Phát Triển Kinh Tế Nông Thôn Ở Tỉnh Thái Bình: Nghiên Cứu và Giải Pháp

Luận án tiến sĩ kinh tế phân tích phát triển kinh tế nông thôn ở tỉnh thái bình, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực nghiệm, đóng góp tri thức mới cho ngành.

• Tác giả: Hà Văn Đổng
• Người hướng dẫn: GS. Phan Huy Đường
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh tế chính trị
• Đề tài: Phát Triển Kinh Tế Nông Thôn Tại Tỉnh Thái Bình: Nghiên Cứu và Giải Pháp
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ NÔNG THÔN
• 1.1. Những nghiên cứu về nông thôn và phát triển nông thôn
• 1.2. Những nghiên cứu về kinh tế nông thôn, phát triển kinh tế nông thôn
• 1.3. Những nghiên cứu về phát triển kinh tế nông thôn địa phương
• 1.4. Nhận xét về tổng quan nghiên cứu và xác lập vấn đề nghiên cứu
• 1.4.1. Những điểm kế thừa trong nghiên cứu
• 1.4.2. Những khoảng trống và vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu
• 1.5. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ NÔNG THÔN CẤP TỈNH
• 2.1. Khái luận về kinh tế nông thôn
• 2.1.1. Khái niệm nông thôn
• 2.1.2. Khái niệm kinh tế nông thôn
• 2.1.3. Cơ cấu kinh tế nông thôn
• 2.1.4. Đặc điểm kinh tế nông thôn Việt Nam
• 2.1.5. Vai trò của kinh tế nông thôn
• 2.2. Phát triển kinh tế nông thôn
• 2.2.1. Khái niệm phát triển kinh tế nông thôn
• 2.2.2. Quan hệ lợi ích và những khuyết tật của thị trường trong phát triển kinh tế nông thôn
• 2.2.3. Nội dung phát triển kinh tế nông thôn
• 2.2.4. Tiêu chí đánh giá phát triển kinh tế nông thôn ở địa phương
• 2.2.5. Các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển kinh tế nông thôn
• 2.3. Kinh nghiệm phát triển kinh tế nông thôn và bài học cho tỉnh Thái Bình
• 2.3.1. Kinh nghiệm phát triển kinh tế nông thôn ở một số quốc gia
• 2.3.2. Kinh nghiệm phát triển kinh tế nông thôn ở một số tỉnh trong cả nước
• 2.3.3. Một số bài học rút ra cho tỉnh Thái Bình
• 2.4. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ NÔNG THÔN Ở TỈNH THÁI BÌNH GIAI ĐOẠN 2013 - 2017
• 3.1. Phân tích thực trạng phát triển kinh tế nông thôn ở tỉnh Thái Bình giai đoạn 2013 - 2017
• 3.1.1. Phát triển lực lượng sản xuất ở khu vực kinh tế nông thôn
• 3.1.2. Phát triển quan hệ sản xuất
• 3.1.3. Thực hiện vai trò Nhà nước trong phát triển kinh tế nông thôn
• 3.2. Một số nhân tố ảnh hưởng đến phát triển kinh tế nông thôn ở tỉnh Thái Bình
• 3.2.1. Nhân tố khách quan
• 3.2.2. Nhân tố chủ quan
• 3.2.3. Những lợi thế, bất lợi thế trong phát triển kinh tế nông thôn ở tỉnh Thái Bình
• 3.3. Đánh giá kết quả hoạt động phát triển kinh tế nông thôn ở tỉnh Thái Bình
• 3.3.1. Tốc độ phát triển kinh tế nông thôn
• 3.3.2. Tác động của phát triển kinh tế nông thôn tới kinh tế tỉnh Thái Bình
• 3.3.3. Tác động của phát triển kinh tế nông thôn tới xã hội tỉnh Thái Bình
• 3.3.4. Mức độ hài hoà về lợi ích của các chủ thể kinh tế
• 3.4. Những vấn đề đặt ra cho phát triển kinh tế nông thôn ở tỉnh Thái Bình
• 3.5. Tiểu kết chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH PHÁT TRIỂN KINH TẾ NÔNG THÔN Ở TỈNH THÁI BÌNH ĐẾN NĂM 2025, TẦM NHÌN 2030
• 4.1. Quan điểm đẩy mạnh phát triển kinh tế nông thôn ở tỉnh Thái Bình
• 4.1.1. Xu hướng phát triển kinh tế nông thôn trong bối cảnh hiện nay
• 4.1.2. Quan điểm đẩy mạnh phát triển kinh tế nông thôn ở tỉnh Thái Bình
• 4.2. Mục tiêu phát triển kinh tế nông thôn ở tỉnh Thái Bình
• 4.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 4.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 4.3. Một số giải pháp chủ yếu phát triển kinh tế nông thôn ở tỉnh Thái Bình đến năm 2025, tầm nhìn 2030
• 4.3.1. Tăng cường vai trò của chính quyền cấp tỉnh trong phát triển kinh tế nông thôn
• 4.3.2. Hoàn thành chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn
• 4.3.3. Phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng
• 4.3.4. Phát triển nguồn nhân lực có chất lượng cho phát triển kinh tế nông thôn
• 4.3.5. Hiện đại hóa sản xuất nông nghiệp, nông thôn
• 4.3.6. Hoàn thiện quan hệ phân phối trong kinh tế nông thôn
• 4.4. Tiểu kết chương 4
• DANH MỤC CÁC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Phát Triển Kinh Tế Nông Thôn Thái Bình Thực Trạng

Phát triển kinh tế nông thôn không chỉ là vấn đề của riêng Thái Bình mà là bài toán chung của nhiều quốc gia có nền tảng nông nghiệp lâu đời. Tại Việt Nam, khu vực nông thôn đóng vai trò quan trọng, chiếm tỷ lệ lớn về dân số và lao động. Đảng và Nhà nước luôn ưu tiên phát triển kinh tế nông thôn, coi đó là nhiệm vụ hàng đầu trong công cuộc CNH, HĐH đất nước. Kinh tế nông thôn phát triển góp phần hoàn thiện quan hệ sản xuất, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tiến bộ, phát triển văn hóa, xã hội. Phát triển kinh tế nông thôn là nội dung cốt lõi của chương trình xây dựng nông thôn mới. Vì vậy, việc nghiên cứu và tìm ra giải pháp phát triển kinh tế nông thôn phù hợp với bối cảnh mới là vô cùng quan trọng. Cần có cách tiếp cận toàn diện để vừa thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, vừa giải quyết các vấn đề xã hội nảy sinh.

