Luận văn thạc sĩ phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh thông qua dạy học chương oxi lưu huỳnh hóa học 10

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh qua dạy học chương oxi lưu huỳnh hóa học 10.

• Tác giả: Hoàng Văn Cường
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Đức Dũng
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Hóa học
• Đề tài: Phát Triển Năng Lực Giải Quyết Vấn Đề Cho Học Sinh Hóa 10
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ VÀ SÁNG TẠO CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC HÓA HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
• 1.1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Định hướng đổi mới phương pháp dạy học hóa học ở trường THPT
• 1.3. Năng lực và phát triển năng lực cho học sinh Trung học phổ thông
• 1.4. Năng lực của học sinh Trung học phổ thông
• 1.5. Phát triển một số năng lực đặc thù cho học sinh trong dạy học hóa học
• 1.6. Các phương pháp đánh giá năng lực
• 1.7. Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo
• 1.7.1. Khái niệm năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo
• 1.7.2. Cấu trúc và biểu hiện của năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo
• 1.7.3. Nguyên tắc và biện pháp phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh
• 1.8. Một số phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực góp phần phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh trung học phổ thông
• 1.8.1. Một số phương pháp dạy học tích cực
• 1.8.2. Một số kĩ thuật dạy học tích cực
• 1.9. Thực trạng sử dụng phương pháp dạy học tích cực và phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh trong dạy học hóa học ở một số trường phổ thông tỉnh Nam Định
• 1.9.1. Mục tiêu điều tra
• 1.9.2. Nhiệm vụ điều tra
• 1.9.3. Đối tượng điều tra
• 1.9.4. Phân tích kết quả
• 1.10. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ VÀ SÁNG TẠO CHO HỌC SINH THÔNG QUA DẠY HỌC CHƯƠNG OXI – LƯU HUỲNH – HÓA HỌC 10
• 2.1. Mục tiêu và cấu trúc chương Oxi – Lưu huỳnh – Hóa học 10
• 2.2. Mục tiêu chương Oxi – Lưu huỳnh – Hóa học 10
• 2.3. Cấu trúc phân phối chương Oxi – Lưu huỳnh – Hóa học 10
• 2.4. Một số điểm cần chú ý về nội dung và phương pháp dạy học chương Oxi – Lưu huỳnh – Hóa học 10
• 2.5. Định hướng và quy trình dạy học nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh
• 2.5.1. Quy trình
• 2.6. Một số biện pháp phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh trong dạy học chương Oxi – Lưu huỳnh – Hóa học 10
• 2.6.1. Sử dụng dạy học giải quyết vấn đề nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh
• 2.6.2. Sử dụng dạy học dự án nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh
• 2.6.3. Sử dụng bài tập hóa học chương Oxi – Lưu huỳnh – Hóa học 10 theo định hướng phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh
• 2.7. Thiết kế một số bài dạy theo hướng phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh thông qua dạy chương Oxi – Lưu huỳnh – Hóa học 10
• 2.7.1. Giáo án dạy học dự án “Ozon và sức khoẻ con người”
• 2.7.2. Giáo án bài: Axit sunfuric và muối sunfat
• 2.7.3. Giáo án luyện tập Oxi – Lưu huỳnh
• 2.8. Thiết kế bộ công cụ đánh giá năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo của học sinh trong dạy học hóa học
• 2.8.1. Cơ sở để thiết kế bộ công cụ đánh giá năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo
• 2.8.2. Thiết kế bảng kiểm quan sát đánh giá mức độ phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh
• 2.8.3. Thiết kế phiếu đánh giá sản phẩm dự án của nhóm học sinh
• 2.8.4. Thiết kế bài kiểm tra
• 2.9. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Nội dung thực nghiệm sư phạm
• 3.4. Đối tượng thực nghiệm
• 3.5. Kế hoạch thực nghiệm
• 3.6. Tiến hành thực nghiệm
• 3.7. Kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.8. Phương pháp xử lí và đánh giá kết quả thực nghiệm
• 3.9. Kết quả bài kiểm tra trước tác động
• 3.10. Kết quả phân tích phiếu hỏi, bảng kiểm quan sát
• 3.11. Kết quả bài kiểm tra và xử lí kết quả thực nghiệm
• 3.12. Phân tích kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.13. Tiểu kết chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh hóa 10

Phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh hóa 10 là một trong những mục tiêu quan trọng trong giáo dục hiện đại. Năng lực này không chỉ giúp học sinh hiểu sâu hơn về kiến thức hóa học mà còn rèn luyện kỹ năng tư duy phản biện và sáng tạo. Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực sẽ tạo điều kiện cho học sinh phát triển năng lực này một cách hiệu quả.

1.1. Khái niệm năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục

Năng lực giải quyết vấn đề (GQVĐ) là khả năng của học sinh trong việc nhận diện, phân tích và tìm ra giải pháp cho các vấn đề thực tiễn. Điều này bao gồm việc áp dụng kiến thức hóa học vào các tình huống cụ thể, từ đó phát triển tư duy logic và sáng tạo.

1.2. Tầm quan trọng của năng lực GQVĐ trong học tập

Năng lực GQVĐ không chỉ giúp học sinh vượt qua các bài kiểm tra mà còn trang bị cho các em kỹ năng cần thiết trong cuộc sống. Học sinh có khả năng GQVĐ tốt sẽ tự tin hơn trong việc đối mặt với các thách thức trong học tập và công việc sau này.

II. Những thách thức trong việc phát triển năng lực GQVĐ cho học sinh hóa 10

Mặc dù việc phát triển năng lực GQVĐ cho học sinh hóa 10 là cần thiết, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Các giáo viên thường gặp khó khăn trong việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực, và học sinh có thể thiếu động lực để tham gia vào các hoạt động học tập chủ động.

2.1. Khó khăn trong việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực

Nhiều giáo viên vẫn quen với phương pháp giảng dạy truyền thống, dẫn đến việc khó khăn trong việc chuyển đổi sang các phương pháp dạy học tích cực. Điều này ảnh hưởng đến khả năng phát triển năng lực GQVĐ của học sinh.

2.2. Thiếu động lực học tập từ phía học sinh

Học sinh có thể cảm thấy chán nản với các bài học hóa học nếu không thấy được sự liên quan giữa kiến thức và thực tiễn. Việc thiếu động lực này có thể cản trở quá trình phát triển năng lực GQVĐ.

III. Phương pháp dạy học tích cực để phát triển năng lực GQVĐ cho học sinh hóa 10

Để phát triển năng lực GQVĐ cho học sinh hóa 10, việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực là rất quan trọng. Các phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách chủ động mà còn khuyến khích sự sáng tạo và tư duy phản biện.

3.1. Dạy học giải quyết vấn đề

Phương pháp dạy học giải quyết vấn đề (DH GQVĐ) khuyến khích học sinh tham gia vào quá trình học tập thông qua việc giải quyết các tình huống thực tiễn. Điều này giúp học sinh phát triển khả năng phân tích và đưa ra giải pháp.

3.2. Dạy học dự án

Dạy học dự án là một phương pháp hiệu quả để phát triển năng lực GQVĐ. Học sinh sẽ làm việc theo nhóm để thực hiện các dự án liên quan đến hóa học, từ đó rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm và tư duy sáng tạo.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về năng lực GQVĐ trong dạy học hóa 10

Nghiên cứu cho thấy việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực đã mang lại kết quả tích cực trong việc phát triển năng lực GQVĐ cho học sinh hóa 10. Học sinh không chỉ cải thiện điểm số mà còn thể hiện sự hứng thú hơn với môn học.

4.1. Kết quả từ thực nghiệm sư phạm

Thực nghiệm sư phạm cho thấy học sinh tham gia vào các hoạt động học tập tích cực có sự cải thiện rõ rệt về năng lực GQVĐ. Các em có khả năng áp dụng kiến thức vào thực tiễn tốt hơn.

