Định hướng phát triển kinh tế vùng ven biển huyện kim sơn tỉnh ninh bình1

Tài liệu nghiên cứu Định hướng phát triển kinh tế vùng ven biển huyện kim sơn tỉnh ninh bình1, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về kinh tế.

• Tác giả: Đoàn Thanh Thảo
• Người hướng dẫn: Gs. Nguyễn Thành Độ
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Thạc Sỹ Điều Hành Cao Cấp - Executive MBA
• Đề tài: Phát Triển Kinh Tế Vùng Ven Biển Huyện Kim Sơn Tỉnh Ninh Bình
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ VÙNG VEN BIỂN
• 1.1. Cơ sở lý luận về phát triển kinh tế
• 1.2. Khái niệm phát triển kinh tế
• 1.3. Nội dung chủ yếu của phát triển kinh tế
• 1.4. Các tiêu chí đánh giá phát triển kinh tế của một quốc gia
• 1.5. Cơ sở lý luận về phát triển kinh tế vùng ven biển
• 1.6. Khái niệm phát triển kinh tế vùng ven biển
• 1.7. Các nhân tố tác động đến phát triển kinh tế vùng ven biển
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ VÙNG VEN BIỂN HUYỆN KIM SƠN TỈNH NINH BÌNH
• 2.1. Tiềm năng và điều kiện phát triển kinh tế vùng ven biển huyện Kim Sơn tỉnh Ninh Bình
• 2.2. Gới thiệu khái quát về huyện Kim Sơn và vùng ven biển Kim Sơn
• 2.3. Điều kiện và tiềm năng phát triển kinh tế vùng ven biển huyện Kim Sơn tỉnh Ninh Bình
• 2.4. Thực trạng phát triển kinh tế vùng ven biển huyện Kim Sơn tỉnh Ninh Bình
• 2.5. Thực trạng tăng trưởng kinh tế
• 2.6. Thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế của vùng
• 2.7. Đánh giá chung về phát triển kinh tế vùng ven biển huyện Kim Sơn tỉnh Ninh Bình
• 2.8. Kết quả đạt được
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ VÙNG VEN BIỂN HUYỆN KIM SƠN TỈNH NINH BÌNH
• 3.1. Bối cảnh phát triển kinh tế vùng ven biển huyện Kim Sơn tỉnh Ninh Bình
• 3.2. Bối cảnh quốc tế và khu vực
• 3.3. Bối cảnh trong nước và vùng đồng bằng Sông Hồng
• 3.4. Định hướng chung và mục tiêu phát triển kinh tế vùng ven biển huyện Kim Sơn tỉnh Ninh Bình
• 3.5. Đinh hướng chủ yếu phát triển kinh tế vùng ven biển huyện Kim Sơn tỉnh Ninh Bình đến năm 2020
• 3.6. Mục tiêu phát triển kinh tế vùng ven biển huyện Kim Sơn tỉnh Ninh Bình đến năm 2020
• 3.7. Lựa chọn phương án tăng trưởng, chuyển dịch cơ cấu kinh tế và khâu đột phá phát triển
• 3.8. Phương hướng phát triển các ngành kinh tế chủ yếu của vùng
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN KINH TẾ VÙNG VEN BIỂN HUYỆN KIM SƠN TỈNH NINH BÌNH
• 4.1. Các giải pháp phát triển vùng kinh tế ven biển huyện Kim Sơn đến năm 2020
• 4.2. Giải pháp về tổ chức thực hiện và kiểm tra - giám sát tình hình thực hiện định hướng phát triển kinh tế vùng ven biển huyện Kim Sơn
• 4.3. Giải pháp về tổ chức thực hiện khu kinh tế xanh và ứng phó với biến đổi khí hậu trong vùng
• 4.4. Giải pháp về hoàn thiện cơ chế, chính sách và cải cách thủ tục hành chính
• 4.5. Giải pháp về huy động và sử dụng có hiệu quả các nguồn vốn để thực hiện phát triển kinh tế vùng
• 4.6. Giải pháp phát triển nguồn nhân lực đáp ứng nhu cầu thực hiện phát triển kinh tế vùng
• 4.7. Giải pháp về khoa học - công nghệ để thực hiện phát triển kinh tế vùng ven biển huyện Kim Sơn
• 4.8. Một số kiến nghị đối với cấp trên
• 4.8.1. Kiến nghị đối với UBND tỉnh Ninh Bình
• 4.8.2. Kiến nghị đối với Chính phủ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH, BIỂU ĐỒ

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Kinh Tế Vùng Ven Biển Kim Sơn

Phát triển kinh tế vùng ven biển là một quá trình phức tạp, đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về các yếu tố kinh tế, xã hội và môi trường. Kinh tế biển Kim Sơn không nằm ngoài quy luật này. Quá trình này bao gồm việc nâng cao thu nhập, cải thiện chất lượng cuộc sống và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên. Các yếu tố như thể chế, chính sách, năng lực quản lý và nhận thức xã hội đóng vai trò quan trọng. Theo nghiên cứu, sự phối hợp giữa chính quyền, doanh nghiệp và người dân là yếu tố then chốt để đạt được sự phát triển bền vững. Phát triển kinh tế Ninh Bình nói chung và vùng ven biển Kim Sơn nói riêng cần được xem xét trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và biến đổi khí hậu.

1.1. Khái niệm và nội dung phát triển kinh tế vùng ven biển

Phát triển kinh tế vùng ven biển không chỉ là tăng trưởng GDP mà còn là sự thay đổi về chất trong cơ cấu kinh tế, xã hội và môi trường. Nó bao gồm việc khai thác hiệu quả các nguồn tài nguyên biển, phát triển các ngành kinh tế mũi nhọn như du lịch, nuôi trồng thủy sản và năng lượng tái tạo. Đồng thời, cần chú trọng đến việc bảo vệ môi trường biển, giảm thiểu tác động tiêu cực từ hoạt động kinh tế. Theo Đoàn Thanh Thảo, phát triển kinh tế vùng ven biển cần đảm bảo tính bền vững và hài hòa giữa các mục tiêu kinh tế, xã hội và môi trường.