1.1. Vai Trò Kinh Tế Nông Thôn Trong Bức Tranh Kinh Tế Thái Bình

Nông nghiệp đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Thái Bình. Hơn 91% lực lượng lao động tập trung ở khu vực nông thôn. Tỉnh có nhiều lợi thế về đất đai, mặt nước, và biển, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển kinh tế nông thôn. Thái Bình đang trở thành một trong những tỉnh đi đầu ở vùng đồng bằng Bắc Bộ trong phát triển kinh tế nông thôn. Tuy nhiên, đời sống người nông dân vẫn còn nhiều khó khăn, hạ tầng còn chưa hiện đại.

1.2. Động Lực và Thách Thức Phát Triển Kinh Tế Nông Thôn

Kinh tế nông thôn Thái Bình đã có những bước phát triển đáng kể, thay đổi diện mạo nông thôn. Năng suất lao động tăng lên, nhiều ngành nghề mới phát triển. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hạn chế cần khắc phục để đáp ứng yêu cầu CNH, HĐH và hội nhập quốc tế. Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 tạo ra cả cơ hội và thách thức cho phát triển kinh tế nông thôn Thái Bình.

II. Thách Thức Phát Triển Kinh Tế Nông Thôn Thái Bình Điểm Nghẽn

Mặc dù đạt được những thành tựu nhất định, phát triển kinh tế nông thôn ở Thái Bình vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Nguồn lực tự nhiên ngày càng suy giảm. Tình trạng ô nhiễm môi trường diễn biến phức tạp. Chất lượng nguồn nhân lực còn hạn chế. Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế diễn ra chậm chạp. Thu nhập nông thôn Thái Bình còn thấp so với khu vực thành thị. Cần xác định rõ các điểm nghẽn để có giải pháp tháo gỡ phù hợp. Theo nghiên cứu của Hà Văn Đồng năm 2019, cần có chính sách đồng bộ để nâng cao đời sống của người dân và bảo vệ môi trường.

2.1. Suy Giảm Nguồn Lực Tự Nhiên và Ô Nhiễm Môi Trường

Quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa gây áp lực lên tài nguyên đất đai và nguồn nước. Sử dụng phân bón và thuốc trừ sâu không đúng cách gây ô nhiễm môi trường. Cần có giải pháp quản lý tài nguyên hiệu quả và thúc đẩy sản xuất nông nghiệp theo hướng bền vững. Đầu tư vào công nghệ xử lý chất thải.

2.2. Thiếu Hụt Nguồn Nhân Lực Chất Lượng Cao

Lao động trẻ có xu hướng chuyển dịch sang các khu vực thành thị để tìm kiếm cơ hội việc làm tốt hơn. Chất lượng đào tạo nghề còn hạn chế, chưa đáp ứng được yêu cầu của thị trường lao động. Cần có chính sách thu hút và giữ chân lao động trẻ, đồng thời nâng cao chất lượng đào tạo nghề. Quan trọng nhất là tạo ra nhiều việc làm nông thôn Thái Bình.

III. Giải Pháp Đột Phá Phát Triển Nông Nghiệp Thái Bình Cách Nào

Để phát triển kinh tế nông thôn Thái Bình một cách bền vững và hiệu quả, cần có những giải pháp đột phá. Ưu tiên phát triển nông nghiệp công nghệ cao, tạo ra các sản phẩm có giá trị gia tăng cao. Tăng cường liên kết giữa sản xuất, chế biến và tiêu thụ nông sản. Xây dựng thương hiệu cho các sản phẩm nông sản đặc trưng của Thái Bình. Đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất nông nghiệp. Hoàn thiện cơ sở hạ tầng nông thôn, đặc biệt là hệ thống giao thông và thủy lợi.

3.1. Ứng Dụng Công Nghệ Cao và Sản Xuất Nông Nghiệp Thông Minh

Ứng dụng công nghệ thông tin, IoT, và AI vào quản lý và sản xuất nông nghiệp. Sử dụng giống cây trồng và vật nuôi có năng suất và chất lượng cao. Áp dụng các quy trình sản xuất tiên tiến, thân thiện với môi trường. Phát triển hợp tác xã nông nghiệp Thái Bình.

3.2. Phát Triển Chuỗi Giá Trị Nông Sản và Xây Dựng Thương Hiệu

Tăng cường liên kết giữa nông dân, doanh nghiệp, và nhà khoa học. Xây dựng các trung tâm chế biến và bảo quản nông sản hiện đại. Phát triển hệ thống phân phối và tiêu thụ nông sản hiệu quả. Xây dựng thương hiệu cho các sản phẩm nông sản đặc trưng của Thái Bình để nâng cao giá trị.

3.3. Đẩy Mạnh Liên Kết Sản Xuất Nông Nghiệp Thái Bình

Thúc đẩy liên kết giữa các hộ nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp và nhà nước. Xây dựng các mô hình liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị. Hỗ trợ các doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp, đặc biệt là chế biến nông sản.

IV. Chính Sách Hỗ Trợ Kinh Tế Nông Thôn Thái Bình Cần Thay Đổi

Chính sách đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng và thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn. Cần rà soát và điều chỉnh các chính sách hiện hành để phù hợp với tình hình mới. Ưu tiên các chính sách hỗ trợ phát triển sản xuất, nâng cao thu nhập cho người nông dân. Tạo môi trường thuận lợi cho các doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp. Đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, giảm thiểu chi phí cho doanh nghiệp và người dân.

4.1. Cải Thiện Môi Trường Đầu Tư và Kinh Doanh

Đơn giản hóa thủ tục hành chính, giảm thiểu chi phí cho doanh nghiệp. Tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp tiếp cận vốn và công nghệ. Xây dựng môi trường cạnh tranh lành mạnh, minh bạch.

4.2. Chính Sách Hỗ Trợ Nông Dân và Hợp Tác Xã

Cung cấp tín dụng ưu đãi cho nông dân và hợp tác xã. Hỗ trợ đào tạo nghề, nâng cao kiến thức cho người nông dân. Khuyến khích phát triển các mô hình hợp tác xã kiểu mới, hiệu quả. Cần có các chính sách phát triển nông thôn Thái Bình cụ thể.

V. Du Lịch Nông Thôn Thái Bình Hướng Đi Mới Nâng Cao Thu Nhập

Phát triển du lịch nông thôn là một hướng đi mới, tiềm năng để nâng cao thu nhập cho người dân và thúc đẩy kinh tế địa phương. Khai thác các giá trị văn hóa, lịch sử, và cảnh quan thiên nhiên đặc trưng của vùng nông thôn Thái Bình. Xây dựng các sản phẩm du lịch độc đáo, hấp dẫn du khách. Tăng cường quảng bá, xúc tiến du lịch nông thôn. Đẩy mạnh liên kết giữa du lịch và các ngành kinh tế khác.

