Phát Triển Kinh Tế Việt Nam Qua Các Giai Đoạn Lịch Sử

Tài liệu nghiên cứu Cơ chế kinh tế việt nam trong giai đoan chuyển sang cơ chế thị trường, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về kinh tế.

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Kinh Tế
• Đề tài: Phát Triển Kinh Tế Việt Nam: Lịch Sử và Chiến Lược Đến Năm 2020
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Lịch Sử Phát Triển Kinh Tế Việt Nam

Lịch sử phát triển kinh tế Việt Nam trải qua nhiều giai đoạn, từ thời kỳ phong kiến đến thời kỳ đổi mới. Các đại hội đảng đã đưa ra những hoạch định về phương hướng phát triển kinh tế, đặc biệt là Đại hội VII vào năm 1991, đánh dấu bước chuyển mình quan trọng. Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 1991-2000 đã đạt được tăng trưởng cao nhất lên tới 7,6%. Đây là một bước chuyển đáng kể sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

1.1. Các Giai Đoạn Chính Trong Lịch Sử Kinh Tế Việt Nam

Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển kinh tế khác nhau, từ nền kinh tế tập trung đến nền kinh tế thị trường. Mỗi giai đoạn đều có những chính sách và chiến lược riêng nhằm thúc đẩy sự phát triển.

1.2. Những Thành Tựu Nổi Bật Trong Phát Triển Kinh Tế

Trong những năm qua, Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu nổi bật trong phát triển kinh tế, như tăng trưởng GDP ổn định và cải thiện đời sống người dân. Những thành tựu này đã góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế.

II. Những Thách Thức Trong Phát Triển Kinh Tế Việt Nam

Mặc dù đã đạt được nhiều thành tựu, nhưng Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều thách thức trong phát triển kinh tế. Các vấn đề như chất lượng nguồn nhân lực, cơ sở hạ tầng yếu kém và sự cạnh tranh toàn cầu ngày càng gia tăng là những yếu tố cần được giải quyết.

2.1. Chất Lượng Nguồn Nhân Lực Còn Thấp

Chất lượng nguồn nhân lực tại Việt Nam vẫn còn nhiều hạn chế, đặc biệt là trong các lĩnh vực công nghệ cao. Việc nâng cao trình độ học vấn và kỹ năng nghề nghiệp là cần thiết để đáp ứng yêu cầu của thị trường.

2.2. Cơ Sở Hạ Tầng Yếu Kém

Cơ sở hạ tầng giao thông, năng lượng và công nghệ thông tin còn nhiều bất cập, ảnh hưởng đến khả năng thu hút đầu tư và phát triển kinh tế bền vững.

III. Chiến Lược Phát Triển Kinh Tế Đến Năm 2020

Chiến lược phát triển kinh tế Việt Nam đến năm 2020 tập trung vào việc đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và phát triển bền vững. Các chính sách khuyến khích đầu tư nước ngoài và cải cách kinh tế sẽ được thực hiện để tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển.

3.1. Đẩy Mạnh Công Nghiệp Hóa Hiện Đại Hóa

Việt Nam sẽ tập trung vào việc phát triển các ngành công nghiệp chủ lực, nâng cao năng lực sản xuất và chất lượng sản phẩm để cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

3.2. Tăng Cường Đầu Tư Nước Ngoài

Chính phủ sẽ tạo ra môi trường đầu tư thuận lợi, khuyến khích các nhà đầu tư nước ngoài tham gia vào các lĩnh vực kinh tế quan trọng, từ đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Trong Phát Triển Kinh Tế

Các ứng dụng thực tiễn trong phát triển kinh tế Việt Nam đã cho thấy hiệu quả rõ rệt. Việc áp dụng công nghệ mới và cải cách chính sách đã giúp nâng cao năng suất lao động và cải thiện chất lượng sản phẩm.

4.1. Công Nghệ Mới Trong Sản Xuất

Việc áp dụng công nghệ mới trong sản xuất đã giúp tăng năng suất và giảm chi phí, từ đó nâng cao khả năng cạnh tranh của sản phẩm Việt Nam trên thị trường quốc tế.

4.2. Cải Cách Chính Sách Kinh Tế

Cải cách chính sách kinh tế đã tạo ra môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp phát triển, đồng thời thu hút đầu tư và nâng cao hiệu quả kinh tế.

V. Kết Luận Về Tương Lai Kinh Tế Việt Nam

Tương lai kinh tế Việt Nam hứa hẹn sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ với những chính sách đúng đắn và sự nỗ lực không ngừng của cả hệ thống chính trị và người dân. Việc duy trì tăng trưởng bền vững và cải thiện chất lượng cuộc sống là mục tiêu hàng đầu.

5.1. Tầm Nhìn Đến Năm 2030

Việt Nam đặt mục tiêu trở thành một quốc gia công nghiệp hiện đại vào năm 2030, với nền kinh tế phát triển bền vững và chất lượng cuộc sống cao.

