phần mở đầu, phần nội dung, phần kết luận và kiến nghị. Phần nội dung gồm 3 chương: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về việc phát triển kỹ năng đọc thơ diễn cảm cho trẻ 5 – 6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với TPVH tại trường mầm non. Chƣơng 2 : Thực trạng việc phát triển kỹ năng đọc thơ diễn cảm cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với TPVH tại trường mầm non Hoa Ban. Chƣơng 3:Biện Pháp phát triển kĩ năng đọc thơ diễn cảm cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với TPVH và thực nghiệm sư phạm.
6 NỘI DUNG CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VIỆC PHÁT TRIỂN KỸ NĂNG ĐỌC THƠ DIỄN CẢM CHO TRẺ 5 – 6 TUỔI THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG LÀM QUEN VỚI TPVH TẠI TRƢỜNG MN 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề Đọc diễn cảm đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển các năng lực văn học của trẻ, phát triển cho các em khả năng thể hiện tác phẩm văn học trong việc đọc phù hợp với sự hiểu biết của mình. Đọc diễn cảm đã trở thành một nội dung cần đạt tới tại các trường mầm non. Bước đầu nghiên cứu về việc “phát triễn kỹ năng đọc thơ diễn cảm cho trẻ 5 -6 tuổi” chúng tôi đã nhận thấy có rất nhiều tài liệu và giáo trình nghiên cứu về việc đọc diễn cảm , nhưng đi sâu nghiên cứu về việc phát triển kỹ năng đọc diễn cảm cho trẻ còn ít.
Các nghiên cứu nƣớc ngoài Nổi bật nhất là công trình nghiên cứu của hai tác giả người Nga MK.Septsenko “ Đọc và kể chuyện văn học ở vườn trẻ” do Lê Đức Mẫn dịch, xuất bản năm 1987. Nội dung chính của công trình là đề cập tới nghệ thuật đọc diễn cảm của văn bản, vai trò của ngôn ngữ nghệ thuật trong việc giáo dục trẻ. Ngoài ra, tác giả còn đề cập tới những thủ thuật cơ bản khi đọc và kể chuyện văn học ở trường mầm non. Đây là tài liệu bồi dưỡng giáo viên giúp giáo viên có những cơ sở lý luận trong việc đọc các thể loại tác phẩm văn học của trẻ.
Các nghiên cứu trong nƣớc Ở Việt Nam những năm gần đây, việc rèn luyện kĩ năng đọc diễn cảm cho trẻ cũng được nhiều nhà khao học, nhà giáo dục quan tâm. Điều đó thể hiện ở việc nhiều tài liệu nghiên cứu được ra đời. Tiêu biểu là công trình “ Giáo trình phương pháp cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học”. Trong công trình hai tác giả Lã Thị Bắc Lý và Nguyễn Thị Ánh Tuyết đã đề cập khá tỉ mỉ nghệ thuật đọc và kể chuyện diễn cảm, các thủ thuật cơ bản của việc đọc diễn cảm các tác phẩm văn học.
Công trình “ Phương pháp cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học” của Nguyễn Thị Tuyết Nhung và Phạm Thị Việt, hai tác giả cũng đã đề cập tới phương pháp 7 đọc, kể diễn cảm các tác phẩm văn học, các yêu cầu và thủ thuật cơ bản khi đọc và kể chuyện văn học. Công trình “ Giáo trình văn học thiếu nhi và đọc, kể diễn cảm” của Lã Thị Bắc Lý – NXB Giáo Dục Việt Nam nhằm cung cấp cho người đọc vốn kiến thức cơ bản về bức tranh tổng quát của văn học thiếu nhi Việt Nam đồng thời cung cấp những hiểu biết về nghệ thuật đọc, kể diễn cảm với những đổi mới về hình thức tổ chức và nội dung mang tính tích hợp, là mục đích và xu thế chung của giáo dục mầm non trên thế giới và trong khu vực. Công trình “ Phương pháp đọc diễn cảm” của Hà Nguyễn Kim Giang – NXB Đại học sư phạm, nội dung xuyên suốt của công trình là đề cập tới những quan điểm về cơ sở lý luận của việc đọc diễn cảm, một số phương pháp và biện pháp đọc diễn cảm, cách đọc một số tác phẩm theo thể loại khác nhau. Tác giả đã nhấn mạnh vai trò của đọc kể diễn cảm đối với việc hình thành nhân cách cho trẻ.