5.1. Phát Triển Sản Phẩm Du Lịch Đặc Trưng

Du lịch trải nghiệm cuộc sống nông thôn, tham quan các làng nghề truyền thống. Du lịch sinh thái, khám phá các khu bảo tồn thiên nhiên. Du lịch văn hóa, tìm hiểu các di tích lịch sử và lễ hội truyền thống. Nâng cao văn hóa nông thôn Thái Bình.

5.2. Tăng Cường Quảng Bá và Xúc Tiến Du Lịch

Sử dụng các kênh truyền thông hiệu quả để quảng bá du lịch nông thôn. Tham gia các hội chợ, triển lãm du lịch trong và ngoài nước. Xây dựng website và các trang mạng xã hội chuyên về du lịch nông thôn. Hợp tác với các công ty du lịch để xây dựng các tour du lịch nông thôn hấp dẫn.

VI. Tương Lai Kinh Tế Nông Thôn Thái Bình Phát Triển Bền Vững

Phát triển kinh tế nông thôn Thái Bình trong tương lai cần hướng tới sự bền vững, hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, bảo vệ môi trường và phát triển xã hội. Ứng dụng công nghệ tiên tiến, sản xuất nông nghiệp theo hướng hữu cơ, thân thiện với môi trường. Nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân, giảm thiểu chênh lệch giàu nghèo. Bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống. Đảm bảo an ninh lương thực và an toàn thực phẩm.

6.1. Phát Triển Nông Nghiệp Hữu Cơ và Bền Vững

Giảm thiểu sử dụng phân bón hóa học và thuốc trừ sâu. Sử dụng các biện pháp sinh học để phòng trừ sâu bệnh. Tăng cường sử dụng phân bón hữu cơ và các nguồn tài nguyên tái tạo. Bảo vệ đa dạng sinh học.

6.2. Nâng Cao Chất Lượng Cuộc Sống Nông Thôn

Đảm bảo cung cấp đầy đủ các dịch vụ y tế, giáo dục, văn hóa cho người dân. Xây dựng hạ tầng nông thôn hiện đại, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt và sản xuất. Tạo điều kiện cho người dân tham gia vào các hoạt động kinh tế, xã hội. Đảm bảo đời sống nông thôn Thái Bình được cải thiện.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế chính trị với đề tài "Phát triển kinh tế nông thôn ở tỉnh Thái Bình" do nghiên cứu sinh Hà Văn Đổng thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của GS. Phan Huy Đường, bảo vệ tại Trường Đại học Kinh tế – Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2019 (Mã số chuyên ngành: 9310102.01).

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Khu vực nông thôn giữ vị trí chiến lược trong kết cấu địa lý và kinh tế của Việt Nam. Theo số liệu của Tổng cục Thống kê được tác giả trích dẫn, năm 2017 khu vực nông thôn chiếm 65,49% dân số và 67,9% lực lượng lao động của cả nước. Đối với tỉnh Thái Bình – một địa phương thuần nông thuộc vùng đồng bằng Bắc Bộ có hơn 91% nguồn lực lao động tập trung ở nông thôn – kinh tế nông thôn đóng vai trò là trụ cột phát triển kinh tế - xã hội.

Tuy nhiên, trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế, kinh tế nông thôn tỉnh Thái Bình bộc lộ nhiều bất cập: các nguồn lực như đất đai và nhân lực chất lượng cao suy giảm do chuyển dịch sang đô thị; quy mô sản xuất còn manh mún; hạ tầng chưa đồng bộ; khoảng cách giàu nghèo và phân hóa xã hội gia tăng; môi trường nông thôn chịu nhiều áp lực ô nhiễm; thu nhập và mức sống của cư dân nông thôn nhìn chung vẫn ở mức thấp.

Khoảng trống nghiên cứu được tác giả xác định là: các công trình trước đây chủ yếu nghiên cứu kinh tế nông nghiệp hoặc kinh tế nông thôn ở cấp độ quốc gia, vùng; thiếu các công trình tiếp cận toàn diện kinh tế nông thôn cấp tỉnh dưới góc độ kinh tế chính trị nhằm làm rõ mối quan hệ giữa lực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất và vai trò can thiệp của chính quyền cấp tỉnh để khắc phục các khuyết tật của thị trường, điều hòa quan hệ lợi ích giữa các chủ thể.

Mục tiêu, câu hỏi và nhiệm vụ nghiên cứu

• Câu hỏi nghiên cứu: Tỉnh Thái Bình cần phải làm gì và làm như thế nào để thúc đẩy kinh tế nông thôn trên địa bàn tiếp tục phát triển trong thời gian tới?
• Mục tiêu nghiên cứu: Hệ thống hóa và làm rõ cơ sở lý luận về phát triển kinh tế nông thôn cấp tỉnh trong điều kiện kinh tế thị trường và hội nhập; đánh giá đúng thực trạng phát triển kinh tế nông thôn tỉnh Thái Bình giai đoạn 2013 - 2017 (chỉ rõ thành tựu, hạn chế, nguyên nhân); đề xuất quan điểm và hệ thống giải pháp chủ yếu nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn tỉnh Thái Bình đến năm 2025, tầm nhìn 2030.
• Nhiệm vụ nghiên cứu (gồm 5 nhiệm vụ được đánh số):
  1. Tổng quan và đánh giá các công trình nghiên cứu đã công bố liên quan đến kinh tế nông thôn và phát triển kinh tế nông thôn địa phương, xác định các khoảng trống khoa học cần làm rõ.
  2. Hệ thống hóa, bổ sung và hoàn thiện khung lý luận về phát triển kinh tế nông thôn cấp tỉnh theo hướng tiếp cận kinh tế chính trị.
  3. Nghiên cứu kinh nghiệm phát triển kinh tế nông thôn ở một số địa phương trong nước và rút ra bài học áp dụng cho tỉnh Thái Bình.
  4. Phân tích, đánh giá thực trạng phát triển kinh tế nông thôn ở tỉnh Thái Bình giai đoạn 2013 - 2017, làm rõ những kết quả đạt được, hạn chế và nguyên nhân.
  5. Đưa ra quan điểm định hướng và đề xuất hệ thống giải pháp chủ yếu nhằm đẩy mạnh phát triển kinh tế nông thôn tại tỉnh Thái Bình đến năm 2025, tầm nhìn 2030.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động phát triển kinh tế nông thôn ở tỉnh Thái Bình trong điều kiện nền kinh tế thị trường có sự quản lý của Nhà nước.
• Phạm vi nội dung: Tiếp cận theo chuyên ngành kinh tế chính trị, tập trung vào: phát triển lực lượng sản xuất ở nông thôn; hoàn thiện quan hệ sản xuất (quan hệ sở hữu, quan hệ tổ chức quản lý, quan hệ phân phối); nâng cao vai trò của chính quyền cấp tỉnh trong hoạch định chính sách, tổ chức thực hiện, thanh tra, kiểm tra; xác định nhân tố ảnh hưởng và xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá phát triển kinh tế nông thôn cấp tỉnh.
• Phạm vi không gian: Địa bàn khu vực nông thôn tỉnh Thái Bình.
• Phạm vi thời gian: Phân tích thực trạng giai đoạn 2013 - 2017 (cập nhật số liệu năm 2018); đề xuất giải pháp cho giai đoạn đến năm 2025 và định hướng tầm nhìn đến năm 2030.
• Chủ thể nghiên cứu trọng tâm: Chính quyền cấp tỉnh với vai trò là chủ thể quản lý và kiến tạo điều kiện cho phát triển kinh tế nông thôn.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tác giả đã phân loại và tổng quan hệ thống tài liệu nghiên cứu trong và ngoài nước thành ba nhóm chủ đề chính:

Các nghiên cứu về nông thôn và phát triển nông thôn

• Nghiên cứu quốc tế: Paul Cloke, Terry Marsden và Patrick H. Mooney (2006) trong "The Handbook of Rural Studies" phân tích bản chất nông thôn gắn liền với nông nghiệp và sự khác biệt giữa nông thôn - thành thị. Winter, M. (2002) trong công trình về chính sách nông thôn tại khu vực Tây Nam nước Anh chỉ ra yêu cầu đổi mới chính sách để thích ứng với bối cảnh mới. Junior Davis (2006) phân tích sinh kế phi nông nghiệp ở các nền kinh tế chuyển đổi khu vực Đông, Trung Âu, Balkans và các nước Liên Xô cũ, chỉ ra thu nhập phi nông nghiệp chiếm từ 50% - 70% tổng thu nhập nông hộ. Nguyễn Tài Công (2005) điểm lại kinh nghiệm triển khai chính sách "Tam nông" và đầu tư hạ tầng nông thôn của Trung Quốc.
• Nghiên cứu trong nước: Đặng Kim Sơn (2008) trong "Nông nghiệp, nông dân, nông thôn Việt Nam - Hôm nay và mai sau" và "Kinh nghiệm quốc tế về nông nghiệp, nông thôn, nông dân trong quá trình công nghiệp hóa" phê phán mô hình công nghiệp hóa khai thác tài nguyên làm bần cùng hóa nông dân và hủy hoại môi trường, đề xuất tích hợp mục tiêu kinh tế - xã hội - sinh thái. Hoàng Ngọc Hòa (2008) hệ thống hóa các chủ trương, chính sách của Đảng về nông nghiệp, nông thôn trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Nghị quyết số 26-NQ/TW Hội nghị Trung ương 7 khóa X của Đảng Cộng sản Việt Nam xác định nông nghiệp, nông dân, nông thôn là nhiệm vụ chiến lược hàng đầu. Nguyễn Văn Hùng (2015) nghiên cứu mô hình xây dựng nông thôn mới dựa trên ứng dụng khoa học kỹ thuật tại tỉnh Bắc Ninh.

Các nghiên cứu về kinh tế nông thôn và phát triển kinh tế nông thôn

• Nghiên cứu quốc tế: Đánh giá phong trào Saemaul Undong của Hàn Quốc (Trường Đại học Kinh tế Quốc dân và Đại học Mokpo, 2012) với ba nguyên tắc "chăm chỉ - tự vượt khó - hợp tác". Jennifer Cheung (2012) phân tích hiện tượng di cư lao động nông thôn tại Trung Quốc và đề xuất chính sách thu hút lao động "hồi hương". Li Luping (2009) nghiên cứu biến đổi thu nhập hộ gia đình nông thôn Trung Quốc thông qua đào tạo nguồn nhân lực và phát triển phi nông nghiệp. Ren Mu và Dominique van de Walle (2006) làm rõ vấn đề tái cơ cấu lao động nữ bị bỏ lại khu vực nông thôn Trung Quốc. Sándor Magda, Róbert Magda và Sándor Marselek (2007) tổng kết mô hình chuyển đổi nông nghiệp và tư nhân hóa đất đai tại Hungary. Báo cáo của Bộ Nông nghiệp Indonesia (2012) phân tích mô hình trang trại tích hợp "aqua-terra" gắn với liên kết chuỗi giá trị.
• Nghiên cứu trong nước: Bùi Quang Dũng (2009) chỉ ra áp lực thất nghiệp, thiếu việc làm và vòng luẩn quẩn di cư lao động nông thôn. Nguyễn Thị Bích Đào (2004) nghiên cứu cơ sở lý luận và định hướng chính sách phát triển kinh tế nông thôn thời kỳ đổi mới. Trương Duy Hoàng (2004) tập trung vào các giải pháp tài chính chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn. Nguyễn Hữu Tập (2010) đánh giá mối quan hệ tương tác giữa kinh tế nông thôn và thế trận quốc phòng toàn dân. Phan Doãn Đại (1996) phân tích sự phối hợp giữa tăng trưởng kinh tế, ổn định chính trị và công bằng xã hội. Lê Quốc Sử (2001) và Trần Xuân Châu (2003) nghiên cứu chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng phát triển nông nghiệp hàng hóa chuyên môn hóa quy mô lớn.

Các nghiên cứu về phát triển kinh tế nông thôn ở cấp độ địa phương

Các tác giả trong nước đã khảo sát kinh tế nông thôn ở từng địa bàn cụ thể: Nguyễn Tiến Dũng (2002) tại vùng đồng bằng sông Hồng; Nguyễn Quang Minh (2011) về hạ tầng kinh tế nông thôn tỉnh Thanh Hóa; Lê Vũ Anh (2001) về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn vùng Tây Bắc; Tô Đức Hạnh và Phạm Văn Linh (2000) về phát triển kinh tế hàng hóa các tỉnh miền núi phía Bắc; Nguyễn Cao Chương (2012) tại tỉnh Quảng Bình; Trần Hồng Quảng (2015) tại huyện Kim Sơn, tỉnh Ninh Bình.