5.2. Những Cơ Hội Và Thách Thức Mới

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, Việt Nam sẽ phải đối mặt với nhiều cơ hội và thách thức mới, đòi hỏi sự linh hoạt và sáng tạo trong các chính sách phát triển.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội bình quân của Việt Nam trong giai đoạn 1991-2000 đạt 7,6%, mức tăng trưởng cao nhất trong lịch sử kinh tế thời kỳ đầu mở cửa. Thành tựu này phản ánh bước chuyển mình mang tính lịch sử từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung quan liêu, bao cấp sang mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm rõ quá trình vận động, bản chất và các quy luật phát triển của nền kinh tế nhiều thành phần dưới sự điều tiết của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Trong bối cảnh hạ tầng kỹ thuật còn nghèo nàn và xuất phát điểm thuần nông với hơn 80% lực lượng lao động tập trung ở nông nghiệp, việc chuyển đổi cơ chế đã đặt ra hàng loạt bài toán hóc búa về giải phóng sức sản xuất và giải quyết mâu thuẫn giữa hiệu quả kinh tế với công bằng xã hội.

Mục tiêu cụ thể của công trình là hệ thống hóa cơ sở lý luận về kinh tế hàng hóa, phân tích thực trạng chuyển dịch cơ cấu qua các kỳ Đại hội Đảng từ khóa VI đến khóa IX, đồng thời xác lập hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý kinh tế vĩ mô. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào không gian kinh tế Việt Nam trong giai đoạn chuyển tiếp 1986-2000, đồng thời xây dựng các dự báo, định hướng chiến lược đến giai đoạn 2010-2020. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi trực tiếp giải quyết bài toán huy động nguồn vốn đầu tư ước tính khoảng 45 đến 50 tỷ USD (tương đương 30% GDP giai đoạn 1996-2000), đồng thời kiểm soát khoảng cách thu nhập giữa nhóm giàu nhất và nghèo nhất vốn đã chạm mức 10,4 lần vào năm 1998.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng nền tảng lý luận kinh tế chính trị Mác - Lênin về sự phù hợp biện chứng giữa quan hệ sản xuất với tính chất và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất. Đồng thời, nghiên cứu tích hợp lý thuyết kinh tế hỗn hợp hiện đại, kết hợp cơ chế tự điều tiết của quy luật giá trị và quy luật cung - cầu với vai trò quản lý vĩ mô của Nhà nước nhằm khắc phục các khuyết tật cố hữu của thị trường tự do.

Hệ thống khái niệm nòng cốt được làm rõ bao gồm: kinh tế tự nhiên mang tính tự cung tự cấp, kinh tế hàng hóa vận hành trên quan hệ hàng hóa - tiền tệ, kinh tế thị trường đa thành phần và kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Về mặt phân phối, lý thuyết khẳng định vai trò chủ đạo của chế độ công hữu về tư liệu sản xuất chủ yếu, thực hiện phân phối theo kết quả lao động, hiệu quả kinh tế và mức độ đóng góp vốn. Khung lý thuyết cũng nhấn mạnh chính sách tích lũy nội bộ dựa trên kinh nghiệm từ các quốc gia ASEAN với tỷ lệ tiết kiệm đạt khoảng 23% đến 31% GDP để phục vụ tái sản xuất mở rộng và công nghiệp hóa.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp toàn diện từ hệ thống Văn kiện Đảng qua các kỳ Đại hội, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật như Hiến pháp năm 1992, Luật Công ty năm 1990, Luật Doanh nghiệp tư nhân năm 1990 và các niên giám thống kê giai đoạn 1980-2000 của Tổng cục Thống kê. Đồng thời, tác giả tiến hành tổng hợp số liệu khảo sát thứ cấp với cỡ mẫu khoảng 1.200 thực thể bao gồm doanh nghiệp nhà nước, hợp tác xã, doanh nghiệp tư nhân và hộ nông dân tại các vùng kinh tế trọng điểm. Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên được áp dụng nhằm đảm bảo tính đại diện đa dạng theo từng khu vực địa lý và từng thành phần sở hữu.

Phương pháp phân tích chủ đạo bao gồm phương pháp lịch sử kết hợp logic, phương pháp thống kê mô tả, phân tích so sánh và phương pháp mô hình hóa kinh tế vĩ mô. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm tái hiện sinh động lộ trình chuyển đổi cơ chế quản lý kinh tế, đo lường chính xác các biến động về năng suất, lạm phát, việc làm và đánh giá mối quan hệ tương tác giữa tăng trưởng kinh tế với tiến bộ xã hội. Timeline nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian 18 tháng, trải qua các giai đoạn thu thập dữ liệu lịch sử, xử lý số liệu thống kê và đối chiếu với các mục tiêu kinh tế - xã hội dài hạn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, công cuộc đổi mới đã tạo ra bước nhảy vọt trong tái cơ cấu lực lượng lao động và thành phần kinh tế. Giai đoạn 1986-1998 ghi nhận sự sụt giảm biên chế Nhà nước khoảng 0,6 triệu người và giảm hơn 19,6 triệu xã viên hợp tác xã nông nghiệp. Ngược lại, khu vực kinh tế cá thể và tiểu thủ công nghiệp tại đô thị đã tiếp nhận hơn 7,4 triệu lao động, trong khi các thành phần kinh tế tư bản tư nhân và tư bản nhà nước thu hút gần 0,5 triệu lao động.

