Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ CÁN BỘ QUẢN LÝ ĐÁP ỨNG CHUẨN HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG MẦM NON 1. Khái quát lịch sử nghiên cứu vấn đề Ngày nay trong sự phát triển chung của đất nước, quản lý nói chung và QLGD nói riêng luôn là vấn đề được các nhà lãnh đạo, các nhà khoa học và các nhà quản lý quan tâm. Hoạt động quản lý bắt nguồn từ sự phân công, hợp tác lao động. Chính sự phân công, hợp tác lao động nhằm mục đích đạt hiệu quả, năng suất cao hơn trong lao động, đòi hỏi phải có sự chỉ huy phối hợp, điều hành, kiểm tra, chỉnh lý., phải có người đứng đầu.
Nói đến hoạt động này, người ta thường nhắc đến quan điểm của C. Mác: “Một nghệ sĩ vĩ cầm thì tự điều khiển mình, còn dàn nhạc thì cần nhạc trưởng” [19]. Vấn đề quản lý giáo dục, phát triển đội ngũ CBQL giáo dục là vấn đề có ý nghĩa quan trọng trong việc “Nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài”, đặc biệt có ý nghĩa to lớn trong việc nâng cao chất lượng GD&ĐT của nhà trường. Trên thế giới có nhiều công trình nghiên cứu về QLGD.
Nhà giáo dục học Xô-viết V.A Xu-khôm-lin-xki khi tổng kết những kinh nghiệm quản lý chuyên môn trong vai trò là hiệu trưởng nhà trường cho rằng “Kết quả hoạt động của nhà trường phụ thuộc rất nhiều vào công việc tổ chức đúng đắn các hoạt động dạy học” [3]. Cùng với nhiều tác giả khác ông nhấn mạnh đến sự phân công, sự phối hợp chặt chẽ, thống nhất quản lý giữa hiệu trưởng và phó hiệu trưởng để đạt được mục tiêu đề ra. Ở Việt Nam, vấn đề xây dựng, phát triển đội ngũ CBQL giáo dục được Đảng, Nhà nước và Chủ tịch Hồ Chí Minh hết sức coi trọng. Đặc biệt, trong 7 những năm gần đây, nước ta đã xây dựng và thực hiện nhiều chủ trương, chính sách nhằm phát triển đội ngũ nhà giáo và CBQL giáo dục được đề cập ở nhiều Nghị quyết, Chỉ thị của Đảng và Nhà nước; được quy định trong Luật Giáo dục, Chiến lược phát triển giáo dục và các nghị định, thông tư, các chương trình, đề án của Chính phủ và các bộ, ngành Trung ương; tạo điều kiện thuận lợi cho việc xây dựng và phát triển đội ngũ CBQL giáo dục.
Ngày 11/01/2005, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 09/2005/QĐ-TTg về việc phê duyệt đề án “Xây dựng nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục giai đoạn 2005 - 2010” với mục tiêu tổng quát là: “Xây dựng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục theo hướng chuẩn hóa, nâng cao chất lượng, bảo đảm đủ về số lượng, đồng bộ về cơ cấu, đặc biệt chú trọng nâng cao bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức lối sống, lương tâm nghề nghiệp và trình độ chuyên môn của nhà giáo, đáp ứng đòi hỏi ngày càng cao của sự nghiệp giáo dục trong công cuộc đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước” [23]. Vì vậy, có rất nhiều tác giả, các nhà khoa học quan tâm nghiên cứu về vấn đề này. Nguyễn Ngọc Quang với công trình nghiên cứu: Những khái niệm cơ bản về lý luận quản lý giáo dục [20], đề cập đến những khái niệm cơ bản của quản lý, QLGD, các đối tượng của khoa học QLGD. Các tác giả Vũ Ngọc Hải, Trần Khánh Đức với công trình: Hệ thống giáo dục hiện đại trong những năm đầu thế kỷ XXI [13], trình bày quan điểm, mục tiêu, giải pháp phát triển giáo dục và hệ thống giáo dục.