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết

Tổng kết tài liệu cho thấy:

1. Thiếu khung lý luận phân tích phát triển kinh tế nông thôn cấp tỉnh theo chuyên ngành kinh tế chính trị, đặc biệt là mối quan hệ biện chứng giữa phát triển lực lượng sản xuất và hoàn thiện quan hệ sản xuất gắn với vai trò điều hành của chính quyền địa phương.
2. Chưa có hệ thống tiêu chí định lượng và định tính cụ thể để đánh giá kết quả phát triển kinh tế nông thôn trên phạm vi một tỉnh.
3. Chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu toàn diện, độc lập về thực trạng phát triển kinh tế nông thôn tỉnh Thái Bình trong giai đoạn 2013 - 2017 dưới góc độ giải quyết mâu thuẫn lợi ích giữa các chủ thể (Nhà nước, doanh nghiệp, nông dân) và thích ứng với bối cảnh xây dựng nông thôn mới.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và khái niệm sử dụng

• Phương pháp luận: Luận án dựa trên phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin. Vấn đề kinh tế nông thôn được xem xét trong mối quan hệ vận động giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất, giữa cơ sở kinh tế và kiến trúc thượng tầng, giữa các quy luật thị trường khách quan và vai trò quản lý của Nhà nước.
• Khái niệm cơ bản:
  • Nông thôn: Vùng không gian rộng lớn, dân cư chủ yếu là nông dân gắn liền với sản xuất nông nghiệp và các hoạt động kinh tế phục vụ nông nghiệp, có lối sống cộng đồng làng xã truyền thống (kế thừa định nghĩa của Hoàng Phê, 1988).
  • Kinh tế nông thôn: Tổng thể các nhân tố tạo nên lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất trong khu vực nông thôn mà trọng điểm là nông, lâm, ngư nghiệp cùng các ngành tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ đặc thù, có mối quan hệ hữu cơ với nền kinh tế địa phương và quốc dân.
  • Cơ cấu kinh tế nông thôn: Tỷ lệ tương quan giữa các ngành kinh tế (nông nghiệp - công nghiệp - dịch vụ), cơ cấu vùng kinh tế và cơ cấu thành phần kinh tế (kinh tế nhà nước, tập thể, tư nhân).
  • Phát triển kinh tế nông thôn cấp tỉnh: Quá trình biến đổi cả về lượng (tăng quy mô, giá trị sản xuất, thu nhập) và về chất (chuyển dịch cơ cấu tiến bộ, nâng cao năng suất, hoàn thiện thể chế quản lý, đảm bảo hài hòa lợi ích và bảo vệ môi trường).

Phương pháp nghiên cứu và nguồn tư liệu

Nghiên cứu kết hợp phương pháp định tính và phương pháp định lượng:

• Phương pháp định tính: Sử dụng phương pháp lôgic và lịch sử, hệ thống hóa, phân tích - tổng hợp để làm rõ bản chất các quan hệ kinh tế, thể chế chính sách và đánh giá tác động xã hội.
• Phương pháp định lượng: Sử dụng thống kê mô tả, so sánh, phân tích chuỗi số liệu để biểu diễn diễn biến kinh tế - xã hội giai đoạn 2013 - 2017.

Nguồn dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ Niên giám thống kê của Cục Thống kê tỉnh Thái Bình, các báo cáo tổng kết giai đoạn 2013 - 2017 của Tỉnh ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân (UBND) tỉnh Thái Bình, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Sở Kế hoạch và Đầu tư, và Tổng cục Thống kê.

Nguồn dữ liệu sơ cấp (Điều tra khảo sát thực địa năm 2018): Tác giả đã phát 500 phiếu điều tra bảng hỏi theo phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp ngẫu nhiên và thu về 448 phiếu hợp lệ đạt tiêu chuẩn phân tích. Thang đo sử dụng là thang đo Likert 5 mức độ (1 = Không đồng ý, 2 = Ít đồng ý, 3 = Bình thường/Trung lập, 4 = Khá đồng ý, 5 = Đồng ý).

Đối tượng khảo sát	Số lượng đơn vị	Số phiếu điều tra
Nhà quản lý tại các Sở, Ban, Ngành tỉnh	22	50
Nhà quản lý tại các cơ quan cấp huyện	7	15
Doanh nghiệp nông nghiệp, nông thôn	-	50
Người dân tại các địa phương thuộc tỉnh	-	333
Tổng số mẫu hợp lệ	29	448

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu về phát triển kinh tế nông thôn

Chương này thực hiện tổng hợp, phân tích có hệ thống các công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế về nông thôn, kinh tế nông thôn và phát triển kinh tế nông thôn cấp địa phương. Tác giả chỉ ra 4 điểm kế thừa khoa học: khẳng định tầm quan trọng sống còn của kinh tế nông thôn; vị trí trụ cột của nông nghiệp trong công nghiệp hóa; các giải pháp chuyển dịch cơ cấu kinh tế; và sự cần thiết phải hoàn thiện hạ tầng, đào tạo nhân lực. Đồng thời, chương 1 xác lập 4 khoảng trống lý luận và thực tiễn để định vị mục tiêu nghiên cứu của luận án, khẳng định đề tài không trùng lặp với các công trình đã công bố.

Chương 2: Cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển kinh tế nông thôn cấp tỉnh

Chương 2 thiết lập khung lý thuyết hoàn chỉnh cho đề tài:

• Làm rõ khái niệm, đặc điểm và vai trò của kinh tế nông thôn; cấu trúc 3 bộ phận của cơ cấu kinh tế nông thôn (ngành, vùng, thành phần).
• Chỉ ra các nội dung cốt lõi của phát triển kinh tế nông thôn dưới góc độ kinh tế chính trị: (1) Phát triển lực lượng sản xuất (tư liệu sản xuất, lao động, công nghệ, kết cấu hạ tầng kỹ thuật); (2) Hoàn thiện quan hệ sản xuất (sở hữu đất đai, tổ chức trang trại, hợp tác xã, doanh nghiệp nông thôn, quan hệ phân phối thu nhập); (3) Phát huy vai trò quản lý của chính quyền cấp tỉnh nhằm khắc phục thất bại thị trường và bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước - Doanh nghiệp - Người dân.
• Xây dựng hệ thống chỉ tiêu đánh giá: tốc độ tăng trưởng, tỷ trọng chuyển dịch cơ cấu ngành, năng suất lao động, tỷ lệ lao động qua đào tạo, tỷ lệ hộ nghèo, mức độ tiếp cận hạ tầng, chỉ số hài lòng chính sách.
• Tổng kết kinh nghiệm quốc tế (Hàn Quốc, Hungary, Indonesia, Trung Quốc) và các tỉnh trong nước (Bắc Ninh, Thanh Hóa, Quảng Bình, Ninh Bình), rút ra bài học về quy hoạch đất đai, tích tụ ruộng đất, chuyển giao công nghệ và chính sách an sinh xã hội cho tỉnh Thái Bình.