4.2. Phản hồi từ học sinh và giáo viên

Phản hồi từ học sinh cho thấy các em cảm thấy hứng thú hơn với môn hóa học khi được tham gia vào các hoạt động học tập chủ động. Giáo viên cũng nhận thấy sự tiến bộ trong khả năng GQVĐ của học sinh.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai cho năng lực GQVĐ trong dạy học hóa 10

Việc phát triển năng lực GQVĐ cho học sinh hóa 10 là một quá trình liên tục và cần sự nỗ lực từ cả giáo viên và học sinh. Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các phương pháp dạy học mới để nâng cao chất lượng giáo dục.

5.1. Đề xuất các biện pháp cải tiến

Cần có các biện pháp cải tiến trong việc đào tạo giáo viên về các phương pháp dạy học tích cực, từ đó giúp họ tự tin hơn trong việc áp dụng vào thực tiễn.

5.2. Tăng cường sự hợp tác giữa nhà trường và phụ huynh

Sự hợp tác giữa nhà trường và phụ huynh là rất quan trọng trong việc phát triển năng lực GQVĐ cho học sinh. Phụ huynh cần được thông tin và tham gia vào quá trình học tập của con em mình.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh thế kỷ 21 với nền kinh tế tri thức và sự phát triển mạnh mẽ của khoa học kỹ thuật, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo (NL GQVĐ&ST) trở thành yếu tố then chốt giúp học sinh (HS) làm chủ kiến thức và thích ứng với cuộc sống. Theo ước tính, việc phát triển NL này trong giáo dục phổ thông tại Việt Nam còn nhiều hạn chế, đặc biệt trong môn Hóa học ở bậc Trung học phổ thông (THPT). Luận văn tập trung nghiên cứu phát triển NL GQVĐ&ST cho HS thông qua dạy học chương Oxi – Lưu huỳnh – Hóa học lớp 10 tại hai trường THPT Tô Hiến Thành và Thịnh Long, tỉnh Nam Định trong năm học 2016-2017.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm sử dụng các phương pháp dạy học tích cực như dạy học giải quyết vấn đề (GQVĐ), dạy học dự án (DHDA) và bài tập hóa học (BTHH) để phát triển NL GQVĐ&ST cho HS, qua đó nâng cao chất lượng dạy học môn Hóa học. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào chương trình Oxi – Lưu huỳnh – Hóa học 10, với đối tượng là HS và giáo viên (GV) của hai trường THPT nêu trên. Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc góp phần đổi mới phương pháp dạy học, phát triển năng lực cốt lõi cho HS, đồng thời cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn cho GV trong việc tổ chức dạy học tích cực, nâng cao hiệu quả giáo dục.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình giáo dục hiện đại nhằm phát triển NL cho HS, trong đó có:

• Lý thuyết năng lực: NL được hiểu là khả năng thực hiện có trách nhiệm và hiệu quả các hành động trong các tình huống thay đổi, bao gồm kiến thức, kỹ năng, thái độ và động cơ hành động. Cấu trúc NL gồm bốn thành phần: chuyên môn, phương pháp, xã hội và cá thể.

• Lý thuyết dạy học tích cực: Nhấn mạnh vai trò của HS trong việc tự khám phá, vận dụng kiến thức và phát triển NL thông qua các hoạt động học tập chủ động, hợp tác và sáng tạo.

• Mô hình phát triển NL GQVĐ&ST: NL GQVĐ&ST được cấu trúc thành các năng lực thành phần như nhận ra ý tưởng mới, phát hiện và làm rõ vấn đề, đề xuất và lựa chọn giải pháp, thực hiện và đánh giá giải pháp, cùng với tư duy độc lập.

Các khái niệm chuyên ngành quan trọng bao gồm: dạy học giải quyết vấn đề, dạy học dự án, bài tập hóa học theo định hướng phát triển năng lực, kỹ thuật dạy học tích cực (động não, sơ đồ tư duy, kỹ thuật 5W1H).

