Chương 1: TONG QUAN NGHIÊN CUU VA CƠ SỞ LÝ LUẬN Chương 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIEN DU LICH CONG DONG CUA NGƯỜI DAO TẠI HUYỆN HOANG SU PHI, TINH HÀ GIANG Chương 3: NHUNG DE XUẤT VA KHUYEN NGHỊ GOP PHAN PHAT TRIEN DU LICH CONG DONG CUA NGUOI DAO TAI HUYEN HOANG SU PHI, TINH HA GIANG 14 CHUONG 1. TONG QUAN NGHIÊN CỨU VA CƠ SỞ LÝ LUẬN 1. Tổng quan nghiên cứu 1. Những nghiên cứu, giới thiệu về du lịch cộng đồng Trên thê giới, du lịch cộng đông từ lâu đã không còn xa lạ và được rât nhiêu nhà nghiên cứu tìm hiểu.
Thuật ngữ “Du lich cộng đồng” có nguồn gốc từ loại hình du lịch làng bản, manh nha xuất hiện vào những năm 1970, khi một số khách du lịch muốn tham quan các làng bản và tìm hiểu văn hóa kết hợp khám phá tự nhiên. Tác giả Sue Beeton (2006) với Community Development through Tourism (Landlinks) đã hệ thống hóa những lý thuyết căn bản về du lịch và các van đề liên quan đến cộng đồng trong việc phát triển du lịch, vì vậy, những nghiên cứu của ông được xem là tài liệu vô cùng cần thiết cho các nghiên cứu về DLCĐ. Trong cuốn sách này, tác giả phân tích sự phát triển của cộng đồng địa phương thông qua việc kết hợp hiệu quả giữa quy hoạch cộng đồng, lập kế hoạch kinh doanh và quy hoạch du lịch, trên cơ sở, đưa ra những lý thuyết xác đáng nhất về du lịch và hoạt động kinh doanh nhằm chuyên từ khâu lập kế hoạch chiến lược sang trao quyền cho người dân tạo điều kiện dé họ tham gia vào hoạt động du lich. [31] Tác gia Rhonda Phillips (2012) với “Tourism, Planning and Community Development, Routledge” thi lại có hướng tiếp cận khác.
Những nghiên cứu của tác giả khăng định rằng ngoài lợi ích kinh tế, DLCĐ còn giúp nâng cao năng lực cộng đồng, vượt qua các rào cản văn hóa và bảo ton tài nguyên du lịch tốt hơn. [34] Một hướng nghiên cứu nữa về du lịch cộng đồng là của tác giả Liedewij van Breugel (2013) lại tập trung nghiên cứu sâu hơn về sự tham gia của các thành viên cộng đồng vào dự án du lịch. Bắt đầu từ việc nghiên cứu tình huống cụ thể với cộng đồng Mae La Na và Koh Yao Noi ở Thái Lan (Community-based Tourism: Local Participation and Perceived Impacts, a Comparative Study between two Communities in Thailand), tác giả đã phân tích mối quan hệ giữa sự tham gia với su hài lòng của cộng đồng thông qua kết quả hoạt động du lịch. Như vậy, việc nghiên cứu trường hợp điển hình về phát triển DLCĐ ở các nước đang phát triển, trong đó đối tượng cộng đồng là đồng bào dân tộc thiểu số giúp tác giả có cái nhìn bao quát 15 hơn về đề tài nghiên cứu và có cách tiếp cận phù hợp với đối tượng nghiên cứu.[33] Nhìn chung, các công trình nghiên cứu về DLCĐ và phát triển du lịch dựa vào cộng đồng trên thế giới chủ yếu tập trung làm rõ lợi ích của nó đối với cộng đồng, cùng với sự tham gia của các bên liên quan vào phát trién DLCĐ; hướng vào nhóm cộng đồng yếu thế của điểm đến nhưng lại có sức hấp dẫn lớn về giá trị tài nguyên du lịch.
