Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VE PHÁT TRIÊN ĐỘI NGŨ THANH TRA VIÊN SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRONG BOI CẢNH DOI MỚI GIÁO DỤC HIỆN NAY 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Công trình nghiên cứu về phát triển nguồn nhân lực giáo dục và phát triển nguồn nhân lực thanh tra Đã có nhiều công trình khoa học của các tác giả „ước ngoài nghiên cứu về phát triển nguồn nhân lực, mà các kết quả nghiên cứu đó được xem là các kiến thức nên tảng để nghiên cứu van dé phát triển nguồn nhân lực giáo dục. Cự thé: Trong công trình “Các học thuyết quan I” các tác giả Nguyễn Thi Doan - Đỗ Minh Cương - Phương Kỳ Sơn đã khẳng định một trong những công trình nghiên cứu về quan lý có giá trị khoa học là cuốn sách “The Principles of Scientific Management” của Frederick Winslow Taylor (1856-1915) xuất bản năm 1911[18]; Trong công trình này Frederick Winslow Taylor đã đưa ra định nghĩa quản lý và bốn nguyên tắc quản lý khoa học (xác định phương pháp hoàn thành mỗi loại công việc; tuyển chon và huấn luyện người lao động một cách khoa học; những lý luận trong hợp tác giữa người quản lý với người bị quản lý; bôn phận của người quản lý và người bị quản lý); trong đó để đội ngũ người bị quản lý thực hiện được bổn phận của mình (thực hiện các chức năng và nhiệm vụ của tô chức) thì yêu cầu phải đủ số lượng, đồng bộ cơ cấu, đạt chuẩn phẩm chất và năng lực hành nghề.
Các yêu cầu đó cũng chính là các mục tiêu phát triển nguồn nhân lực trong một tổ chức mà các chủ thể quản lý một tổ chức phải hướng tới. Năm 1980, Hiệp hội Mỹ về đào tạo và phát triển đã xuât bản 02 công trình nghiên cứu của Leonard Nadler (nhà xã hội học người Mỹ) là “Developing Human Resource” [81] va “Corporate Human Resource Development” [82]; Trong các công trình khoa học nay, Leonard Nadler đã đưa ra những quan điểm và cách thức phát triển nguồn nhân lực; trong đó chỉ ra quản lý nguồn nhân lực nói chung và nói riêng cho một doanh nghiệp gồm có 3 nhiệm vụ chủ yếu là: phát triển nguôn luc (trong đó có giáo dục, đào tao, bồi dưỡng, phát 10 triển, nghiên cứu, phục vụ); sử dung nguén nhân lực (trong đó có tuyển dụng, sàng lọc, bố trí, đánh giá, đãi ngộ, kế hoạch hóa sức lao động); tao môi trường thuận lợi cho nguồn nhân lực phát triển (trong đó có mở rộng chủng loại làm việc, mở rộng quy mô làm việc, phát triển tổ chức, tạo môi trường làm việc có hiệu quả, tạo môi trường pháp lý có hiệu lực và tạo động lực cho nguồn nhân lực phát triển). Tiếp đó, Gary Dessler với công trình “Human Resource Management” [TT] đã chỉ ra các hoạt động trong quản lý nguồn nhân lực tương tự như quan điểm của Leonard Nadler nêu trên; nhưng. nhắn mạnh: dé phát triển được nguồn nhân lực trong một tổ chức thì phải nâng cao chất lượng quản lý nguồn nhân lực và để nâng cao chất lượng quản lý nguồn nhân lực phải tập trung vào phát triển nguồn nhân lực.
