Chương 1: Cơ sở lý luận và kinh nghiệm về phát triển kinh tế nông thôn mới trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa Chương 2: Thực trạng phát triển kinh tế nông thôn mới huyện Đan Phượng, thành phố Hà Nội giai đoạn 2016 - 2020. Chương 3: Phương hướng và giải pháp phát triển kinh tế nông thôn mới huyện Đan Phượng, thành phó Hà Nội. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIEM VE PHAT TRIEN KINH TE NONG THON MOI TRONG QUA CONG NGHIEP HOA, HIEN DAI HOA 1. Cơ sở lý luận về phát triển kinh tế nông thôn mới 1.
Khu vực nông thôn và phát triển kinh té nông thôn 1. Khu vực nông thôn ° Khái niệm nông thôn Theo PGS.TS Vũ Đình Thang (2007) chỉ ra rằng: '“Nông thôn là một khu vực địa lý nằm bên ngoài các thi tran, thị xã và thành phố. Là khu vực không gian lãnh thổ mà ở đó cộng đồng cư dân có cách sống và lối sống riêng, lấy sản xuất nông nghiệp làm hoạt động kinh tế chủ yếu và sống chủ yếu dựa vào nghề nông (nông, lâm, ngư nghiệp), có mật độ dân cư thấp va quan cư theo hình thức làng xã, có cơ sở hạ tầng kinh tế- xã hội kém phát triển, trình độ về dân trí, trình độ khoa học kỹ thuật cũng như tư duy sản xuất hàng hoá và kinh tế thị trường là thấp kém hơn so với đô thị, có những mỗi quan hệ bền chặt giữa các cư dân dựa trên bản sắc văn hoá , phong tục tập quán cô truyền về tín ngưỡng, tôn giáo.” ° Đặc điểm nông thôn Theo PGS.TS Vũ Đình Thăng (2007) thì nông thôn có những đặc điểm sau đây : - Tính không đồng nhất về điều kiện phát triển giữa các vùng nông thôn Không gian lãnh thé vùng nông thôn khá rộng, chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố tự nhiên, kinh tế, xã hội rất phức tạp về tính chất và quy mô tạo nên tính không đồng nhất về điều kiện phát triển giữa những vùng nông thôn khác nhau trong một quốc gia cũng như giữa các quốc gia khác nhau. Với những xuất phát điểm phát triển khác nhau dẫn tới xu hướng tất yếu chênh lệch về thành tựu và trình độ phát triển qua mỗi giai đoạn lịch sử nhất định.
Nhận thức rõ tính quy luật nêu trên, Chính phủ các nước thường có những chính sách hỗ trợ phát triển đối với những vùng có điều kiện bất thuận và những hỗ trợ này là hoàn toàn phù hợp với quy định của WTO. - Sản xuất nông nghiệp là đặc trưng về nghề nghiệp của nông thôn truyền thống Nông thôn là vùng sinh sống và làm việc của cộng đồng dân cư bao gồm chủ yếu là nông dân, hoạt động kinh tế chủ yếu là sản xuất nông nghiệp. Có thé nói, sản xuất nông nghiệp là nét đặc trưng về nghề nghiệp của nông thôn truyền thống. 14 Ngoài hoạt động nông nghiệp, các hoạt động sản xuất phi nông nghiệp và dịch vụ được phát triển trong nông thôn trước hết là những hoạt động nhằm phục vụ cho nhu cau phát triển của nông nghiệp.
Do vậy, dé đảm bảo sự phát triển bền vững của vùng nông thôn, người ta thường chú ý lựa chọn các hoạt động sản xuất phi nông nghiệp và dịch vụ nào đó có nhiều mối liên hệ với đầu vào và đầu ra của sản xuất nông nghiệp ở địa phương dé phát triển. - Tính tương đối đồng nhất của cộng đồng dân cư và đặc điềm cư trú Đặc điểm cơ bản về cách cư trú của dân cư nông thôn là quần cư thành các làng (bản, buôn, sóc. Cách bố trí dan cư là tương đối phân tán, vườn và ruộng thường xen kẽ với nhà ở tạo thành không gian nối tiếp giữa các nhà ở trong cùng một làng. Ở một số bản của đồng bào dân tộc, đôi khi mỗi nhà ở của một gia đình là trên một quả đổi để tiện canh tiện cư.