1.2. Các nhân tố tác động đến kinh tế vùng ven biển Kim Sơn

Nhiều yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế vùng ven biển, bao gồm môi trường thể chế, chính sách pháp luật, năng lực tổ chức quản lý, và nhận thức xã hội. Môi trường quốc tế và các vấn đề liên quan đến phát triển các vùng ven biển cũng đóng vai trò quan trọng. Năng lực của chính quyền địa phương trong việc xây dựng chiến lược, quy hoạch và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội là yếu tố then chốt. Bên cạnh đó, nhận thức và sự tham gia của người dân vùng ven biển cũng có ảnh hưởng lớn đến sự thành công của các chính sách phát triển.

II. Thực Trạng Phát Triển Kinh Tế Biển Huyện Kim Sơn Hiện Nay

Huyện Kim Sơn, tỉnh Ninh Bình, có nhiều tiềm năng để phát triển kinh tế biển. Tuy nhiên, thực tế cho thấy sự phát triển này vẫn chưa tương xứng với tiềm năng vốn có. Tiềm năng kinh tế biển của huyện bao gồm du lịch biển Kim Sơn, nuôi trồng thủy sản Kim Sơn và khai thác hải sản Kim Sơn. Mặc dù đã có những chuyển biến tích cực trong cơ cấu kinh tế, tốc độ tăng trưởng vẫn chưa bền vững. Hệ thống cơ sở hạ tầng còn thiếu đồng bộ, chất lượng nguồn nhân lực còn hạn chế và thiếu vốn đầu tư là những thách thức lớn. Cần có những giải pháp đồng bộ để khai thác hiệu quả tiềm năng và khắc phục những hạn chế này.

2.1. Đánh giá tiềm năng và điều kiện phát triển kinh tế biển

Kim Sơn có vị trí địa lý thuận lợi, bờ biển dài và nguồn tài nguyên biển phong phú. Khí hậu, thời tiết và đất đai phù hợp cho việc nuôi trồng thủy sản và phát triển du lịch sinh thái. Tuy nhiên, cần có quy hoạch sử dụng đất hợp lý để tránh xung đột giữa các ngành kinh tế. Nguồn nhân lực địa phương cần được đào tạo để đáp ứng nhu cầu của các ngành kinh tế biển. Việc bảo vệ môi trường biển và ứng phó với biến đổi khí hậu cũng là những yếu tố quan trọng cần được quan tâm.

2.2. Phân tích thực trạng tăng trưởng và cơ cấu kinh tế vùng

Tốc độ tăng trưởng kinh tế của vùng ven biển Kim Sơn tương đối cao, nhưng chưa bền vững. Cơ cấu kinh tế đã có sự chuyển dịch theo hướng tích cực, nhưng tốc độ còn chậm. Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế nội bộ các nhóm ngành chưa đạt theo kỳ vọng trong quy hoạch. Việc khai thác các tiềm năng lợi thế của vùng còn thiếu đồng bộ. Hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế xã hội trong vùng còn chưa đồng bộ, tiến độ triển khai thực hiện chưa đạt như mong muốn.

2.3. Những tồn tại và nguyên nhân hạn chế phát triển kinh tế

Việc thực hiện các quy hoạch phát triển kinh tế còn nhiều bất cập, thiếu các vùng sản xuất tập trung quy mô lớn. Tốc độ tăng trưởng kinh tế không bền vững. Tốc độ chuyển dịch cơ cấu kinh tế còn quá chậm, đặc biệt là sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế nội bộ các nhóm ngành chưa đạt theo kỳ vọng trong quy hoạch. Các điều kiện khai thác tiềm năng lợi thế của vùng còn thiếu và chưa đồng bộ. Hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội trong vùng còn chưa đồng bộ, tiến độ triển khai thực hiện chưa đạt như mong muốn.

III. Định Hướng Phát Triển Kinh Tế Vùng Ven Biển Kim Sơn 2020

Đến năm 2020, định hướng phát triển kinh tế vùng ven biển Kim Sơn là trở thành một vùng kinh tế năng động, phát triển nhanh và bền vững. Trọng tâm là phát triển thủy sản, xây dựng cơ sở hạ tầng, sau đó chuyển mạnh sang công nghiệp, dịch vụ và du lịch. Ưu tiên phát triển công nghiệp ven biển Kim Sơn chế biến và dịch vụ cảng biển. Sử dụng tiết kiệm và hiệu quả nguồn tài nguyên, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế bền vững. Tăng cường quốc phòng an ninh, bảo đảm an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội trong vùng và biên giới biển.

3.1. Mục tiêu phát triển kinh tế đến năm 2020 và tầm nhìn 2030

Đến năm 2020, mục tiêu là duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế cao và bền vững trên cơ sở chuyển đổi cơ cấu kinh tế, nâng cao chất lượng, hiệu quả, sức cạnh tranh và chủ động hội nhập. Đến năm 2030, xây dựng và phát triển vùng kinh tế ven biển huyện Kim Sơn tỉnh Ninh Bình thành Khu kinh tế ven biển tổng hợp, đa ngành, đa lĩnh vực; xây dựng kết cấu hạ tầng quan trọng như giao thông, đô thị, khu công nghiệp, khu tiểu thủ công nghiệp tập trung, các khu dịch vụ trọng tâm.

3.2. Lựa chọn phương án tăng trưởng và chuyển dịch cơ cấu kinh tế

Cần lựa chọn phương án tăng trưởng kinh tế phù hợp với điều kiện thực tế của vùng. Ưu tiên phát triển các ngành kinh tế có lợi thế cạnh tranh, như thủy sản, du lịch và công nghiệp chế biến. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tăng tỷ trọng dịch vụ và công nghiệp, giảm tỷ trọng nông nghiệp. Khuyến khích đầu tư vào các ngành kinh tế xanh, thân thiện với môi trường.

