CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHI PHÍ, LỢI NHUẬN VÀ MỐI QUAN HỆ GIỮA CHI PHI- LỢI NHUẬN TRONG HOẠT ĐỘNG SẢN XUẤT KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP 1. LÝ LUẬN CHUNG VỀ CHI PHÍ 1. Khái niệm và phân loại 1. Khái niệm “Chi phí là toàn bộ những phí tổn mà doanh nghiệp phải bỏ ra để sản xuất kinh doanh hàng hóa dịch vụ trong một thời gian nhất định” (Kinh tế học vi mô, 2007) “Chi phí doanh nghiệp là biểu hiện bằng tiền của những chi phí về vật chất, về sức lao động và các chi phí bằng tiền khác mà doanh nghiệp phải chi ra trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp” (Trần Thúy Lan, 2005) Còn Mankiw (2006) lại chỉ ra rằng chi phí của một thứ là cái mà bạn phải bỏ ra để có được thứ đó.
Phân loại chi phí Theo tính chất biến đổi của chi phí so với mức sản xuất hàng hóa của doanh nghiệp - Chi phí cố định Là những khoản chi phí không thay đổi theo mức sản lượng như: tiền thuê nhà, thuế tài sản, tiền bảo hiểm hoặc chi phí lãi vay - Chi phí biến đổi Là những khoản chi phí thay đổi theo mức sản lượng như lao động, nguyên liệu hoặc chi phí hành chính. Chi phí biến đổi cộng chi phí cố định bằng tổng chi phí sản xuất. Trong khi tổng chi phí biến đổi thay đổi cùng với sự gia tăng của sản xuất hoặc doanh số thì tổng chi phí cố định không đổi. Theo tiêu thức tiếp cận chi phí - Chi phí kinh tế hay còn gọi là chi phí cơ hội: Theo Thomas (2003) thì chi phí kinh tế là bao gồm các chi phí hiện liên quan đến hoạt động hàng ngày của một doanh nghiệp và là chi phí (gián tiếp) tiềm ẩn.
Các quyết định đều có chi phí cơ hội, bởi vì lựa chọn một việc trong một thế giới của sự khan hiếm có nghĩa là phải từ bỏ một việc khác. Chi phí cơ hội là giá trị của hàng hóa hoặc dịch vụ phải từ bỏ để sản xuất ra hàng hóa và dịch vụ đó (Samuelson, 2007). Chi phí cơ hội là giá trị bị mất đi do không sử dụng nguồn lực vào phương án bị bỏ qua tốt nhất (McConnell, 2003). 7 Luan van Tóm lại chi phí cơ hội của việc sử dụng nguồn lực là toàn bộ những phí tổn mà doanh nghiệp phải gánh chịu để có thể sử dụng các nguồn lực nhằm sản xuất ra hàng hóa, dịch vụ.
- Chi phí kế toán Nicholson (2003) cho ra rằng chi phí kế toán là toàn bộ các chi phí mà doanh nghiệp đã thực chi ra để sản xuất hàng hóa và dịch vụ. Nó chính là chi phí hiện. Theo công dụng kinh tế - Chi phí sản xuất chung: Chi phí sản xuất chung là tất cả những khoản mục chi phí phát sinh tại nơi sản xuất hay phân xưởng mà không phải là chi phí nguyên vật liệu trực tiếp và chi phí tiền lương trực tiếp được xem là chi phí sản xuất chung bao gồm chi phí nguyên liệu gián tiếp, khấu hao tài sản cố định (TSCĐ), sửa chữa, bảo trì, quản lý tại phân xưởng. - Chi phí bán hàng: Chi phí bán hàng gồm lương của nhân viên bán hàng, chi phí marketing, khấu hao TSCĐ dùng trong bán hàng (cửa hàng, phương tiện vận tải…) và các yếu tố mua ngoài liên quan.
