Luận văn thạc sĩ về thu hút nguồn lực cho phát triển khoa học và công nghệ tỉnh Hà Giang

Luận văn thạc sĩ phân tích các nguồn lực thu hút cho phát triển khoa học và công nghệ tại tỉnh Hà Giang, góp phần nâng cao tiềm năng địa phương.

• Tác giả: Nguyễn Cao Cường
• Người hướng dẫn: TS. Tạ Đức Khánh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Thu Hút Các Nguồn Lực Cho Phát Triển Khoa Học Và Công Nghệ Tỉnh Hà Giang
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU
• 1.1. Khoa học và công nghệ, nguồn lực cho phát triển khoa học và công nghệ
• 1.2. Phương pháp và thiết kế nghiên cứu
• 1.3. Hiện trạng khoa học, công nghệ và thu hút nguồn lực cho phát triển khoa học và công nghệ ở tỉnh Hà Giang
• 1.4. Kết luận và Khuyến nghị
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận và tổng quan tài liệu nghiên cứu

Phát triển khoa học và công nghệ là yếu tố then chốt trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững của tỉnh Hà Giang. Nghiên cứu này tập trung vào việc thu hút các nguồn lực cho phát triển khoa học và công nghệ, nhằm tạo ra những bước tiến mới trong lĩnh vực này. Theo Luật khoa học và công nghệ, hoạt động này bao gồm nghiên cứu, phát triển công nghệ, và các dịch vụ liên quan. Việc thu hút nguồn lực không chỉ từ ngân sách nhà nước mà còn từ các doanh nghiệp và tổ chức xã hội là rất cần thiết. Đặc biệt, Hà Giang cần có chính sách khuyến khích các doanh nghiệp tham gia vào hoạt động khoa học và công nghệ để nâng cao năng lực sản xuất và chất lượng sản phẩm.

1.1. Khái niệm và vai trò của khoa học và công nghệ

Khoa học và công nghệ đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế - xã hội. Khoa học được định nghĩa là hệ thống tri thức về các hiện tượng tự nhiên và xã hội, trong khi công nghệ là tập hợp các phương pháp và kỹ thuật để biến đổi nguồn lực thành sản phẩm. Mối quan hệ giữa khoa học và công nghệ là tương hỗ, trong đó khoa học cung cấp nền tảng lý thuyết cho công nghệ, và công nghệ lại tạo ra các công cụ hỗ trợ cho nghiên cứu khoa học. Việc phát triển khoa học và công nghệ không chỉ giúp nâng cao năng suất lao động mà còn tạo ra những sản phẩm có giá trị cao, đáp ứng nhu cầu của thị trường.

II. Hiện trạng khoa học công nghệ và thu hút nguồn lực tại Hà Giang

Tỉnh Hà Giang hiện đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc phát triển khoa học và công nghệ. Mặc dù có những chính sách hỗ trợ từ chính phủ, nhưng việc thu hút nguồn lực cho khoa học và công nghệ vẫn còn hạn chế. Hệ thống hạ tầng kỹ thuật chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển, và đội ngũ cán bộ khoa học còn thiếu về số lượng và chất lượng. Để khắc phục tình trạng này, tỉnh cần có những giải pháp cụ thể nhằm thu hút đầu tư từ các tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân. Việc xây dựng các chương trình hợp tác giữa các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp sẽ là một trong những giải pháp hiệu quả để nâng cao năng lực khoa học và công nghệ tại địa phương.

2.1. Đánh giá điều kiện và nguồn lực cho phát triển khoa học và công nghệ

Điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội của Hà Giang có ảnh hưởng lớn đến hoạt động khoa học và công nghệ. Dân số trẻ và nguồn nhân lực dồi dào là một lợi thế, nhưng việc đào tạo và phát triển kỹ năng cho lực lượng lao động vẫn còn nhiều hạn chế. Hệ thống hạ tầng chưa phát triển đồng bộ, ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận công nghệ mới. Để phát triển khoa học và công nghệ, tỉnh cần tập trung vào việc cải thiện hạ tầng, nâng cao chất lượng đào tạo và khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư vào nghiên cứu và phát triển.

