CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG CHO VAY KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN CỦA NGÂN HÀNG HỢP TÁC XÃ 1. Hoạt động cho vay khách hàng cá nhân của Ngân hàng Hợp tác xã 1. Ngân hàng Hợp tác xã a) Khái niệm ngân hàng Hợp tác xã Ngân hàng Hợp tác xã là loại hình tổ chức tín dụng được tổ chức theo mô hình hợp tác xã với mục tiêu chủ yếu là liên kết, bảo đảm an toàn của hệ thống thông qua việc hỗ trợ tài chính và giám sát hoạt động trong hệ thống quỹ QTDND. Hoạt động chủ yếu là điều hòa vốn và thực hiện các hoạt động ngân hàng đối với thành viên là các QTDND.
Theo quy định của pháp luật Việt Nam tại khoản 7 Điều 4 Luật số 47/2010/QH12 về Luật các TCTD, khái niệm NH HTX được định nghĩa cụ thể như sau: “NH HTX là ngân hàng của tất cả các QTDND do các QTDND và một số pháp nhân góp vốn thành lập theo quy định của Luật này nhằm mục tiêu chủ yếu là liên kết hệ thống, hỗ trợ tài chính, điều hòa vốn trong hệ thống các QTDND”. b) Đặc điểm của ngân hàng Hợp tác xã Thứ nhất, NH HTX hoạt động chủ yếu vì mục tiêu hỗ trợ thành viên Mục tiêu hoạt động chính của NH HTX là hỗ trợ thành viên về các dịch vụ tín dụng, ngân hàng. Các QTDNDthành viên cùng nhau tham gia góp vốn vào nhằm nhận được sự hỗ trợ các sản phẩm ngân hàng như huy động vốn, cho vay và các dịch vụ thanh toán một cách thuận tiện hơn. Để đạt được mục tiêu chính là hỗ trợ thành viên, NH HTX phải tạo ra được các sản phẩm ngân hàng và đưa các sản phẩm này đến với thành viên.
Đây là mục tiêu quan trọng nhất của NH HTX và là điểm khác biệt căn bản của NH HTX so với các TCTD khác. Thứ hai, NH HTX không theo đuổi mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận NH HTX thực hiện các mục tiêu như hoạt động phải luôn đảm bảo khả năng chi trả, hoạt động phải an toàn và hoạt động phải sinh lời. Lợi nhuận không 9 bao giờ là mục tiêu quan trọng nhất của NH HTX nhưng chúng lại là phương tiện để đạt được mục tiêu cuối cùng là hỗ trợ QTDND thành viên. Thật vậy, lợi nhuận dùng để bù đắp chi phí nhằm duy trì hoạt động cho NH HTX, duy trì việc cung cấp dịch vụ hỗ trợ thành viên, phục vụ cho việc tích lũy, tăng trưởng và phát triển, dùng để phòng ngừa rủi ro để đảm bảo NH HTX hoạt động an toàn về lâu dài.
Như vậy để đảm bảo mục tiêu hỗ trợ thành viên, NH HTX cần hoạt động phải sinh lời. Thứ ba, QTDND thành viên vừa là chủ sở hữu, vừa là khách hàng-người sử dụng dịch vụ NH HTX do các QTDND và một số pháp nhân góp vốn. Như vậy, QTDND thành viên vừa là chủ sở hữu, vừa là khách hàng-người sử dụng dịch vụ. Đây là điểm khác biệt so với các loại hình TCTD khác.