3.3. Phương hướng phát triển các ngành kinh tế chủ yếu của vùng

Phát triển thủy sản theo hướng bền vững, nâng cao chất lượng và giá trị gia tăng. Phát triển du lịch biển gắn với bảo tồn các giá trị văn hóa và tự nhiên. Phát triển công nghiệp chế biến nông thủy sản, tạo ra các sản phẩm có thương hiệu và khả năng cạnh tranh cao. Phát triển dịch vụ logistics, hỗ trợ hoạt động xuất nhập khẩu và thương mại.

IV. Giải Pháp Phát Triển Kinh Tế Vùng Ven Biển Kim Sơn

Để đạt được các mục tiêu phát triển kinh tế, cần có các giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Các giải pháp bao gồm tổ chức thực hiện và kiểm tra giám sát, phát triển khu kinh tế ven biển, hoàn thiện cơ chế chính sách, huy động và sử dụng hiệu quả nguồn vốn, phát triển nguồn nhân lực và ứng dụng khoa học công nghệ. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền, doanh nghiệp và người dân để triển khai các giải pháp này một cách hiệu quả.

4.1. Giải pháp về tổ chức thực hiện và kiểm tra giám sát

Cần có kế hoạch cụ thể để triển khai các định hướng phát triển kinh tế. Xác định rõ các bước đi trong phát triển các ngành chủ yếu của vùng. Xây dựng chương trình hành động phát triển kinh tế và chương trình xúc tiến đầu tư của vùng. Thực hiện công tác kiểm tra, đánh giá quá trình thực hiện và điều chỉnh định hướng phát triển vùng kinh tế ven biển huyện Kim Sơn.

4.2. Giải pháp về cơ chế chính sách và cải cách thủ tục hành chính

Đổi mới cơ chế chính sách để thực hiện phát triển kinh tế vùng. Tiếp tục cải cách hành chính trong vùng. Nghiên cứu trình cấp có thẩm quyền phê duyệt và thực hiện cơ chế phối hợp giữa các khu kinh tế biển vùng Đồng bằng sông Hồng và vùng duyên hải Bắc Trung Bộ.

4.3. Giải pháp về huy động và sử dụng hiệu quả nguồn vốn

Để thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển kinh tế vùng, nhu cầu về vốn đầu tư là rất lớn, hiển nhiên không thể chỉ trông chờ vào nguồn vốn ngân sách mà phải tranh thủ huy động mọi nguồn vốn mới có thể đáp ứng đủ. Cần có chính sách khuyến khích đầu tư từ các thành phần kinh tế khác nhau.

V. Phát Triển Nguồn Nhân Lực Cho Kinh Tế Biển Kim Sơn

Nguồn nhân lực chất lượng cao là yếu tố then chốt để phát triển kinh tế biển. Cần đào tạo đội ngũ cán bộ quản lý nhà nước, quản lý doanh nghiệp và lao động kỹ thuật. Đồng thời, cần có chính sách thu hút lao động trình độ cao về làm việc trong vùng. Việc nâng cao trình độ dân trí và kỹ năng nghề nghiệp cho người dân địa phương là yếu tố quan trọng để đảm bảo sự phát triển bền vững của vùng.

5.1. Đào tạo đội ngũ cán bộ quản lý và lao động kỹ thuật

Cần có chương trình đào tạo chuyên sâu cho đội ngũ cán bộ quản lý nhà nước và quản lý doanh nghiệp về kinh tế biển. Đào tạo lao động kỹ thuật có tay nghề cao để đáp ứng nhu cầu của các ngành kinh tế biển. Khuyến khích các doanh nghiệp tham gia vào quá trình đào tạo nghề.

5.2. Chính sách thu hút lao động trình độ cao về làm việc

Xây dựng chính sách ưu đãi về nhà ở, thu nhập và các điều kiện làm việc khác để thu hút lao động trình độ cao về làm việc tại vùng ven biển Kim Sơn. Tạo môi trường làm việc năng động, sáng tạo và có cơ hội thăng tiến cho người lao động.

5.3. Nâng cao trình độ dân trí và kỹ năng nghề nghiệp

Đẩy mạnh công tác giáo dục và đào tạo nghề cho người dân địa phương. Tạo điều kiện cho người dân tiếp cận với các thông tin và kiến thức mới về kinh tế biển. Khuyến khích người dân tham gia vào các hoạt động sản xuất kinh doanh và dịch vụ liên quan đến kinh tế biển.

VI. Kiến Nghị Phát Triển Kinh Tế Biển Kim Sơn Lên Cấp Cao Hơn

Để phát triển kinh tế biển Kim Sơn một cách bền vững và hiệu quả, cần có sự quan tâm và hỗ trợ từ các cấp chính quyền. UBND tỉnh Ninh Bình cần tổ chức rà soát, điều chỉnh các định hướng, kế hoạch và đề án liên quan đến phát triển kinh tế vùng ven biển Kim Sơn. Chính phủ cần bổ sung Khu kinh tế biển Kim Sơn vào hệ thống Khu kinh tế biển của cả nước và cho phép tỉnh có cơ chế phù hợp để phát triển hoạt động công nghiệp và dịch vụ.

6.1. Kiến nghị đối với UBND tỉnh Ninh Bình

Tổ chức rà soát, điều chỉnh các định hướng, kế hoạch, đề án đã được phê duyệt có liên quan đến định hướng phát triển kinh tế vùng ven biển huyện Kim Sơn. Tiến hành định hướng phát triển kinh tế chung và đề án thành lập đô thị Bình Minh. Giao cho các đơn vị chức năng có thẩm quyền nghiên cứu tổ chức thực hiện xây dựng Khu kinh tế xanh trong vùng kinh tế ven biển huyện Kim Sơn.