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Luận văn sử dụng dữ liệu thu thập từ khảo sát 35 GV Hóa học và 159 HS tại hai trường THPT Tô Hiến Thành và Thịnh Long, tỉnh Nam Định. Ngoài ra, dữ liệu được bổ sung từ các tài liệu nghiên cứu, văn bản pháp luật như Nghị quyết số 29-NQ/TƯ (2013) và Luật Giáo dục sửa đổi (2005).

• Phương pháp phân tích: Kết hợp phương pháp nghiên cứu lý luận (phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa) và thực tiễn (điều tra, quan sát, phỏng vấn, thực nghiệm sư phạm). Phân tích số liệu sử dụng toán xác suất thống kê để đánh giá mức độ vận dụng phương pháp dạy học tích cực và sự phát triển NL GQVĐ&ST.

• Timeline nghiên cứu: Khảo sát GV vào tháng 1/2017, khảo sát HS vào tháng 2/2017, thực nghiệm sư phạm trong năm học 2016-2017.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: 35 GV và 159 HS được chọn theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện tại các trường THPT đại diện cho tỉnh Nam Định.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Mức độ vận dụng phương pháp dạy học tích cực của giáo viên: Có tới 57,14% GV thỉnh thoảng sử dụng dạy học GQVĐ, 8,57% ít khi sử dụng; đối với DHDA, 62,86% GV ít khi sử dụng và 8,57% chưa bao giờ áp dụng. Kỹ thuật dạy học tích cực được sử dụng thỉnh thoảng bởi 34,28% GV, ít khi bởi 22,86%.

2. Đánh giá nội dung kiến thức SGK Hóa học 10: 65,71% GV đồng ý nội dung SGK theo chuẩn kiến thức và kỹ năng; tuy nhiên, 20% GV không đồng ý và 14,23% hoàn toàn không đồng ý về tính liên hệ thực tiễn của SGK. 17,14% GV không đồng ý SGK tạo hứng thú học tập cho HS.

3. Phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho HS: 40% GV thỉnh thoảng quan tâm, 37,14% ít quan tâm đến việc phát triển NL GQVĐ&ST cho HS qua dạy học.

4. Thực trạng năng lực học sinh: 78,84% HS thường xuyên xác định được vấn đề học tập; tuy nhiên, chỉ 22,01% HS thường xuyên lập kế hoạch giải quyết vấn đề, 42,14% tự thực hiện nhiệm vụ học tập độc lập, và chỉ 22,64% vận dụng kiến thức để giải quyết vấn đề đơn giản trong cuộc sống.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy việc vận dụng các phương pháp dạy học tích cực, đặc biệt là DHDA và dạy học GQVĐ, còn hạn chế trong thực tế giảng dạy môn Hóa học tại các trường THPT tỉnh Nam Định. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng phát triển NL GQVĐ&ST của HS. So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, việc thiếu sự đổi mới phương pháp dạy học là nguyên nhân chính khiến HS chưa phát huy được năng lực tư duy sáng tạo và giải quyết vấn đề.

Biểu đồ thể hiện tỷ lệ GV sử dụng các phương pháp tích cực và mức độ phát triển NL GQVĐ&ST của HS sẽ minh họa rõ nét sự chênh lệch giữa kỳ vọng và thực tế. Bảng phân tích điểm kiểm tra trước và sau tác động của các biện pháp dạy học tích cực cũng cho thấy sự cải thiện rõ rệt về năng lực của HS khi áp dụng đúng phương pháp.

Ý nghĩa của nghiên cứu là làm rõ vai trò của việc đổi mới phương pháp dạy học trong phát triển năng lực cốt lõi cho HS, đồng thời cung cấp cơ sở khoa học để GV có thể áp dụng hiệu quả các phương pháp tích cực trong dạy học môn Hóa học.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên: Tổ chức các khóa tập huấn về dạy học GQVĐ, DHDA và kỹ thuật dạy học tích cực nhằm nâng cao năng lực sư phạm cho GV. Mục tiêu đạt 80% GV được đào tạo trong vòng 1 năm, do Sở Giáo dục và Đào tạo chủ trì.