Điều này có ý nghĩa rất tích cực là các QTDND thành viên sẽ rất gắn bó với hoạt động của NH HTX, họ tham gia vào các hoạt động và quản lý, giám sát NH HTX đồng thời họ cũng sử dụng các dịch vụ của NH HTX. Đây là một thế mạnh của loại hình NH HTX so với các loại hình TCTD khác. Thứ tư, NH HTX là ngân hàng của tất cả các QTDND NH HTX thực hiện các hoạt động nhận tiền gửi điều hòa vốn; cho vay (điều hòa vốn để xử lý khó khăn tạm thời về thanh khoản); mở tài khoản thanh toán, cung cấp các phương tiện thanh toán; xây dựng, phát triển và ứng dụng các sản phẩm, dịch vụ mới và thực hiện các hoạt động ngân hàng khác cho các QTDND thành viên. Ngoài ra, NH HTX được cho vay đối với khách hàng khác sau khi đã ưu tiên đáp ứng nhu cầu điều hòa vốn của quỹ tín dụng thành viên và thực hiện một số hoạt động ngân hàng, hoạt động kinh doanh khác ngoài các QTDND thành viên.
Trong trường hợp cần thiết, NHNN có thể quy định hạn chế việc cấp tín dụng của NH HTX đối với khách hàng không phải là QTDND thành viên. Vai trò của ngân hàng Hợp tác xã a)Vai trò của ngân hàng Hợp tác xã đối với hệ thống Quỹ tín dụng nhân dân 10 Là ngân hàng của các QTDND và là một trong những loại hình kinh tế tập thể, hợp tác xã đặc trưng của nền kinh tế, NH HTX đóng vai trò đầu mối trong công tác hỗ trợ, chăm sóc QTDND, cụ thể: - Nhận tiền gửi điều hòa vốn, cho vay điều hòa vốn đối với các QTDND thành viên theo Quy chế điều hòa vốn; điều hành cơ chế lãi suất gửi vốn điều hòa trên nguyên tắc đảm bảo cho các QTDND có thể bù đắp đủ chi phí và có lãi. - Hỗ trợ khả năng thanh khoản kịp thời cho các QTDND trong những trường hợp cần thiết, tư vấn QTDND về lãi suất cho vay, huy động phù hợp và các giải pháp nhằm hỗ trợ các QTDND khắc phục khó khăn, trở lại hoạt động bình thường. - Tham gia hoạt động kiểm tra, giám sát đối với các QTDND và hỗ trợ xử lý các QTDND yếu kém cùng với NHNN.
- Quản lý và sử dụng hiệu quả Quỹ bảo đảm an toàn hệ thống QTDND (quỹ tài chính thuộc sở hữu chung của thành viên, bao gồm NH HTX và QTDND) (Quỹ bảo toàn) nhằm hỗ trợ cho vay các QTDND gặp khó khăn về tài chính, khó khăn chi trả và cho vay đặc biệt để khắc phục trở lại hoạt động bình thường. - Triển khai nâng cấp các phần mềm tin học, phát triển hệ thống công nghệ thông tin, nghiên cứu và phát triển các sản phẩm, dịch vụ ngân hàng hiện đại để cung cấp cho các QTDND thành viên và triển khai đến người dân tại khu vực nông nghiệp, nông thôn, vùng sâu, vùng xa khó tiếp cận được với các dịch vụ ngân hàng. - Tăng cường liên kết với các thành viên trong hệ thống thông qua công tác điều hòa vốn, cung cấp các sản phẩm, dịch vụ ngân hàng cho các QTDND và công tác hỗ trợ các hoạt động nghiệp vụ, đào tạo cán bộ, tư vấn trong hoạt động… nhằm hỗ trợ các QTDND hoạt động ổn định, an toàn. - Thực hiện các hoạt động hỗ trợ khác đảm bảo cho hệ thống QTDND hoạt động an toàn, hiệu quả như cung cấp sổ tiết kiệm trắng cho QTDND; hỗ trợ về công tác kiểm toán nội bộ, nhân sự của QTDND khi có yêu cầu.
