Luận án Tiến sĩ về Phát triển Kinh tế Xã hội Vùng Tam giác Phát triển Việt Nam, Lào và Campuchia

Luận án tiến sĩ kinh tế phân tích phát triển kinh tế xã hội vùng tam giác phát triển việt nam lào campuchia, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực nghiệm, đóng góp tri thức mới

• Tác giả: Lê Phương Hòa
• Người hướng dẫn: Nguyễn Duy Dũng
• Trường học: Học viện Khoa học xã hội
• Chuyên ngành: Kinh tế Thế giới và Quan hệ Kinh tế Quốc tế
• Đề tài: Phát Triển Kinh Tế - Xã Hội Vùng Tam Giác Phát Triển Việt Nam - Lào - Campuchia
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT, BẢNG, HÌNH VẼ
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 0.2. Các công trình lý luận
• 0.3. Các công trình liên quan đến hợp tác tiểu vùng xuyên biên giới
• 0.4. Các công trình liên quan đến Tam giác phát triển Việt Nam – Lào - Campuchia
• 0.5. Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu
• 0.5.1. Một số lý thuyết liên quan đến hội nhập kinh tế quốc tế
• 0.5.2. Một số lý thuyết liên quan đến phát triển vùng
• 0.5.3. Khung nghiên cứu
• 0.5.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 1.2. Các công trình lý luận
• 1.3. Các công trình liên quan đến hợp tác tiểu vùng xuyên biên giới
• 1.4. Các công trình liên quan đến Tam giác phát triển Việt Nam – Lào - Campuchia
• 1.5. Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu
• 1.5.1. Một số lý thuyết liên quan đến hội nhập kinh tế quốc tế
• 1.5.2. Một số lý thuyết liên quan đến phát triển vùng
• 1.5.3. Khung nghiên cứu
• 1.5.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI VÙNG TAM GIÁC PHÁT TRIỂN VIỆT NAM - LÀO - CAMPUCHIA
• 2.1. Một số vấn đề lý luận phát triển vùng tam giác phát triển
• 2.2. Lý luận về phát triển kinh tế - xã hội
• 2.3. Lý luận về hội nhập kinh tế
• 2.4. Lý luận về phát triển vùng
• 2.5. Các tiêu chí đánh giá phát triển kinh tế - xã hội vùng
• 2.6. Cơ sở hình thành và phát triển Tam giác phát triển Việt Nam – Lào – Campuchia
• 2.6.1. Xu hướng hình thành và phát triển các tam giác phát triển ở Đông Nam Á
• 2.6.2. Các yếu tố cơ bản để hình thành nên vùng Tam giác phát triển Việt Nam – Lào - Campuchia
• 2.6.3. Nhu cầu hợp tác và phát triển tại vùng biên giới chung ba nước Việt Nam, Lào và Campuchia
• 2.6.4. Thực tiễn hợp tác phát triển của ba nước Việt Nam, Lào, Campuchia
• 2.6.5. Lợi ích của sự hợp tác tại Tam giác phát triển Việt Nam – Lào - Campuchia
• 2.6.6. Tổng quan về Tam giác phát triển Việt Nam – Lào - Campuchia
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI VÙNG TAM GIÁC PHÁT TRIỂN VIỆT NAM - LÀO - CAMPUCHIA
• 3.1. Thực trạng phát triển kinh tế - xã hội vùng Tam giác phát triển Việt Nam – Lào - Campuchia
• 3.2. Thực trạng phát triển kinh tế
• 3.2.1. Tăng trưởng và chuyển dịch cơ cấu kinh tế
• 3.2.2. Thực trạng phát triển nông nghiệp
• 3.2.3. Thực trạng phát triển ngành dịch vụ
• 3.2.4. Thực trạng phát triển công nghiệp
• 3.3. Thực trạng phát triển xã hội
• 3.3.1. Giáo dục, đào tạo
• 3.3.2. Lao động, việc làm
• 3.3.3. Cơ sở hạ tầng
• 3.4. Các nhân tố tác động đến quá trình phát triển kinh tế - xã hội vùng Tam giác phát triển Việt Nam – Lào - Campuchia
• 3.4.1. Điều kiện tự nhiên. Các nguồn tài nguyên thiên nhiên
• 3.4.2. Vị trí địa lý. Vốn cho đầu tư phát triển
• 3.4.3. Quy mô và chất lượng nguồn lao động. Trình độ phát triển và ứng dụng khoa học công nghệ
• 3.4.4. Hợp tác giữa ba nước Việt Nam, Lào, Campuchia và trong vùng Tam giác phát triển Việt Nam – Lào - Campuchia
• 3.4.4.1. Trình độ phát triển cơ sở hạ tầng
• 3.4.4.2. Cơ chế chính sách của mỗi nước và cho riêng vùng
• 3.5. Đánh giá chung về sự phát triển kinh tế - xã hội của Tam giác phát triển Việt Nam – Lào - Campuchia
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN
• 4.1. Đánh giá kết quả hợp tác phát triển CLVDT
• 4.2. Một số luận bàn về hướng phát triển kinh tế - xã hội CLVDT trong thời gian tới
• 4.3. Đề xuất một số giải pháp nhằm phát triển kinh tế - xã hội vùng Tam giác phát triển Việt Nam – Lào - Campuchia trong thời gian tới
• CÁC CÔNG TRÌNH LIÊN QUAN ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ HOẶC THAM GIA TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Giới thiệu về vùng tam giác phát triển Việt Nam Lào Campuchia