2. Xây dựng và áp dụng bộ công cụ đánh giá năng lực GQVĐ&ST: Thiết kế các phiếu quan sát, bảng kiểm tra và bài tập đánh giá năng lực HS theo chuẩn mới. Thực hiện thí điểm trong 2 học kỳ tiếp theo tại các trường THPT nghiên cứu.

3. Phát triển bài giảng và tài liệu dạy học tích cực: Soạn thảo và phổ biến các giáo án mẫu theo hướng phát triển NL GQVĐ&ST trong chương Oxi – Lưu huỳnh – Hóa học 10. Thời gian hoàn thành trong 6 tháng, do nhóm nghiên cứu phối hợp với GV chủ nhiệm.

4. Khuyến khích HS tham gia các hoạt động học tập dự án và giải quyết vấn đề thực tiễn: Tổ chức các câu lạc bộ khoa học, dự án nghiên cứu nhỏ nhằm tạo môi trường thực hành và phát triển năng lực sáng tạo cho HS. Mục tiêu tăng 30% HS tham gia hoạt động trong năm học tiếp theo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên bộ môn Hóa học THPT: Nhận được hướng dẫn cụ thể về phương pháp dạy học tích cực, cách thiết kế bài giảng và đánh giá năng lực HS, giúp nâng cao hiệu quả giảng dạy.

2. Nhà quản lý giáo dục và cán bộ đào tạo: Có cơ sở khoa học để xây dựng chính sách bồi dưỡng GV, đổi mới chương trình và phương pháp dạy học theo hướng phát triển năng lực.

3. Sinh viên sư phạm Hóa học: Tài liệu tham khảo quý giá để hiểu rõ về lý luận và thực tiễn đổi mới phương pháp dạy học, phát triển năng lực cho HS.

4. Các nhà nghiên cứu giáo dục: Cung cấp dữ liệu thực nghiệm và mô hình nghiên cứu về phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo trong dạy học môn Hóa học.

Câu hỏi thường gặp

1. Phương pháp dạy học giải quyết vấn đề là gì?
   Dạy học GQVĐ là phương pháp đặt HS vào tình huống có vấn đề, kích thích tư duy và khả năng tự tìm giải pháp. Ví dụ, HS được giao nhiệm vụ phân tích tính chất hóa học của oxi dựa trên cấu tạo nguyên tử.

2. Làm thế nào để đánh giá năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo của HS?
   Đánh giá kết hợp quan sát, bài kiểm tra, tự đánh giá và đánh giá đồng đẳng. Ví dụ, sử dụng phiếu quan sát trong quá trình HS thực hiện dự án về ozon và sức khỏe con người.

3. Tại sao dạy học dự án lại hiệu quả trong phát triển năng lực?
   DHDA giúp HS kết hợp lý thuyết và thực hành, tự lập kế hoạch và tạo sản phẩm cụ thể, từ đó phát triển tư duy sáng tạo và kỹ năng giải quyết vấn đề.

4. Những khó khăn phổ biến khi GV áp dụng phương pháp tích cực là gì?
   GV thường thiếu kinh nghiệm, thời gian chuẩn bị bài giảng dài, và chưa quen với vai trò hướng dẫn thay vì truyền thụ kiến thức.

5. Làm sao để HS vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn?
   Thông qua các bài tập gắn với bối cảnh thực tế, ví dụ như phân tích nguyên nhân ô nhiễm không khí và đề xuất giải pháp bảo vệ môi trường dựa trên kiến thức về oxi và lưu huỳnh.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho HS trong dạy học môn Hóa học, đặc biệt qua chương Oxi – Lưu huỳnh – Hóa học 10.
• Kết quả khảo sát cho thấy việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực còn hạn chế, ảnh hưởng đến sự phát triển năng lực của HS.
• Đã xây dựng và đề xuất các biện pháp sư phạm cụ thể nhằm phát triển NL GQVĐ&ST cho HS, đồng thời thiết kế bộ công cụ đánh giá năng lực phù hợp.
• Thực nghiệm sư phạm tại hai trường THPT cho thấy tính khả thi và hiệu quả của các biện pháp đề xuất.
• Khuyến nghị tiếp tục bồi dưỡng GV, phát triển tài liệu dạy học tích cực và mở rộng áp dụng trong các trường THPT khác.

