Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển hoạt động cho vay đối với học sinh sinh viên tại Ngân hàng Chính sách Xã hội; Chương 2: Thực trạng phát triển hoạt động cho vay đối với học sinh sinh viên tại Ngân hàng Chính sách Xã hội Chi nhánh Hà Nội; Chương 3: Giải pháp phát triển hoạt động cho vay đối với học sinh sinh viên tại Ngân hàng Chính sách Xã hội Chi nhánh Hà Nội. 16 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG CHO VAY ĐỐI VỚI HỌC SINH SINH VIÊN TẠI NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI 1. Tổng quan về Ngân hàng Chính sách Xã hội 1. Khái niệm Ngân hàng Chính sách Xã hội NHCSXH là một TCTD, là một loại hình ngân hàng chính sách có nhiệm vụ chủ yếu là thực thi tín dụng chính sách của Chính phủ đối với nhóm đối tượng chính sách xã hội.
Ngân hàng chính sách được phân loại theo nhiều cách khác nhau dựa trên đối tượng phục vụ, cụ thể: Ngân hàng chính sách phục vụ các chính sách phát triển như phát triển cơ sở hạ tầng, chính sách hỗ trợ ngành công nghiệp,. được gọi là Ngân hàng phát triển. Ngân hàng chính sách phục vụ các chính sách an sinh xã hội như chính sách xoá đói giảm nghèo, chính sách tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân nghèo. được gọi là NHCSXH (Nguyễn Vân Hà, Trần Hữu Ý, 2019).
Tại Việt Nam, theo quyết định số 131/2002/QĐ-TTg của TTCP về việc thành lập NHCSXH, có đề cập đến: “Ngân hàng Chính sách xã hội được huy động vốn của các tổ chức, cá nhân trong nước và ngoài nước, tiếp nhận các nguồn vốn của Chính phủ và ủy ban nhân dân các cấp để cho vay người nghèo và các đối tượng chính sách khác. Hoạt động của Ngân hàng Chính sách xã hội không vì mục đích lợi nhuận, được Nhà nước bảo đảm khả năng thanh toán, tỷ lệ dự trữ bắt buộc bằng 0% (không phần trăm), không phải tham gia bảo hiểm tiền gửi, được miễn thuế và các khoản phải nộp ngân sách nhà nước”. Các hoạt động cơ bản của Ngân hàng Chính sách Xã hội NHCSXH được thực hiện các hoạt động theo quy định như sau: - Huy động vốn. - Cho vay hộ nghèo và các đối tượng chính sách khác.
17 - Thực hiện các dịch vụ thanh toán và ngân quỹ. - Tiếp nhận, quản lý, sử dụng và bảo tồn nguồn vốn của Chính phủ dành cho chương trình tín dụng xoá đói giảm nghèo và các chương trình khác. - Tiếp nhận nguồn vốn tài trợ uỷ thác cho vay ưu đãi của chính quyền địa phương, các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước để cho vay theo các chương trình dự án. Đặc trưng của Ngân hàng Chính sách Xã hội - Ngân hàng Chính sách Xã hội có những đặc trưng cơ bản như sau: NHCSXH là đơn vị hạch toán tập trung toàn hệ thống, tự chủ về tài chính, tự chịu trách nhiệm về hoạt động tín dụng của mình trước pháp luật; thực hiện bảo tồn và phát triển vốn; bù đắp chi phí và rủi ro hoạt động tín dụng.
NHCSXH không tham gia bảo hiểm tiền gửi, có tỷ lệ dự trữ bắt buộc bằng 0%, được miễn thuế và các khoản phải nộp Ngân sách Nhà nước. Vốn điều lệ ban đầu là năm nghìn tỷ đồng và được cấp bổ sung phù hợp với yêu cầu hoạt động từng thời kỳ. NHCSXH hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận. Mục tiêu hoạt động của NHCSXH là vì công cuộc xóa đói giảm nghèo và đảm bảo an sinh xã hội, thực hiện ưu đãi về lãi suất cho vay, thủ tục thuận tiện và các điều kiện đơn giản.