6.2. Kiến nghị đối với Chính phủ

Đề nghị Chính phủ bổ sung Khu kinh tế biển Kim Sơn, Ninh Bình vào hệ thống Khu kinh tế biển của cả nước. Cho phép tỉnh có cơ chế phù hợp để phát triển hoạt động công nghiệp và dịch vụ, đặc biệt là kêu gọi khuyến khích đầu tư vào khu kinh tế biển để vi đạt được chiến lược kinh tế biển đặt ra.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực ven biển huyện Kim Sơn sở hữu vị trí địa kinh tế chiến lược ở cực Nam tỉnh Ninh Bình với 18 km bờ biển cùng tốc độ bồi lắng tự nhiên tiến ra biển từ 80 đến 100 mét mỗi năm. Được UNESCO công nhận là vùng đệm thuộc Khu dự trữ sinh quyển châu thổ sông Hồng từ năm 2004, địa bàn này có tổng diện tích tự nhiên đạt khoảng 7.478,5 ha, mở ra không gian trù phú cho ngành kinh tế biển. Tuy nhiên, trong giai đoạn 2005 - 2013, tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất bình quân của vùng chỉ đạt 7,47%/năm, thấp hơn mức bình quân 8,42%/năm của toàn huyện Kim Sơn. Mức thu nhập bình quân đầu người năm 2013 đạt 10,7 triệu đồng/người/năm, mới chỉ bằng 75% mức bình quân chung của huyện (14,2 triệu đồng/người/năm) và bằng khoảng 50% mức trung bình vùng Đồng bằng sông Hồng.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là giải quyết sự mâu thuẫn giữa tiềm năng tài nguyên sinh thái phong phú với hiệu quả khai thác kinh tế còn mang tính chiều rộng, thiếu bền vững. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể là hệ thống hóa cơ sở lý luận về phát triển kinh tế vùng ven biển, đánh giá toàn diện thực trạng chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế giai đoạn 2005 - 2013 tại 4 đơn vị hành chính gồm thị trấn Bình Minh, xã Kim Đông, xã Kim Trung, xã Kim Hải và vùng bãi bồi ngoài đê Bình Minh 2 ra Cồn Nổi. Từ đó, công trình xác lập các định hướng đột phá và giải pháp chiến lược đến năm 2020, tầm nhìn 2030 nhằm đưa Kim Sơn trở thành Khu kinh tế biển tổng hợp, đa ngành, góp phần nâng tỷ trọng thu ngân sách vượt mốc 20 tỷ đồng đã đạt được vào năm 2013. Luận văn mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc cho công tác quy hoạch phát triển bền vững tiểu vùng ven biển Bắc Bộ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết phát triển kinh tế hiện đại của các nhà kinh tế học Samuelson Paul, Nordhaus William và giáo trình Kinh tế phát triển của Trường Đại học Kinh tế Quốc dân. Phát triển kinh tế được tiếp cận như một quá trình tăng tiến toàn diện về quy mô sản lượng kết hợp với sự tiến bộ sâu sắc về cơ cấu kinh tế - xã hội. Luận văn phân định rõ mối quan hệ hữu cơ: Phát triển kinh tế = Tăng trưởng kinh tế + Chuyển dịch cơ cấu kinh tế + Tiến bộ xã hội.

Bên cạnh đó, nghiên cứu tích hợp lý thuyết phát triển kinh tế vùng ven biển của các nhà nghiên cứu trong nước, nhấn mạnh việc tối ưu hóa lợi thế tĩnh và lợi thế động từ tài nguyên biển, bãi triều, rừng ngập mặn. Bốn khái niệm trung tâm được vận dụng xuyên suốt gồm:

• Phát triển kinh tế vùng ven biển: Quá trình gia tăng cả chất và lượng của các ngành nông - lâm - thủy sản, công nghiệp và dịch vụ dựa trên tiềm năng không gian biển.
• Chuyển dịch cơ cấu kinh tế: Sự biến đổi tương quan tỷ trọng giữa các ngành theo hướng giảm tỷ trọng nông nghiệp thuần túy, nâng cao tỷ trọng công nghiệp chế biến và dịch vụ logistics cảng biển.
• Khu kinh tế ven biển tổng hợp: Không gian kinh tế mở gắn kết chuỗi giá trị đô thị ven biển, khu công nghiệp tập trung và hệ sinh thái bảo tồn.
• Kinh tế xanh ven biển: Mô hình kinh tế kết hợp tăng trưởng thu nhập với việc gìn giữ đa dạng sinh học và thích ứng biến đổi khí hậu.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2005 - 2013 từ Niên giám thống kê huyện Kim Sơn, Báo cáo phát triển kinh tế - xã hội của Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Ninh Bình, số liệu khí tượng thủy văn trạm Kim Sơn và tài liệu quy hoạch đê biển Bình Minh. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phương pháp điều tra chọn mẫu phân tầng kết hợp khảo sát thực địa tại 4 xã, thị trấn ven biển.

Cỡ mẫu khảo sát bao gồm toàn bộ 2.651 cơ sở sản xuất công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp ngoài nhà nước, 287 cơ sở thương nghiệp, 44 cơ sở lưu trú ăn uống, 75 cơ sở dịch vụ cùng 5 cơ sở sản xuất giống thủy sản tập trung trên địa bàn. Phương pháp phân tích - tổng hợp thống kê, phương pháp so sánh đối chiếu liên thời gian và phương pháp sơ đồ hóa không gian kinh tế được lựa chọn nhằm lượng hóa chính xác biên độ chuyển dịch cơ cấu. Timeline nghiên cứu tập trung đánh giá hiện trạng chuỗi số liệu từ năm 2005 đến năm 2013, tiến hành xử lý dữ liệu và xây dựng định hướng phát triển cho giai đoạn 2015 - 2020 và tầm nhìn 2030.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tốc độ tăng trưởng kinh tế vùng ven biển duy trì xu hướng tăng dần nhưng thiếu ổn định và chưa đồng đều. Năm 2013, tổng giá trị sản xuất toàn vùng đạt 864 tỷ đồng, đóng góp 16,5% tổng giá trị sản xuất toàn huyện Kim Sơn. Tốc độ tăng trưởng năm 2013 tại xã Kim Đông đạt 13,3%, thị trấn Bình Minh đạt 12,8%, xã Kim Trung đạt 12,4% và xã Kim Hải đạt 11,6%.