Chương 3: Thực trạng phát triển kinh tế nông thôn ở tỉnh Thái Bình giai đoạn 2013 - 2017

Chương 3 sử dụng dữ liệu thống kê thứ cấp kết hợp kết quả khảo sát 448 mẫu để đánh giá toàn diện bức tranh kinh tế nông thôn tỉnh Thái Bình:

• Phát triển lực lượng sản xuất: Đất đai canh tác có xu hướng biến động giảm do chuyển đổi mục đích sử dụng; nguồn nhân lực dồi dào nhưng tỷ lệ qua đào tạo còn thấp; hệ thống hạ tầng nông thôn (giao thông, thủy lợi, lưới điện, viễn thông) được cải thiện nhờ chương trình Nông thôn mới; mô hình cánh đồng lớn và trang trại ứng dụng công nghệ hình thành nhưng quy mô còn hạn chế.
• Phát triển quan hệ sản xuất: Kinh tế hộ gia đình vẫn là chủ đạo; số lượng trang trại tăng nhưng giá trị sản xuất bình quân/trang trại chưa cao; mô hình hợp tác xã kiểu mới và tổ hợp tác hoạt động chưa thực sự hiệu quả; số lượng doanh nghiệp đầu tư trực tiếp vào địa bàn nông thôn còn ít.
• Thực hiện vai trò của chính quyền cấp tỉnh: Ban hành các chính sách quy hoạch đất đai, hỗ trợ vốn tín dụng, khuyến nông, hỗ trợ cơ giới hóa; tuy nhiên công tác điều hành, giải phóng mặt bằng, thanh tra, kiểm tra chất lượng vật tư nông nghiệp và bảo vệ môi trường làng nghề còn nhiều vướng mắc.

Nhóm chỉ tiêu thực trạng (giai đoạn 2013 - 2017)	Đặc điểm / Biến động chính ghi nhận trong luận án
Cơ cấu kinh tế và hộ sản xuất	Nông nghiệp giảm dần tỷ trọng nhưng vẫn chiếm vị trí lớn; số hộ sản xuất nông nghiệp chiếm đa số trong cơ cấu hộ nông thôn.
Lao động và việc làm	Trên 91% lao động tập trung ở khu vực nông thôn; tỷ lệ thất nghiệp có xu hướng tăng cục bộ; lao động di cư tự do ra tỉnh ngoài lớn.
Hạ tầng và tổ chức sản xuất	Mạng lưới giao thông liên xã được nhựa hóa/bê tông hóa; hình thành các cánh đồng lớn trồng trọt và vùng nuôi trồng thủy sản ven biển; số trang trại tăng từ 2013 đến 2017.
Mức sống và an sinh xã hội	Thu nhập bình quân đầu người/tháng tăng; tỷ lệ hộ nghèo giảm dần theo chuẩn nghèo đa chiều qua các năm.
Đánh giá chính sách qua khảo sát (448 mẫu)	Đa số người dân và doanh nghiệp đồng ý với chủ trương Nông thôn mới; còn băn khoăn về thủ tục tích tụ đất đai và tiếp cận vốn vay công nghệ cao.

• Đánh giá tổng hợp: Tốc độ tăng trưởng ngành nông nghiệp và kinh tế nông thôn được duy trì; bộ mặt làng xã đổi mới. Hạn chế cốt lõi là giá trị gia tăng thấp, liên kết chuỗi giá trị yếu, quan hệ phân phối lợi ích còn bất bình đẳng, ô nhiễm môi trường nông thôn từ rác thải sinh hoạt và làng nghề gia tăng.

Chương 4: Quan điểm và giải pháp đẩy mạnh phát triển kinh tế nông thôn ở tỉnh Thái Bình đến năm 2025, tầm nhìn 2030

Chương này đề xuất phương hướng phát triển trong giai đoạn mới:

• Quan điểm phát triển: Phát triển kinh tế nông thôn phải đặt trong tổng thể chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh; lấy hiện đại hóa nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới nâng cao làm trọng tâm; phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, kết hợp phát triển kinh tế với bảo đảm công bằng xã hội, bảo vệ môi trường sinh thái và củng cố quốc phòng an ninh.
• Mục tiêu: Nâng cao tốc độ tăng trưởng kinh tế nông thôn, đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu nội ngành nông nghiệp và cơ cấu kinh tế nông thôn sang công nghiệp chế biến, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ; nâng cao thu nhập thực tế cho người dân nông thôn.
• Hệ thống 6 nhóm giải pháp chủ yếu:
  1. Tăng cường vai trò của chính quyền cấp tỉnh: Đổi mới công tác quy hoạch, cải cách thủ tục hành chính, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh (nâng cao chỉ số PCI), nâng cao hiệu lực thanh tra, giám sát thị trường nông sản và vật tư nông nghiệp.
  2. Hoàn thành chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn: Đẩy mạnh chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi sang các loại có giá trị kinh tế cao; phát triển tiểu thủ công nghiệp làng nghề và dịch vụ hỗ trợ nông nghiệp.
  3. Phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng: Hiện đại hóa hạ tầng thủy lợi, giao thông nội đồng, hệ thống kho bảo quản, chợ đầu mối nông sản, hạ tầng cấp thoát nước và xử lý chất thải nông thôn.
  4. Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cho kinh tế nông thôn: Đẩy mạnh đào tạo nghề cho lao động nông thôn, đào tạo kỹ năng quản trị cho chủ trang trại, giám đốc hợp tác xã; có cơ chế thu hút lao động trẻ, có trình độ quay về địa phương lập nghiệp.
  5. Hiện đại hóa sản xuất nông nghiệp, nông thôn: Đẩy mạnh dồn điền đổi thửa, tích tụ và tập trung đất đai hợp pháp; ứng dụng công nghệ sinh học, nông nghiệp công nghệ cao, tự động hóa; mở rộng mô hình liên kết "4 nhà" (Nhà nước - Nhà khoa học - Doanh nghiệp - Nhà nông).
  6. Hoàn thiện quan hệ phân phối trong kinh tế nông thôn: Hoàn thiện cơ chế chia sẻ lợi nhuận trong chuỗi liên kết giá trị nông sản, thực hiện chính sách bảo hiểm nông nghiệp, bảo đảm an sinh xã hội và trợ cấp cho các đối tượng yếu thế ở nông thôn.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

