CHƯƠNG I. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DỊCH VỤ QUẢN LÝ TÀI SẢN 1. Cơ sở lý thuyết về tài chính cá nhân và quản lý tài sản 1.1 Tài chính cá nhân 1.Khái niệm Trước khi đi vào lý thuyết về tài chính cá nhân, ta cần hiểu rõ về khái niệm tài chính. Tài chính được hiểu là mối quan hệ kinh tế trong phân phối tổng sản phẩm xã hội dưới hình thức giá trị, thông qua đó tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ, nhằm đáp ứng yêu cầu tích lũy và tiêu dùng của các chủ thể trong nền kinh tế (Giáo trình Lý thuyết Tài chính - tiền tệ của Đại học kinh tế quốc dân năm 2018).
Có thể thấy thị trường tài chính là thị trường bất kì, nơi diễn ra giao dịch chứng khoán, thị trường trái phiếu, cổ phiếu, thị trường ngoại hối, thị trường phái sinh và một số thị trường khác. Đây là nơi kết nối giao dịch tài chính tài chính giữa người mua và người bán một cách dễ dàng, giúp dòng vốn luân chuyển từ những người thừa vốn sang những người thiếu vốn, giúp phân bổ nguồn lực và tạo tính thanh khoản cho các doanh nghiệp và cá nhân. Đây cũng chính là chức năng cơ bản nhất của thị trường tài chính, phân bổ vốn và tài sản một cách hiệu quả trong nền kinh tế. Nhờ sự tự do trong lưu chuyển vốn, thị trường tài chính giúp cho nền kinh tế toàn cầu vận hành trơn tru, đồng thời cho phép nhà đầu tư có thể thu vốn và lợi nhuận theo thời gian.
Nếu không có thị trường tài chính, vốn sẽ không được phân bổ một cách hiệu quả, các hoạt động kinh tế thương mại, đầu tư và các cơ hội tăng trưởng tài chính sẽ giảm đi đáng kể (Adam Hayes, 2021). Tài chính cá nhân là tất cả những gì liên quan đến dòng tiền vào và dòng tiền ra hàng ngày, là ứng dụng những nguyên tắc tài chính vào những quyết định về tiền bạc của mỗi cá nhân hoặc gia đình. Tài chính cá nhân là việc quản lý tài chính mà mỗi cá nhân hoặc một gia đình thực hiện để lập ngân sách, tiết kiệm và chi tiêu các nguồn tiền mặt theo thời gian, có tính đến các rủi ro tài chính và các sự kiện trong tương lai. Nói cách khác, các hoạt động liên quan đến tiền của mỗi cá nhân hay gia đình nhằm hỗ trợ việc đạt được mục tiêu của cá nhân, gia đình đó trong tương lai chính là tài chính cá nhân.
Các quyết định tài chính thường bao gồm các quyết định 5 liên quan đến tạo lập ngân sách, bảo hiểm, tiết kiệm, đầu tư, hưu trí và thừa kế (Nguyễn Thanh Phương, 2019). Quy trình lên kế hoạch tài chính cá nhân gồm các nội dung cơ bản: đánh giá tình hình tài chính của mỗi cá nhân, thiết lập các mục tiêu cá nhân ngắn hạn và dài hạn, lập kế hoạch tài chính chi tiết để có thể đạt được mục tiêu đã đề ra, thực hiện kế hoạch, theo dõi, đánh giá và kiểm soát chi tiêu. Phương pháp quản lý tài chính cá nhân Các phương pháp quản lý tài chính cá nhân phổ biến có thể kế đến hiện nay đó là quy tắc 50/20/30, phương pháp quản lý tài chính cá nhân JARS, quy tắc KAKEIBO. Quy tắc ngân sách 50/20/30 được Elizabeth Warren - nhân vật được tạp chí Times bình chọn là một trong 100 người có ảnh hưởng nhất năm 2017 đặt ra trong cuốn sách của bà.