Thứ hai, cơ cấu nguồn thu ngân sách nhà nước có sự chuyển dịch mang tính đột phá. Tỷ trọng thuế thu từ khu vực kinh tế nhà nước giảm mạnh từ 82,4% năm 1986 xuống còn 44,1% năm 1998. Bù đắp vào sự suy giảm tương đối này là sự tăng trưởng thần tốc của khối doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài, tăng từ mức 0% năm 1988 lên 11,5% năm 1989 và chạm mốc 35,1% vào năm 1998. Thuế từ khu vực công thương nghiệp và dịch vụ ngoài quốc doanh duy trì tỷ trọng ổn định từ 5% đến 6%.

Thứ ba, chính sách kinh tế vĩ mô đã giải quyết thành công khủng hoảng tiền tệ và tạo bước tiến vượt bậc trong an ninh lương thực. Tỷ lệ lạm phát phi mã từ mức 50% năm 1984 và 90% năm 1985 đã được ghìm cương xuống còn 12% năm 1989 và chỉ còn 2% vào năm 1992 nhờ chính sách lãi suất thực dương và cải cách tài chính. Trong nông nghiệp, xuất khẩu gạo đạt sản lượng từ 3,5 đến 4,5 triệu tấn mỗi năm, đưa Việt Nam vươn lên vị trí thứ hai thế giới sau Thái Lan vào năm 2000 với tốc độ tăng trưởng nông nghiệp bình quân 5,4% mỗi năm.

Thứ tư, mặt trái của cơ chế thị trường đã làm bộc lộ sự phân hóa xã hội sâu sắc. Năm 1998, tỷ lệ nghèo chung của cả nước là 37%, nhưng tại khu vực nông thôn con số này lên tới 40,9%, trong khi ở đô thị chỉ chiếm 9%. Tỷ lệ thiếu lương thực tại nông thôn là 18,3% so với 2,3% tại thành thị. Thu nhập bình quân đầu người ở nông thôn chỉ bằng 27% so với khu vực đô thị, phản ánh sự mất cân đối lớn về phát triển vùng miền.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của những thành tựu trên xuất phát từ sự đổi mới tư duy quản lý kinh tế, bắt đầu từ Chỉ thị 100 năm 1981, Nghị quyết 10 của Bộ Chính trị về khoán nông nghiệp và Quyết định số 217-HĐBT năm 1987 về xóa bỏ bao cấp, trao quyền tự chủ tài chính cho các xí nghiệp quốc doanh. Các số liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa rất rõ nét thông qua biểu đồ miền thể hiện sự chuyển dịch cơ cấu thu ngân sách giai đoạn 1986-1998, qua đó làm nổi bật sự thoái lui tỷ trọng của khu vực quốc doanh và vai trò ngày càng lớn của khu vực có vốn đầu tư nước ngoài. Bên cạnh đó, một bảng thống kê so sánh đa chiều giữa thành thị và nông thôn về các chỉ tiêu nghèo đói, việc làm và thu nhập sẽ minh chứng thuyết phục cho tính cấp thiết của việc kết hợp mục tiêu kinh tế với an sinh xã hội.

So sánh với các mô hình chuyển đổi liệu pháp sốc tại một số nền kinh tế Đông Âu, lộ trình chuyển đổi tuần tự của Việt Nam đã tránh được sự đổ vỡ toàn diện về mặt sản xuất, đồng thời duy trì được ổn định chính trị - xã hội. Tuy nhiên, sự xuất phát điểm thấp với tỷ lệ thất nghiệp thành thị 7,4% và thiếu việc làm nông thôn 20% vào năm 1998 đòi hỏi Nhà nước không thể buông lỏng thị trường mà phải giữ vững vai trò bàn tay điều tiết định hướng xã hội chủ nghĩa.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Đẩy mạnh hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường đồng bộ: Bộ Kế hoạch và Đầu tư cùng Bộ Tư pháp cần tiếp tục rà soát, đồng bộ hóa Luật Doanh nghiệp, Luật Thương mại và Luật Đầu tư nước ngoài. Mục tiêu đến năm 2005 hình thành đồng bộ thị trường hàng hóa, thị trường sức lao động và thị trường vốn, tạo hành lang pháp lý minh bạch nhằm huy động nguồn vốn đầu tư xã hội chiếm trên 30% GDP.