III. Giải pháp thu hút nguồn lực cho phát triển khoa học và công nghệ

Để thu hút nguồn lực cho phát triển khoa học và công nghệ, tỉnh Hà Giang cần xây dựng một hệ thống chính sách đồng bộ và hiệu quả. Các giải pháp có thể bao gồm việc cải cách các chính sách đầu tư, tạo ra môi trường thuận lợi cho các doanh nghiệp tham gia vào hoạt động khoa học và công nghệ. Đồng thời, cần có các chương trình đào tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, nhằm đáp ứng nhu cầu của thị trường. Việc khuyến khích hợp tác giữa các tổ chức khoa học và doanh nghiệp cũng là một yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả của hoạt động khoa học và công nghệ tại địa phương.

3.1. Nhóm giải pháp về cơ chế chính sách

Cần thiết lập các cơ chế chính sách khuyến khích đầu tư vào khoa học và công nghệ. Các chính sách này nên bao gồm việc giảm thuế cho các doanh nghiệp đầu tư vào nghiên cứu và phát triển, cũng như hỗ trợ tài chính cho các dự án khoa học và công nghệ. Bên cạnh đó, việc xây dựng các quỹ hỗ trợ nghiên cứu và phát triển cũng cần được xem xét. Các chính sách này không chỉ giúp thu hút nguồn lực mà còn tạo ra động lực cho các tổ chức và cá nhân tham gia vào hoạt động khoa học và công nghệ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Phát triển khoa học và công nghệ (KH&CN) là nền tảng quan trọng thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa và nâng cao năng lực cạnh tranh của các địa phương. Tỉnh Hà Giang, với vị trí địa lý đặc thù là tỉnh miền núi vùng cao biên giới phía Bắc Việt Nam, có nhiều tiềm năng nhưng cũng đối mặt với không ít khó khăn trong việc thu hút các nguồn lực cho phát triển KH&CN. Giai đoạn 2009-2014, Hà Giang đã chú trọng phát triển KH&CN với nhiều kết quả tích cực, tuy nhiên nguồn lực đầu tư còn hạn chế, đội ngũ cán bộ và cơ sở vật chất chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu phát triển. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là đánh giá thực trạng thu hút các nguồn lực cho phát triển KH&CN tại Hà Giang, phân tích các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực, góp phần phát triển kinh tế - xã hội bền vững của tỉnh. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các hoạt động KH&CN trên địa bàn tỉnh trong giai đoạn 2009-2014, bao gồm nguồn nhân lực, tài chính, cơ sở vật chất và hợp tác quốc tế. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà quản lý địa phương trong hoạch định chính sách, đồng thời góp phần nâng cao nhận thức về vai trò của KH&CN trong phát triển kinh tế vùng miền núi khó khăn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính: lý thuyết về nguồn lực phát triển KH&CN và lý thuyết quản lý nhà nước về KH&CN.

1. Lý thuyết nguồn lực KH&CN: Nguồn lực KH&CN bao gồm nhân lực, tài chính, cơ sở vật chất và thông tin khoa học công nghệ. Nhân lực KH&CN được định nghĩa theo tiêu chuẩn quốc tế gồm các cán bộ nghiên cứu, kỹ thuật viên, chuyên gia và trí thức trong và ngoài nước. Tài chính KH&CN đến từ ngân sách nhà nước, vốn doanh nghiệp và vốn nước ngoài. Cơ sở vật chất bao gồm phòng thí nghiệm, thiết bị kỹ thuật và hạ tầng công nghệ. Thông tin KH&CN là dữ liệu, tri thức phục vụ nghiên cứu và ứng dụng.