1. Luận án đã hệ thống hóa, luận giải và bổ sung khung lý luận về phát triển kinh tế nông thôn cấp tỉnh dưới góc độ kinh tế chính trị, làm rõ cơ chế tác động qua lại giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất ở địa bàn nông thôn.
2. Xác định rõ vai trò quản lý kinh tế của chính quyền cấp tỉnh trong việc khắc phục những khiếm khuyết của cơ chế thị trường, phân bổ nguồn lực công cộng, dẫn dắt các thành phần kinh tế và điều hòa xung đột lợi ích giữa các bên liên quan (chính quyền - doanh nghiệp - nông dân).
3. Xây dựng khung tiêu chí đánh giá toàn diện phát triển kinh tế nông thôn cấp tỉnh kết hợp giữa chỉ tiêu tăng trưởng quy mô, chỉ tiêu chuyển dịch cơ cấu kinh tế và chỉ tiêu mức độ hài lòng xã hội đối với chính sách công.

Đóng góp về mặt thực tiễn

1. Cung cấp bộ dữ liệu thực chứng chi tiết, khách quan về thực trạng kinh tế nông thôn tỉnh Thái Bình giai đoạn 2013 - 2017 thông qua việc kết hợp số liệu thống kê chính thống với kết quả khảo sát 448 phiếu điều tra thực tế từ các nhóm chủ thể: nhà quản lý cấp tỉnh/huyện, doanh nghiệp nông nghiệp và người dân nông thôn.
2. Chỉ rõ những mâu thuẫn thực tiễn đang cản trở sự phát triển của tỉnh Thái Bình: tình trạng manh mún ruộng đất, xu hướng suy giảm lao động nông nghiệp chất lượng cao, hạn chế trong liên kết chuỗi giá trị và bất cập trong bảo vệ môi trường làng nghề.
3. Đề xuất hệ thống 6 nhóm giải pháp đồng bộ, có tính khả thi cao, gắn trực tiếp với chức năng, nhiệm vụ của chính quyền tỉnh Thái Bình đến năm 2025, định hướng tầm nhìn 2030.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế được rút ra từ văn bản:
  • Phạm vi khảo sát chủ yếu tập trung vào chủ thể chính quyền cấp tỉnh Thái Bình, chưa mở rộng điều tra sâu các tổ chức phi chính phủ hay mạng lưới thương lái trung gian trong chuỗi cung ứng nông sản.
  • Chuỗi dữ liệu thực trạng tập trung chính vào mốc thời gian 2013 - 2017 (cập nhật năm 2018), do đó chưa phản ánh được các biến động kinh tế - xã hội ở giai đoạn sau năm 2018.
  • Số lượng mẫu khảo sát doanh nghiệp (50 doanh nghiệp) còn ở mức vừa phải do số lượng doanh nghiệp nông nghiệp trực tiếp hoạt động trên địa bàn tỉnh vào thời điểm nghiên cứu chưa nhiều.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo:
  • Mở rộng nghiên cứu đánh giá phát triển kinh tế nông thôn trong bối cảnh liên kết vùng kinh tế đồng bằng sông Hồng thay vì giới hạn trong ranh giới hành chính một tỉnh.
  • Cập nhật chuỗi số liệu thứ cấp và mở rộng quy mô điều tra thực địa giai đoạn sau năm 2018 để đánh giá tác động sâu rộng hơn của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 đối với sản xuất nông nghiệp công nghệ cao.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị chuyên môn đối với:

• Cơ quan quản lý nhà nước và chính quyền địa phương: Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh Thái Bình và các tỉnh có điều kiện kinh tế tương đồng tại vùng đồng bằng sông Hồng có thể sử dụng các phát hiện thực trạng và hệ thống 6 giải pháp để xây dựng đề án tái cơ cấu nông nghiệp, quy hoạch đất đai và kế hoạch phát triển kinh tế nông thôn hàng năm.
• Nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên: Phục vụ công tác giảng dạy, nghiên cứu khoa học thuộc các chuyên ngành Kinh tế chính trị, Kinh tế phát triển, Quản lý kinh tế và Nông nghiệp - Phát triển nông thôn.
• Phần đáng tham khảo nhất: Khung lý luận về vai trò của chính quyền cấp tỉnh trong giải quyết khuyết tật thị trường nông thôn (Chương 2), phương pháp thiết kế mẫu và bảng hỏi khảo sát thực địa 448 phiếu (Mở đầu, Chương 3), và hệ thống giải pháp hoàn thiện quan hệ phân phối, chuyển dịch cơ cấu kinh tế (Chương 4).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án tiếp cận nghiên cứu phát triển kinh tế nông thôn theo chuyên ngành nào và có điểm gì khác biệt?

Luận án được thực hiện theo chuyên ngành Kinh tế chính trị (Mã số: 9310102.01). Điểm khác biệt cốt lõi là không thuần túy mô tả số liệu tăng trưởng kinh tế ngành nông nghiệp mà đi sâu phân tích mối quan hệ biện chứng giữa phát triển lực lượng sản xuất (lao động, công nghệ, tư liệu sản xuất) với hoàn thiện quan hệ sản xuất (sở hữu, tổ chức quản lý, phân phối), đồng thời nhấn mạnh vai trò của chính quyền cấp tỉnh trong việc điều tiết khuyết tật thị trường và bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và nông dân.

2. Dữ liệu thực nghiệm của luận án được thu thập từ những nguồn nào và quy mô mẫu khảo sát là bao nhiêu?

Dữ liệu của luận án gồm hai nguồn:

• Dữ liệu thứ cấp: Niên giám thống kê và báo cáo giai đoạn 2013 - 2017 của Cục Thống kê tỉnh Thái Bình, UBND tỉnh, các Sở, Ban, Ngành và Tổng cục Thống kê.
• Dữ liệu sơ cấp: Khảo sát thực địa năm 2018 với 500 phiếu phát ra, thu về 448 phiếu hợp lệ (sử dụng thang đo Likert 5 mức độ), gồm: 50 nhà quản lý cấp tỉnh (Sở, Ban, Ngành), 15 nhà quản lý cấp huyện, 50 doanh nghiệp nông thôn và 333 người dân địa phương.