Chi phí quản lý doanh nghiệp gồm lương của cán bộ, nhân viên quản lý doanh nghiệp, khấu hao TSCĐ dùng trong quản lý (văn phòng, máy tính… )và các yếu tố mua ngoài liên quan, v.v… - Chi phí quản lý doanh nghiệp: Là các chi phí phát sinh có liên quan đến hoạt động quản lý kinh doanh, quản lý hành chính và quản lý điều hành chung của toàn doanh nghiệp. Chi phí quản lý doanh nghiệp gồm các khoản sau: Chi phí nhân viên quản lý doanh nghiệp: gồm các khoản tiền lương và các khoản phụ cấp, ăn giữa ca phải trả cho lãnh đạo, cán bộ nhân viên các phòng ban và các khoản trích bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, kinh phí công đoàn Chi phí vật liệu phục vụ cho quản lý doanh nghiệp. Chi phí dụng cụ, đồ dùng phục vụ cho bộ phận quản lý doanh nghiệp. Chi phí khấu hao TSCĐ phục vụ chung cho toàn doanh nghiệp như nhà văn phòng, vật kiến trúc, phương tiện vận tải, thiết bị truyền dẫn, thiết bị văn phòng ….
Thuế, phí, lệ phí như thuế môn bài, thuế nhà đất và các khoản phí khác Chi phí dự phòng như dự phòng phải thu khó đòi Chi phí dịch vụ mua ngoài phục vụ cho bộ phận quản lý doanh nghiệp như: chi phí điện, nước, điện thoại, fax, chi phí sửa chữa TSCĐ, tiền thuê nhà làm văn phòng … Chi phí khác bằng tiền đã chi ra để phục vụ cho hoạt động quản lý doanh nghiệp như: chi phí tiếp khách cho bộ phận quản lý doanh nghiệp, chi phí tổ chức hội nghị, hội họp, công tác phí, chi phí kiểm toán Theo thời gian - Chi phí trong dài hạn: Là chi phí phát sinh trong dài hạn, giai đoạn mà các doanh nghiệp có đủ điều kiện thay đổi toàn bộ đầu các đầu vào. 8 Luan van - Chi phí trong ngắn hạn: Những chi phí phát sinh trong ngắn hạn, giai đoạn mà doanh nghiệp không có đủ điều kiện để thay đổi toàn bộ đầu vào 1. Vai trò của chi phí đối với hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp Chi phí là điều kiện cần thiết để tiến hành sản xuất. Bất cứ nơi nào tiến hành hoạt động sản xuất đều phát sinh chi phí.
Để thực hiện các mục tiêu kinh doanh thì doanh nghiệp phải bỏ ra những chi phí trong quá trình sản xuất kinh doanh. Chưa có chi phí thì doanh nghiệp không thể tồn tại và hoạt động được. Vì chi phí là khoản đầu tiên doanh nghiệp phải bỏ ra và cũng là công tác đầu tiên doanh nghiệp phải thực hiện trong chu kỳ kinh doanh của mình. Yếu tố chi phí còn được sử dụng để đưa ra các quyết định trong doanh nghiệp.
Mỗi khi đưa ra một quyết định doanh nghiệp phải chú ý đến chi phí của nó và người ta sẽ chọn phương án nào mang lại hiệu quả cao với chi phí thấp nhất. Chi phí mà doanh nghiệp bỏ ra bao gồm chi phí cho việc sản xuất sản phẩm, chi phí tổ chức tiêu thụ sản phẩm và những khoản tiền thuế gián thu nộp cho nhà nước. Chi phí sản xuất kinh doanh còn được sử dụng để phân tích các chỉ tiêu của các doanh nghiệp trong ngành, qua đó xác định được kết quả kinh doanh của doanh nghiệp ở phạm vi ngành. Tuy nhiên, các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực khác nhau thì nội dung cơ cấu chi phí sẽ không giống nhau.