2. Lý thuyết quản lý nhà nước về KH&CN: Quản lý nhà nước về KH&CN là hoạt động của các cơ quan có thẩm quyền nhằm xây dựng chiến lược, chính sách, tổ chức thực hiện và kiểm tra hoạt động KH&CN. Nội dung quản lý bao gồm hoạch định chiến lược, xây dựng pháp luật, quản lý nghiên cứu triển khai, thanh tra kiểm tra và hợp tác quốc tế. Quản lý nhà nước theo định hướng thu hút nguồn lực nhấn mạnh cơ chế linh hoạt, kết hợp mệnh lệnh hành chính với khuyến khích vật chất, tạo môi trường thuận lợi cho phát triển KH&CN.

Ba khái niệm chính được sử dụng trong nghiên cứu là: nguồn lực KH&CN, hoạt động KH&CN (nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, dịch vụ KH&CN), và quản lý nhà nước về KH&CN.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp kết hợp cả định lượng và định tính.

• Nguồn dữ liệu: Chủ yếu sử dụng số liệu thứ cấp từ các báo cáo của UBND tỉnh Hà Giang, các cơ quan quản lý KH&CN, thống kê kinh tế xã hội giai đoạn 2009-2014. Bổ sung bằng số liệu sơ cấp thu thập qua phỏng vấn chuyên gia, cán bộ quản lý và các tổ chức KH&CN trên địa bàn tỉnh.

• Phương pháp phân tích:

  • Thống kê mô tả để trình bày hiện trạng phát triển KH&CN và nguồn lực.
  • So sánh các chỉ tiêu phát triển qua các năm để đánh giá xu hướng.
  • Phân tích biểu đồ, đồ thị minh họa sự biến động nguồn lực và kết quả hoạt động KH&CN.
  • Phân tích chuyên gia để đánh giá các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp.
  • Dự báo nhu cầu nguồn lực KH&CN giai đoạn 2014-2020 dựa trên định hướng phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Điều tra toàn bộ các tổ chức KH&CN công lập, ngoài công lập và có vốn đầu tư nước ngoài trên địa bàn tỉnh, đảm bảo tính đại diện cho các lĩnh vực khoa học tự nhiên, kỹ thuật, nông nghiệp, xã hội và nhân văn.

• Timeline nghiên cứu: Thu thập và phân tích số liệu từ năm 2014 đến 2015, tập trung đánh giá giai đoạn 2009-2014 và dự báo đến năm 2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Nguồn nhân lực KH&CN còn hạn chế: Tỉnh Hà Giang có đội ngũ cán bộ KH&CN chủ yếu là cán bộ nghiên cứu trong các viện, trường đại học và cán bộ kỹ thuật trong doanh nghiệp. Tuy nhiên, trình độ chuyên môn và số lượng nhân lực chưa đáp ứng yêu cầu phát triển. Tỉ lệ cán bộ có trình độ đại học trở lên chiếm khoảng 60%, thấp hơn mức trung bình cả nước.

2. Nguồn tài chính cho KH&CN còn khiêm tốn: Ngân sách nhà nước chi cho KH&CN chiếm khoảng 0,5% tổng chi ngân sách tỉnh giai đoạn 2008-2012, thấp hơn nhiều so với mức trung bình quốc gia. Kinh phí hoạt động KH&CN cấp tỉnh và cấp huyện giai đoạn 2012-2014 có xu hướng tăng nhưng vẫn chưa đủ để đáp ứng nhu cầu nghiên cứu và ứng dụng công nghệ mới.

3. Cơ sở vật chất và hạ tầng kỹ thuật chưa đồng bộ: Các phòng thí nghiệm trọng điểm và thiết bị kỹ thuật hiện đại còn thiếu, ảnh hưởng đến năng lực nghiên cứu và phát triển công nghệ. Tỉnh chưa có nhiều trung tâm R&D quy mô lớn, chủ yếu dựa vào các tổ chức nhỏ lẻ.