Vùng tam giác phát triển Việt Nam - Lào - Campuchia (CLVDT) là một khu vực chiến lược với nhiều tiềm năng phát triển kinh tế - xã hội. Phát triển kinh tế xã hội trong khu vực này không chỉ mang lại lợi ích cho ba quốc gia mà còn góp phần vào sự ổn định và phát triển của toàn khu vực Đông Nam Á. Hợp tác Việt Lào Campuchia đã được khẳng định qua nhiều thỏa thuận và chương trình hợp tác, nhằm khai thác tối đa các nguồn lực và thế mạnh của từng quốc gia. Đặc biệt, việc đầu tư phát triển vào cơ sở hạ tầng và các lĩnh vực kinh tế chủ chốt như nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ là rất cần thiết để thúc đẩy sự phát triển bền vững.

1.1. Lịch sử hình thành và phát triển

Lịch sử hình thành CLVDT bắt đầu từ những năm 1999, khi các lãnh đạo ba nước thống nhất về việc xây dựng một khu vực phát triển chung. Mục tiêu chính là tạo ra động lực cho sự hợp tác kinh tế và phát triển bền vững. Qua các hội nghị cấp cao, các tỉnh thuộc khu vực này đã được xác định và đưa vào chương trình hợp tác. Sự phát triển của CLVDT không chỉ dựa vào các yếu tố kinh tế mà còn liên quan đến các yếu tố văn hóa, xã hội và môi trường. Việc hợp tác đa phương giữa ba nước đã tạo ra một nền tảng vững chắc cho sự phát triển kinh tế - xã hội trong khu vực.

II. Thực trạng phát triển kinh tế xã hội

Thực trạng phát triển kinh tế - xã hội của CLVDT hiện nay cho thấy nhiều thách thức và cơ hội. Tình hình kinh tế trong khu vực này vẫn còn nhiều hạn chế, với cơ sở hạ tầng yếu kém và trình độ phát triển không đồng đều giữa các tỉnh. Tuy nhiên, phát triển nông thôn và du lịch Campuchia đang dần trở thành những lĩnh vực tiềm năng. Các tỉnh trong CLVDT cần tập trung vào việc cải thiện chính sách phát triển và tăng cường hợp tác kinh tế để nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân. Việc đầu tư vào giáo dục và đào tạo cũng là một yếu tố quan trọng để nâng cao năng lực lao động và thúc đẩy sự phát triển bền vững.

2.1. Các yếu tố tác động đến phát triển

Nhiều yếu tố tác động đến sự phát triển kinh tế - xã hội của CLVDT, bao gồm điều kiện tự nhiên, vị trí địa lý và nguồn tài nguyên thiên nhiên. Cơ hội đầu tư từ các nước phát triển cũng là một yếu tố quan trọng. Tuy nhiên, sự thiếu hụt về cơ sở hạ tầng và trình độ phát triển của nguồn nhân lực vẫn là những thách thức lớn. Để vượt qua những khó khăn này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các quốc gia trong việc xây dựng các chương trình phát triển cụ thể, nhằm khai thác tối đa tiềm năng của từng tỉnh trong CLVDT.