Mức cho vay và lãi suất cho vay của NHCSXH do TTCP quyết định theo từng thời kỳ. Đối tượng vay vốn là những hộ gia đình nghèo, các đối tượng chính sách gặp khó khăn thiếu thốn trong cuộc sống không đủ điều kiện để vay vốn từ các NHTM, các đối tượng sinh sống ở những xã thuộc vùng khó khăn (theo quyết định số 1049/QĐ-TTg ngày 26/6/2014 của TTCP). Phương thức cho vay: Chủ yếu thực hiện là trực tiếp cho vay có ủy thác một số nội dung công việc trong quy trình cho vay thông qua các Tổ chức chính trị - xã hội. Có Hội đồng quản trị (HĐQT) và Ban đại diện HĐQT các cấp.
- So với các NHTM, NHCSXH có những nét đặc thù như sau: Thứ nhất, về đối tượng vay vốn: NHCSXH thực hiện cho vay các đối tượng khách hàng, các đối tượng đầu tư ở những nơi mà người dân còn đói nghèo do thiếu 18 vốn SXKD nhưng không đủ các điều kiện cơ bản để vay vốn của các NHTM. Những đối tượng vay vốn này do Chính phủ chỉ định. Đây là những khách hàng ít có điều kiện để vay vốn của các NHTM, là các khách hàng dễ bị tổn thương, cần có sự hỗ trợ tài chính từ Chính phủ và cộng đồng để vươn lên tự cải thiện điều kiện sống của chính họ. Thứ hai, về mục tiêu hoạt động: Khách hàng của NHCSXH phần lớn là những đối tượng hầu như không thể tiếp cận được với vốn tín dụng thông thường của các NHTM.
Do đó, khả năng sinh lời từ hoạt động cho vay những đối tượng khách hàng này của NHCSXH là rất thấp, thậm chí không thể có được. Chính vì lẽ đó, NHCSXH thường hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận mà vì mục tiêu xóa đói giảm nghèo và đảm bảo an sinh xã hội. Đây chính là điểm khác biệt rõ nét trong hoạt động của NHCSXH so với hoạt động của các NHTM. Hoạt động của NHTM là kinh doanh tiền tệ, do đó các NHTM luôn quan tâm tới lợi nhuận, tạo sức cạnh tranh để chiếm lĩnh thị trường đối với tất cả các dịch vụ mà NHTM cung ứng.
Thứ ba, về nguồn vốn: Trong khi hoạt động đặc trưng của các NHTM là đi vay để cho vay, đáp ứng nhu cầu vốn cho sự phát triển kinh tế thì nguồn vốn của NHCSXH được tạo lập chủ yếu từ nguồn vốn của Ngân sách Nhà nước (NSNN) hoặc có tính chất từ NSNN (nguồn vốn huy động trên thị trường của NHCSXH được NSNN cấp bù chênh lệch lãi suất xét cho cùng cũng là nguồn vốn có tính chất từ NSNN). Thứ tư, về sử dụng vốn: Xuất phát từ đặc thù về đối tượng khách hàng vay vốn là những đối tượng dễ bị tổn thương, gặp khó khăn, sống ở vùng sâu, vùng xa, vùng kinh tế kém phát triển, ít có điều kiện tiếp cận với dịch vụ tín dụng của các NHTM. nên việc sử dụng vốn của đối tượng khách hàng này cũng là một đặc thù của NHCSXH, cụ thể như sau: (i) Món cho vay nhỏ, chi phí quản lý cao; (ii) Vốn tín dụng đầu tư mang tính rủi ro cao vì đối tượng đầu tư thường là các hộ gia đình nghèo thiếu vốn sản xuất, chủ yếu sống ở vùng nông thôn, vùng sâu, vùng xa; (iii) Thực thi các chính sách tín dụng có ưu đãi như: Ưu đãi về các điều kiện vay vốn, ưu đãi về lãi suất cho vay; (iv) Thường áp dụng phương thức ủy thác cho vay thông qua các tổ chức Chính trị- xã hội. Hoạt động cho vay đối với học sinh sinh viên tại Ngân hàng Chính sách Xã hội 1.