4. Hợp tác quốc tế và doanh nghiệp tham gia KH&CN còn hạn chế: Mặc dù có một số dự án hợp tác quốc tế và doanh nghiệp KH&CN hoạt động, nhưng quy mô và hiệu quả chưa cao. Tỉnh chưa tận dụng hết các chính sách ưu đãi và cơ hội hợp tác để thu hút nguồn lực bên ngoài.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những hạn chế trên xuất phát từ đặc điểm địa lý vùng núi cao, điều kiện kinh tế xã hội còn khó khăn, hạn chế về nguồn lực tài chính và nhân lực chất lượng cao. So với các tỉnh đồng bằng và thành phố lớn, Hà Giang còn nhiều thách thức trong việc xây dựng môi trường thuận lợi cho KH&CN phát triển. Kết quả nghiên cứu phù hợp với các báo cáo ngành và các nghiên cứu về phát triển KH&CN ở vùng miền núi khó khăn. Việc đầu tư chưa tương xứng vào KH&CN làm giảm hiệu quả ứng dụng công nghệ mới trong sản xuất nông nghiệp và công nghiệp địa phương. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng kinh phí KH&CN, bảng phân bố nhân lực theo trình độ và đồ thị so sánh tỷ lệ chi ngân sách KH&CN giữa Hà Giang và các tỉnh khác. Ý nghĩa của nghiên cứu là làm rõ các điểm nghẽn trong thu hút nguồn lực, từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp với điều kiện đặc thù của tỉnh.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo và thu hút nhân lực KH&CN chất lượng cao: Xây dựng chính sách đãi ngộ, hỗ trợ đào tạo nâng cao trình độ chuyên môn cho cán bộ KH&CN; thu hút chuyên gia, trí thức trẻ từ trong và ngoài tỉnh. Mục tiêu nâng tỷ lệ cán bộ trình độ đại học trở lên lên trên 75% trong vòng 5 năm. Chủ thể thực hiện: Sở KH&CN phối hợp với các trường đại học và cơ quan đào tạo.

2. Tăng ngân sách đầu tư cho KH&CN: Đề xuất UBND tỉnh tăng tỷ lệ chi ngân sách cho KH&CN lên ít nhất 1% tổng chi ngân sách trong giai đoạn 2020-2025; đồng thời khuyến khích doanh nghiệp và các tổ chức xã hội tham gia đầu tư. Chủ thể thực hiện: UBND tỉnh, Sở Tài chính, Sở KH&CN.

3. Xây dựng và nâng cấp cơ sở vật chất kỹ thuật: Đầu tư xây dựng các phòng thí nghiệm trọng điểm, trung tâm nghiên cứu ứng dụng công nghệ cao phù hợp với thế mạnh địa phương như nông nghiệp công nghệ cao, bảo tồn đa dạng sinh học. Thời gian thực hiện 3-5 năm. Chủ thể thực hiện: Sở KH&CN, các viện nghiên cứu, doanh nghiệp.

4. Mở rộng hợp tác quốc tế và liên kết doanh nghiệp: Tăng cường hợp tác với các tổ chức quốc tế, các tỉnh bạn và doanh nghiệp để chuyển giao công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực và huy động vốn đầu tư. Xây dựng các chương trình hợp tác cụ thể trong 3 năm tới. Chủ thể thực hiện: Sở KH&CN, Ban quản lý các dự án hợp tác quốc tế.

5. Cải cách cơ chế quản lý và chính sách hỗ trợ: Đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, tạo môi trường thuận lợi cho hoạt động KH&CN; xây dựng chính sách ưu đãi về thuế, tín dụng cho doanh nghiệp KH&CN và các tổ chức nghiên cứu. Chủ thể thực hiện: UBND tỉnh, Sở KH&CN, các cơ quan liên quan.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý nhà nước địa phương: Giúp nâng cao nhận thức về vai trò và tầm quan trọng của việc thu hút nguồn lực KH&CN, hỗ trợ xây dựng chính sách phát triển phù hợp với điều kiện địa phương.