III. Đề xuất giải pháp phát triển

Để thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội vùng tam giác phát triển Việt Nam - Lào - Campuchia, cần có những giải pháp cụ thể và khả thi. Trước hết, cần tăng cường hợp tác kinh tế giữa ba nước thông qua việc xây dựng các dự án chung, đặc biệt trong lĩnh vực phát triển hạ tầng. Bên cạnh đó, việc nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo cũng rất quan trọng để đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động. Các chính sách phát triển bền vững cần được xây dựng dựa trên sự tham gia của cộng đồng địa phương, nhằm đảm bảo rằng lợi ích từ sự phát triển sẽ được chia sẻ công bằng.

3.1. Tăng cường hợp tác và đầu tư

Việc tăng cường hợp tác đa phương giữa Việt Nam, Lào và Campuchia là rất cần thiết. Các quốc gia cần xây dựng các cơ chế hợp tác hiệu quả, tạo điều kiện thuận lợi cho đầu tư phát triển từ các nguồn lực bên ngoài. Đồng thời, cần có các chính sách khuyến khích doanh nghiệp trong nước tham gia vào các dự án phát triển, nhằm tạo ra sự đồng thuận và hỗ trợ lẫn nhau trong quá trình phát triển. Sự kết hợp giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường cũng cần được chú trọng để đảm bảo sự phát triển bền vững cho khu vực.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan Chương này bao gồm hai phần chính là tổng quan tình hình nghiên cứu về phát triển kinh tế - xã hội vùng CLVDT từ trước tới nay và trình bày cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu mà NCS đã sử dụng trong luận án. Chương 2: Cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển kinh tế xã hội vùng Tam giác phát triển Việt Nam – Lào - Campuchia Trong chương này trước hết đưa ra những lý luận chung cho phát triển vùng tam giác phát triển dưới góc độ một vùng quốc tế. Đồng thời đưa ra những tiêu chí làm căn cứ đánh giá sự phát triển của một vùng. Sau khi có những khái quát về cơ sở lý luận cho hình thành và phát triển CLVDT, luận án tập trung luận giải các yếu tố cơ bản hình thành nên CLVDT.

Sau đó, thông qua tổng quan tình hình phát triển cùng vùng, luận án khái quát lại quá trình hình thành vùng từ khi có ý tưởng đến nay với những đặc điểm riêng có để đưa ra một bức tranh chung tổng thể về vùng. Chương 3: Thực trạng phát triển kinh tế - xã hội vùng tam giác phát triển Việt Nam - Lào - Cam puchia. Đây là một chương trọng tâm của luận án. Trên cơ sở các tiêu chí đã đưa ra ở chương 2, Chương 3 phân tích đánh giá sự phát triển vùng dựa trên các tiêu chí này.

Sau khi phân tích đánh giá thực trạng phát triển của CLVDT, trên cơ sở bảy nhân tố đã được xác định trọng khung nghiên cứu, luận án đi sâu phân tích tác động của từng nhân tố tới sự phát triển của vùng. Cuối chương, luận ánh đáng giá năng lực phát triển của vùng thông qua tổng hợp điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức của vùng. Chương 4: Kết quả và bàn luận 5 luan an Trong phần này sẽ bàn luận về tam giác phát triển dựa trên những phân tích ở các chương trước. Từ khung lý thuyết được nêu ra cùng với việc nhìn nhận lại về sự phát triển của CLVDT, luận án đánh giá lại những giả thuyết nghiên cứu đã đặt ra, đồng thời bàn luận về định hướng phát triển của vùng trong thời gian tới.

Cuối cùng, trên cơ sở những nghiên cứu của mình, NCS đề xuất một số giải pháp nhằm thúc đẩy sự phát triển vùng CLVDT. 6 luan an CHƢƠNG 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề. Thông qua nghiên cứu những tài liệu liên quan đến vấn đề của luận án, có thể khái quát tình hình nghiên cứu về phát triển kinh tế - xã hội vùng biên giới CLVDT như sau: Đến nay, đã có một số công trình nghiên cứu về khu vực này, tuy nhiên trên thực tế việc đi sâu xem xét và phân tích vấn đề hợp tác phát triển kinh tế vùng tam giác phát triển Việt Nam - Lào - Campuchia dưới góc độ vùng thì hầu như chưa được đề cập một cách đầy đủ và hệ thống.