3. Những đặc điểm và bất cập chính của kinh tế nông thôn tỉnh Thái Bình giai đoạn 2013 - 2017 được luận án chỉ ra là gì?

Tỉnh Thái Bình có hơn 91% lực lượng lao động tập trung ở nông thôn. Giai đoạn 2013 - 2017 ghi nhận sự chuyển biến tích cực về hạ tầng nông thôn mới, tăng số lượng trang trại và cánh đồng lớn. Tuy nhiên, các bất cập lớn gồm có: đất đai bị thu hẹp do chuyển đổi mục đích; lao động trẻ có xu hướng di cư sang các đô thị khiến chất lượng nhân lực tại chỗ suy giảm; giá trị sản xuất bình quân/trang trại thấp; hợp tác xã nông nghiệp kiểu mới hoạt động chưa hiệu quả; liên kết chuỗi giá trị rời rạc và ô nhiễm môi trường nông thôn gia tăng.

4. Tác giả đề xuất những nhóm giải pháp trọng tâm nào cho tỉnh Thái Bình đến năm 2025, tầm nhìn 2030?

Luận án đề xuất 6 nhóm giải pháp chủ yếu tại Chương 4:

1. Tăng cường vai trò quản lý, điều hành và cải cách hành chính của chính quyền cấp tỉnh.
2. Hoàn thành chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn (nâng cao tỷ trọng công nghiệp chế biến, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ).
3. Phát triển đồng bộ hệ thống kết cấu hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội nông thôn.
4. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực phục vụ kinh tế nông thôn thông qua đào tạo nghề.
5. Hiện đại hóa sản xuất nông nghiệp, đẩy mạnh tích tụ đất đai và ứng dụng công nghệ cao.
6. Hoàn thiện quan hệ phân phối thu nhập, bảo hiểm nông nghiệp và an sinh xã hội ở nông thôn.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ "Phát triển kinh tế nông thôn ở tỉnh Thái Bình" của tác giả Hà Văn Đổng là công trình nghiên cứu chuyên khảo có hệ thống, tiếp cận vấn đề kinh tế nông thôn cấp tỉnh dưới lăng kính kinh tế chính trị học Mác - Lênin. Bằng việc kết hợp chặt chẽ giữa lý luận về lực lượng sản xuất - quan hệ sản xuất với việc xử lý bộ dữ liệu thực chứng gồm số liệu thống kê giai đoạn 2013 - 2017 và 448 mẫu điều tra khảo sát năm 2018, công trình đã làm sáng tỏ những mặt thành công, điểm nghẽn thể chế và mâu thuẫn lợi ích thực tế tại địa phương. Hệ thống 6 nhóm giải pháp được đề xuất cung cấp các luận cứ khoa học có giá trị ứng dụng thiết thực cho chính quyền tỉnh Thái Bình trong công tác hoạch định chính sách phát triển kinh tế nông thôn bền vững đến năm 2025 và tầm nhìn 2030.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu về phát triển kinh tế nông thôn Chương 2: Cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển kinh tế nông thôn cấp tỉnh Chương 3: Thực trạng phát triển kinh tế nông thôn ở tỉnh Thái Bình giai đoạn 2013 - 2017 Chương 4: Quan điểm và giải pháp đẩy mạnh phát triển kinh tế nông thôn ở tỉnh Thái Bình đến năm 2025, tầm nhìn 2030 12 (LUAN.binh TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ NÔNG THÔN 1. Những nghiên cứu về nông thôn và phát triển nông thôn Nông thôn là một địa bàn/khu vực có tầm quan trọng chiến lược của mọi quốc gia. Theo định nghĩa chung trong “Từ điển tiếng Việt”, nông thôn là nơi cư trú của một bộ phận dân cư mà sinh kế và sinh hoạt của họ gắn liền với việc sử dụng tự nhiên (đất, nước, khí hậu, đa dạng sinh học…) để sản xuất ra lương thực, thực phẩm cần thiết cho sinh tồn và phát triển của con người và xã hội (Hoàng Phê, 1988). Nghĩa là, chủ nhân/chủ thể chính ở nông thôn là người nông dân (và gia đình họ), hoạt động kinh tế chính (sản xuất, kinh doanh) ở nông thôn gắn liền với sản xuất nông nghiệp và đời sống văn hóa - xã hội ở nông thôn cũng gắn liền với tự nhiên và cách thức sinh kế của con người ở đây.

Đây cũng chính là điểm khác biệt căn bản của nông thôn với đô thị. Chính vì vậy, có nhiều nhà khoa học trong và ngoài nước đã nghiên cứu về nông thôn, phát triển nông thôn. Cụ thể như: Paul Cloke, Terry Marsden, Patrick H. Mooney trong “The handbook of Rural studies” đã phân tích các vấn đề liên quan đến nông thôn cũng như chỉ ra sự khác biệt giữa nông thôn và thành thị.

Các tác giả cho rằng, nông thôn gắn liền với nông nghiệp và nông dân vì thế nông nghiệp có vai trò lớn trong phát triển nông thôn (Paul Cloke, Marsden, Mooney, 2006). Nghiên cứu chi tiết hơn một khía cạnh về nông thôn, Winter, M. lại tập trung nghiên cứu về các chính sách dành cho khu vực nông thôn trong công trình “Rural Policy: New Directions and New Challenges, Research to identify the policy context on rural issues in the South West”. Ông cho rằng, trong bối cảnh mới, các chính sách nông thôn đứng trước những thách thức mới, vì thế cũng cần phải có những đổi mới cho phù hợp (Winter, 2002).

Mối quan hệ giữa nông nghiệp với nông thôn được nhiều tác giả Việt Nam đề cập.binh TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Đặng Kim Sơn (2008) đã phân tích thực trạng nông nghiệp, nông dân, nông thôn trong cuốn sách "Nông nghiẹp, nông dân, nông thôn Viẹt Nam - Hôm nay và mai sau". Kết quả nghiên cứu đã chỉ ra những thành tựu cũng như hạn chế của vấn đề nông nghiệp, nông thôn ở Việt Nam và đề xuất các giải pháp về chính sách nhằm thúc đẩy sự phát triển của khu vực này. Đặc biệt, tác giả đã chỉ ra hạn chế quan trọng của mô hình phát triển CNH, HĐH nông thôn chỉ tập trung khai thác nguồn lực mà không quan tâm tới bảo vệ môi trường và nâng cao mức sống người dân. Điều này dẫn đến hậu quả ngược là không chỉ kinh tế nông thôn không đạt được mục tiêu phát triển mà tài nguyên bị khai thác quá mức, môi trường bị tàn phá nghiêm trọng và người nông dân bị dồn đến tình trạng “bần cùng hoá” mặc dù khu vực nông thôn đã có một số thay đổi tích cực như: khoa học công nghệ hiện đại đã được ứng dụng để tăng năng suất lao động, vốn đầu tư tăng mạnh, thị trường mở rộng và trình độ dân trí cũng được cải thiện.