chương 1 Qua nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn dạy học môn Hóa học ở trường THPT chúng tôi nhận thấy: Bên cạnh một số ít GV vẫn chưa vận dụng các PPDH tích cực thì nhiều GV đã vận dụng các PPDH tích cực vào dạy học Hóa học ở trường THPT trong đó có phương pháp dạy học hợp tác theo nhóm. Tuy nhiên, việc sử dụng các kĩ thật dạy học mảnh ghép, KWL, kĩ thật dạy học sơ đồ tư duy, tổ chức game show “Rung chuông vàng” trong tiết luyện tập còn rất hạn chế và đang lúng túng dẫn đến HS tương tác với nhau trong nhóm học tập còn chưa cao và chưa thật sự hiệu quả. CHƯƠNG 2: SỬ DỤNG KỸ THUẬT MẢNH GHÉP, KỸ THUẬT KWL, SƠ ĐỒ TƯ DUY, GAME SHOW RUNG CHUÔNG VÀNG TRONG DẠY HỌC CHỦ ĐỀ “AMIN, AMINO AXIT, PEPTIT VÀ PROTEIN”. MỘT SỐ GIẢI PHÁP 1.Với nhà trường: -Về phương tiện vật chất kĩ thuật phục vụ dạy và học: skkn 15 + Không gian lớp học phải thoáng rộng; đủ bàn ghế cho GV dạy, HS thảo luận nhóm và bàn ghế dễ sắp xếp.
+ Các phương tiện trình chiếu, sơ đồ biểu bảng, dụng cụ hóa chất được trang bị đầy đủ. + Đủ sách giáo khoa, tài liệu tham khảo để học sinh tự nghiên cứu. + Lớp học không nên quá đông tốt nhất là từ 25 đến 30 học sinh. - Ban giám hiệu nhà trường có kế hoạch kiểm tra: + Sự lên lớp dạy học của giáo viên; sự đổi mới phương pháp dạy học của giáo viên nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh trong giờ học.; việc thực hiện chương trình của giáo viên ( Sổ đầu bài, tiến trình vào điểm của HS trong hệ thống vnedu.); kết quả học tập của học sinh ( Điểm số của học sinh qua các bài đánh giá thường xuyên, đánh giá giữa kì và đánh giá cuối kì), để từ đó thấy được sự tiến bộ của HS trong học tập, thấy được chất lượng giáo dục của nhà trường.Với giáo viên - GV cần chuẩn bị bài dạy đầy đủ, chu đáo trước khi lên lớp.
- Giáo viên thiết kế bài dạy phải phù hợp với nội dung bài học và phù hợp với đối tượng học sinh; hệ thống bài tập có tính logic với nội dung của tiết học. - Phải nêu ra được nhiệm vụ và mục đích của cả nhóm một cách rõ ràng. - Giáo viên chia nhóm hoạt động nhóm hợp lý - Cần có kế hoạch tổ chức hoạt động hợp tác cho các nội dung cụ thể. - Phân công công việc cụ thể cho từng nhóm từng học sinh.