Đây là phương pháp tiếp cận đơn giản đối với việc chi tiêu cho những người mới làm quen, với nguyên tắc chia nhỏ thu nhập của cá nhân thành 3 danh mục chính với tỷ lệ 50% thu nhập dành cho các yếu tố cần thiết, 20% thu nhập dành cho mục tiêu tài chính và 30% thu nhập dành cho chi tiêu cá nhân. Việc phân chia ngân sách được thực hiện theo bốn bước.1: Quy tắc ngân sách 50/20/30 Nguồn: cafef.vn Bước 1: Tính thu nhập sau thuế Thu nhập sau thuế là phần thu nhập còn lại sau khi đã trừ đi các khoản thuế như thuế địa phương, thuế thu nhập, y tế, an sinh xã hội. Nếu cá nhân có mức thu nhập ổn định như tiền lương hàng tháng, ta sẽ có thể dễ dàng tính ra khoản thu nhập sau thuế. Trong trường hợp, các khoản lương đã được loại trừ thuế thu nhập, bảo hiểm y tế, an sinh xã hội cần được tính trở lại để xác định chính xác khoản thu nhập sau thuế.
Bước 2: Sử dụng 50% thu nhập sau thuế cho nhu cầu thiết yếu Để bắt đầu, ta cần dành ra không quá một nửa thu nhập cho các nhu cầu thiết yếu của cuộc sống. 50% có thể là một tỷ lệ cao nhưng khi xem xét danh mục các chi phí cần thiết thì đây sẽ là một con số có ý nghĩa. Khi xác định các chi phí thiết yếu, ta cần phân biệt giữa chi phí cho “nhu cầu” và chi phí cho “mong muốn”. Nói một cách dễ hiểu, chi phí thiết yếu là những khoản mà ta chắc chắn phải bỏ ra bất kể ta ở đâu, làm gì hay có kế hoạch gì trong tương lai.
Thông thường, những chi phí này thường giống nhau ở hầu hết mọi người, bao gồm tiền ăn, tiền ở, chi phí đi lại và các hóa đơn tiện ích như điện, nước. Đây là những khoản chi trả không thể thiếu và 7 có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống. Các chi phí cho “mong muốn” ngược lại không ảnh hưởng lớn đến cuộc sống nếu từ bỏ như tiền du lịch, mua sắm quần áo,. Ngoài ra, các khoản chi trả như khoản thanh toán tối thiểu cho thẻ tín dụng cũng là chi phí cho “nhu cầu”, theo bà Warren.
Chúng ta cần cố gắng để các chi phí thiết yếu không vượt quá 50% tổng thu nhập. Nhưng nếu chi phí này lớn hơn 50%, ta cần cố gắng cắt giảm còn số này bằng cách khác ví dụ như thay vì sử dụng phương tiện cá nhân hay đi taxi, ta có thể sử dụng phương tiện công cộng để giảm chi phí của các hóa đơn xuống. Bước 3: Sử dụng 20% thu nhập cho mục tiêu tài chính Theo lời khuyên của bà Warren, ta cần dành ra 20% thu nhập để tích lũy hoặc đầu tư cho tương lai. Ở bước này 20% sẽ để dành cho mục tiêu tài chính bao gồm tiết kiệm, trả nợ và quỹ dự phòng.
Danh mục này chỉ nên bổ sung khi danh mục chi phí thiết yếu đã được xét đến và trước khi nghĩ đến những chi tiêu thuộc danh mục chi tiêu cá nhân. Nếu ta đạt mục tiêu 50% hoặc ít hơn thu nhập dành cho chi phí thiết yếu và 20% hoặc lớn hơn dành cho mục tiêu tài chính, ta có thể trả nợ nhanh hơn hoặc sẽ ít phải lo lắng hơn khi bước vào tuổi nghỉ hưu. Bước 4: Sử dụng 30% thu nhập cho chi tiêu cá nhân Những chi phí không thiết yếu là những chi phí thuộc danh mục cuối cùng này và tạo ra sự khác biệt lớn nhất trong ngân sách. Đây là danh mục hoàn toàn linh hoạt theo một số chuyên gia nhưng cũng có một loại chi phí thuộc danh mục này lại là chi phí thiết yếu thùy thuộc vào mỗi cá nhân.