Thứ hai, cơ cấu kinh tế chuyển dịch đúng hướng nhưng tốc độ còn chậm, khu vực nông - lâm - thủy sản vẫn chiếm thế áp đảo. Năm 2013, tỷ trọng ngành nông - lâm - thủy sản chiếm tới 53,1% (tương đương 457,92 tỷ đồng), khu vực thương mại - dịch vụ chiếm 31,9% (276,48 tỷ đồng), trong khi ngành công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp - xây dựng chỉ chiếm 15,0% (129,6 tỷ đồng). Điểm sáng nổi bật là sự chuyển dịch nội bộ ngành nông nghiệp khi toàn vùng chuyển đổi thành công gần 1.200 ha diện tích trồng lúa và cói năng suất thấp sang nuôi thâm canh tôm sú, cua biển trong giai đoạn 2009 - 2013.

Thứ ba, ngành công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ còn ở dạng sơ khai, quy mô manh mún. Toàn vùng có 2.651 cơ sở sản xuất tiểu thủ công nghiệp quy mô hộ gia đình, chủ yếu gia công chiếu cói và mây tre đan với mức thu nhập của người lao động đạt khoảng 300.000 đồng/người/tháng. Về dịch vụ thương mại, toàn vùng có 287 cơ sở bán lẻ với 350 lao động, chỉ có 1 chợ đầu mối thủy sản tại Kim Đông với diện tích 1,52 ha. Dù sở hữu đảo Cồn Nổi rộng 700 ha và hệ sinh thái rừng ngập mặn quý giá, toàn vùng chưa có cơ sở dịch vụ du lịch lưu trú chuyên nghiệp nào.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện thực nghiệm cho thấy sự tăng trưởng kinh tế của vùng ven biển Kim Sơn chủ yếu dựa vào khai thác tài nguyên theo chiều rộng và thâm dụng lao động phổ thông, thiếu sự tham gia của hàm lượng khoa học - công nghệ cao. Khi biểu diễn dữ liệu cơ cấu kinh tế qua biểu đồ tròn, khoảng cách chênh lệch giữa tỷ trọng nông - thủy sản (53,1%) và công nghiệp (15,0%) phản ánh sự thiếu hụt các nhà máy chế biến sâu quy mô lớn, khiến giá trị gia tăng của thủy sản xuất khẩu bị thất thoát.

So sánh với các nghiên cứu kinh tế ven biển tại vùng đồng bằng Bắc Bộ, sự chậm trễ trong chuyển dịch cơ cấu tại Kim Sơn xuất phát từ hệ thống hạ tầng giao thông kết nối liên vùng chưa đồng bộ và thiếu hụt nguồn vốn đầu tư công. Khi thể hiện tốc độ tăng trưởng của 4 xã ven biển trên biểu đồ cột so sánh, sự phân hóa rõ nét giữa xã Kim Đông (13,3%) và xã Kim Hải (11,6%) phản ánh tác động trực tiếp của mức độ hoàn thiện hạ tầng thủy lợi và các cơ sở cung ứng giống thủy sản tại chỗ.

Đề xuất và khuyến nghị

Hệ thống giải pháp phát triển kinh tế vùng ven biển huyện Kim Sơn được xây dựng đồng bộ với các mục tiêu định lượng cụ thể:

• Hoàn thiện quy hoạch và xây dựng kết cấu hạ tầng đồng bộ: Ủy ban nhân dân tỉnh Ninh Bình và Ủy ban nhân dân huyện Kim Sơn cần tập trung nguồn lực giai đoạn 2016 - 2025 để nâng cấp tuyến Quốc lộ 12B kéo dài, tuyến đường Bái Đính - Bình Minh và đường xuyên biển ra Cồn Nổi. Xây dựng cảng biển tổng hợp tiếp nhận tàu trọng tải 10.000 DWT với năng lực bốc xếp trên 3 triệu tấn/năm trước năm 2030, tạo cửa ngõ giao thương đường thủy cho toàn khu vực phía Nam đồng bằng Bắc Bộ.
• Tái cơ cấu nuôi trồng thủy sản theo hướng công nghệ cao: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chỉ đạo mở rộng vùng nuôi trồng thủy sản tập trung đạt 3.750 ha vào năm 2020, trong đó quy hoạch diện tích nuôi tôm sú công nghiệp đạt 8.000 ha (tính cả diện tích luân canh). Chuyển dịch triệt để từ phương thức quảng canh sang bán thâm canh và thâm canh công nghiệp khép kín, ứng dụng tiêu chuẩn an toàn sinh học.
• Đột phá phát triển du lịch sinh thái và công nghiệp chế biến ven biển: Sở Du lịch phối hợp với các doanh nghiệp lữ hành xây dựng tuyến du lịch sinh thái Cồn Nổi kết hợp du lịch văn hóa tâm linh Bái Đính - Phát Diệm, phấn đấu nâng tỷ trọng ngành dịch vụ lên 40% vào năm 2020. Thu hút đầu tư xây dựng từ 2 đến 3 nhà máy chế biến thủy hải sản xuất khẩu hiện đại nhằm giải quyết việc làm cho hơn 3.000 lao động địa phương.
• Đổi mới cơ chế huy động vốn và phát triển nguồn nhân lực biển: Đa dạng hóa các nguồn vốn đầu tư ngoài ngân sách thông qua hình thức đối tác công tư (PPP) để hoàn thiện hạ tầng khu kinh tế xanh. Trung tâm dạy nghề huyện Kim Sơn chủ trì tổ chức đào tạo kỹ thuật nuôi trồng công nghệ cao cho khoảng 1.500 lao động mỗi năm trong giai đoạn 2016 - 2020, đồng thời ban hành chính sách ưu đãi thu hút kỹ sư và chuyên gia kinh tế biển về làm việc tại địa bàn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Lãnh đạo và cơ quan quản lý nhà nước tại địa phương: Cán bộ Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Ninh Bình, Ủy ban nhân dân huyện Kim Sơn sử dụng số liệu và mô hình quy hoạch của đề tài làm căn cứ xây dựng đề án thành lập Khu kinh tế biển Kim Sơn và đề án nâng cấp đô thị Bình Minh.
• Doanh nghiệp và nhà đầu tư lĩnh vực kinh tế biển: Các đơn vị kinh doanh hạ tầng cảng biển, doanh nghiệp chế biến thủy sản và chủ đầu tư các dự án du lịch sinh thái bãi bồi tìm kiếm thông tin về tiềm năng quỹ đất 7.478,5 ha cùng các trục giao thông kết nối huyết mạch.
• Giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh: Các nhà nghiên cứu chuyên ngành Quản lý kinh tế, Kinh tế phát triển tham khảo khung phân tích chuyển dịch cơ cấu kinh tế vùng ven biển và phương pháp xử lý dữ liệu địa phương hóa.
• Chuyên gia môi trường và các tổ chức bảo tồn sinh thái: Cán bộ thuộc Ban quản lý Khu dự trữ sinh quyển châu thổ sông Hồng sử dụng tư liệu để đánh giá sự tương tác giữa mở rộng diện tích nuôi tôm với việc bảo tồn hệ sinh thái rừng ngập mặn và hơn 200 loài chim tại Cồn Nổi.

