo dục: Tham khảo để xây dựng chính sách, kế hoạch đầu tư cơ sở vật chất và tổ chức bồi dưỡng giáo viên nhằm nâng cao chất lượng dạy học hóa học.

3. Sinh viên sư phạm Hóa học: Là tài liệu tham khảo quý giá về lý thuyết năng lực, phương pháp dạy học tích cực và thực tiễn áp dụng thí nghiệm trong dạy học hóa học.

4. Các nhà nghiên cứu giáo dục: Cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm và mô hình phát triển năng lực thực hành hóa học, làm nền tảng cho các nghiên cứu tiếp theo về đổi mới phương pháp dạy học.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao năng lực thực hành hóa học quan trọng trong dạy học THPT?
   Năng lực thực hành giúp học sinh vận dụng kiến thức vào thực tế, phát triển kỹ năng nghiên cứu, giải quyết vấn đề và tư duy sáng tạo, từ đó nâng cao hiệu quả học tập và chuẩn bị cho các bậc học cao hơn.

2. Phương pháp dạy học nào hiệu quả để phát triển năng lực thực hành?
   Các phương pháp tích cực như dạy học theo nhóm, dạy học theo góc, phương pháp bàn tay nặn bột và sử dụng thí nghiệm theo hướng nghiên cứu được chứng minh là giúp học sinh chủ động, sáng tạo và phát triển kỹ năng thực hành.

3. Làm thế nào để khắc phục khó khăn khi thiếu thiết bị thí nghiệm?
   Có thể sử dụng thí nghiệm thay thế đơn giản, an toàn, tận dụng các vật liệu dễ kiếm, kết hợp video thí nghiệm và mô phỏng để hỗ trợ học sinh thực hành và quan sát.

4. Làm sao đánh giá chính xác năng lực thực hành của học sinh?
   Sử dụng đa dạng công cụ đánh giá như bài kiểm tra thực hành, phiếu quan sát, tự đánh giá và đánh giá đồng đẳng, đảm bảo tính khách quan, toàn diện và phát triển.

5. Thời gian nào thích hợp để tổ chức thí nghiệm trong chương trình học?
   Thí nghiệm nên được tổ chức trong các tiết thực hành, giờ học bài mới và giờ luyện tập, đồng thời khuyến khích học sinh thực hành ngoài giờ học để tăng cường kỹ năng và hứng thú học tập.

Kết luận

• Nghiên cứu đã xác định thực trạng sử dụng thí nghiệm hóa học còn hạn chế, ảnh hưởng đến phát triển năng lực thực hành của học sinh THPT.
• Hệ thống thí nghiệm và phương pháp dạy học tích cực trong chương Oxi - Lưu huỳnh được xây dựng nhằm phát triển năng lực thực hành hiệu quả.
• Kết quả thực nghiệm sư phạm cho thấy sự cải thiện rõ rệt về kỹ năng và thái độ học tập của học sinh khi áp dụng các biện pháp đổi mới.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể về đào tạo giáo viên, cải thiện cơ sở vật chất, xây dựng bộ công cụ đánh giá và áp dụng phương pháp dạy học tích cực.
• Khuyến nghị các nhà quản lý, giáo viên và nhà nghiên cứu tiếp tục triển khai và phát triển mô hình này trong các môn học và cấp học khác.

Hãy hành động ngay hôm nay để nâng cao chất lượng dạy học hóa học và phát triển toàn diện năng lực thực hành cho học sinh!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài. Chương 2: Một số biện pháp phát triển năng lực thực hành hóa hoc cho HS thông qua dạy học chương Oxi - Lưu huỳnh - Hóa học 10. Chương 3: Thực nghiệm sư phạm. 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1.

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề Vấn đề phát triển NL cho HS là một trong những định hướng đổi mới giáo dục và được thực hiện ở tất cả các bậc học, các môn học nhằm đào tạo ra thế hệ trẻ mới năng động, sáng tạo, có khả năng tự học, tự đánh giá và biết cách cộng tác với mọi người. Các loại phương tiện dạy học ngày càng phong phú, đa dạng và được sử dụng nhiều vào quá trình dạy học góp phần phát huy tính tích cực của HS. Đối với môn hóa học, TN được xem là phương tiện dạy học quan trọng nhất.

Tuy nhiên, việc sử dụng TNHH để phát triển NL THHH cho HS chưa có nhiều công trình nghiên cứu. Chúng tôi xin giới thiệu công trình có liên quan và gần gũi với đề tài nghiên cứu của mình. - Luận văn thạc sĩ của tác giả Lê Thị Thúy (2007), “Phương pháp dạy học qua thí nghiệm trong dạy học hóa học THPT chương Oxi-Lưu huỳnh hóa học lớp 10 nâng cao”, Đại học Giáo Dục - Đại học Quốc Gia Hà Nội. - Luận văn thạc sĩ của tác giả Nguyễn Thị Phƣơng Thu (2007), “Xây dựng hệ thống bài tập trắc nghiệm nhằm phát triển năng lực thực hành hóa học cho học sinh”, Đại học Giáo Dục - Đại học Quốc Gia Hà Nội.

