Chương 1. Những vấn đề lý luận và thực tiễn về phát triển hệ thống chợ để phát triển kinh tế xã hội. Chương 2: Thực trạng phát triển chợ trên địa bàn tỉnh Nam Định. Chương 3: Phương hướng và các giải pháp cơ bản phát triển chợ trên địa bàn tỉnh Nam Định.
4 CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN HỆ THỐNG CHỢ ĐỂ PHÁT TRIỂN KINH TẾ XÃ HỘI 1.1 Những vấn đề chung về chợ 1.1 Sự tồn tại tất yếu khách quan của chợ. Chợ là một trong những loại hình tổ chức thị trường được phát triển khá sớm và nhanh ở nước ta, chợ là hiện thân của các hoạt động thương mại mỗi vùng, nhất là các vùng nông thôn. Chợ gắn Nhữn tiêu dùng của dân cư, góp phần mở rộng giao lưu hàng hoá, phục vụ tốt yêu cầu phát triển kinh tế- xã hội và đời sống của nhân dân. Chợ có mặt ở nhiều nơi.
Thậm chí khi chỉ nghe đến tên chợ là người ta đã biết địa danh ở đâu rồi. Ở những vùng kinh tế chậm phát triển có chợ, ở những vùng kinh tế phát triển cũng có chợ. Nhưng sự khác biệt ở đây là: sự phong phú về hàng hoá, chất lượng hàng hoá, số người tham gia buôn bán ở mỗi chợ lại hết sức khác nhau. Ở nơi kinh tế phát triển thì hàng hoá bày bán trong chợ dồi dào, đa dạng, từ các nguyên liệu đầu vào cho sản xuất ( tư liệu sản xuất, con giống, cây trồng, vật tư nông nghiệp.) đến các loại hàng hoá của nông nghiệp ( thóc gạo, rau quả, thực phẩm.), hàng hoá của sản xuất công nghiệp ( thực phẩm công nghệ, vải vóc, hàng công nghệ phẩm.), người tham gia mua bán không chỉ trong vùng mà còn thu hút nhiều ngưòi từ nhiều vùng, miền khác, văn hoá chợ cũng được nâng cao Không thể biết chính xác là trên đất nước Việt Nam của chúng ta có bao nhiêu chợ và bao nhiêu loại chợ ( chợ phiên, chợ nông thôn, chợ thành thị, chợ bán buôn, chợ bán lẻ, chợ vải vóc, chợ chuyên doanh nông sản thực phẩm, chợ sáng, chợ chiều.
), nhưng chúng ta có thể nói rằng : chợ là một trong những nét văn hoá không thể thiếu được của người Việt Nam. Chợ thường họp ở nơi trên bến, dưới thuyền để thuận lợi cho việc vận chuyển, mua bán hàng hoá. Ngay như ở Hà Nội, từ xa xưa hệ thống chợ cũng được hình thành tự nhiên bên các dòng sông : Bên dòng sông Tô Lịch xưa có chợ gạo Giang 5 khẩu, chợ Cầu Đông, chợ Bạch Mã, chợ Bưởi. Bên dòng sông Hồng có chợ Đông Bộ, chợ Nam Hoa.
Hay như ở tỉnh Nam Định các chợ Hành Thiện, chợ Trà Trung, chợ Cồn , chợ Yên Định, chợ Cổ Lễ. cũng họp ở gần sông Hồng, sông Ninh Cơ. Ở thành phố chợ đông đến tận đêm khuya. Ở đồng bằng, miền núi, duyên hải chợ thường chỉ họp từ sáng sớm tinh mơ đến 9 - 10 giờ sáng hoặc buổi chiều tối, vì thế nhân dân thường gọi là chợ mai hay chợ chiều, chợ hôm.