Sau đây là một số tổng quan về tình hình nghiên cứu liên quan đến lĩnh vực nghiên cứu của đề tài. Các công trình lý luận Liên quan đến các lý thuyết phát triển của CLVDT cần phải kết hợp hai cách tiếp cận là phát triển vùng và hợp tác khu vực. Hiện có nhiều lý thuyết liên quan phát triển vùng nhưng nhìn chung đã được tổng hợp trong bộ tài liệu của Đại học Kinh tế quốc dân về Bài giảng Kinh tế học vùng và của A.Silem (2002) với Bách khoa toàn thư về kinh tế học và khoa học quản lý, Nhà Xuất bản Lao động Xã hội; V. SYRKIN với Sử dụng chiến lược các cực tăng trưởng để đẩy mạnh phát triển vùng, Viện Thông tin Khoa học xã hội, 2001; Bùi Việt Cường và Lê Đức Nhuận với bài viết Phân tích lợi thế so sánh vùng - cơ sở lý thuyết và cách tiếp cận, đăng trên Tạp chí Khoa học xã hội số 10/2009; Trương Hồng Trình và Nguyễn Thanh Liêm với bài viết Tiếp cận lý thuyết và thực tiễn LUSTER ngành cho phát triển kinh tế khu vực, Tạp chí Khoa học và Công nghệ, Đại học Đà Nẵng, số 3/2008; Krugman, P.

với khá nhiều nghiên cứu về vùng như The new economic geography: where are we? (2004). với A study on the factors of regional competitiveness. University of Cambridge (2003). Đặc điểm của các công trình trên khi đề cập đến lý thuyết phát triển vùng là các tác giả thường nhìn dưới một góc độ riêng cho tăng trưởng kinh tế.

7 luan an Mỗi tác giả đưa ra một lý thuyết độc lập phục vụ cho mục tiêu nghiên cứu của mình mà chưa có công trình nào tổng hợp các lý thuyết một cách hệ thống cho phát triển vùng. Gần đây nhất công trình nghiên cứu đề tài khoa học cấp bộ của PGS.Bùi Quang Tuấn ―một số vấn đề lý luận cơ bản và kinh nghiệm quốc tế chủ yếu về phát triển vùng‖, Viện Khoa học Xã hội Việt Nam, 2011 đã đề cập khá toàn diện đến các vấn đề liên quan đến lý thuyết phát triển vùng để làm cơ sở cho quy hoạch và phát triển vùng của Việt Nam. Công trình tập trung vào ba phần chính: phần một là cơ sở lý luận về phát triển vùng để tạo cực tăng trưởng, phần hai nghiên cứu những kinh nghiệm quốc tế trong phát triển vùng và phần ba là đề xuất một số giải pháp chính sách phát triển các khu kinh tế động lực. Tuy đề cập khá toàn diện về phát triển vùng nhưng cách tiếp cận phát triển vùng của tác giả là phát triển vùng động lực để thúc đẩy phát triển kinh tế chung trong một quốc gia.

Liên quan đến phát triển vùng của Việt Nam, đã có khá nhiều công trình nghiên cứu, trong đó phải kể đến một số công trình nghiên cứu độc lập như của tác giả Nguyễn Trần Quế: Các xu hướng chủ yếu của việc lựa chọn chiến lược phát triển kinh tế của các quốc gia trong 20 năm đầu của thế kỷ XXI, đăng tại Tạp chí Những vấn đề kinh tế thế giới số 1- 2001; bài viết của tác giả Ngô Văn Doanh, Nghiên cứu chiến lược và quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội ở Việt Nam - Học hỏi và sáng tạo, Nhà xuất bản chính trị quốc gia; hay của Viện chiến lược Phát triển (2004), Quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội, một số vấn đề lý luận và thực tiễn, Nhà Xuất bản Chính trị Quốc gia; bài viết của TS. Ngô Thắng Lợi về Những khía cạnh thiếu bền vững trong phát triển kinh tế vùng trọng điểm ở Việt Nam và một số khuyến cáo chính sách đăng tại Tạp chí Quản lý Kinh tế (2011) và Viện nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương (2004 với công trình Các quá trình chuyển đổi về kinh tế vĩ mô và kinh tế vùng ở Việt Nam. Bộ Kế hoạch và Đầu tư với Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2011 - 2020 và phương hướng, nhiệm vụ phát triển đất nước 5 năm 2011 - 8 luan an 2015, Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2001-2010, Báo cáo tầm nhìn kinh tế Việt Nam đến năm 2020: Tổng quan chiến lược phát triển kinh tế - xã hội thời kỳ 2011-2020, …. Các tài liệu này đã phân tích những điều kiện cụ thể của Việt Nam trên cơ sở đối chiếu những lý thuyết đã có để đề xuất những định hướng về quy hoạch và phát triển vùng.