Những chi phí không thiết yếu có thể kể đến đó là những chi phí phục vụ cuộc sống của mỗi cá nhân như tiền điện thoại, chi phí du lịch, giải trí, mua sắm. Cũng giống như những danh mục trên, chi phí tối đa dành cho mong muốn cá nhân chỉ là 30% và chi phí danh mục này càng ít, khi về hưu, tương lai tài chính của ta càng được đảm bảo. Phương pháp quản lý tài chính cá nhân JARS hay còn được gọi là phương pháp 6 cái bình. Đây là công thức nổi tiếng khắp thế giới mà rất nhiều người thành công áp dụng, được tìm ra bởi T.
Mỗi khi có thu nhập sau thuế (lương, thưởng, lợi nhuận hay bất kỳ nguồn thu nhập nào), ta sẽ chia những thu nhập đó vào 6 cái bình với phần trăm tương ứng.2: Mô hình phân chia thu nhập JARS Nguồn: codientst.com Bình 1: Nhu cầu thiết yếu (Necessity Account - NEC) Chiếc bình này sẽ chiếm 55% tổng thu nhập sau thuế mỗi tháng của mỗi cá nhân. Quỹ NEC này sẽ giúp ta đảm bảo nhu cầu thiết yếu hàng ngày của cuộc sống. Mục đích của quỹ này là giúp các cá nhân có một cuộc sống như mong muốn mà không phải phụ thuộc vào người khác. Lượng tiền trong bình này sẽ được phân bổ cho nhu cầu chi tiêu hàng ngày và tháng như tiền điện, nước, các hóa đơn,.
Không bao giờ được sử dụng nguồn này cho việc khác. Bình 2: Giáo dục (Education Account - EDU) 10% thu nhập sau thuế mỗi tháng sẽ được sử dụng cho mục tiêu giáo dục và cải thiện bản thân. Mỗi người cần lập quỹ giáo dục ngắn hạn để rèn luyện bản thân mỗi ngày. Đầu tư tốt nhất là đầu tư vào việc học, hãy dùng quỹ này để tham gia các khóa học, đào tạo, mua sách, tài liệu hoặc các sản phẩm giáo dục.
Bình 3: Hưởng thụ (Play Account - PLY) Tác dụng của quỹ này (10%) là để chi cho những sở thích hay mong muốn của cá nhân như mua sắm, ăn uống cùng bạn bè, du lịch, xem phim,. Đây là khoản 9 tiền bắt buộc phải sử dụng dù có tiết kiệm chi tiêu vì việc hưởng thụ đồng tiền mình kiếm ra mới có nhiều động lực hơn nữa để tiếp tục kiếm tiền. Bình 4: Tiết kiệm dài hạn (Long term saving for spending Account - LTSS) Quỹ tiết kiệm dài hạn 10% này là để thực hiện mục tiêu lâu dài và ước mơ cá nhân. Quỹ này chỉ nên được sử dụng khi cá nhân đó đã tự do về tài chính.
Đây là quỹ sử dụng để xây dựng ước mơ, không phải là để tiết kiệm cho thời gian khó khăn. Bình 5: Cho đi (Give Account - GIV) Quỹ cho đi 5% để giúp cá nhân thể hiện lòng biết ơn đối với cuộc sống. Dùng quỹ này là để làm từ thiện, giúp đỡ người khác, tặng quà cho gia đình, bạn bè Bình 6: Tự do tài chính (Financial Freedom Account - FFA) Thu nhập sau thuế mỗi tháng sẽ được phân bổ vào chiếc bình cuối cùng này. Mục đích của chiếc bình này là để cá nhân có thể tạo ra cuộc sống như họ muốn thông qua việc đầu tư và tạo ra thu nhập trong tương lai và đạt được “tự do tài chính”.
Quy tắc KAKEIBO nghĩa là “sổ chi tiêu hộ gia đình” được bà Mokoto Hani - nữ nhà báo đầu tiên của Nhật Bản cho xuất bản vào năm 1904.