Cũng có nơi có những phiên chợ hàng năm mới họp một lần như là một thứ " đặc sản ": chợ Tình Khâu Vai ( tỉnh Hà Giang ), chợ Viềng ( tỉnh Nam Định ). Chợ ở mỗi vùng miền là nét đẹp văn hoá đặc sắc của vùng miền đó. Trong giai đoạn từ nay đến năm 2020, cùng với triển vọng phát triển kinh tế- xã hội của cả nước, hoạt động mua bán hàng hoá sẽ ngày càng tăng lên cả về quy mô, phạm vi cũng như sự đa dạng của các phương thức kinh doanh, các yêu cầu cao hơn về phục vụ văn minh. Trong đó, hoạt động mua bán hàng hoá qua hệ thống chợ vẫn chiếm tỷ trọng đáng kể, chợ vẫn là kênh lưu thông hàng hoá chủ yếu ở cả khu vực đô thị và nông thôn.
Mặt khác, nhu cầu phát triển các chợ đầu mối bán buôn nông sản đòi hỏi ngày càng lớn để tập trung nông sản hàng hóa, giảm chi phí cho quá trình tiêu thụ hàng hoá với qui mô ngày càng mở rộng, tạo cơ hội cho người sản xuất chuyên môn hoá cao hơn nhưng vẫn nắm bắt được nhu cầu, thị hiếu của thị trường. Bên cạnh đó, sự phát triển mạnh mẽ của các khu công nghiệp cũng đặt ra yêu cầu phát triển các chợ giao dịch nguyên, phụ liệu. Ngoài ra, để đa dạng hoá sản phẩm trong phát triển du lịch cũng đặt ra yêu cầu phát triển các loại chợ chuyên ngành về du lịch: ẩm thực và thủ công mỹ nghệ truyền thống… Do đó, chợ với ý nghĩa là không gian chứa đựng các hoạt động thương mại, là nơi tiêu thụ, trao đổi hàng hoá, cung cấp thông tin thị trường giữa người sản xuất và người tiêu dùng cần tiếp tục được phát triển để vừa duy trì được các hoạt động thương mại truyền thống, vừa có khả năng phát triển được các hoạt động thương mại mới, đặc biệt là các dịch vụ và các loại hình kinh doanh hiện đại nhằm thúc đẩy sản xuất phát triển, nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân và phù hợp với yêu cầu chủ động, tích cực hội nhập kinh tế quốc tế. Theo các tài liệu nghiên cứu hiện có, thì thấy có nhiều khái niệm về chợ.
Với cách tiếp cận khác nhau mà người ta đưa ra các khái niệm về chợ như sau: Theo từ điển Tiếng Việt do nhà xuất bản thanh niên ( năm 2003 ) thì khái niệm chợ là nơi công cộng để đông đúc người đến mua bán vào những ngày, buổi nhất định.108 ] Theo nghị định số 02/2003/NĐ-CP ngày 12 tháng 4 năm 2003 của Chính Phủ về phát triển và quản lý chợ…. thì có khái niệm Chợ: Là nơi đáp ứng các nhu cầu mua bán, trao đổi hàng hoá và nhu cầu tiêu dùng của khu vực dân cư.1] Theo quyết định số 13/2006/QĐ-BXD ngày 19 tháng 4 năm 2006 v/v ban hành TCXDVN 361:2006 “ chợ- tiêu chuẩn thiết kế ” đưa ra khái niệm Chợ là một môi trường kiến trúc công cộng của một khu vực dân cư được chính quyền quy định cho phép hoạt động mua bán hàng hoá và dịch vụ thương nghiệp. 4 ] Theo thông tư số 54/2009/TT-BNNPTNT ngày 21 tháng 8 năm 2009 của Bộ nông nghiệp và phát triển nông thôn hướng dẫn thực hiện bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới, thì Chợ nông thôn là công trình phục vụ nhu cầu thiết yếu hàng ngày, là nơi diễn ra hoạt động mua bán, trao đổi hàng hoá và dịch vụ ở nông thôn. 11 ] Theo tác gỉa thì Chợ là một phạm trù lịch sử gắn liền với sản xuất và lưu thông hàng hoá, chỉ một địa điểm cố định dùng làm nơi diễn ra các hoạt động mua bán, trao đổi hàng hóa, dịch vụ nhằm đáp ứng nhu cầu sản xuất và đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân.