2. Đổi mới và nâng cao hiệu quả kinh tế nhà nước: Ban Chỉ đạo Đổi mới Doanh nghiệp phối hợp các bộ ngành đẩy nhanh tiến trình cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước theo tinh thần Nghị quyết 308-HĐBT, chỉ giữ lại 100% vốn ở các ngành hạ tầng huyết mạch. Phấn đấu nâng cao hiệu suất sử dụng vốn, giải phóng sức cạnh tranh để khu vực kinh tế nhà nước thực sự đóng vai trò xương sống dẫn dắt nền kinh tế.

3. Tái cơ cấu nông nghiệp và phát triển kinh tế nông thôn: Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cùng chính quyền các địa phương cần tập trung vốn đầu tư hạ tầng giao thông, thủy lợi, lưới điện tại nông thôn. Mục tiêu đến năm 2005 giảm tỷ lệ nghèo nông thôn xuống dưới 5%, đồng thời chuyển dịch cơ cấu lao động nông nghiệp từ mức trên 60% năm 1998 xuống còn khoảng 25% đến 30% vào năm 2020.

4. Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao gắn liền kinh tế tri thức: Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trì kế hoạch nâng cao tỷ lệ lao động qua đào tạo từ mức 20% năm 2000 lên 30% vào năm 2005 và đạt 35% đến 40% vào năm 2010. Đảm bảo tỷ lệ học sinh trung học cơ sở đạt 80% và trung học phổ thông đạt 40% vào năm 2005, tạo nền tảng vững chắc để chuyển dịch lao động sang khu vực công nghiệp và dịch vụ.

5. Tăng cường hiệu lực điều tiết kinh tế vĩ mô và mở rộng kinh tế đối ngoại: Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính cần duy trì kiểm soát lạm phát dưới 10% mỗi năm, điều hành lãi suất và tỷ giá linh hoạt. Chủ động thực thi các cam kết gia nhập Khu vực Mậu dịch Tự do ASEAN vào năm 2006 và chuẩn bị lộ trình gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới, nâng kim ngạch buôn bán đa phương với các đối tác chiến lược.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách kinh tế vĩ mô: Nghiên cứu cung cấp bức tranh toàn cảnh về sự chuyển đổi cơ cấu thu ngân sách (nơi khối doanh nghiệp đầu tư nước ngoài tăng từ 0% lên 35,1%) và sự phân bổ lại lao động xã hội, hỗ trợ thiết kế các chính sách tài khóa, tiền tệ thích ứng với cơ chế thị trường mở.

2. Giảng viên, nghiên cứu sinh chuyên ngành Kinh tế chính trị và Quản trị kinh doanh: Tài liệu đóng vai trò nguồn học liệu quý giá với hệ thống luận cứ sắc bén về sự vận động của quy luật giá trị, cơ chế giá cả và mối quan hệ giữa nhà nước pháp quyền với thị trường, kèm theo chuỗi số liệu thực chứng giai đoạn 1986-2000.

3. Lãnh đạo doanh nghiệp và các nhà đầu tư: Luận văn cung cấp cái nhìn sâu sắc về tiến trình mở cửa thị trường, lộ trình cổ phần hóa và sự thay đổi trong chính sách tiền lương, giúp doanh nghiệp xây dựng chiến lược kinh doanh đón đầu các hiệp định thương mại tự do như AFTA và WTO.

4. Cán bộ quản lý an sinh xã hội và phát triển vùng: Báo cáo phân tích chi tiết về khoảng cách thu nhập 10,4 lần giữa giàu - nghèo và tỷ lệ thất nghiệp thành thị 7,4% là cơ sở dữ liệu nền tảng để xây dựng các chương trình mục tiêu quốc gia về giảm nghèo và tạo việc làm.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận văn đã chỉ ra bài học lớn nhất trong việc kiềm chế lạm phát từ 90% xuống 2% là gì? Bài học cốt lõi là chuyển đổi triệt để cơ chế quản lý tiền tệ từ bao cấp hiện vật sang hạch toán kinh doanh, áp dụng chính sách lãi suất thực dương cao hơn lạm phát để hút tiền nhàn rỗi trong lưu thông, đồng thời thực hiện tự do hóa giá cả theo quy luật cung - cầu thay vì ấn định giá chủ quan.

2. Sự chuyển dịch cơ cấu thành phần kinh tế đã tác động ra sao đến nguồn thu ngân sách nhà nước? Nghiên cứu chỉ ra sự đa dạng hóa nguồn thu rõ rệt khi tỷ trọng thuế từ kinh tế nhà nước giảm từ 82,4% năm 1986 xuống 44,1% năm 1998, trong khi nguồn thu từ khối doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài bứt phá mạnh mẽ từ mức 0% năm 1988 lên tới 35,1% năm 1998.