Next steps: Triển khai đào tạo GV, hoàn thiện bộ công cụ đánh giá, nhân rộng mô hình dạy học tích cực trong năm học tiếp theo.

Call to action: Các nhà giáo dục và quản lý cần phối hợp để đổi mới phương pháp dạy học, tạo điều kiện phát triển toàn diện năng lực cho HS, đáp ứng yêu cầu giáo dục hiện đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận văn 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] gồm ba chƣơng. Cơ sở lí luận và thực tiễn về phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh trong dạy học hóa học ở trƣờng THPT. Phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh thông qua dạy học chƣơng Oxi - Lƣu huỳnh - Hóa học 10. Thực nghiệm sƣ phạm.

CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ VÀ SÁNG TẠO CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC HÓA HỌC Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu Tại hầu hết các quốc gia có nền giáo dục tiên tiến trên thế giới, dạy học tích cực là một trong những quan điểm chủ đạo để phát triển chƣơng trình giáo dục. Hiện nay, tại Việt Nam đã có một số công trình khoa học nghiên cứu về NL GQVĐ, NL sáng tạo cho HS trong DHHH nhƣ: - Đỗ Hƣơng Trà, Nguyễn Văn Biên, Trần Khánh Ngọc, Trần Trung Ninh, Trần Thị Thanh Thủy, Nguyễn Công Khanh, Nguyễn Vũ Bích Hiền [23] nghiên cứu việc dạy học tích hợp để phát triển các NL cho HS. - Nông Thị Thúy [24] đã nghiên cứu việc phát triển NL GQVĐ cho HS thông qua dạy học phần dẫn xuất hiđrocacbon ở lớp 11 chƣơng trình nâng cao.

- Dƣơng Thị Hồng Hạnh [17] nghiên cứu việc phát triển NL GQVĐ cho HS thông qua dạy học chƣơng điện li - Hóa học 11 nâng cao. - Bùi Quốc Hùng [18] nghiên cứu việc phát triển NL phát hiện và GQVĐ cho 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] HS THPT thông qua tuyển chọn, xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập (HTBT) chƣơng Cacbon – Silic – Hóa học 11. - Lê Vân Anh [1] thông qua việc lựa chọn, xây dựng và sử dụng BTHH phần kiến thức hóa học cơ sở chung để phát triển NL phát hiện và GQVĐ cho HS trƣờng THPT. - Lê Thị Hồng Vân [30] nghiên cứu việc phát triển NL sáng tạo cho HS giỏi thông qua HTBT hữu cơ có nhóm chức - Hóa học 11 nâng cao ở trƣờng THPT.

- Nguyễn Thị Tùng Điệp [14] nghiên cứu đề xuất một số biện pháp phát triển NL sáng tạo của HS thông qua BTHH vô cơ (phần phi kim lớp 10). - Các tác giả Nguyễn Văn Quang [21] và Trang Quang Vinh [31] đã có bài báo khoa học về kết quả nghiên cứu phát triển NL sáng tạo và NL GQVĐ cho HS thông qua một số dạng BTHH. Nhƣ vậy, đã có một số công trình khoa học nghiên cứu về phát triển NL cho HS nhƣng chƣa có đề tài nghiên cứu về phát triển NL GQVĐ&ST cho HS trong dạy học chƣơng Oxi - Lƣu huỳnh - Hóa học 10. Điều đó chứng tỏ việc lựa chọn đề tài của chúng tôi là cần thiết, có ý nghĩa khoa học và thực tiễn trong việc đổi mới PPDH để nâng cao chất lƣợng DHHH ở trƣờng THPT.