2. Các nhà nghiên cứu và giảng viên đại học: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để phát triển các đề tài nghiên cứu, đào tạo nhân lực KH&CN đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội vùng miền núi.

3. Doanh nghiệp và tổ chức KH&CN trên địa bàn Hà Giang: Tham khảo các giải pháp thu hút và sử dụng hiệu quả nguồn lực KH&CN, từ đó nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo và cạnh tranh trên thị trường.

4. Các tổ chức hợp tác quốc tế và nhà tài trợ: Hiểu rõ thực trạng và nhu cầu phát triển KH&CN của tỉnh Hà Giang để thiết kế các chương trình hỗ trợ, hợp tác phù hợp, góp phần phát triển bền vững vùng khó khăn.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao phát triển KH&CN lại quan trọng đối với tỉnh miền núi như Hà Giang?
   KH&CN giúp nâng cao năng suất lao động, cải tiến kỹ thuật sản xuất, tạo ra sản phẩm có giá trị gia tăng cao, từ đó thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững, giảm khoảng cách phát triển với các vùng khác.

2. Nguồn lực KH&CN gồm những thành phần nào?
   Bao gồm nhân lực (cán bộ nghiên cứu, kỹ thuật), tài chính (ngân sách nhà nước, vốn doanh nghiệp), cơ sở vật chất (phòng thí nghiệm, thiết bị), và thông tin KH&CN (dữ liệu, tri thức).

3. Hiện trạng nguồn lực KH&CN tại Hà Giang ra sao?
   Nguồn lực còn hạn chế với tỷ lệ cán bộ trình độ cao thấp, ngân sách đầu tư cho KH&CN chiếm khoảng 0,5% tổng chi ngân sách tỉnh, cơ sở vật chất chưa đồng bộ và hợp tác quốc tế còn hạn chế.

4. Các giải pháp chính để thu hút nguồn lực KH&CN là gì?
   Tăng cường đào tạo và thu hút nhân lực, nâng cao ngân sách đầu tư, cải thiện cơ sở vật chất, mở rộng hợp tác quốc tế và doanh nghiệp, cải cách cơ chế quản lý và chính sách hỗ trợ.

5. Làm thế nào để doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Hà Giang tham gia phát triển KH&CN?
   Doanh nghiệp cần được hỗ trợ về tài chính, kỹ thuật và chính sách ưu đãi; xây dựng các trung tâm hỗ trợ đổi mới sáng tạo; liên kết với viện nghiên cứu, trường đại học để ứng dụng công nghệ mới vào sản xuất.

Kết luận

• Nguồn lực KH&CN tại Hà Giang còn nhiều hạn chế về nhân lực, tài chính và cơ sở vật chất, ảnh hưởng đến hiệu quả phát triển kinh tế - xã hội.
• Quản lý nhà nước về KH&CN cần được cải cách theo hướng linh hoạt, kết hợp khuyến khích và kiểm soát để thu hút hiệu quả các nguồn lực.
• Hợp tác quốc tế và liên kết doanh nghiệp là yếu tố quan trọng để nâng cao năng lực KH&CN của tỉnh.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm tăng cường đào tạo nhân lực, nâng cao ngân sách, cải thiện cơ sở vật chất và chính sách hỗ trợ.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà quản lý và các bên liên quan trong việc hoạch định chiến lược phát triển KH&CN tại Hà Giang giai đoạn 2015-2020 và tiếp theo.

Hành động tiếp theo: Các cơ quan quản lý và tổ chức KH&CN cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, đánh giá định kỳ để điều chỉnh chính sách phù hợp với thực tiễn phát triển của tỉnh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, Luận văn đƣợc trình bày trên 4 chƣơng: Chƣơng 1. Cơ sở lý luận và tổng quan tài liệu nghiên cứu. Phƣơng pháp và thiết kế nghiên cứu. Hiện trạng khoa học, công nghệ và thu hút nguồn lực cho phát triển khoa học và công nghệ ở tỉnh Hà Giang.