Đồng thời các nghiên cứu này cũng chỉ ra điểm thuận lợi cũng như khó khăn trong phát triển du lịch cộng đồng, đặc biệt là đánh giá tài nguyên du lịch của điểm đến gắn với yếu tố cộng đồng địa phương; đánh giá nhận thức, thái độ của cộng đồng đối với việc phát triển du lịch là những nội dung cơ bản được đê cập. Ở Việt Nam, có rất nhiều công trình nghiên cứu về DLCD. Với những công trình nghiên cứu về DLCĐ ở trong nước, các tác giả đã nghiên cứu, đánh giá các điều kiện để PTDLCĐ của điểm đến đồng thời phân tích thực trạng hoạt động du lịch cộng đồng tại mỗi địa phương, nhất là sự tham gia của người dân vào hoạt động du lịch thông qua việc điều tra bang bảng hỏi. Thêm vào đó, các công trình nghiên cứu cũng di vào phân tích, đánh giá những thuận lợi, khó khăn; thành tựu và han chế của mỗi địa phương từ đó đề xuất các giải pháp đề phát triển du lịch cộng đồng địa phương.
Đáng chú ý là đề tài khoa học cấp Bộ của Viện nghiên cứu phát triển Du lịch nghiên cứu năm 2002 do tác giá Phạm Trung Lương làm chủ nhiệm đề tài: “Nghiên cứu xây dựng bảo vệ môi trường du lịch với sự tham gia của cộng đồng góp phần phát triển du lịch bền vững trên đảo Cát Bà — Hải Phòng”, đã hệ thống hóa một cách có chọn lọc các khái niệm liên quan giữa du lịch, môi trường và phát triển cộng đồng. [18] Công trình nghiên cứu Phát huy văn hóa truyền thống Churu và xây dựng làng văn hóa - du lịch tại xã Pró, huyện Đơn Dương (2005) của tác giả Trần Cảnh Đào (Đề tài nghiên cứu khoa học và công nghệ cấp tỉnh Lâm Đồng) đi vào phân tích kỹ lưỡng giá trị tài nguyên du lịch văn hóa (vật thé và phi vat thé) gắn với đồng bào dân tộc Churu tại huyện Đơn Dương nói riêng và tỉnh Lâm Đồng nói chung, từ 16 đó, đê xuât mô hình điêm làng văn hóa du lịch tại xã Pró dựa trên giá trị văn hóa bản địa của đồng bao Churu [7] Tác giả Nguyễn Thị Hường (2011) đã nghiên cứu Du lịch cộng đồng miễn núi phía Bắc Việt Nam (nghiên cứu trường hợp ban Sa Séng, Tả Phin, Sapa, Lào Cai và bản Lac, Chiéng Châu, Mai Châu, Hòa Bình) trong luận văn thạc sỹ ngành Dân tộc học. Tác giả nhấn mạnh giá trị văn hóa tộc người trong việc khai thác du lịch, tác động của DLCĐ đối với hoạt động kinh tế, văn hóa xã hội và môi trường tại hai địa phương đồng thời phân tích rõ phản ứng và sự thích ứng của người dân địa phương trước trào lưu phát triển DLCĐ.[12] Mặc dù cũng nghiên cứu phát triển du lịch cộng đồng gắn với đồng bào dân tộc thiêu số Thái và Mường nhưng trong đề tài Nghiên cứu phát triển du lịch cộng đồng tại khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông, tỉnh Thanh Hóa của tác giả Vũ Văn Cường (2012), tác giả đã giới hạn phạm vi nghiên cứu là khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông, răng các hộ dân sinh sống trong vùng lõi khu bảo tồn đã và đang làm tốt việc khai thác các thế mạnh về DLCD dé phát triển; đặc biệt là khách quốc tế.[6] Tác giả Phạm Hồng Long (2012) với Local Residents’ Perceptions of Tourism Impacts and Their Support for Tourim Development: the Case of Ha Long Bay, Quang Ninh, Viet Nam (Luan án tiến sỹ, trường đại học Rikkyo, Nhật Ban)[17] đã dựa trên Thuyết trao đôi xã hội dé giải thích và xây dựng mô hình về nhận thức và thái độ của người dân địa phương đối với việc phát triển du lịch từ đó khẳng định nhận thức của người dân về tác động của du lịch và thái độ của họ đối với việc phát triển du lịch là yếu tố cơ bản quyết định sự thành công và bền vững của hoạt động du lịch: nghiên cứu trường hợp vịnh Hạ Long, Việt Nam. Một số luận văn thạc sĩ của học viên cao học trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Dai học Quốc gia Hà Nội đã nghiên cứu về DLCD ở một số điểm đến du lịch của Việt Nam như:“Nghiên cứu PTDLCD ở khu du lịch sinh thai Vân Long” của Phạm Thị Hồng Quyên; “Nghiên cứu PTDLCD tại huyện Don Dương, tỉnh Lâm Đồng” của Nguyễn Thị Thanh Kiều; “Nghiên cứu PTDLCĐ ở khu bảo tồn 17 thiên nhiên Khe Rỗ” của Nguyễn Thị Phương Lan; “PTDLCĐ ở khu vực vườn Quốc Gia Cát Tiên — tỉnh Đồng Nai” của Vũ Đức Cường.