Tiến sĩ Naga Raju. Battu với công trình “Human Resource Management” ấn hành năm 2006 [75] và các tác giả Harold Koontz, Cyril Odonnell, Heinz Weihrich đã chỉ ra trong công trình khoa học “Những vấn dé cốt yếu về quản ly” [31] ly luận chung về quản lý, các vấn đề cơ bản mà mỗi nhà quản lý một tổ chức phải nhận biết để đạt tới mục tiêu hoạt động của tổ chức là vấn đề đội ngũ người lao động và yêu cầu số lượng, cơ cầu, phẩm chất và năng lực nghề nghiệp dé đủ năng lực thực hiện các chức năng và nhiệm vụ mà tổ chức giao cho. Công trình nghiên cứu “Les initiatives de gestion dans les universités” của tác giả Bikas C.Sanyal, được UNESCO xuất bản tại Paris năm 1995 [85] là tai liệu ấn hành bằng tiếng Pháp có nhiều nội dung khoa học giá trị dành cho các nhà quản lý giáo dục trên phương diện quản lý nhà nước về giáo dục và quản lý trường đại học; trong đó có quản lý đội ngũ và quản lý tài chính trong các trường đại học. Các nội dung khoa học trong công trình này có thé vận dụng vào phát triển nguồn nhân lực giáo dục.
Tại Việt Nam, có một số tư tưởng và nhiều công trình khoa học nghiên cứu về quản lý hoặc phát triển nguôn nhân lực, phát triển nguôn nhân lực giáo dục và phát triển nguồn nhân lực thanh tra giáo dục được đưa ra dưới đây. Trước hết phải nói đến tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về giáo dục và về công tác thanh tra được. thể hiện ở các lời nói, bài viết có tính chỉ giáo của Người trong huấn luyện cán bộ cách mạng. Bằng sự vận dụng sáng tạo Chủ nghĩa Mác - Lênin và kế thừa những tri thức tinh hoa của nhân loại, cùng với kinh nghiệm thực tiễn trong suốt cuộc đời lãnh đạo các cuộc cách mạng dân chủ và cách mạng dân tộc của nhân dân Việt Nam; Người đã để lại những tư tưởng có giá trị về giáo dục để vận dụng vào phát triển nguồn nhân lực giáo dục.
Theo Người, một trong các con đường hình thành phẩm chất và ăng lực của cán bộ cách mạng là huấn huyện (đào tạo). Người đã chỉ giáo, khi huấn luyện, phải xác định đúng và phối hợp tốt các yếu tố: “huấn luyện nhằm đạt được những gì" (mục tiêu đào tạo hoặc bồi dưỡng); “hudn luyện gi” (nội dung và chương trình đào tạo hoặc bồi dưỡng); “ai hudn huyện” (lực lượng người giảng dạy trong đào tạo hoặc bồi dưỡng); “huấn luyện ai” (người được đào tạo hoặc bồi dưỡng); “hudn luyện như thé nào” (phương pháp và hình thức đào tạo hoặc bồi dưỡng); “hudn luyện với và trong điều kiện nào” (phương tiện và điều kiện đào tạo hoặc bồi dưỡng), kiêm tra và đánh giá kết quả huấn luyện [47; tr 367 - 371]. Những tư tưởng đó của Người là Kim chỉ Nam cho việc tô chức đào tạo và bồi dưỡng cán bộ cách mạng trước kia, nhưng vẫn có giá trị cao trong phát triển nguồn nhân lực phục vụ phát triển KT-XH của nước ta giai đoạn hiện nay. Đối với công tác thanh tra, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định vị trí, tằm quan trọng của cán bộ thanh tra: “Thanh tra là một nhiệm vụ vẻ vang và quan trọng; nó theo doi, xem xét việc chấp hành ding đắn đường lối, chính sách, nghị quyết, chỉ thị của Đảng và Chính phủ" [48; tr.