Kết luận và Khuyến nghị. 3 z Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 1. Khoa học và công nghệ và nguồn lực cho phát triển khoa học và công nghệ 1. Khoa học và công nghệ và hoạt động khoa học và công nghệ a, Khoa học và công nghệ - "Khoa học" (science) là một loại hình hoạt động xã hội đặc biệt nhằm đạt tới những hiểu biết mới và vận dụng những hiểu biết đó vào sản xuất và đời sống trong những điều kiện kinh tế - xã hội nhất định.

Khoa học là một dạng hoạt động đặc biệt của con ngƣời với những đặc điểm riêng về nội dung, về phƣơng thức hoạt động, về quy luật phát triển và chức năng xã hội. Theo Khoản 1 điều 2 Luật khoa học và công nghệ năm 2000 “khoa học” đƣợc định nghĩa“là hệ thống tri thức về các hiện tượng, sự vật, quy luật tự nhiên, xã hội và tư duy”[13]. Từ điển Bách khoa Việt Nam định nghĩa “khoa học là hệ thống tri thức về tự nhiên, xã hội và tư duy được tích lũy trong quá trình nhận thức trên cơ sở thực tiễn, được thể hiện bằng những khái niệm, phán đoán, học thuyết”. Theo truyền thống, hệ khoa học thƣờng đƣợc chia thành ba nhánh là khoa học tự nhiên, khoa học xã hội và khoa học kỹ thuật.

Ở Việt Nam, hệ khoa học chia thành: Khoa học tự nhiên và công nghệ, khoa học xã hội và nhân văn. Mỗi khoa học đều có phần cơ bản và ứng dụng. Khoa học cơ bản là hệ thống tri thức lý thuyết phản ánh các thuộc tính, quan hệ, quy luật khách quan của lĩnh vực, hiện tƣợng đƣợc nghiên cứu. Khoa học ứng dụng là hệ thống tri thức đƣa ra những con đƣờng, những biện pháp, hình thức ứng dụng tri thức khách quan vào thực tiễn phục vụ cho lợi ích con ngƣời.

4 z - Cách đây từ vài chục năm, Anh, Mỹ, rồi Tây Âu bắt đầu sử dụng thuật ngữ công nghệ để chỉ các kỹ thuật cụ thể bắt nguồn từ các thành tựu khoa học, coi các kỹ thuật đó nhƣ một sự phát triển của khoa học ứng dụng trong thực tiễn. Theo từ điển Bách khoa Việt Nam “Công nghệ là tập hợp các phương pháp, quy trình, kỹ năng, bí quyết, công cụ, phương tiện dùng để biến đổi các nguồn lực thành sản phẩm”. Công nghệ còn đƣợc hiểu là các phƣơng tiện kỹ thuật, là sự thể hiện vật chất hóa các tri thức ứng dụng khoa học và công nghệ, là một tập hợp các cách thức, các phƣơng pháp dựa trên cơ sở khoa học và đƣợc sử dụng vào sản xuất trong các ngành sản xuất khác nhau để tạo ra sản phẩm vất chất và dịch vụ. Khi nghiên cứu công nghệ một số nhà nghiên cứu coi công nghệ bao gồm hai yếu tố: Phần cứng bao gồm máy móc, trang thiết bị.

Trong nột số trƣờng hợp gọi đó là trang thiết bị kỹ thuật. Phần cứng này đƣợc mua bán, trao đổi trên thị trƣờng nhƣ những loại hàng hóa bình thƣờng khác. Phần mềm bao gồm những tri thức, kỹ năng, bí quyết cũng nhƣ các công thức hƣớng dẫn sử dụng, phối kết hợp các thiết bị với nhau. Phần mềm cũng là yếu tố đƣợc mua bán, trao đổi trên thị trƣờng.