Khái niệm cho vay đối với học sinh sinh viên Theo Nguyễn Văn Tiến (2013), cho vay là một hình thức tín dụng, qua đó ngân hàng cho khách hàng vay một lượng tiền nhất định để phục vụ cho mục đích của khách hàng. Theo Trầm Thị Xuân Hương (2013), cho vay là một hình thức cấp tín dụng, theo đó, ngân hàng chuyển giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng cho mục đích và thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc hoàn trả cả nợ gốc và lãi. Theo Phan Thị Cúc (2008), cho vay của ngân hàng là chuyển nhượng quyền sử dụng vốn và tài sản từ ngân hàng cho khách hàng trong một thời hạn nhất định với một khoản chi phí nhất định. Theo đó, hoạt động cho vay của ngân hàng có những đặc trưng cơ bản như sau: Có sự chuyển nhượng quyền sử dụng vốn và tài sản từ người sở hữu sang người sử dụng; Sự chuyển nhượng theo nguyên tắc hoàn trả theo thời gian như trong hoạt động thỏa thuận giữa khách hàng và ngân hàng; Giá trị hoàn trả bao gồm cả vốn gốc, lãi và phí tín dụng; Sự chuyển nhượng phải dựa trên cơ sở pháp lý như hợp đồng tín dụng, phụ lục hợp đồng.
Trong đó khách hàng cam kết với ngân hàng hoàn trả khi đến hạn thanh toán. Cho vay đối với HSSV nói riêng đã được thực hiện tại nhiều quốc gia trên thế giới. Theo Jackson (2002), cho vay đối với HSSV là các khoản vay dành cho HSSV chi trả các khoản chi phí trong quá trình học ở trường như là học phí, các chi phí nghiên cứu và sinh hoạt phí. Yue Ping Chung (2003) cho rằng chương trình vay vốn đối với HSSV là chương trình hỗ trợ tài chính được phân bổ dựa trên nhu cầu và sự hỗ trợ tài chính này là giúp HSSV có khả năng tiếp cận nguồn vốn vay.
Ở Việt Nam, theo Quyết định số 157/2007/QĐ – TTg ngày 27/09/2007 của TTCP về tín dụng đối với HSSV thì: “Chính sách tín dụng đối với HSSV được áp dụng để hỗ trợ cho HSSV có hoàn cảnh khó khăn góp phần trang trải chi phí cho việc học tập, sinh hoạt của HSSV trong thời gian theo học tại trường bao gồm: tiền học phí; chi phí mua sắm sách vở, phương tiện học tập, chi phí ăn, ở, đi lại.” Do nguồn lực của 20 Việt Nam còn hạn chế, nên cho vay HSSV ở Việt Nam được giới hạn tới những HSSV có hoàn cảnh khó khăn. Trong luận văn này, cho vay đối với HSSV có thể được hiểu như sau: “Cho vay HSSV là loại hình cho vay đối với đối tượng đặc biệt là HSSV có hoàn cảnh khó khăn. Cho vay HSSV là việc NHCSXH sử dụng các nguồn lực tài chính do Nhà nước huy động để cho vay HSSV có hoàn cảnh khó khăn đang học Đại học, Cao đẳng, Trung học chuyên nghiệp và học nghề vay nhằm hỗ trợ tiền học phí, mua sắm phương tiện học tập và các chi phí khác phục vụ cho việc học tập tại trường. Vai trò của hoạt động cho vay học sinh sinh viên Thứ nhất, cho vay đối với HSSV giúp HSSV có hoàn cảnh khó khăn giảm bớt gánh nặng về tài chính trong quá trình học tập.
Học tập là nhu cầu của mọi người dân nhằm cập nhật kiến thức, xây dựng kỹ năng, phẩm chất nghề nghiệp và đạo đức để có thể theo đuổi công việc, nuôi sống bản thân gia đình.