Đây là những công trình tham khảo có giá trị cho việc nghiên cứu phát triển vùng CLVDT nhưng nó chỉ chuyên biệt cho việc phân tích ở Việt Nam, còn nhìn rộng ra vùng quốc tế thì cần phải có những sự phối kết hợp riêng và sâu hơn. Như vậy, các công trình nghiên cứu về vùng hiện nay đã bao quát khá toàn diện về lý thuyết, một số công trình nghiên cứu về quy hoạch và phát triển vùng cụ thể. Tuy nhiên đến nay chưa có tài liệu nào nghiên cứu về CLVDT dưới góc độ tiếp cận phát triển vùng. Liên quan đến hợp tác phát triển giữa các quốc gia, đã có rất nhiều công trình tổng hợp và phân tích các lý thuyết hợp tác quốc tế.

Trong đó công trình khá tiêu biểu của Bộ Ngoại giao là Việt Nam hội nhập kinh tế trong xu thế toàn cầu hóa, vấn đề và giải pháp đã tổng hợp một cách khá đầy đủ các lý thuyết và luận điểm về quan hệ kinh tế quốc tế và khả năng ứng dụng của Việt Nam. Bên cạnh đó còn có những công trình của các tác giả như MW Schif, Winter với Regional integration and development, Book Google-2003, Paul R. Krugman & Maurice Obstfeld với Kinh tế học quốc tế lý thuyết và chính sách, NXB Chính trị quốc gia, 1996; Paul. Nordhalls với Kinh tế học, NXB Thống kê, 2002; Đại học quốc gia Hà Nội, Kinh tế quốc tế, một số bài đọc tham khảo, Hà Nội, 2009; David A.Baldwin (chủ biên) Chủ nghĩa tự do và chủ nghĩa hiện thực mới: cuộc tranh luận đương đại, NXB thế giới, 2009; Porter, M.

với The competitive advantage of nations (1990) và Location, Clusters and New Economics of Competition (1998); Grant.R với phân tích về lý thuyết lợi thế cạnh tranh quốc gia của Porter bài viết. Porter”s Competitive advantage of Nationas: An assessement đăng trên Strategic Management Journal, Vol 12, (1991). Các công trình này có giá trị tham khảo lớn đối với 9 luan an nghiên cứu CLVDT khi nghiên cứu về hợp tác quốc tế. Tuy nhiên các lý thuyết này dừng lại ở những lý luận chung cho hợp tác quốc tế chứ chưa đi vào phân tích sự ứng dụng lý thuyết cho hợp tác quốc tế trong tiêu vùng nhỏ giữa các nước.

Khi nghiên cứu về hợp tác quốc tế trong khu vực không thể không đề cập đến thực tế liên kết kinh tế, vấn đề hiện đại hoá và hợp tác quốc tế của Việt Nam. Chủ đề này cũng được rất nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nước đề cập đến. Tiêu biểu phải kể đến các công trình như GS. Nguyễn Xuân Thắng với Việt Nam và các nước châu Á -Thái Bình Dương: các quan hệ kinh tế hiện nay, Nhà xuất bản Khoa học xã hội, năm 2006.

Hoặc sách Công nghiệp hoá- hiện đại hoá ở Việt Nam: Phác thảo lộ trình của TS. Trần Đình Thiên, Nhà xuất bản Khoa học xã hội, năm 2002 hay của GS. Vũ Dương với cuốn sách: Việt Nam - ASEAN: Quan hệ đa phương và song phương, Hà Nội năm 2004, Akira Suehito, Susumu Yamakage chủ biên tác phẩm Kinh tế chính trị Á Châu, Nhà xuất bản NTT, 2001. Các công trình trên đã làm rõ sự cần thiết phải tăng cường hợp tác liên kết khu vực, tiểu khu vực…coi đó như là đòi hỏi tất yếu của các nước trong bối cảnh toàn cầu hoá, khu vực hoá đang tăng lên mạnh mẽ chưa từng thấy.