- Luận văn thạc sĩ của tác giả Lê Thanh Hà (2007),“Phát triển tư duy và rèn luyện năng lực thực hành hóa học cho học sinh thông qua dạy học hóa học phần vô cơ lớp 11”, Đại học Giáo Dục - Đại học Quốc Gia Hà Nội. - Luận văn thạc sĩ của tác giả Mai Thị Hƣơng (2008), “Phát triển tư duy của học sinh qua hệ thống bài tập thí nghiệm hóa học ”, Đại học Giáo Dục - Đại học Quốc Gia Hà Nội. - Luận văn thạc sĩ của tác giả Nguyễn Thị Trúc Phƣơng (2010), “Sử dụng thí nghiệm hóa học để tổ chức hoạt động học tập tích cực cho học sinh lớp 11 THPT”, Đại học Sư Phạm Thành Phố Hồ Chí Minh. - Luận văn thạc sĩ của tác giả Ngô Quốc Triệu (2012),“Nâng cao chất lượng sử dụng thí nghiệm trong dạy học hóa học phần vô cơ lớp 11 chương trình cơ bản - THPT ”, Đại học Giáo Dục - Đại học Quốc Gia Hà Nội.

- Luận văn thạc sĩ của tác giả Nguyễn Thị Lan Phƣơng (2013),“Tuyển chọn và xây dựng hệ thống bài tập trắc nghiệm phần vô cơ nhằm phát triển năng lực thực hành hóa học hóa học cho học sinh THPT ”, Đại học Giáo Dục - Đại học Quốc Gia Hà Nội. 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] - Nam Việt (2010), Những câu hỏi lý thú trong thế giới hóa học, Nxb thời đại. - Bài báo khoa học của Phạm Văn Hoan – Hoàng Đình Xuân (số 393 kì 1 – 11/2016), “Phát triển cho học sinh THPT năng lực vận dụng kiến thức vào giải quyết vấn đề thông qua việc sử dụng thí nghiệm hóa học hữu cơ”, Tạp chí Giáo dục. - Bài báo khoa học của Nguyễn Thị Thu Thủy (số 397 kì 1 – 11/2017), “Đổi mới kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh hướng vào phát triển năng lực”, Tạp chí Giáo dục.

Tóm lại, tổng quan các đề tài trên chủ yếu nghiên cứu về các vấn đề đổi mới PPDH tích cực và nâng cao hiệu quả sử dụng TN trong DHHH ở trường phổ thông bao gồm các vấn đề: hệ thống các TN cần sử dụng trong chương trình THPT; hoàn thiện kĩ thuật và phương pháp tiến hành TN; sử dụng TN để khắc sâu kiến thức, rèn luyện kĩ năng; đề xuất các biện pháp sử dụng TN. Qua việc tìm hiểu các công trình khoa học cùng hướng nghiên cứu trên chúng tôi rút ra nhiều bài học bổ ích trong quá trình thực hiện luận văn của mình. Chúng tôi nhận thấy rằng, việc nghiên cứu sử dụng TNHH trong dạy học đã và đang thu hút được sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu và các GV. Tuy nhiên vấn đề phát triển NLTH cho HS trong DHHH còn chưa được quan tâm, nghiên cứu đúng mức.

Năng lực cho học sinh trung học phổ thông 1. Khái niệm chung về năng lực Khái niệm NL (compentency) có nguồn gốc Latinh: “competentia” có nghĩa là “gặp gỡ”. Ngày nay khái niệm NL được hiểu dưới nhiều cách tiếp cận khác nhau. Theo cách tiếp cận truyền thống (tiếp cận hành vi - behavioural approach) thì NL là khả năng đơn lẻ của cá nhân, được hình thành dựa trên sự lắp ghép các mảng kiến thức và kỹ năng cụ thể.

Trong thập kỷ gần đây, NL đang được nhìn nhận bằng tiếp cận tích hợp: Theo Bernd Meier, Nguyễn Văn Cường : “NL là khả năng thực hiện có trách nhiệm và hiệu quả các hành động, giải quyết các nhiệm vụ, vấn đề trong các tình huống thay đổi thuộc các lĩnh vực nghề nghiệp, xã hội hay cá nhân trên cơ sở hiểu biết, kĩ năng, kĩ xảo và kinh nghiệm cũng như sẵn sàng hành động” [7, tr 68]. Theo “Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể tháng 7/2017”: “Năng lực là thuộc tính cá nhân được hình thành, phát triển nhờ tố chất sẵn có và quá trình học 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] tập, rèn luyện, cho phép con người huy động tổng hợp các kiến thức, kỹ năng và các thuộc tính cá nhân khác như hứng thú, niềm tin, ý chí. thực hiện thành công một loại hoạt động nhất định, đạt kết quả mong muốn trong những điều kiện cụ thể”. Cấu trúc của năng lực Để hình thành và phát triển NL cần xác định các thành phần và cấu trúc của chúng.