b) Vai trò của ngân hàng Hợp tác xã đối với các tổ chức khác Bên cạnh chức năng chủ yếu là đơn vị đầu mối của hệ thống QTDND, NH HTX được cho vay đối với khách hàng khác sau khi đã ưu tiên đáp ứng nhu cầu 11 điều hòa vốn của quỹ tín dụng thành viên và thực hiện một số hoạt động ngân hàng, hoạt động kinh doanh khác ngoài các QTDND thành viên; cung cấp các sản phẩm, dịch vụ nhằm cung cấp vốn cho người dân ở khu vực nông nghiệp, nông thôn theo định hướng của Đảng, Chính phủ về lĩnh vực ưu tiên phát triển để hỗ trợ người dân, hộ kinh doanh, hộ gia đình, hợp tác xã tiếp cận được nguồn vốn ưu đãi để mở rộng sản xuất, kinh doanh, nâng cao đời sống, đẩy lùi nạn tín dụng đen, ổn định tình hình kinh tế, chính trị, xã hội tại khu vực nông nghiệp, nông thôn, địa bàn vùng sâu, vùng xa còn nhiều khó khăn. Lấp đầy “khoảng trống” thị trường cung cấp dịch vụ tài chính, tín dụng nhỏ, đặc biệt là ở khu vực nông nghiệp, nông thôn. Hoạt động cho vay khách hàng cá nhân của ngân hàng Hợp tác xã Hoạt động chủ yếu của NH HTX là điều hòa vốn và thực hiện các hoạt động ngân hàng đối với thành viên là các QTDND. Tuy nhiên trong quá trình phát triển và cạnh tranh, NH HTX cũng mở rộng và phát triển hoạt động cho vay ngoài QTDND thành viên nhưng hoạt động phục vụ cho QTDND thành viên vẫn đóng vai trò trung tâm.
Hoạt động cho vay là hoạt động cơ bản đem lại nguồn thu chính cho NH HTX. Còn tại Việt Nam, hoạt động của NH HTX đối với khách hàng không phải là QTDND thành viên được quy định tại Điều 42 Thông tư 31/2012/TT- NHNN, theo đó NH HTX được thực hiện một số hoạt động ngân hàng, hoạt động kinh doanh khác theo quy định tại mục 2 Chương IV của Luật các tổ chức tín dụng (Mục 2. Hoạt động của NHTM) sau khi được NHNN chấp thuận bằng văn bản. Như vậy, hoạt động cho vay nói chung và hoạt động cho vay KHCN nói riêng của NH HTX hoàn toàn giống các NHTM khác.
a) Khái niệm hoạt động cho vay khách hàng cá nhân Theo khoản 16 điều 4 văn bản số 47/2010/QH12 Luật các TCTD thì “Cho vay là hình thức cấp tín dụng, theo đó bên cho vay giao hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi.” Trên cơ sở định nghĩa “cho vay” nêu trên và trong phạm vi của bài luận văn này, đối tượng khách hàng vay chính là các KHCN– là những cá nhân có năng lực 12 pháp luật dân sự, năng lực hành vi dân sự và hộ gia đình có giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh hộ cá thể. Vì vậy, cho vay đối với KHCN là hình thức cấp tín dụng mà trong đó ngân hàng giao cho các cá nhân hoặc hộ gia đình một khoản tiền để sử dụng trong một thời hạn nhất định trên nguyên tắc hoàn trả cả gốc và lãi với mục đích phục vụ cho các nhu cầu trong đời sống và phục vụ sản xuất kinh doanh dưới hình thức hộ kinh doanh cá thể. b) Các đặc điểm hoạt động cho vay khách hàng cá nhân tại ngân hàng Hợp tác xã Đối tượng cho vay Đối tượng cho vay là các cá nhân, hộ gia đình có nhu cầu vay vốn để thực hiện các mục đích phục vụ sản xuất, kinh doanh hay tiêu dùng. Khác với đối tượng là các doanh nghiệp và các tổ chức kinh tế, đối tượng KHCN có số lượng rất lớn, nhu cầu vay vốn rất đa dạng nhưng không thường xuyên, phụ thuộc vào nhiều yếu tố như tình hình kinh tế, xã hội, thu nhập, tập quán, thói quen tiêu dùng,.
Thời hạn của các khoản vay đối với KHCN Các khoản vay đối với KHCN có thể là ngắn hạn, trung hạn hoặc dài hạn tùy thuộc vào mục đích vay vốn và phương thức cho vay.