Câu hỏi thường gặp

Tiềm năng nổi bật nhất của vùng ven biển huyện Kim Sơn là gì?

Vùng ven biển Kim Sơn sở hữu 18 km bờ biển với tốc độ bồi lắng lấn biển tự nhiên từ 80 đến 100 mét mỗi năm. Vùng đệm khu dự trữ sinh quyển thế giới này có Cồn Nổi rộng 700 ha, vùng đất phù sa màu mỡ rất thuận lợi để nuôi trồng thủy sản nước mặn, lợ và phát triển du lịch sinh thái.

Tại sao tỷ trọng nông - lâm - thủy sản của vùng năm 2013 vẫn chiếm tới 53,1%?

Do xuất phát điểm thuần nông, việc thu hút công nghiệp chế biến còn hạn chế và hạ tầng giao thông chưa đồng bộ. Dù đã chuyển đổi 1.200 ha đất cói, lúa sang nuôi thủy sản, giá trị gia tăng công nghiệp chỉ đạt 129,6 tỷ đồng nên tỷ trọng nông - thủy sản vẫn ở mức cao.

Mục tiêu kinh tế trọng tâm của vùng ven biển Kim Sơn đến năm 2030 là gì?

Mục tiêu là trở thành Khu kinh tế ven biển tổng hợp với cảng biển trọng điểm tiếp nhận tàu 10.000 DWT, năng lực bốc xếp trên 3 triệu tấn/năm. Song song đó là phát triển nhà máy nhiệt điện 1.200 MW, mạng lưới giao thông liên vùng và phát triển đô thị Bình Minh thành hạt nhân trung tâm.

Biến đổi khí hậu ảnh hưởng ra sao đến kinh tế ven biển Kim Sơn theo nghiên cứu?

Theo kịch bản nước biển dâng từ 110 đến 170 mm vào năm 2020 - 2030, nguy cơ ngập trực tiếp không lớn do tốc độ bồi đắp hàng năm cao. Thách thức chính là hiện tượng xâm nhập mặn sâu qua cửa sông Càn và sông Đáy, ảnh hưởng đến nguồn nước ngọt phục vụ sinh hoạt và nuôi trồng.

Giải pháp cốt lõi nào giúp cải thiện thu nhập bình quân từ mức 10,7 triệu đồng/người/năm?

Giải pháp then chốt là đẩy mạnh nuôi trồng thủy sản công nghiệp bán thâm canh trên diện tích 3.750 ha, mở rộng dịch vụ thương mại phụ trợ và khôi phục các làng nghề tiểu thủ công nghiệp truyền thống nhằm nâng cao năng suất và tạo việc làm phi nông nghiệp cho hơn 13.550 người dân.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn phát triển kinh tế vùng ven biển với chuỗi số liệu toàn diện giai đoạn 2005 - 2013 tại địa bàn huyện Kim Sơn, tỉnh Ninh Bình.
• Công trình chứng minh quy luật chuyển dịch cơ cấu khi vùng ven biển đạt tốc độ tăng trưởng 7,47%/năm, chuyển đổi thành công 1.200 ha đất trũng sang nuôi trồng thủy sản có giá trị kinh tế cao.
• Luận văn chỉ rõ các điểm nghẽn về hạ tầng giao thông và tỷ trọng công nghiệp thấp (chỉ chiếm 15,0%), từ đó đề xuất hệ thống giải pháp xây dựng Khu kinh tế biển tổng hợp đến năm 2020, tầm nhìn 2030.
• Lộ trình thực hiện tiếp theo đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt của Ủy ban nhân dân tỉnh Ninh Bình trong việc hoàn thiện đề án trình Chính phủ bổ sung Khu kinh tế biển Kim Sơn vào quy hoạch quốc gia.
• Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp hãy khai thác tài liệu luận văn để chung tay hiện thực hóa mục tiêu đưa vùng ven biển Kim Sơn trở thành cực tăng trưởng kinh tế xanh bền vững của khu vực đồng bằng sông Hồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ VÙNG VEN BIỂN 1. Cơ sở lý luận về phát triển kinh tế 1. Khái niệm phát triển kinh tế Khái niệm “phát triển kinh tế” là khái niệm xuất hiện thường xuyên trong đời sống kinh tế, xã hội của một quốc gia, và cũng đã có nhiều sách, giao trình và công trinh khoa hoc đề cập đến khái niệm này. Trong phạm vi của luận văn, tác giả xin trích dẫn một số khái niệm tiêu biểu như sau: Theo giáo trình “Kinh tế phát triển” của Nhà xuất bản Thống kê, xuất bản năm 1999, trong tập 1, thì “Phát triển kinh tế có thể hiểu là một quá trình lớn lên (hay tăng tiến) về mọi mặt của nền kinh tế trong một thời kỳ nhất định.