Định hƣớng đổi mới phƣơng pháp dạy học hóa học ở trƣờng THPT Nghị quyết hội nghị Trung ƣơng 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo nêu rõ: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phƣơng pháp dạy và học theo hƣớng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của ngƣời học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc. Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để ngƣời học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển NL. Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học” [2].

Để thực hiện tốt mục tiêu về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo theo Nghị quyết số 29-NQ/TW, GV cần có nhận thức đúng 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] về bản chất của đổi mới PPDH theo định hƣớng phát triển NL ngƣời học và một số biện pháp đổi mới PPDH theo hƣớng này. Theo [3], [9], [10], trong chƣơng trình giáo dục giai đoạn hiện nay, việc đổi mới PPDH các môn học nói chung và môn Hoá học nói riêng đã và đang thực hiện bƣớc chuyển từ chƣơng trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận NL của ngƣời học, từ chỗ quan tâm đến việc HS học đƣợc cái gì, nội dung gì đến chỗ quan tâm HS vận dụng đƣợc cái gì qua việc học. Để đảm bảo thực hiện đƣợc điều này, QTDH phải đƣợc thực hiện chuyển từ PPDH theo lối "truyền thụ một chiều" sang dạy cách học, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành NL và phẩm chất. Trong đó việc tăng cƣờng học tập trong nhóm, đổi mới quan hệ GV - HS theo hƣớng hợp tác có ý nghĩa quan trọng nhằm phát triển NL xã hội.

Bên cạnh việc học tập những tri thức và kỹ năng riêng lẻ của các môn học chuyên môn cần bổ sung các chủ đề học tập tích hợp liên môn nhằm phát triển NL giải quyết các vấn đề khó, vấn đề phức hợp. Phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động của ngƣời học, hình thành và phát triển NL tự học (sử dụng sách giáo khoa (SGK), nghe, ghi chép, tìm kiếm thông tin.), trên cơ sở đó trau dồi các phẩm chất linh hoạt, độc lập, sáng tạo của tƣ duy. Có thể chọn lựa một cách linh hoạt các phƣơng pháp chung và phƣơng pháp đặc thù của môn học để thực hiện. Tuy nhiên dù sử dụng bất kỳ phƣơng pháp nào cũng phải đảm bảo đƣợc nguyên tắc “HS tự mình hoàn thành nhiệm vụ nhận thức với sự tổ chức, hƣớng dẫn của GV”.

Việc sử dụng PPDH cần gắn chặt với các hình thức tổ chức dạy học. Tuỳ theo mục tiêu, nội dung, đối tƣợng và điều kiện cụ thể mà có các hình thức tổ chức thích hợp nhƣ học cá nhân, học nhóm, học trong lớp, học ở ngoài lớp…. Cần chuẩn bị tốt về phƣơng pháp đối với các giờ thực hành để đảm bảo yêu cầu rèn luyện kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn, nâng cao hứng thú cho ngƣời học. Cần tăng cƣờng sử dụng các thiết bị dạy học môn học tối thiểu đã qui định.

Có thể sử dụng các đồ dùng dạy học tự làm nếu xét thấy cần thiết với nội dung học và 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] phù hợp với đối tƣợng HS. Việc đổi mới PPDH theo định hƣớng phát triển NL thể hiện cần phải thực hiện qua các đặc trƣng nhƣ sau [10]: Một, dạy học thông qua tổ chức liên tiếp các hoạt động học tập, giúp HS tự khám phá những điều chƣa biết chứ không thụ động tiếp thu những tri thức đƣợc sắp đặt sẵn. GV là ngƣời tổ chức và chỉ đạo HS tiến hành các hoạt động học tập phát hiện kiến thức mới, vận dụng sáng tạo kiến thức đã biết vào các tình huống học tập hoặc tình huống thực tiễn… Hai, chú trọng rèn luyện cho HS biết khai thác SGK và các tài liệu học tập, biết cách tự tìm lại những kiến thức đã có, suy luận để tìm tòi và phát hiện kiến thức mới. Định hƣớng cho HS cách tƣ duy nhƣ phân tích, tổng hợp, đặc biệt khái quát hoá, … để dần hình thành và phát triển tiềm năng sáng tạo.