Tác giả coi việc đọc kể diễn cảm là hoạt động quan trọng ở các trường mầm non. Không dừng lại ở đó, PGS. Hà Thị Kim Giang lại cho ra đời công trình tiếp theo “ Phương pháp tổ chức hoạt động làm quen với tác phẩm văn học”, công trình cũng đã đề cập khá chi tiết vai trò của việc dạy trẻ đọc diễn cảm, việc tổ chức hoạt động dạy trẻ đọc thuộc thơ diễn cảm và một số vấn đề lưu ý khi giáo viên dạy trẻ đọc thơ diễn cảm. Như vậy, trên thế giới cũng như trong nước có nhiều công trình nghiên cứu về vai trò và sự cần thiết của việc dạy trẻ đọc, kể diễn cảm nhằm đưa ra những lý luận và thực tiễn cung cấp kiến thức cần thiết cho việc đào tạo giáo viên mầm non.
Các nghiên cứu tuy có những nét riêng biệt nhưng đều đi chung một xu hướng nghiên cứu về kỹ năng đọc, kể diễn cảm cho trẻ mầm non để quá trình giáo dục trẻ đạt hiệu quả tốt nhất. Một số khái niệm liên quan đến đề tài nghiên cứu 1.1 Khái niệm phát triển Trong phép biện chứng duy vật, khái niệm phát triển dùng để chỉ quá trình vận động theo chiều hướng đi lên của sự vật: từ trình độ thấp lên trình độ cao hơn. Quá 8 trình biến đổi của các giống loài từ bậc thấp lên bậc cao; quá trình thay thế lẫn nhau của các hình thức tổ chức xã hội loài người: từ hình thức tổ chức xã hội thị tộc, bộ lạc còn sơ khai thời nguyên thuỷ lên các hình thức tổ chức xã hội cao hơn là hình thức tổ chức bộ tộc, dân tộc., quá trình thay thế lẫn nhau của các thế hệ kỹ thuật theo hướng ngày càng hoàn thiện hơn. Phát triển là một quá trình tiến hóa của mọi xã hội, mọi cộng đồng dân tộc trong đó các chủ thể lãnh đạo và quản lý, bằng các chiến lược và chính sách thích hợp với những đặc điểm về lịch sử, chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội của xã hội và cộng đồng dân tộc mình, tạo ra, huy động và quản lý các nguồn lực tự nhiên và con người nhằm đạt được những thành quả bền vững và được phân phối công bằng cho các thành viên trong xã hội vì mục đích không ngừng nâng cao chất lượng cuộc sống của họ.
Có nhiều định nghĩa, quan điểm khác nhau về khái niệm phát triển nhưng sau cùng ta có thể đúc kết lại phát triển là khái niệm dùng để khái quát những vận động theo chiều hướng tiến lên từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn. Cái mới ra đời thay thế cái cũ, cái tiến bộ ra đời thay thế cái lạc hậu.2 Khái niệm kỹ năng Có nhiều cách định nghĩa khác nhau về kĩ năng. Những định nghĩa này thường bắt nguồn từ góc nhìn chuyên môn và quan niệm cá nhân của người viết. Tuy nhiên hầu hết chúng ta đều thừa nhận rằng, kĩ năng được hình thành khi chúng ta áp dụng kiến thức vào thực tiễn.