Trong đó bao gồm cả sự tăng lên về quy mô sản lượng (tăng trưởng) và sự tiến bộ về cơ cấu kinh tế - xã hội”. [Giáo trình “Kinh tế phát triển”, tập 1, trang 15] Theo tác giả Ricardo Contreras trong tài liệu “Competing Theories of Economic Development” của giáo trình “International Finance and Development”, phạm trù này được phát biểu như sau: “Phát triển kinh tế là quá trình lớn lên, tăng tiến mọi mặt của nền kinh tế. Nó bao gồm sự tăng trưởng kinh tế và đồng thời có sự hoàn chỉnh về mặt cơ cấu, thể chế kinh tế, chất lượng cuộc sống”. Ngô Thắng Lợi và TS.

Phan Thị Nhiệm trong giáo trình “Kinh tế phát triển”, giáo trình phục vụ chương trình giảng cho các lớp cao học kinh tế, khái niệm “Phát triển kinh tế” được nhắc đến như sau: “Phát triển kinh tế là quá trình tăng tiến toàn diện về mọi mặt trong nền kinh tế của một quốc gia hoặc một địa phương”.TS Ngô Thắng Lợi và TS. Phan Thị Nhiệm, giáo trình “Kinh tế phát triển”] Cũng theo GS. Ngô Thắng Lợi và TS. Phan Thị Nhiệm, nếu phân theo nội dung thì ta có các công thức của phát triển kinh tế như sau: PT nền KT = PT lĩnh vực KT + PT lĩnh vực XH.

Trong đó: PT lĩnh vực KT = Tăng trưởng KT + Chuyển dịch cơ cấu KT. PT lĩnh vực XH = Sự tiến bộ xã hội cho con người.TS Ngô Thắng Lợi và TS. Phan Thị Nhiệm, nếu phân theo quan điểm triết học, thì công thức của phát triển kinh tế là: PT nền KT = Thay đổi về lượng + Biến đổi về chất. Như vậy, có thể thấy, trong tất cả các khái niệm được trích dẫn về phát triển kinh tế, hầu như các nhà khoa học đều nhắc đến khái niệm “tăng trưởng kinh tế”, và 5 đây cũng là khái niệm dễ nhầm lẫn khi nghiên cứu về khái niệm “tăng trưởng kinh tế”.

Vì vậy, để hiểu sâu hơn về khái niệm “phát triển kinh tế”, rất cần thiết để chúng ta hiểu về khái niệm “tăng trưởng kinh tế”. Theo giáo trình “Kinh tế học” của các tác giả Samuelson Paul A, Nordhalls William D, xuất bản bởi nhà xuất bản Tài chính vào năm 2007, khái niệm “tăng trưởng kinh tế” được nhắc đến như sau:“Tăng trưởng kinh tế là sự gia tăng của tổng sản phẩm quốc nội (GDP) hoặc tổng sản lượng quốc gia (GNP) hoặc quy mô sản lượng quốc gia tính bình quân trên đầu người (PCI) trong một thời gian nhất định”. Bùi Đại Dũng và ThS. Phạm Thu Phương trong báo cáo “Tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội” đăng trên Tạp chí Khoa học Đại học Quốc gia Hà Nội, Kinh tế và Kinh doanh số 25 năm 2009, thi “Tăng trưởng kinh tế được hiểu khá thống nhất là sự tăng sản lượng thực tế của một nền kinh tế trong một khoảng thời gian.

Thước đo phổ biến là mức tăng tổng sản phẩm quốc nội (GDP) trong một năm hoặc mức tăng GDP bình quân đầu người trong một năm”. [Tạp chí Khoa học Đại học Quốc gia Hà Nội, Kinh tế và Kinh doanh số 25 năm 2009, trang 82-91] Theo tác giả Nguyễn Hữu Sở trong luận án tiến sĩ kinh tế chính trị “Phát triển kinh tế bền vững ở Việt Nam” năm 2009, bảo vệ tại trường Đại học Kinh tế thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội, “phát triển kinh tế” được hiểu như sau: “Phát triển kinh tế là khái niệm chỉ quá trình chuyển nền kinh tế từ chậm phát triển sang nền kinh tế phát triển, chứ không phải là phát triển kinh tế với nội dung tăng trưởng kinh tế hiện đại. Một khái niệm diễn tả quá trình thay đổi về chất trong tiến trình kinh tế, đằng kia diễn tả sự tăng lên về lượng của một nền kinh tế. Không nên đồng nhất phát triển kinh tế và tăng trưởng kinh tế, dù rằng tăng trưởng kinh tế là nội dung vật chất của phát triển kinh tế”.

[Nguyễn Hữu Sở, Luận án tiến sĩ kinh tế chính trị “Phát triển kinh tế bền vững ở Việt Nam”, 2009] Như vậy, có thể hiểu, tăng trưởng kinh tế là khái niệm chỉ về nội dung vật chất của khái niệm phát triển kinh tế. Phát triển kinh tế bao hàm các nội dung tăng trưởng kinh tế, nhưng để đánh giá phát triển kinh tế thì tăng trưởng kinh tế thôi chưa đủ. Phát triển kinh tế là một quá trình lớn lên (hay tăng tiến) về mọi mặt của nền kinh tế trong một thời kỳ nhất định, trong đó bao gồm cả sự tăng lên về quy mô sản lượng (hay còn gọi là tăng trưởng kinh tế) và sự tiến bộ về cơ cấu kinh tế - xã hội. Trong luận văn này tác giả thống nhất sử dụng thuật ngữ “Phát triển kinh tế” trong giáo trình “Kinh tế phát triển của Trường Đại học Kinh tế quốc dân”.