- Các yêu cầu đặt ra cần phù hợp với khả năng của nhóm. - Lựa chọn những bài giảng có tính hợp tác, có nội dung cần thảo luận, nhiều giả thuyết để đi đến kết luận chính xác. - Mỗi tiết học chỉ nên hoạt động nhóm từ 1 đến 3 lần - Có đủ thời gian để học sinh chuẩn bị và suy nghĩ từ 5 đến 15 phút - Khi cần tiết kiệm thời gian nên chia nhóm theo vị trí ngồi có sẵn - Để tránh sự nhàm chán sau một thời gian, nên thay đổi nhóm học tập - Nên tổ chức hoạt động nhóm thường xuyên để học sinh quen dần với hoạt động này - Khuyến khích sự tác động qua lại giữa các học sinh các nhóm - Nên đi đến các nhóm để theo dõi hoạt động, quan tâm hơn đến các nhóm có khó khăn. Phát hiện kịp thời những bế tắc, những lỗ hổng kiến thức, những điều học sinh còn băn khoăn để làm rõ skkn 16 - Dự đoán những vấn đề mà một số học sinh có thể gặp phải trong quá trình hoạt động cùng nhau và các thiệp để tăng thêm hiệu quả của nhóm hợp tác - Chuẩn bị sẵn các câu hỏi gợi mở, động viên khuyến khích kịp thời các tiến bộ dù nhỏ - Tóm tắt, tổng hợp, liên kết các ý kiến của từng nhóm thảo luận theo thứ tự để nêu bật được nội dung bài học; kiến thức, phương pháp vận dụng để giải quyết bài tập mà GV đưa ra - Tạo không khí thi đua giữa các thành viên trong nhóm và giữa các nhóm qua báo cáo, trình bày sản phẩm, kết quả bài toán… sau đó bỏ phiếu bình chọn cho phần thưởng cho nhóm được giải - Giáo viên kết hợp một cách linh hoạt với các phương pháp dạy học khác - Giáo viên sử dụng triệt để những phương tiện dạy học hiện đại - Đánh giá kết quả học tập không phải chỉ sau khi thực hiện mà còn trong quá trình kết hợp và sự tự đánh giá.
Đối với học sinh - Cần phải biết chuẩn bị bài theo hướng thảo luận nhóm, chuẩn bị các dụng cụ học tập cá nhân, nhóm… cách thức bảo quản đồ dùng, mẫu vật tranh ảnh. - Phải xác định được mục tiêu, nỗ lực vận dụng kinh nghiệm và lắng nghe ý kiến của bạn bè. - Phải tự làm quen với cách thức tự học kỹ năng xã hội và hợp tác làm việc trong nhóm. - Phải nỗ lực tự giải quyết nhiệm vụ học tập, độc lập, tự chủ, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, tránh thói dựa dẫm chây lười.
- Sau mỗi buổi thảo luận, HS biết tự nhận xét về ưu và nhược điểm của bản thân, từ đó có định hướng nghề nghiệp sau này. - Vai trò của các thành viên trong hoạt động nhóm + Cá nhân: Đọc, suy nghĩ, giải quyết nhiệm vụ; có thể trao đổi với các bạn trong nhóm về những vấn đề chưa rõ hoặc đề nghị sự trợ giúp của GV; ghi chép được những kết quả trong quá trình thực hiện nhiệm vụ học tập. - Nhóm trưởng: Thực hiện các nhiệm vụ của cá nhân, phân công các bạn giúp đỡ nhau; tổ chức cho cả nhóm thảo luận thực hiện nhiệm vụ học tập; liên hệ với GV và xin trợ giúp. - Thư kí nhóm: Thực hiện các nhiệm cá nhân, ghi chép lại những nội dung trao đổi hoặc kết quả công việc của nhóm để trao đổi với các nhóm khác hoặc chia sẻ trước lớp.
skkn 17 Năng lực của mỗi học sinh là khác nhau. Một số học sinh khá, giỏi rất năng động, sáng tạo, tích cực học tập, tiếp thu bài tốt, tham gia nhiệt tình vào tất cả các hình thức học tập. Ngược lại, học sinh yếu kém lại rất lười học, tiếp thu bài học một cách thụ động, chưa có khả năng tham gia vào một số hoạt động học tập. Có những hình thức học tập, bài tập tạo điều kiện hứng thú cho học sinh khá giỏi, nhưng số học sinh yếu kém lại không đủ khả năng tham gia tích cực.