Việc bố trí dân cư theo kiểu truyền thống như vậy của bản làng tạo nên những nét riêng trong xây dựng, quản lý và sử dụng các công trình ha tang kinh tế - xã hội của bản làng. Do tụ cư va sinh sống thành các làng, nên cư dan của làng thường có các mối quan hệ gắn bó, gần gũi. Các mối quan hệ này được xây dựng trên nền tảng của các mỗi quan hệ về địa giới, huyết thống, truyền thống, tập quán, tôn giáo tín ngưỡng. và được thử thách qua thời gian, tạo nên tính cô kết khá chặt chẽ của cộng đồng làng bản.
Trong quá trình phát triển, đưới tác động của đây mạnh công nghiệp hoá, của mở cửa và hội nhập sẽ từng bước cải biến nông thôn cô truyền thành nông thôn hiện đại, văn minh. Tuy vậy, những yếu tố tiễn bộ vốn là nền tảng tạo nên lối sống và cách sống của cộng đồng làng bản sẽ vẫn được lưu giữ và làm sâu đậm thêm với tinh cách là các yếu tố văn hoá bản địa. - Trình độ phát triển của nông thôn thấp hơn so với đô thị Nói chung, trình độ phát triển kinh tế - xã hội của vùng nông thôn thường thấp hơn so với đô thị. Biểu hiện tập trung nhất của tình trạng còn thấp kém hơn này là ở trình độ phát triển còn thấp hoặc còn thiếu đồng bộ các yếu tố kết cấu hạ tầng kinh tế và xã hội của một địa bàn nông thôn cụ thể.
Tình trạng kém phát triển của nông thôn, nói đúng hơn là sự chênh lệch về trình độ phát triển giữa nông thôn và đô thị sẽ tạo nên xu hướng di dân từ nông thôn ra thành thị. Việc người dan nông thôn dé về các thành phố để tìm việc làm tạm thời lại gây ra nhiều tác động tiêu cực khác cho cả thành phố lẫn nông thôn trong quá trình phát triển. Phát triển kinh tế nông thôn - Khái niệm kinh tế nông thôn 15 Theo tác giả Hà Văn Đồng (2018) đã định nghĩa : “Kinh tế nông thôn là một khu vực của nền kinh tế gắn liền với địa bàn nông thôn. Nó là một phức hợp những nhân tố cau thành của lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất trong nông - lâm - ngư nghiệp, cùng với các ngành tiểu - thủ công nghiệp, công nghiệp chế biến và phục vụ nông nghiệp, các ngành thương nghiệp và dịch vụ.
Tất cả có quan hệ hữu cơ với nhau trong kinh tế vùng và lãnh thổ và trong toàn bộ nền kinh tế quốc dân.” - Đặc điểm của kinh tế nông thôn Theo tác giả Hà Văn Đồng (2018) thì kinh tế nông thôn mới có những đặc điểm sau: +Kinh tế nông thôn vẫn đang mang tính chất thuần nông thê hiện qua các chỉ tiêu về cơ cấu lao động, cơ cấu nhân khẩu, cơ cấu sản phẩm. Ở một số vùng sản xuất còn mang tính tự cung tự cấp, năng suất lao động, hiệu quả khi sử dụng đất đai còn thấp. +Trình độ học van vẫn chưa cao hay nói 1 cách khác là còn thấp, trình độ lao động chủ yếu van là lao động phô thông chưa được qua đào tạo cơ bản về các kiến thức. +Mạng lưới y tế tuy đã có phát triển nhưng chưa thật sự đáp ứng được nhu cầu khám và chữa bệnh của người dân.