Trong thực tế có nhiều loại NL khác nhau.Việc mô tả cấu trúc và đặc điểm của các thành phần NL cũng khác nhau. Cấu trúc chung của NL hành động được mô tả là sự kết hợp của 4 NL thành phần: NL chuyên môn, NL phương pháp, NL xã hội, NL cá thể. [4] + NL chuyên môn (Professional competency): Là khả năng thực hiện các nhiệm vụ chuyên môn cũng như khả năng đánh giá kết quả chuyên môn một cách độc lập, có phương pháp và chính xác về mặt chuyên môn. Nó đảm nhận qua việc học nội dung chuyên môn và chủ yếu gắn với khả năng nhận thức và tâm lí vận động.

+ NL phương pháp (Methodical competency): Là khả năng thực hiện những hành động có kế hoạch, định hướng mục đích trong việc giải quyết những nhiệm vụ và vấn đề. NL phương pháp bao gồm NL phương pháp chung và phương pháp chuyên môn. Trung tâm của phương pháp nhận thức những khả năng tiếp nhận, xử lí, đánh giá, truyền thụ và trình bày tri thức được tiếp nhận qua việc học phương pháp luận - giải quyết vấn đề. + NL xã hội (Social competency): Là khả năng đạt được mục tiêu trong những tình huống giao tiếp ứng xử xã hội cũng như trong những họat động khác nhau trong sự phối hợp chặt chẽ với những thành viên khác.

Nó được thu nhận qua việc học giao tiếp. + NL cá thể: đánh giá được những cơ hội phát triển cũng như những giới hạn của cá nhân, phát triển các năng khiếu, xây dựng và thực hiện kế hoạch phát triển cá nhân, những quan điểm, khái niệm chuẩn giá trị đạo đức và động cơ chi phối các thái độ và hành vi ứng xử. Nó được cá nhân tiếp nhận qua việc học cảm xúc - đạo đức và liên quan đến tư duy và hành động cá nhân tự chịu trách nhiệm. 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Mô hình bốn thành phần NL trên phù hợp với bốn trụ cột giáo dục theo UNESCO Các thành phần NL Các trụ cột giáo dục của UNESCO ↓ ↓ NL chuyên môn Học để biết ↓ ↓ NL phương pháp Học để làm ↓ ↓ NL xã hội Học để cùng chung sống ↓ ↓ NL cá thể Học để tự khẳng định Từ cấu trúc của khái niệm NL cho thấy giáo dục định hướng phát triển NL không chỉ nhằm mục tiêu phát triển NL chuyên môn bao gồm tri thức, kĩ năng chuyên môn mà còn phát triển NL phương pháp, NL xã hội và NL cá thể.

Những NL này không tách rời nhau mà có mối quan hệ chặt chẽ. NL hành động được hình thành trên cơ sở có sự kết hợp các NL này. Các năng lực chung cần hình thành và phát triển cho học sinh trong dạy học hóa học Hiện nay theo quan điểm dạy học định hướng NL, có rất nhiều NL chung cần được hình thành và phát triển cho HS trong DHHH bao gồm: NL tự học, NL giải quyết vấn đề, NL sáng tạo, NL tự quản lí, NL giao tiếp, NL họat động nhóm, NL sử dụng phương tiện trực quan và công nghệ thông tin, NL sử dụng ngôn ngữ, và NL tính toán. Các năng lực đặc thù cần hình thành cho học sinh trung học phổ thông thông qua dạy học hóa học NL đặc thù: là khả năng thực hiện các nhiệm vụ chuyên môn cũng như khả năng đánh giá kết quả chuyên môn một cách độc lập, có phương pháp và chính xác về mặt chuyên môn.

NL đặc thù (còn gọi là NL cốt lõi) là khả năng vận dụng kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm của bản thân một cách chủ động nhằm thực hiện những nhiệm vụ chuyên môn có ý nghĩa trong môi trường hoặc tình huống cụ thể, đáp ứng được yêu cầu hạn hẹp của một hoạt động như: Toán học, âm nhạc, hóa học. Có rất nhiều NL cốt lõi chuyên biệt cần hình thành cho HS qua quá trình DHHH ở trường THPT bao gồm: [1] 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] + NL sử dụng ngôn ngữ hóa học: NL sử dụng biểu tượng hóa học; NL sử dụng thuật ngữ hóa học; NL sử dụng danh pháp hóa học. + NLTHHH: NL tiến hành TN, sử dụng TN an toàn. NL quan sát, mô tả, giải thích các hiện tượng TN và rút ra một số kết luận.

NL xử lí thông tin liên quan đến TN. + NL tính toán: Tính toán theo khối lượng chất tham gia và tạo thành sau phản ứng. Tính toán theo mol chất tham gia và tạo thành sau phản ứng. Tìm ra được mối quan hệ và thiết lập được mối quan hệ giữa kiến thức hóa học với các phép toán.

Vận dụng các thuật toán để tính toán trong các bài toán hóa học. + NL GQVĐ thông qua DHHH: Phân tích được tình huống trong học tập môn hóa học; phát hiện và nêu được tình huống có vấn đề trong học tập môn hóa học.