Một số luận văn thạc sĩ nghiên cứu về vấn đề phát triển đội ngũ CBQL trong nhà trường như: Thực trạng, phương hướng và những giải pháp cơ bản nâng cao chất lượng đội ngũ CBQL trường trung học cơ sở tỉnh Bắc Ninh, của Nguyễn Công Duật (năm 2000) [9]; Một số giải pháp bồi dưỡng nâng cao năng lực quản lý quá trình dạy học của hiệu trưởng trường THCS tỉnh Quảng Ninh, của Hà Văn Cung (năm 2000) [8]; Một số biện pháp nâng cao hiệu quả 8 quản lý chuyên môn của hiệu trưởng trường trung học cơ sở các huyện ngoại thành Hải Phòng, của Nguyễn Văn Tiến (năm 2000) [24]. Nghiên cứu về vấn đề phát triển đội ngũ CBQL ở các trường MN có các công trình như: Một số biện pháp phát triển cán bộ quản lý trường mầm non huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An, của Phan Thị Anh Đào [11]; Biện pháp phát triển đội ngũ cán bộ quản lý trường mầm non công lập trên địa bàn thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định đáp ứng yêu cầu đổi mới toàn diện giáo dục, của Tô Thị Thu Hường, phòng GD&ĐT Thành phố Quy Nhơn [14] đã nêu được một số biện pháp phát triển đội ngũ cán bộ xuất phát từ những thực trạng đội ngũ cán bộ quản lý hiện có phù hợp với điều kiện KT-XH hiện nay ở thành phố Quy Nhơn. Trong những năm gần đây, ngành giáo dục nước ta không ngừng đổi mới toàn diện đáp ứng với sự nghiệp CNH, HĐH đất nước, vì vậy việc xây dựng đội ngũ QLGD đáp ứng các nhiệm vụ mới, theo định hướng mới là một trong những nhiệm vụ vô cùng cần thiết. Và thực tế hiện nay trên địa bàn huyện Phù Mỹ, tỉnh Bình Định chưa có đề tài nào đi sâu nghiên cứu phát triển đội ngũ CBQL trường MN.
Việc nghiên cứu đề xuất các biện pháp phát triển đội ngũ CBQL theo chuẩn hiệu trưởng các trường MN huyện Phù Mỹ là rất cần thiết và có ý nghĩa về mặt lý luận và thực tiễn trong việc đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục trong điều kiện hiện nay. Các khái niệm cơ bản của đề tài 1. Quản lý Quản lý là một hoạt động được hình thành từ khi xã hội loài người có sự phân công lao động, con người có sự hợp tác với nhau, cùng nhau hoạt động với những mục đích chung nào đó, quản lý rất cần thiết cho tất cả mọi lĩnh vực hoạt động đời sống của con người. Ở đâu con người tạo lập nên nhóm xã hội là ở đó cần đến quản lý, dù là nhóm nhỏ, nhóm lớn, nhóm chính 9 thức, nhóm không chính thức và bất kể nội dung hoạt động nhóm đó là gì.
Có thể nói quản lý là một thuộc tính gắn liền với xã hội ở mọi giai đoạn phát triển của nó. Quản lý vừa là khoa học, vừa là nghệ thuật. Hoạt động quản lý là hoạt động cần thiết phải thực hiện nhằm đạt mục tiêu chung. Hoạt động quản lý còn là hoạt động lao động để điều khiển lao động, một loại hoạt động có ý nghĩa tất yếu và vĩnh hằng với chức năng điều khiển mọi hoạt động xã hội về kinh tế, quân sự, chính trị, xã hội, văn hóa, giáo dục.