Ngược lại, có nhiều hình thức học tập, bài tập được sự hưởng ứng nhiệt tình của của những học sinh yếu kém nhưng lại gây nhàm chán cho một số học sinh khá giỏi. Như vậy để lựa chọn hình thức phương pháp học tập, lựa chọn bài tập một cách phù hợp với các đối tượng học sinh trong lớp là việc làm cần thiết và còn nhiều sự trăn trở của mỗi giáo viên trước khi lên lớp.Tổ chức giờ học - Quy trình trong dạy học hợp tác nhóm có thể chia thành 4 bước cơ bản sau Bước 1: Chia nhóm ngẫu nhiên theo chủ định phụ thuộc vào mục đích của việc hoạt động nhóm. Có nhiều cách chia nhóm khác nhau, tùy vào hoàn cảnh cụ thể mà giáo viên áp dụng như: Nhóm theo khu vực gia đình ở của học sinh; nhóm theo trình độ năng lực của học sinh; nhóm theo sở thích bạn bè; nhóm theo cấu trúc tổ chức của lớp như tổ; nhóm theo chỗ ngồi hay chọn một nhóm hỗn hợp có đủ thành phần học sinh giỏi, khá, trung bình, yếu; nhóm được chia theo ngẫu nhiên… Lưu ý đến kích cỡ nhóm, tùy thuộc vào nhiệm vụ và yêu cầu cần đạt mà giáo viên quyết định số người tham gia trong một nhóm. Thời gian hoạt động nhóm cũng ảnh hưởng đến việc chia nhóm, nếu thời gian cần cho hoạt động nhóm nhắn thì nhóm nhỏ ít học sinh sẽ có hiệu quả hơn nhóm lớn.
Một nhóm có khoảng từ 2 đến 6 học sinh là đạt hiệu quả nhất. Sau khi chia nhóm, học sinh phải chủ động hình thành nhóm và bầu ra một trưởng nhóm có vai trò điều hành nhóm trong suốt thời gian hoạt động nhóm và một thư kí để ghi chép lại những hoạt động của nhóm. Bước 2: Giao nhiệm vụ - Giao nhiệm vụ phải cụ thể, rõ ràng. Giáo viên có thể sử dụng câu hỏi mở hay đóng tùy vào nội dung yêu cầu và thường được sử dụng theo hình thức phiếu học tập để học sinh hiểu và nắm rõ nhiệm vụ.
Giáo viên cần hướng dẫn học sinh cách thực hiện, cách hợp tác với thành viên khác, cung cấp tài liệu cho học sinh nếu cần thiết… - Giáo viên cần quy định rõ thời gian hoàn thành nhiệm vụ đủ để học sinh di chuyển và thảo luận, đồng thời học sinh chủ động phân bố thời gian phù hợp với công việc. - Giáo viên cần phổ biến cách đánh giá, chấm điểm cá nhân và nhóm cho học sinh nắm rõ, việc làm này sẽ tránh được sự ỷ lại của một số thành viên lười biếng. skkn 18 Bước 3: Làm việc trong nhóm Tùy theo cấu trúc hoạt động hợp tác mà giáo viên hay nhóm trưởng sẽ phân việc cụ thể cho mỗi thành viên. Nếu nhiệm vụ của nhóm được chia thành các mảng nhỏ thì mỗi thành viên phải nỗ lực hoàn thành phần việc của mình, sau thời gian làm việc cá nhân kết thúc sẽ chuyển nhanh sang phần làm việc trong nhóm là thảo luận, chia sẻ thông tin, kiến thức để giải quyết nhiệm vụ được giao.
Nếu nhiệm vụ nhóm là một vấn đề không cần chia nhỏ, không có thời gian cho cá nhân làm việc riêng thì việc thảo luận, lấy ý kiến được tiến hành trực tiếp và khi đó nhóm trưởng có vai trò đôn đốc, hướng dẫn cũng như tạo môi trường làm việc cởi mở thân thiện cho cả nhóm, thư kí có trách nhiệm ghi chép tất cả các ý kiến, ý tưởng của các thành viên. Tóm lại, hoạt động làm việc nhóm diễn ra dưới hình thức và thứ tự như thế nào thì công việc của các thành viên là tìm kiếm thông tin, tài liệu cố gắng hiểu được vấn đề, sau đó là sự chia sẻ hiểu biết với các thành viên còn lại và cuối cùng nhóm phải tổng hợp, phân tích các ý kiến, phù hợp hay không để giải quyết nhiệm vụ được giao.