Chợ bao gồm diện tích để bố trí các điểm kinh doanh, khu vực dịch vụ (như : bãi để xe, kho hàng, khu ăn uống, vui chơi giải trí và các dịch vụ khác) và đường bao quanh chợ. Với khái niệm này, có thể thấy chừng nào còn tồn tại sản xuất hàng hoá thì chợ vẫn còn tồn tại, nó là một trong những " tấm gương " phản chiếu trình độ phát triển kinh tế - xã hội từng vùng trong từng thời kỳ nhất định. Đến với chợ, xem lực lượng hàng hoá, cách tổ chức kinh doanh, các hoạt động giao tiếp mua bán.sẽ thấy tác dụng phản chiếu một cách tương đối toàn diện về sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương đó. Khi trình độ sản xuất phát triển cao cùng với sự tác động của 7 các nhân tố kinh tế - xã hội thì có thể nhiều chợ tồn tại riêng biệt sẽ biến đổi, gắn kết với các loại hình thương mại mới một cách hài hoà, thích ứng theo kiểu: siêu thị, trung tâm thương mại trong lòng chợ.
Hoặc chợ không còn " nguyên nghĩa " như hiện nay. Vai trò của chợ 1.1 - Đối với sản xuất Theo lý luận của chủ nghĩa Mác - Lê nin, quá trình tái sản xuất xã hội bao gồm 4 khâu cơ bản: sản xuất - phân phối- trao đổi- tiêu dùng. Sản xuất là khâu đầu tiên, tiêu dùng là khâu cuối cùng, phân phối, trao đổi là những khâu trung gian. Trong nền kinh tế thị trường, nhiều trường hợp trao đổi có vị trí quyết định sản xuất.
Hoạt động trao đổi không chỉ nhằm tiêu thụ sản phẩm, tìm đầu ra cho sản xuất và cung ứng nguyên liệu, hàng hoá đầu vào cho sản xuất mà còn có tác dụng chỉ đường, định hướng sản xuất phát triển. Theo tín hiệu của thị trường, người sản xuất biết được thị trường đang cần sản phẩm gì? Khối kượng bao nhiêu? Mẫu mã, kích thước thế nào? Vùng nào tiêu thụ là chủ yếu? Giá cả thị trường chấp nhận. Trong các kênh tiêu thụ đó thì hệ thống chợ có vai trò rất quan trọng, có thể ví nó như là thị trường giao ngay truyền thống. Thông qua chợ một phần nguyên liệu, vật tư được cung ứng cho sản xuất, nhất là đối với sản xuất nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp.
Đồng thời góp phần thực hiện định hướng quy hoạch các vùng sản xuất nông nghiệp, nâng cao hiệu quả của sản xuất theo hướng gắn kết chặt chẽ định hướng sản xuất với xu hướng phát triển nhu cầu của thị trường tiêu thụ. Người trồng chè, cà phê cần lương thực, thực phẩm. Người trồng lúa lại cần uống chè, cà phê, các vật tư, nông cụ của sản xuất công nghiệp. vậy khi giải quyết được nhu cầu này qua các kênh lưu thông sẽ làm cho mỗi người yên tâm sản xuất, phát huy lợi thế của tay nghề, thổ nhưỡng, khí hậu.
Do đó các quy hoạch sản xuất vùng chuyên canh sẽ được thực hiện gắn với nhu cầu thị trường. Hệ thống chợ góp phần mở rộng giao lưu hàng hoá, phát triển thị trường, kích thích sự phát triển của kinh tế hàng hoá nhằm thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế của địa phương và đẩy nhanh quá trình tái sản xuất.Mác đã viết: " Khi thị trường nghĩa là lĩnh vực trao đổi mở rộng 8 ra thì quy mô sản xuất cũng tăng lên, sự phân công trong sản xuất cũng trở lên sâu sắc hơn ".