Kĩ năng luôn có chủ đích và định hướng rõ ràng. Vậy, kỹ năng là năng lực hay khả năng của chủ thể thực hiện thuần thục một hay một chuỗi hành động trên cơ sở hiểu biết ( kiến thức hoặc kinh nghiệm) nhằm tạo ra kết quả mong đợi. Bất cứ kỹ năng nào được hình thành nhanh hay chậm, bền vững hay lỏng lẻo đều phụ thuộc vào khao khát, quyết tâm, năng lực tiếp nhận của chủ thể, cách luyện tập, tính phúc tạp của chính kĩ năng đó. Khái niệm kỹ năng đọc thơ diễn cảm 1.
Khái niệm đọc diễn cảm 9 Đọc diễn cảm là hình thức đọc mang tính đặc thù và chất lượng đọc cao nhất trong các dạng đọc thành tiếng văn bản nghệ thuật. Theo Lê Phương Nga, đọc diễn cảm được đọc ra khi đọc những bản văn bản văn chương hoặc văn bản có chứa các yếu tố của ngôn từ nghệ thuật. Đó là vệc đọc thể hiện ở kĩ năng làm chủ các thông số âm như giọng điệu, trọng âm, ngữ điệu,… nhằm biểu đạt đúng ý nghĩa và tình cảm mà tác giả gửi gắm trong bài đọc, đồng thời biểu hiện được sự thông hiểu, cảm thụ, đồng cảm đối với người đọc đối với tác phẩm.OOdaropxki: “ nghệ thuật đọc diễn cảm là nghệ thuật biến ngôn ngữ câm lặng thành ngôn ngữ sống động có hình ảnh, tức là ngôn ngữ có âm thanh chứa đựng đầy tư tưởng và tình cảm”. Đó là nghệ thuật đọc “ vượt qua cấp độ lĩnh hội nội dung ý nghĩa từng câu để tái tạo hình tượng nghệ thuật hoàn chỉnh, trọn vẹn và đạt tới sự biểu đạt ý nghĩa, có màu sắc cảm xúc cá nhân”.
Nó hoàn toàn “ không phải là sự uốn éo đầu lưỡi” mà phải “thể hiện sự cảm thụ và thể nghiệm sâu sắc” của người đọc về tác phẩm, làm sao “ để người khác cũng có thể sản sinh những ấn tượng tương tự như mình. Như vậy, đọc diễn cảm chỉ có thể thực hiện trên cở sở hiểu thấu đáo bài đọc, khi mà thế giới trong sáng của các nhà văn, nhà thơ chạm được vào tâm hồn người đọc, ngân lên những rung động thẩm mĩ, những xúc cảm đồng điệu. Việc đọc diễn cảm khi đạt đến những phẩm chất mang tính nghệ thuật đó sẽ trở thành con thuyền chuyện chở các tín hiệu thẩm mĩ từ tác phẩm đến với người nghe. Khái niệm kỹ năng đọc thơ diễn cảm Kỹ năng đọc thơ diễn cảm các tác phẩm thơ ca là khả năng con người sử dụng có kết quả mọi sắc thái của giọng để trình bày tác phẩm có kèm theo cử chỉ, điệu bộ, nét mặt để truyền đạt những ý nghĩ, tư tưởng, tình cảm của tác giả gửi gắm trong tác phẩm và cả những ý nghĩ, thái độ, tâm trạng, cảm xúc của người đọc đến với người nghe giúp người nghe khơi gợi lên những rung động, cảm xúc của họ dựa trên những tri thức kinh nghiệm của cá nhân đã được thích lũy.
10 Kỹ năng đọc thơ diễn cảm là một trong những nội dung đang được các trường mầm non chú trọng và hình thành cho trẻ. Nó đòi hỏi con người phải được rèn luyện và thường xuyên củng cố trong các hoạt động hàng ngày. Vì thế người giáo viên không chỉ nhằm giúp trẻ đọc các tác phẩm văn học theo một cách đơn thuần như học thuộc lòng mà còn giúp trẻ hình thành những kỹ năng đọc diễn cảm tốt làm nền tảng cho việc tập đọc của trẻ ở giai đoạn tiếp theo. Kỹ năng cơ bản của việc đọc thơ diễn cảm bao gồm có phát âm, ngữ điệu, giọng điệu, các yếu tố phi ngôn ngữ.