3. Tại sao kinh tế nhà nước phải giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa? Kinh tế nhà nước giữ vai trò nòng cốt để nắm giữ các mạch máu kinh tế, đầu tư vào các lĩnh vực hạ tầng then chốt có vốn lớn và thu hồi chậm mà tư nhân không thể đảm nhận, đồng thời đóng vai trò công cụ điều tiết vĩ mô nhằm bảo đảm an sinh xã hội và giữ vững định hướng phát triển.

4. Thách thức lớn nhất về mặt xã hội khi phát triển kinh tế thị trường được luận văn chỉ ra là gì? Đó là sự gia tăng phân hóa giàu nghèo và chênh lệch phát triển vùng miền sâu sắc. Minh chứng cụ thể là năm 1998, tỷ lệ nghèo nông thôn lên tới 40,9% so với 9% ở thành thị, thu nhập bình quân nông thôn chỉ bằng 27% thành thị và mức chênh lệch giàu - nghèo chạm ngưỡng 10,4 lần.

5. Mục tiêu phát triển cơ cấu ngành kinh tế đến năm 2005 được xác định cụ thể như thế nào? Luận văn nêu rõ mục tiêu cơ cấu GDP đến năm 2005 bao gồm: công nghiệp và xây dựng chiếm tỷ trọng từ 37% đến 38%, nông lâm ngư nghiệp giảm xuống còn 20% đến 21%, khu vực dịch vụ chiếm 41% đến 42%, đi kèm mục tiêu kiềm chế lạm phát dưới 10% mỗi năm.

Kết luận

• Luận văn đã làm sáng tỏ tính tất yếu khách quan của quá trình chuyển đổi từ kinh tế tự nhiên, bao cấp sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam.
• Hệ thống hóa các mốc lịch sử quan trọng qua các kỳ Đại hội Đảng, đặc biệt là dấu ấn tăng trưởng GDP kỷ lục 7,6% giai đoạn 1991-2000 và thành tựu xuất khẩu gạo đạt 3,5 đến 4,5 triệu tấn mỗi năm.
• Phân tích thực chứng sự chuyển dịch cơ cấu nguồn thu và lao động, khẳng định vai trò bà đỡ của Nhà nước trong việc thiết lập hành lang pháp lý thông qua Hiến pháp năm 1992 và các bộ luật chuyên ngành.
• Đánh giá thẳng thắn các khuyết tật thị trường về chênh lệch thu nhập 10,4 lần và tình trạng thiếu việc làm nông thôn 20%, từ đó khẳng định yêu cầu bắt buộc phải kết hợp mục tiêu kinh tế với tiến bộ xã hội.
• Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ về thể chế, nguồn nhân lực và hạ tầng kỹ thuật theo lộ trình 2001-2005 và tầm nhìn 2010-2020 nhằm đưa nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại.

Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp quan tâm đến quá trình chuyển đổi thể chế kinh tế Việt Nam hãy khai thác chi tiết toàn bộ nội dung luận văn để ứng dụng hiệu quả vào công tác hoạch định chính sách và xây dựng chiến lược phát triển trong giai đoạn mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

§Æt vÊn ®Ò NÒn kinh tÕ ViÖt Nam tr¶i qua nhiÒu giai ®o¹n g¾n liÒn víi tõng thêi kú lÞch sö. C¸c kú §¹i héi §¶ng ®Òu ®· ®a ra nh÷ng ho¹ch ®Þnh vÒ ph¬ng híng ®êng lèi kinh tÕ còng nh chÝnh trÞ cña ®Êt níc, §¹i héi VII cña §¶ng n¨m 1991 ®îc th«ng qua chiÕn lîc æn ®Þnh vµ ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi víi kÕ ho¹ch 10 n¨m (1991-2000) ®¹t ®îc tèc ®é t¨ng trëng ë møc cao nhÊt tõ tríc ®Õn nay lµ 7,6%. §ã lµ mét bíc chuyÓn ®¸nh dÊu quan träng sang nÒn kinh tÕ thÞ trêng ®Þnh híng x· héi chñ nghÜa vµ chñ ®éng héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ, t¹o tiÒn ®Ò cho giai ®o¹n ph¸t triÓn míi - ®Èy m¹nh c«ng nghiÖp hãa , hiÖn ®¹i hãa ®Êt níc. HiÖn nay §¶ng vµ Nhµ n- íc ta ®ang x©y dùng chiÕn lîc 10 n¨m ®Çu thÕ kû XXI vÒ sù ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi.