Trên cơ sở những quan điểm khác nhau, cách tiếp cận khác nhau, nên có nhiều quan niệm khác nhau về khái niệm quản lý: Theo Nguyễn Ngọc Quang, “Quản lý là sự tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến tập thể những người lao động gọi chung là khách thể quản lý, nhằm thực hiện các hoạt động để đạt được mục tiêu dự kiến” [20]. Còn tác giả Trần Kiểm thì cho rằng “Quản lý là những tác động của chủ thể quản lý trong việc huy động, phát huy, kết hợp, sử dụng, điều chỉnh, điều phối các nguồn lực (nhân lực, vật lực, tài lực) trong và ngoài tổ chức (chủ yếu là nội lực) một cách tối ưu nhằm đạt mục đích của tổ chức với hiệu quả cao nhất” [18]. Như vậy, quản lý là tác động có chủ hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể quản lý (người bị quản lý) trong một tổ chức, nhằm sử dụng có hiệu quả cao nhất các nguồn lực bên trong và bên ngoài trong điều kiện môi trường luôn có biến động để phát triển tổ chức theo chiều hướng tích cực và đạt được những mục tiêu đề ra. Quản lý giáo dục Để tồn tại và phát triển, con người phải trải qua quá trình lao động, học tập và cuộc sống hàng ngày, con người nhận thức thế giới xung quanh, dần dần tích lũy được kinh nghiệm, từ đó nảy sinh nhu cầu truyền đạt những hiểu biết cho nhau.
Đó chính là nguồn gốc phát sinh của hiện tượng giáo dục. 10 Ngày nay, giáo dục đã trở thành một hoạt động được tổ chức đặc biệt, đạt tới trình độ cao, có nội dung, chương trình, kế hoạch, phương pháp hiện đại và trở thành động lực thúc đẩy sự phát triển nhanh chóng của xã hội loài người. Để hoạt động này vận hành có hiệu quả, giáo dục phải được tổ chức thành các cơ sở, tạo nên một hệ thống thống nhất. Điều này dẫn đến một tất yếu là phải có một lĩnh vực hoạt động có tính độc lập tương đối trong giáo dục, đó là hoạt động QLGD.
QLGD được xem như là một hoạt động chuyên biệt để quản lý các cơ sở giáo dục. Có nhiều quan niệm về QLGD. Theo Đặng Quốc Bảo: “QLGD là hoạt động điều hành phối hợp các lực lượng xã hội nhằm thúc đẩy công tác giáo dục, đào tạo thế hệ trẻ theo yêu cầu phát triển xã hội”[4]; Nguyễn Ngọc Quang: “QLGD thực chất là tác động đến nhà trường, làm cho nó tổ chức tối ưu được quá trình dạy học, giáo dục thể chất theo đường lối nguyên lý giáo dục của Đảng” [20]; Trần Kiểm: “QLGD là tác động có hệ thống, có kế hoạch, có ý thức và hướng đích của chủ thể quản lý ở các cấp khác nhau nhằm mục đích đảm bảo sự hình thành nhân cách cho thế hệ trẻ trên cơ sở nhận thức và vận dụng những quy luật chung của xã hội cũng như các quy luật của giáo dục, của sự phát triển tâm lý và thể lực của trẻ em” [18]; Phạm Minh Hạc: “QLGD là hệ thống tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lý (hệ thống giáo dục) nhằm làm cho hệ vận hành theo đường lối và nguyên tắc giáo dục của Đảng thực hiện được những tính chất của nhà trường xã hội chủ nghĩa Việt Nam, mà tiêu điểm hội tụ là quá trình dạy học - giáo dục thế hệ trẻ, đưa hệ giáo dục tới mục tiêu dự kiến tiến lên trạng thái mới về chất” [12]. Từ những quan niệm trên, chúng ta hiểu: QLGD là tác động có mục đích và có kế hoạch vào toàn bộ các lực lượng giáo dục, nhằm sử dụng một cách đúng đắn các nguồn lực và phương tiện, bảo đảm thực hiện có hiệu quả 11 những chỉ tiêu phát triển và nâng cao chất lượng giáo dục.
Quản lý trường học Trường học là một tổ chức, ở đó tiến hành quá trình dạy học.