Với những doanh nghiệp kinh doanh mặt hàng công nghiệp nhẹ thì cần ít vốn hơn các ngành công nghiệp nặng, do đó mà ngành công nghiệp nhẹ cần một khoản chi phí nhỏ hơn ngành công nghiệp nặng. Điều quan trọng đối với tất cả các doanh nghiệp là phải luôn quan tâm đến tiết kiệm chi phí vì nếu chi phí không hợp lí, không đúng với thực tế của nó đều gây ra những trở ngại trong quản lý và đều làm giảm lợi nhuận của doanh nghiệp. Chi phí sản xuất kinh doanh chiếm vị trí quan trọng và có quan hệ với nhiều vấn đề khác trong doanh nghiệp cũng như xã hội. Chi phí sản xuất kinh doanh không chỉ là mối quan tâm của doanh nghiệp mà nó còn là mối quan tâm của người tiêu dùng và toàn xã hội.
Giảm chi phí sẽ làm tăng lợi nhuận cho doanh nghiệp, tăng khả năng cạnh tranh về giá cho sản phẩm, hơn nữa nó cũng làm tăng lợi ích cho người tiêu dùng. Như vậy, muốn thắng trong cạnh tranh, một vấn đề quan trọng mà bất cứ doanh nghiệp thuộc thành phần kinh tế cũng đều phải quan tâm là giảm chi phí sản xuất, vì giảm một đồng chi phí có nghĩa là tăng một đồng lợi nhuận trong điều kiện các yếu tố khác không đổi. Các yếu tố ảnh hưởng tới chi phí của doanh nghiệp 1. Giá cả các yếu tố đầu vào: Đây là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến chi phí sản xuất của doanh nghiệp.
Giá cả yếu tố đầu vào tăng lên làm cho tổng chi phí tăng lên và chi phí bình quân cũng tăng lên tương ứng và ngược lại. Như vậy giá cả các yếu tố đầu vào và tổng chi phí có 9 Luan van mối quan hệ tỷ lệ thuận. Khi giá cả đầu vào tăng hoặc giảm se ảnh hưởng trực tiếp tới tổng chi phí, từ đó ảnh hưởng tới sức cạnh tranh trên thi trường của doanh nghiệp. Giá cả các yếu tố đầu vào ảnh hưởng đến chi phí doanh nghiệp gồm: Chi phí nguyên vật liệu, nhân công, máy móc thiết bị… những yếu tố này có tỷ trọng khá lớn trong tổng chi phí, khi có sự thay đổi nhỏ trong giá cả thì sẽ có tác động rất lớn đến tổng chi phí.
Khối lượng hàng hóa được sản xuất ra: Đây cũng là nhân tố có ảnh hưởng lớn đến chi phí sản xuất của doanh nghiệp. Theo khái niệm về tổng chi phí biến đổi thì chi phí biến đổi phụ thuộc vào sản lượng. Khi đó sản lượng tăng lên làm chi phí biến đổi tăng, đồng nghĩa làm tổng chi phí tăng lên Mặt khác, khi doanh nghiệp muốn tăng sản lượng thì phải mở rộng quy mô sản xuất, do đó việc tăng chi phí là chuyện hiển nhiên.Vì vậy, việc xác định được khối lượng hàng hóa cần sản xuất tối ưu sẽ chính là một trong những phương pháp để tối đa hóa lợi nhuận cho doanh nghiệp với mức chi phí tối thiểu. Cơ cấu mặt hàng kinh doanh: Mặt hàng kinh doanh của doanh nghiệp rất đa dạng và phong phú về chủng loại.
Mỗi loại mặt hàng đòi hỏi hao phí lao động khác nhau, có mặt hàng giá trị cao nhưng hao phí lao động thấp và ngược lại. Khi doanh nghiệp chọn mặt hàng kinh doanh có hao phí lao động thấp làm mặt hàng kinh doanh chủ đạo thì sẽ làm cho tổng chi phí giảm, còn khi doanh nghiệp kinh doanh mặt hàng có hao phí lao động cao thì sẽ làm tổng chi phí tăng. Bởi vậy, khi quy mô của doanh nghiệp không đổi thì cơ cấu mặt hàng kinh doanh thay đổi sẽ làm thay đổi tổng chi phí của doanh nghiệp 1. Yếu tố công nghệ: Ngày nay, xu hướng toàn cầu hóa diễn ra mạnh mẽ đã thúc đẩy sự phát triển của các doanh nghiệp, đặc biệt chú trọng đến đổi mới công nghệ.