ChiÕn lîc ®Èy m¹nh c«ng nghiÖp hãa , hiÖn ®¹i hãa theo ®Þnh híng x· héi chñ nghÜa, x©y dùng nÒn t¶ng ®Õn n¨m 2020 níc ta c¬ b¶n trë thµnh mét níc c«ng nghiÖp - tr×nh §¹i héi IX th«ng qua kh«ng ph¶i ngÉu nhiªn mµ §¶ng vµ Nhµ níc ®Ò ra chiÕn lîc tõ qu©n sù, chÝnh trÞ, sang kinh tÕ - x· héi. §èi víi mçi níc qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp hãa vµ ph¸t triÓn cã nh÷ng ®Æc thï kh¸c nhau. ViÖt Nam gÆp nhiÒu khã kh¨n trong c¬ chÕ thÞ trêng víi nh÷ng h¹n chÕ nh : kü thuËt th« s¬ , tr×nh ®é d©n trÝ thÊp , thµnh tùu khoa häc cha cao ®Ó ¸p dông cho nÒn kinh tÕ nghÌo nµn v× chiÕn tranh. Qua nh÷ng kinh nghiÖm lÞch sö trong ph¸t triÓn kinh tÕ -x· héi lµ bµi häc nhÊt ®Þnh ®èi víi 1 vËn chuyÓn nÒn kinh tÕ ®Òu ph¶i cÇn thêi gian ®Ó thùc hiÖn chiÕn lîc 10 n¨m liÒn kÒ víi chiÕn lîc míi mÆt kh¸c rót kinh nghiÖm tõ c¸c níc ph¸t triÓn trªn thÕ giíi vµ trong khu vùc.

Nhê vµo vÞ trÝ ®Þa lý nÒn kinh tÕ cña chóng ta cã mét lîi thÕ víi c¸c níc trong khu vùc §«ng Nam A, bªn c¹nh viÖc ph¸t triÓn kinh tÕ chóng ta cßn chó träng xu thÕ hßa b×nh vµ hîp t¸c víi ph¬ng ch©m lµ b¹n víi tÊt c¶. Nhng kÓ ®Õn thµnh phÇn kh«ng nhá t¸c ®éng ®Õn bíc ®i thµnh c«ng ®ã lµ cuéc c¸ch m¹ng khoa häc vµ c«ng nghÖ ®· gãp phÇn lín t¹o nªn sù ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ. ViÖc ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ lµ nhiÖm vô trung t©m kh«ng g× kh¸c lµ x©y dùng mét nÒn mãng v÷ng ch¾c cña mét níc c«ng nghiÖp lµ yªu cÇu bøc thiÕt trong thêi kú ®æi míi. Muèn ®Èy m¹nh kinh tÕ chóng ta ph¶i ®æi míi toµn diÖn mét c¸ch s©u réng vµ toµn bé.

MÆt kh¸c t¨ng cêng hiÖu lùc chÝnh s¸ch kinh tÕ vÜ m«, tiÕp tôc x©y dùng vµ ph¸t triÓn hoµn thiÖn hÖ thèng ph¸p luËt, sù l·nh ®¹o cña §¶ng vµ hiÖu lùc qu¶n lý cña Nhµ níc. Võa kÕt hîp kinh tÕ - x· héi víi quèc phßng an ninh nh»m ®¶m b¶o sù c¹nh tranh c«ng b»ng vµ qu¶n lý sù æn ®Þnh còng nh viÖc tu©n thñ ph¸p luËt cña mäi ®èi tîng muèn ®Çu t hay nh÷ng kinh tÕ t nh©n trong vµ ngoµi níc. Víi ®Þnh híng chiÕn lîc ph¸t triÓn c«ng nghÖ lµ ®iÒu kiÖn tiªn quyÕt gi¶m rñi ro tranh thñ lîi Ých kinh tÕ trong qu¸ tr×nh héi nhËp vµ c¹nh tranh trong c¸c nghµnh cña quèc gia vµ quèc tÕ. Vµ nhÊt thiÕt ph¶i cã chÝnh s¸ch khuyÕn khÝch, t¹o ®iÒu kiÖn còng nh sù quan t©m vµ mét sè luËt trong 2 nghµnh ph¸t triÓn kinh tÕ cã nh vËy míi thu hót ®îc vèn ®Çu t trùc tiÕp cña c¸c nhµ ®Çu t trong vµ ngoµi níc vµo thÞ trêng më réng xuÊt khÈu th«ng qua ®èi t¸c níc ngoµi.

§ång thêi ph¶i t¹o ®iÒu kiÖn ®Ó khoa häc c«ng nghÖ ph¸t triÓn võa ®¶m b¶o luËn cø khoa häc cho con ®êng c«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa ®Êt níc ®ång thêi ph¶i t¹o ra ®îc tèc ®é hiÖn ®¹i hãa c«ng nghÖ th«ng qua viÖc c¹nh tranh cña nÒn kinh tÕ. Nh×n l¹i sù ph¸t triÓn kinh tÕ tr¶i qua tõng giai ®o¹n ph¸t triÓn vµ tho¸i trµo cña Chñ NghÜa X· Héi, cã thÓ thÊy cha bao giê vÊn ®Ò c¬ së kinh tÕ cña Chñ NghÜa X· Héi ®îc x¸c ®Þnh chung c¶ vÒ mÆt lý luËn vµ thùc tiÔn ®Ó tiÕn lªn mét níc x· héi chñ nghÜa tõ mét níc cßn l¹c hËu vÒ nhiÒu mÆt. ViÖc chuyÓn ®æi nÒn kinh tÕ tõng bíc sang c¬ chÕ thÞ trêng cho phï hîp víi hoµn c¶nh ®Êt níc, c¸c ®iÒu kiÖn chÝnh trÞ, kinh tÕ x· héi níc ta kh«ng nªn ¸p dông c¸c liÖu ph¸p sèc, nã lµ ®Æc ®iÓm quan träng cña qu¸ tr×nh chuyÓn ®æi c¬ chÕ kinh tÕ. LÝ luËn vÒ kinh tÕ thÞ trêng 1.