Các thành phần cấu thành công nghệ : + Nhóm các yếu tố về kỹ thuật (Technoware) : bao gồm các trang thiết bị cầm tay hoặc cơ giới hóa; trang thiết bị tự động, trang thiết bị đƣợc máy tính hóa và trang thiết bị liên kết. + Nhóm các yếu tố thuộc về con ngƣời (Humanware): bao gồm những năng lực vận hành và khởi động, năng lực và tái sản xuất, năng lực thích nghi và hoàn thiện và năng lực phát minh sáng tạo. + Nhóm các yếu tố về thông tin (Infoware): bao gồm các thông tin dữ liệu và bí quyết liên quan đến việc sử dụng thành thạo và khai thác trang thiết bị. 5 z + Nhóm các yếu tố thuộc về tổ chức (Orgaware): bao gồm những cách thức tổ chức nhằm vận hành liên kết các yếu tố khác của công nghệ.

Nhƣ vậy, “công nghệ” là sự thể hiện các tri thức của con ngƣời trong quá trình sản xuất tạo ra của cải vật chất và dịch vụ cho xã hội. Công nghệ không chỉ tồn tại dƣới dạng vật chất mà là tổng thể các yếu tố con ngƣời có thể biết đƣợc, đạt đƣợc, nắm bắt đƣợc dƣới dạng tri thức. * Mối quan hệ giữa khoa học và công nghệ Từ những năm 50 của thế kỷ XX đến nay: Khoa học có bƣớc nhảy vọt về chất, có vị trí dẫn đƣờng và trở thành động lực quan trọng, trực tiếp nhất của sự phát triển công nghệ. Công nghệ đã đóng góp cho sự phát triển của khoa học, cung cấp các phƣơng tiện và công cụ tốt hơn cho nghiên cứu khoa học và có thể ảnh hƣởng đáng kể đến sự hình thành của các lý thuyết khoa học mới và bản thân việc sáng tạo ra các phƣơng pháp mới cũng có thể tạo ra những thách thức mới cho các nhà khoa học đi tìm ra các lý thuyết khoa học mới.

Song, kiến thức mới trong khoa học lại đƣợc ứng dụng để lý giải, cải tiến các loại công nghệ sẵn có và giúp tạo ra các ý tƣởng công nghệ mới, thậm chí giúp dự đoán sự xuất hiện của các công nghệ tƣơng lai. Nhƣ vậy khoa học và công nghệ là mối quan hệ nhân quả, tác động qua lại lẫn nhau. b, Hoạt động khoa học và công nghệ Hoạt động khoa học và công nghệ là hoạt động chuyên biệt nhằm tìm kiếm, phát hiện, lý giải về các hiện tƣợng tự nhiên, xã hội và tƣ duy cũng nhƣ các hoạt động ứng dụng tri thức vào phục vụ sản xuất và đời sống của con ngƣời. Luật khoa học và công nghệ đƣa ra khái niệm: “Hoạt động khoa học và công nghệ bao gồm nghiên cứu khoa học, nghiên cứu và phát triển công nghệ, dịch vụ khoa học và công nghệ, hoạt động phát huy sáng kiến, cải tiến kỹ thuật, 6 z hợp lý hoá sản xuất và các hoạt động khác nhằm phát triển khoa học và công nghệ”[13].

- Hoạt động khoa học và công nghệ bao gồm nghiên cứu khoa học, nghiên cứu và phát triển công nghệ, dịch vụ khoa học công nghệ, hoạt động phát huy sáng kiến, cải tiến kĩ thuật, hợp lý hóa sản xuất và các hoạt động khác nhằm phát triển khoa học và công nghệ. Trong đó, hoạt động nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ là những hoạt động quan trọng nhất. - Nghiên cứu khoa học là hoạt động phát hiện, tìm hiểu các hiện tƣợng, sự vật, qui luật tự nhiên, xã hội và tƣ duy, sáng tạo các giải pháp nhằm ứng dụng vào thực tiễn. Nghiên cứu khoa học công nghệ thƣờng đƣợc tiến hành dƣới hình thức là đề tài nghiên cứu khoa học với yêu cầu nghiên cứu rõ ràng và mục tiêu xác định, kết quả của hoạt động này là các tri thức khoa học mới đƣợc tìm ra, đƣợc khẳng định, đƣợc chứng minh.