Do vậy, Người yêu cầu phải tăng cường công tác cán bộ trong thanh tra cả về số lượng và chất lượng, đặc biệt là chất lượng; trong đó Đảng và Nhà nước phải chú trọng đến công tác xây dựng tổ chức và bố trí cán bộ làm công tác thanh tra, nhằm đáp ứng được yêu cầu, nhiệm vụ đặt ra. Người đã chỉ giáo: “Một số ban thanh tra chưa được củng có, cán bộ còn thiếu vì các cấp lãnh đạo địa phương chưa nhận rõ công tác thanh tra là quan trọng, nên chưa chú ¥ tăng cường cán bộ đúng mức, chưa giúp đỡ, lãnh đạo nó một cách chặt chế” [70; tr. Những tư tưởng và lời dạy quý báu của Người đã trở thành di sản tinh thần thiêng liêng, nền tảng lý luận về công tác thanh tra trong suốt những năm qua cũng như phát triển đội ngũ cán bộ thanh tra trong giai đoạn hiện nay. Dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, các nhà khoa học Việt Nam đã tiếp cận nghiên cứu về phát triển nguồn nhân lực nói chung, nguồn nhân lực giáo dục nói riêng dựa trên nền tảng của lý luận quản lý là 12 tiếp cận chủ yếu.
Một số công trình tiêu biểu đã nghiên cứu về các vấn dé trên đã được công bố dưới dạng sách, báo cáo kết quả nghiên cứu dé tài KH&CN, luận án tiến sĩ và bài báo khoa học như: Các công trình khoa học “Mét số vấn đề vẻ tr tưởng quản ly” của Hồ Văn Vinh được Nxb Chính trị Quốc gia - Hà Nội ấn hành năm 2003 [71]; “Quản lý nguôn nhân lực xã hội” của Học viện Hành chính Quốc gia được Nxb Đại học Quốc gia - Hà Nội ấn hành năm 2003 [33]; “Phát triển nguôn nhân lực phục vụ công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước” của Nguyễn Thanh được Nxb Chính trị Quốc gia - Hà Nội ấn hành năm 2005 [58]; “Quản lý đội ngữ” của các tác giả Nguyễn Quốc Chí - Nguyễn Thị Mỹ Lộc được Dự án đào tạo giáo viên Trung học cơ sở - LOAN No. 1718 - VIE (SF) - Hà Nội ấn hành năm 2003 [9]; “Đào tao và sử dung nhân lực trong nên kinh tế thị trường ở Việt Nam” của tác giả Phan Văn Kha được Nxb Giáo dục - Hà Nội ấn hành năm 2007 [38]; “Quản trị nguôn nhân lực” của Trần Thị Kim Dung được Nxb Chính trị quốc gia - Hà Nội ấn hành năm 2001 [19]; “Sứ dung hiệu quả nguồn nhân lực Việt Nam” của Nguyễn Hữu Dũng được Nxb Chính trị quốc gia - Hà ấn hành năm 2001 [20]; “Phat triển nguon nhân lực giáo duc đại học Việt Nam” của các tác giả Đỗ Minh Cương và Nguyễn Thi Doan do Nxb Chính trị Quốc gia - Hà Nội ấn hành năm 2001 [16]; “Quản lý giáo duc” của các tác giả Bùi Minh Hiền, Đặng Quốc Bảo và Vũ Ngọc Hải do Nxb Đại học Sư phạm ấn hành năm 2010 [32] là những công trình nghiên cứu có các nội dung bàn luận về các tư tưởng quản lý qua các thời kỳ lịch sử, lý luận chung về quản lý, các hoạt động quản lý nhà nước, các lý thuyết về con người, các luận thuyết về quan trị và quan trị nguồn nhân lực, những vấn đề chủ yếu nhất trong quản lý đào tạo và sử dụng nhân lực, các hoạt động quản lý đội ngũ trong tổ chức (như kế hoạch hoá, tuyển chọn, sử dụng, đào tạo. và bồi dưỡng, đánh giá đội ngũ và tạo môi trường dé đội ngũ phát triển), tình trạng đội ngũ nhân lực và thực trạng sử dụng nguồn nhân lực, các yêu cầu mới của thời đại, khái quát thực trạng nguồn nhân lực giáo dục, chính sách, tổ chức bộ máy và con người, phương tiện và điều kiện dé quản lý hệ thống giáo dục và các giải pháp nhằm sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực nói chung và nguồn nhân lực giáo dục của Việt Nam trong các thập kỷ đầu của Thế kỷ 21.