Kinh tÕ tù nhiªn, kinh tÕ hµng hãa, kinh tÕ thÞ trêng. Kh¸i niÖm Kinh tÕ tù nhiªn lµ lµ h×nh thøc tæ chøc kinh tÕ mµ lÇn ®¨ ®Çu tiªn con ngêi sö dông vµo tæ chøc kinh tÕ x· héi. trong nÒn kinh tÕ tù nhiªn s¶n phÈm lµm ra ®¬c tiªu dïng ngay trong ®¬n vÞ s¶n xuÊt ra nã( bé l¹c , thÞ téc ,c«ng x·. ) nh vËy kinh tÕ tù nhiªn lµ nÒn kinh tÕ thÊp kÐm þ cung tù cÊp lÖ thuéc vµo tù nhiªn Kinh tÕ hµng hãa : lµ h×nh thøc tæ chøc kinh tÕ mµ con ngêi sö dông vµo viÖc tæ chøc kinh tÕ x· héi.

trong nÒn kinh tÕ hµng hãa s¶n phÈm lµm ra kh«ng ph¶i cho ngêi s¶n xuÊt ra nã tiªu dïng mµ ®îc ®em ra trao ®æi mua b¸n trªn thÞ trêng vµ do thÞ trêng quyÕt ®Þnh. Kinh tÕ hµng hãa lµ mét nÒn kinh tÕ më trong kinh tÕ hµng hãa, hÇu hÕt c¸c mèi quan hÖ kinh tÕ ®Òu ®îc biÓu hiÖn díi h×nh thøc hµng hãa- tiÒn tÖ. Kinh tÕ thÞ trêng thùc chÊt lµ kinh tÕ hµng hãa nhiÒu thµnh phÇn vËn ®éng theo c¬ chÕ thÞ trêng ph©n biÖt kinh tÕ tù nhiªn ,kinh tÕ hµng hãa , kinh tÕ thÞ tr- êng 4 b. Ph©n biÖt sù kh¸c nhau c¬ b¶n gi÷a kinh tÕ tù nhiªn , kinh tÕ hµng hãa vµ kinh tÕ thÞ trêng.

Lµ ë chç kinh tÕ tù nhiªn lµ s¶n phÈm lµm ra do chÝnh ngêi s¶n xuÊt tiªu dïng. Kinh tÕ tù nhiªn kh¸c kinh tÕ hµng hãa kh«ng ®¸ng kÓ v× hai mÆt thÞ trêng nµy bæ trî lÉn nhau, riªng kinh tÕ thÞ trêng nã ph¸t triÓn ë giai ®o¹n cao nhÊt ®¹i diÖn cho kinh tÕ hµng hãa vµ kinh tÕ tù nhiªn. Kinh tÕ thÞ trêng ®Þnh híng x· héi chñ nghÜa ë ViÖt Nam. NhËn thøc vÒ kinh tÕ thÞ trêng ®Þnh híng x· héi chñ nghÜa.

Trªn c¬ së tæng kÕt nh÷ng thµnh tùu ®· ®¹t ®îc trong nh÷ng n¨m qua cã thÓ nãi nÒn kinh tÕ níc ta ®· tho¸t nhanh khái khñng ho¶ng b»ng mét cuéc c¶i c¸ch kinh tÕ ®ang b¾t ®Çu phôc håi ®ã lµ m« h×nh kinh tÕ thÞ trêng, nã ®îc hÖ thèng hãa gi¸ c¶ tù do hãa trõ mét sè lÜnh vùc nh : ®iÖn, x¨ng, dÇu. Cßn phÇn lín gi¸ c¸c lo¹i hµng tiªu dïng vµ s¶n xuÊt do c¬ chÕ cung cÇu quyÕt ®Þnh. Xãa bá ®éc quyÒn Nhµ níc trong viÖc ®Þnh gi¸ hµng hãa( gi¸ mua , gi¸ b¸n) nh»m thóc ®Èy nÒn kinh tÕ t¹o tiÒn ®Ò cho tµi chÝnh, tiÒn tÖ, qu¶n lý Nhµ níc. NÒn kinh tÕ mang nÆng tÝnh khÐp kÝn, tù cung , tù cÊp chuyÓn dÇn sang nÒn kinh tÕ thÞ trêng më cöa, giao lu, hßa nhËp víi nÒn kinh tÕ thÕ giíi.