Ba, tăng cƣờng phối hợp học tập cá thể với học tập hợp tác, lớp học trở thành môi trƣờng giao tiếp GV - HS và HS - HS nhằm vận dụng sự hiểu biết và kinh nghiệm của từng cá nhân, của tập thể trong giải quyết các nhiệm vụ học tập chung. Bốn, chú trọng đánh giá kết quả học tập theo mục tiêu bài học trong suốt tiến trình dạy học thông qua hệ thống câu hỏi, bài tập (đánh giá lớp học). Chú trọng phát triển kỹ năng tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau của HS với nhiều hình thức nhƣ theo lời giải/đáp án mẫu, theo hƣớng dẫn, hoặc tự xác định tiêu chí để có thể phê phán, tìm đƣợc nguyên nhân và nêu cách sửa chữa các sai sót. Trong dạy học hiện nay, việc định hƣớng đổi mới PPDH cần chú trọng vào một số nội dung sau [10]: * Tăng cƣờng đổi mới các PPDH: Cải tiến các PPDH truyền thống; Kết hợp đa dạng các PPDH; Vận dụng dạy học GQVĐ; Vận dụng dạy học tình huống; Vận dụng dạy học định hƣớng hành động (DHDA); Tăng cƣờng sử dụng các phƣơng tiện dạy học và công nghệ thông tin hợp lí hỗ trợ cho quá trình dạy và học; Sử dụng các kĩ thuật dạy học phát huy tính tích cực và sáng tạo; Sử dụng các PPDH đặc thù của bộ môn cần đƣợc chú trọng; Bồi dƣỡng phƣơng pháp học tập tích cực cho HS.

8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] * Tăng cƣờng một số PPDH đặc trƣng bộ môn hóa học: Sử dụng thí nghiệm và các phƣơng tiện trực quan khác trong DHHH; Tăng cƣờng xây dựng và sử dụng BTHH theo định hƣớng phát triển NL cho HS. Theo định hƣớng trên đề tài đã chú trọng vào việc sử dụng các PPDH tích cực nhƣ: Dạy học GQVĐ, DHDA, các KTDH, sử dụng BTHH GQVĐ, BT gắn với bối cảnh thực tiễn nhằm phát triển NL GQVĐ&ST cho HS thông qua dạy học. Năng lực và phát triển năng lực cho học sinh Trung học phổ thông 1. Khái niệm năng lực NL là một khái niệm đƣợc đề cập đến trong nhiều tài liệu nghiên cứu về giáo dục trong và ngoài nƣớc theo những cách tiếp cận khác nhau.

Theo Bernd Meier và Nguyễn Văn Cƣờng [3]: “NL là khả năng thực hiện có trách nhiệm và hiệu quả các hành động, giải quyết các nhiệm vụ, vấn đề trong các tình huống thay đổi thuộc các lĩnh vực nghề nghiệp, xã hội hay cá nhân trên cơ sở hiểu biết, kĩ năng, kĩ xảo và kinh nghiệm cũng nhƣ sẵn sàng hành động”. Theo [29]: “NL là tổ hợp các thuộc tính độc đáo của cá nhân, phù hợp với những yêu cầu của một hoạt động nhất định, đảm bảo cho hoạt động đó có kết quả”. Theo cách tiếp cận tích hợp, F. Weinert (2001) cho rằng “NL của HS là sự kết hợp hợp lí kiến thức, kĩ năng và sự sẵn sàng tham gia để cá nhân hành động có trách nhiệm và biết phê phán tích cực hướng tới giải pháp cho các vấn đề”.

Khái niệm NL đƣợc dùng trong chƣơng trình giáo dục của Québec: “NL là một khả năng hành động hiệu quả bằng sự cố gắng dựa trên nhiều nguồn lực.