Nội dung chủ yếu của phát triển kinh tế Nội dung chủ yếu của phát triển kinh tế được tác giả tổng hợp trong hình 1.1 dưới đây: Nội dung chủ yếu của phát triển kinh tế Đạt được sự cải thiện sâu rộng chất lượng cuộc sống của mọi Phát triển kinh Cơ cấu kinh tế Chủ yếu phải thành viên trong tế phải trong xã hội như là thay đổi theo xuất phát từ dài hạn hàng đầu và là hướng tiến bộ động lực nội tại kết quả của sự phát triển Hình 1. Nội dung chủ yếu của phát triển kinh tế Nguồn: Tác giả tổng hợp 7 Theo đó (Hình 1.1), các nội dung chủ yếu của phát triển kinh tế bao gồm các nội dung chính sau đây: (1) Phát triển kinh tế phải trong dài hạn Nội dung thứ nhất của phát triển kinh tế là: Phát triển kinh tế phải trong dài hạn. Đây là điều kiện tiên quyết để tạo ra những tiến bộ về kinh tế nói riêng và tiến bộ về kinh tế - xã hội nói chung, đặc biệt là tại các nước đang phát triển. (2) Cơ cấu kinh tế thay đổi theo hướng tiến độ Nội dung thứ hai của phát triển kinh tế là: Cơ cấu kinh tế phải thay đổi theo hướng tiến bộ.

Để tạo ra những thay đổi về cơ cấu kinh tế theo hướng tiến bộ, hoạt động của nền kinh tế cần phải ngày càng gia tăng về hiệu quả và năng lực cạnh tranh. Quá trình thay đổi về cơ cấu kinh tế theo hướng tiến bộ không đơn thuần là sự gia tăng về quy mô, mà còn bao hàm việc mở rộng chủng loại và nâng cao chất lượng sản phẩm hàng hoá, dịch vụ được sản xuất ra. Xu hướng tiến bộ của quá trình thay đổi này ở những nước đang phát triển, đang hoặc chưa trải qua quá trình công nghiệp hoá thể hiện ở quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hoá và đô thị hoá. (3) Những tiến bộ kinh tế chủ yếu xuất phát từ động lực nội tại Nội dung thứ ba của phát triển kinh tế là: những tiến bộ kinh tế chủ yếu phải xuất phát từ động lực nội tại.

Theo nhiều tài liệu khoa học cũng như chứng minh trong thực tiễn, những tiến bộ kinh tế đạt được lại làm gia tăng không ngừng năng lực nội sinh của nền kinh tế. Điều này được thể hiện ở những tiến bộ về công nghệ, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và nguồn vốn trong nước… (4) Đạt được sự cải thiện sâu rộng chất lượng cuộc sống của mọi thành viên trong xã hội Nội dung thứ tư của phát triển kinh tế là: Đạt được sự cải thiện sâu rộng chất lượng cuộc sống của mọi thành viên trong xã hội như là hàng đầu và là kết quả của sự phát triển. Nội dung này được thể hiện rõ qua kết quả của công thức phát triển kinh tế như hình 1.2 dưới đây: 8 Hình 1. Công thức phát triển kinh tế Nguồn: [GS.TS Ngô Thắng Lợi và TS.

Phan Thị Nhiệm, giáo trình “Kinh tế phát triển”] Như vậy, nội dung thứ tư của phát triển kinh tế được thể hiện ở khía cạnh phát triển kinh tế hiệu quả sẽ dẫn đế sự gia tăng thu nhập bình quân đầu người, một số bình quân có thể che lấp đằng sau nó sự phân phối bất bình đẳng, nạn đói nghèo, thất nghiệp và những thụ hưởng khác về giáo dục, y tế, văn hoá… Như vậy, phát triển kinh tế đồng nghĩa với việc đạt được sự cải thiện sâu rộng về chất lượng cuộc sống của mọi thành viên trong xã hội. Các tiêu chí đánh giá phát triển kinh tế của một quốc gia Các tiêu chí đánh giá phát triển kinh tế của một quốc gia bao gồm ba tiêu chí chính: (1) Sự gia tăng của thu nhập bình quân đầu người và thu nhập của nền kinh tế, (2) Sự biến đổi theo đúng xu hướng của cơ cấu kinh tế, (3) Sự biến đổi ngày càng tốt hơn của các vấn đề xã hội. Các tiêu chí đánh giá phát triển kinh tế của một quốc gia được tác giả tổng hợp trong hình 1.3 dưới đây: 9 Các tiêu chí đánh giá phát triển kinh tế của một quốc gia. Sự gia tăng của thu Sự biến đổi theo Sự biến đổi ngày nhập bình quân đầu đúng xu hướng của càng tốt hơn của người và thu nhập cơ cấu kinh tế.

của nền kinh tế. Các tiêu chí đánh giá phát triển kinh tế của một quốc gia Nguồn: Tác giả tổng hợp Cụ thể: (1) Sự gia tăng của thu nhập bình quân đầu người và thu nhập của nền kinh tế Đây là tiêu chí xác định về mặt nội dung vật chất của kinh tế, là nền tảng để nâng cao thu nhập của người dân và thực hiện các mục tiêu khác của nền kinh tế. Thu nhập của nền kinh tế được biểu hiện thông qua chỉ tiêu về tổng sản phẩm quốc nội hay còn gọi là GDP. Tổng sản phẩm nội địa, tức tổng sản phẩm quốc nội hay GDP (viết tắt của Gross Domestic Product) là giá trị thị trường của tất cả hàng hóa và dịch vụ cuối cùng được sản xuất ra trong phạm vi một lãnh thổ nhất định (thường là quốc gia) trong một thời kỳ nhất định (thường là một năm).