Ty lệ suy dinh dưỡng của trẻ em và người lớn tuổi vẫn còn nhiều thé hiện rõ ở các vùng sâu và xa. +Tình hình an ninh - trật tự kỷ cương pháp luật chưa thật sự được đảm bảo và chấp hành nghiêm túc. Có rất nhiều tệ nạn xã hội như buôn lậu, các chất trái phép, cờ bạc , lô dé. - Nội dung phát triển kinh tế nông thôn : Theo GS.TS Hoàng Ngọc Việt (2017) phát triển kinh tế nông thôn có những nội dung sau đây : “Thứ nhất, thực hiện công tác chiến lược quy hoạch, kế hoạch phát triển nông thôn một cách bền vững.
Thứ hai, tạo ra môi trường, cơ chế chính sách, pháp luật phù hợp với đặc điểm, tạo điều kiện thúc đây mạnh người dân các thành phần kinh tế tham gia vào quá trình phát triển kinh tế nông thôn. Thứ ba, phân định rõ ràng các chức năng, nhiệm vụ, quyền lợi, quyền hạn của người dân nông thôn, các t6 chức kinh tế - xã hội, các cấp ủy, chính quyén địa phương trong quá trình phát triển kinh tế nông thôn. 16 Thứ tư, phát triển hệ thống cơ sở hạ tầng kỹ thuật, xã hội là một trong những van đề có tính chiến lược nhăm khai thác, sử dụng có hiệu quả trong quá trình phát triển kinh tế nông thôn. Thứ năm, chuyền dịch cơ cấu kinh tế nông thôn: Nông nghiệp, công nghiệp - xây dựng và dịch vụ, cơ cấu theo hai nhóm ngành dựa vào các tính chất - Nội dung phát triển kinh tế nông thôn.
Thứ sáu, phát triển các loại hình doanh nghiệp nông thôn tạo cơ sở và nền tảng cho quá trình phát triển kinh tế nông thôn bền vững. Thứ bảy, thực hiện các quy trình sản xuất gắn với bảo vệ môi trường thiên nhiên đặc biệt là bảo vệ nguồn nước sạch, bảo vệ đa dạng sinh học, chống thoái hóa và xói mòn đất đai, giảm thiểu các hoạt động sản xuất liên quan đến nông thôn cũng như đề phòng các dịch bệnh đối với gia súc và gia cầm. Là nội dung không thể thiếu và bỏ qua được trong quá trình phát triển nông thôn. Thứ tám, phát triển giáo dục từ bậc mam non đến bậc đại học nhằm xây dựng nguồn nhân lực hùng hậu có năng lực trình độ, tư duy tốt, nhận thức cao ngảy càng nâng lên dé phù hợp với phát triển của thời đại và có tính thế hệ từ các đời ở vùng nông thôn.
Thứ chín, phát triển y tế là một nhiệm vụ luôn gắn liền với quá trình phát triển kinh tế nông thôn nhằm đảm bảo thể trạng và sức khỏe tốt nhất cho người dân ở hiện tại và cả trong tương lai. Thứ mười, luôn đảm bảo và phát huy tốt bản sắc văn hoá dân tộc mang tính truyền thống tốt đẹp của các vùng nông thôn, nâng cao tính giữ gìn và phát huy kế thừa một cách có chọn lọc tốt nhất.” - Những vấn đề cần chú ý khi phát triển kinh tế nông thôn : Thứ nhất, cần chú ý tới các tồn tại từ thiệt hại do cạnh tranh không hoàn hảo gây ra. Thứ hai, tinh bất 6n định của thị trường kinh tế nông thôn không chỉ xuất phát từ khuyết tật của kinh tế thị trường nói chung mà còn xuất phát về nhu cầu hàng hoá dịch vụ ở khu vực nông thôn. Thứ ba, các yếu tố ngoại ứng ảnh hưởng rất mạnh đến kinh tế nông thôn.