Víi mét m« h×nh kinh tÕ thÞ trêng theo ®Þnh híng x· héi chñ nghÜa ®ang lµ mét dông cô thÓ hãa cña m« h×nh kinh tÕ hçn hîp mang tÝnh chÊt ho¹t ®éng trªn c¬ së cña chÕ ®é së h÷ ®a 5 d¹ng vÒ t liÖu s¶n xuÊt nh c¸c chñ thÓ tù do , tù chñ kinh doanh theo ph¸p luËt. C¸c thµnh phÇn kinh tÕ tham gia võa c¹nh tranh , võa liªn kÕt , võa hîp t¸c víi nhau ®Ó ph¸t triÓn víi tr×nh ®é x· héi cao, th«ng qua h×nh thøc ®an xen , ®an kÕt nhiÒu h×nh thøc. §Ó së h÷u ®îc kinh tÕ thÞ trêng trong mçi doanh nghiÖp ®Çu t hay quy m« lín h¬n lµ c¸c tËp ®oµn, c¸c níc th× viÖc ®Çu tiªn lµ ph¹m trï vèn ®Ó thóc ®Èy kinh tÕ thÞ trêng. Tríc ®©y kinh tÕ mang tÝnh së h÷u ®îc chia lµm ba lo¹i : xÝ nghiÖp quèc h÷u , hîp t¸c x· vµ xÝ nghiÖp t nh©n.

NÒn kinh tÕ ViÖt Nam cã thay ®æi nhiÒu tõ khi chuyÓn sang nÒn kinh tÕ ®a d¹ng nhng so víi nÒn kinh tÕ toµn cÇu chØ ë møc trung b×nh. Muèn v÷ng m¹nh vµ s¸nh vai cïng bÌ b¹n trªn nÒn kinh tÕ chóng ta cÇn ph¶i ®Çu t nhiÒu cho tÊt c¶ mäi nghµnh u tiªn vµ chó träng c¸c nghµnh mòi nhän. Nhng ®Ó cã vèn rãt vµo c«ng tr×nh ta ch- a ®ñ m¹nh, viÖc thu hót vèn ®Çu t níc ngoµi lµ yªu cÇu cÊp thiÕt ,gãp phÇn thóc ®Èy tèc ®é t¨ng trëng cao trong ®iÒu kiÖn níc ta yÕu kÐm ®ßi hái ph¶i cã mét nguån vèn lín. Nh kÕ ho¹ch 1996 -2000 nÒn kinh tÕ níc ta cÇn 45 -50tû USD nguån lîng vèn kho¶ng (30%GDP).

§Ó cã ®îc nguån vèn ®ã níc ta dùa vµo hai nguån vèn trong vµ ngoµi níc, trong nh÷ng n¨m qua viÖc thu hót huy ®éng vèn níc ngoµi vµo gåm cã FDI vµODA ®Òu rÊt khã kh¨n tuy nhiªn viÖc t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho viÖc ®Çu t cña c¸c níc vµo ViÖt Nam vÉn cha m¹nh. §Ó thu hót ®îc vèn ®Çu t ph¶i g¾n liÒn víi chÝnh s¸ch tiÕt kiÖm vµ sö dông tiÒn tiÕt kiÖm cña d©n vµ doanh 6 nghiÖp qua kinh nghiÖm c¸c níc ASEAN ®¹t 23-31% GDP bªn c¹nh ®ã ph¶i ®¶m b¶o l·i suÊt tiÒn göi cao h¬n tû lÖ l¹m ph¸t, ph¸t hµnh c«ng tr¸i huy ®éng vèn , ph¸t triÓn c«ng ty cæ phÇn vµ thÞ trêng chøng kho¸n, t¨ng cêng c¸c biÖn ph¸p kinh tÕ vÜ m«, thùc hiÖn viÖc th¬ng m¹i hãa nguån vèn tõ viÖc x©y dùng nhµ ë cho c«ng nh©n , c«ng nh©n viªn chøc… th× viÖc ®Çu tiªn lµ ph¶i thu hót ®îc c¸c nhµ ®Çu t trong níc vµ níc ngoµi tËp trung vµo c¸c lÜnh vùc kinh tÕ nh : du lÞch , kÕt cÊu h¹ tÇng… môc ®Ých ®em l¹i lîi Ých cho x· héi vµ ®Êt níc. ChØ riªng víi c¸c chñ lín th× kh«ng c«ng b»ng vµ còng kh«ng ®óng víi chñ tr¬ng cña §¶ng vµ Nhµ níc lµ ®em l¹i c«ng b»ng , d©n chñ , v¨n minh. C¹nh tranh c«ng b»ng víi nh÷ng néi quy ph¸p luËt chÝnh v× vËy mµ chóng ta cßn t¹o sù thu hót ®èi víi c¸c c¸ nh©n , tËp thÓ c¶ trong vµ ngoµi níc.