- Phát triển công nghệ là hoạt động nhằm tạo ra và hoàn thiện công nghệ mới, sản phẩm mới. Phát triển công nghệ bao gồm: triển khai thực nghiệm là hoạt động ứng dụng kết quả nghiên cứu khoa học để làm thực nghiệm nhằm tạo ra công nghệ mới, sản phẩm mới và sản xuất thử nghiệm là hoạt động ứng dụng kết quả của triển khai thực nghiệm để sản xuất thứ nhằm hoàn thiện công nghệ mới, sản phẩm mới trƣớc khi đƣa vào sản xuất đời sống. Phát triển công nghệ là hoạt động có nghĩa thực tiễn bởi vì nó chính là cách thức để con ngƣời ứng dụng các tri thức khoa học vào phục vụ nhu cầu của mình. Nghiên cứu và phát triển công nghệ thƣờng đƣợc tổ chức thực hiện dƣới hình thức là đề tài nghiên cứu và phát triển công nghệ hoặc dự án sản xuất thực nghiệm.

- Dịch vụ khoa học và công nghệ là các hoạt động phục vụ việc nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ; các hoạt động liên quan đến sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ; các dịch vụ về thông tin, tƣ vấn, đào tạo, bồi 7 z dƣỡng, phổ biến, ứng dụng tri thức khoa học và công nghệ và kinh nghiệm thực tiễn. Khoa học và công nghệ là nền tảng phát triển kinh tế Trong thời đại ngày nay, công nghiệp hoá – hiện đại hoá đất nƣớc và đời sống xã hội không thể không dựa trên nền tảng vững chắc của khoa học và công nghệ hiện đại. Khi chúng ta nói đến vai trò nền tảng và động lực của khoa học và công nghệ trong tiến trình công nghiệp hoá – hiện đại hoá cũng là nói đến công nghiệp hoá – hiện đại hoá dựa trên cơ sở khoa học và công nghệ. Quan điểm này hơn một trăm năm trƣớc Các-Mác đã từng dự báo: “ Theo đà phát triển của đại công nghiệp, việc tạo ra của cải thực tế trở nên ít phụ thuộc vào thời gian lao động và số lƣợng lao động đã chi phí hơn là vào sức mạnh của những tác nhân đƣợc khởi động trong thời gian lao động, và bản thân những tác nhân, đến lƣợt chúng (hiệu quả to lớn của chúng) tuyệt đối không tƣơng ứng với thời gian lao động trực tiếp cần thiết để sản xuất ra chúng, mà đúng ra, chúng phụ thuộc vào trình độ chung của khoa học và vào sự tiến bộ của kỹ thuật, hay là phụ thuộc vào sự ứng dụng khoa học ấy vào sản xuất”.

Trong thế kỷ XX, những thành tựu to lớn của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại đã và đang đẩy nhanh sự phát triển của lực lƣợng sản xuất, nâng cao năng suất lao động, làm chuyển biến mạnh mẽ cơ cấu kinh tế của các quốc gia, và làm thay đổi sâu sắc mọi mặt của đời sống xã hội loài ngƣời. Bƣớc vào thế kỷ XXI, cả thế giới đang cuốn theo xu thế phát triển của nền kinh tế tri thức. Các nƣớc phát triển đang chuyển dần sang nền kinh tế tri thức với đặc điểm là nền kinh tế biết khai thác, biết phát huy triệt để tiềm năng của chất xám, của những ý tƣởng sáng tạo và đặc biệt là tri thức về khoa học và công nghệ phục vụ cho các mục tiêu chiến lƣợc của xã hội.