Nguyễn Thị Huệ với luận văn “Yếu tố thúc day sự tham gia của người dân địa phương trong PTDLCD (homestay) tại huyện Ba Vì — Hà Nội”. Nguyễn Thi Thanh “Một số nhân tố ảnh hưởng đến phát triển Du lịch dựa vào cộng đồng tại huyện lâm Bình, tỉnh Tuyên Quang”. Tác giả Đỗ Diệu Linh với luận văn “Nghiên cứu sự tham gia của các tô chức phi chính phủ trong sự PTDLCĐ ở Việt Nam”. Các luận văn di sâu vào phân tích thực trạng và triển vọng phát triển du lịch cộng đồng ở địa phương, từ đó đưa ra các giải pháp khả thi phù hợp với đặc điểm của lãnh thô nghiên cứu nhằm nâng cao nhận thức của cộng đồng về bảo vệ môi trường tự nhiên, bảo vệ các giá trị văn hóa của CDDP.
Tóm lại, đối với những công trình nghiên cứu về DLCDở trong nước, các tác giả đã nghiên cứu, đánh giá tài nguyên du lịch của điểm đến một cách kỹ lưỡng đồng thời phân tích thực trạng hoạt động du lich cộng đồng tại mỗi địa phương dé có cái nhìn toàn diện nhất từ đó đề xuất các giải pháp để phát triển du lịch cộng đồng địa phương. Những nghiên cứu, gidi thiệu về du lịch cộng đông tại Hà Giang và huyện Hoàng Su Phì Có thê thấy, tại Hà Giang, với sự phát triển non trẻ của ngành du lịch, các công trình nghiên cứu về du lịch Hà Giang và DLCĐ Hà Giang mới chỉ dừng lại ở một số dé tài của Sở Văn hóa — Thể Thao — Du lịch Hà Giang. Tiêu biểu là dé tài cấp tỉnh: “Xây dung mô hình làng du lịch cộng đông ở Hà Giang” (2008)[29]; đề án “Xây dung làng văn hóa du lịch cộng dong trên địa bàn tỉnh Hà Giang giai đoạn 2010- 2020, tam nhìn 2030” (2011)[30] do Sở VHTT&DL tỉnh Hà Giang thực hiện; hội thảo “DLCD thực trạng và giải pháp phát triển bên vững” (2008) của UBND tỉnh Hà Giang tô chức ở mức độ triển khai các dự án du lịch. 18 Tác giả Nguyễn Thị Phương Nga với dé tài Luận án Tiến sĩ “Phái triển du lịch tinh Hà Giang trong xu thé hội nhập ” (2016).
Luận an đã phan tích sự phát triển của du lịch theo ngành và theo lãnh thổ ở tỉnh Hà Giang trong xu thế hội nhập. Từ đó, đưa ra định hướng và đề xuất giải pháp cụ thé cho phát triển du lịch Hà Giang trong tương lai[19] Tác giả Dinh Thị Thanh Hiền với dé tại luận văn thạc sĩ du lịch “Nghién cứu phát triển thương hiệu du lịch Hà Giang” (2016).