Chương 1: TỔNG QUAN VỀ NGÂN HÀNG ĐIỆN TỬ VÀ DỊCH VỤ NGÂN HÀNG ĐIỆN TỬ 1.1 Khái niệm thương mại điện tử, Ngân hàng điện tử và dịch vụ Ngân hàng điện tử.1 Thương mại điện tử (TMĐT) Để đưa ra một định nghĩa khái quát, bao hàm đầy đủ nội dung, bản chất của khái niệm TMĐT, cần phải xác định nội dung cơ bản của TMĐT là gì. Khái niệm TMĐT phải bao hàm các nội dung sau: − Đó phải là một hoạt động kinh doanh thương mại, tức là phải phản ảnh một hoạt động mua bán hàng hóa và dịch vụ thông qua một chu trình kinh doanh thương mại: chào hàng, chào giá, đàm phán mua bán, ký hợp đồng mua bán, vận chuyển giao hàng, thanh lý hợp đồng và thanh toán. − Việc kinh doanh thương mại phải được thực hiện trong môi trường đặc biệt đó là môi trường mạng máy tính nói chung và đặc biệt là mạng internet. − Công nghệ thông tin (CNTT) đã tạo ra môi trường và phát triển các công nghệ cho TMĐT phát triển.
CNTT cũng mở ra một loạt hàng hóa và dịch vụ đặc trưng là các hàng hóa và dịch vụ số góp phần vào việc phát triển hình thức TMĐT. Đó là nội dung bản chất của của khái niệm TMĐT. Không thể có TMĐT nếu không có hoạt động kinh doanh thương mại và cũng không thể có TMĐT nếu việc kinh doanh thương mại không thực hiện trên môi trường mạng máy tính. TMĐT không làm thay đổi khái niệm thương mại truyền thống.
Nó vẫn là việc mua bán hàng hóa và dịch vụ. So với thương mại truyền thống, quy trình mua bán hàng hóa vẫn không thay đổi. TMĐT không làm thay đổi quá trình kinh doanh thương mại. TMĐT là một hình thức kinh doanh thương mại mới, kinh doanh qua môi trường mạng trên cơ sở áp dụng các công nghệ hiện đại.
TMĐT mở ra một kênh bán hàng mới, một thị trường mới ở đó không gian như được xích gần lại và thời gian không bị hạn chế. Quá trình giao dịch mang tính trực tuyến. Mặt khác, TMĐT đã tác động lại một cách sâu sắc quá trình sản xuất và LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 kinh doanh thương mại. Nó làm cho thương mại thể hiện rõ hơn, nhanh hơn và chính xác hơn các chức năng của mình trong một nền kinh tế phát triển.
Trong TMĐT, khái niệm thương mại được mở rộng hơn khái niệm truyền thống. Theo đạo luật mẫu về TMĐT của Liên Hợp Quốc, thương mại là mọi vấn đề nảy sinh từ mối quan hệ mang tính thương mại dù có hay không có hợp đồng. Phạm vi của TMĐT rất rộng, buôn bán hàng hóa và dịch vụ chỉ là một trong hàng ngàn lĩnh vực áp dụng của TMĐT. Điều này nó phản ánh xu thế phát triển của nền kinh tế số hóa trong mọi hình thái hoạt động kinh tế đang có xu hướng hội tụ trên mạng máy tính.
TMĐT theo nghĩa rộng được định nghĩa trong Luật mẫu về TMĐT của Ủy ban Liên Hợp quốc về Luật Thương mại Quốc tế (UNCITRAL): “Thuật ngữ Thương mại cần được diễn giải theo nghĩa rộng để bao quát các vấn đề phát sinh từ mọi quan hệ mang tính chất thương mại dù có hay không có hợp đồng. Các quan hệ mang tính thương mại bao gồm các giao dịch sau đây: bất cứ giao dịch nào về cung cấp hoặc trao đổi hàng hóa hoặc dịch vụ; thỏa thuận phân phối; đại diện hoặc đại lý thương mại, ủy thác hoa hồng; cho thuê dài hạn; xây dựng các công trình; tư vấn; kỹ thuật công trình; đầu tư; cấp vốn; ngân hàng; bảo hiểm; thỏa thuận khai thác hoặc tô nhượng; liên doanh các hình thức khác về hợp tác công nghiệp hoặc kinh doanh; chuyên chở hàng hóa hay hành khách bằng đường biển, đường không, đường sắt hoặc đuờng bộ”. Như vậy, có thể thấy rằng phạm vi của TMĐT rất rộng, bao quát hầu hết các lĩnh vực hoạt động kinh tế, việc mua bán hàng hóa và dịch vụ chỉ là một trong hàng ngàn lĩnh vực áp dụng của TMĐT. Theo nghĩa hẹp, TMĐT chỉ gồm các hoạt động thương mại được tiến hành trên mạng máy tính mở như internet.
Trên thực tế, chính các hoạt động thuơng mại thông qua mạng internet đã làm phát sinh thuật ngữ TMĐT. TMĐT gồm các hoạt động mua bán hàng hóa và dịch vụ qua phương tiện điện tử, giao nhận các nội dung kỹ thuật số trên mạng, chuyển tiền điện tử, mua bán cổ phiếu điện tử, vận đơn điện tử, đấu giá thương mại, hợp tác thiết kế, tài nguyên LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 mạng, mua sắm công cộng, tiếp thị trực tuyến tới người tiêu dùng và các dịch vụ sau bán hàng. TMĐT được thực hiện đối với cả thương mại hàng hóa và thương mại dịch vụ; các hoạt động truyền thống và các hoạt động mới. TMĐT đang trở thành một cuộc cách mạng làm thay đổi cách thức mua sắm của con người.2 Dịch vụ Ngân hàng điện tử và Ngân hàng điện tử Dịch vụ ngân hàng điện tử được giải thích như là khả năng của một khách hàng (KH) có thể truy nhập từ xa vào một ngân hàng (NH) nhằm: thu thập các thông tin; thực hiện các giao dịch thanh toán, tài chính dựa trên các tài khoản lưu ký tại NH đó; và đăng ký sử dụng dịch vụ mới.
Đây là một khái niệm rộng dựa trên khả năng của từng NH trong việc ứng dụng công nghệ tin học vào các SP DV của mình. Nói cách khác, dịch vụ ngân hàng điện tử là một hệ thống phần mềm vi tính cho phép KH tìm hiểu hay mua dịch vụ ngân hàng thông qua việc kết nối mạng máy vi tính của mình với NH. Hai khái niệm trên đều khái niệm ngân hàng điện tử (NHĐT) thông qua các dịch vụ cung cấp hoặc qua kênh phân phối điện tử. Khái niệm này có thể đúng ở từng thời điểm nhưng không thể khái quát hết được cả quá trình lịch sử phát triển cũng như tương lai phát triển của NHĐT.
Do vậy, nếu xem NH cũng như một thành phần của nền kinh tế điện tử, một khái niệm tổng quát nhất về NHĐT có thể được diễn đạt như sau: “Ngân hàng điện tử là Ngân hàng mà tất cả các giao dịch giữa NH và KH (cá nhân và tổ chức) dựa trên quá trình xử lý và chuyển giao dữ liệu số hóa nhằm cung cấp sản phẩm dịch vụ ngân hàng” 1.2 Sự phát triển của dịch vụ Ngân hàng điện tử 1.1 Các hình thái phát triển của Ngân hàng điện tử Kể từ khi Ngân hàng WellFargo, NH đầu tiên cung cấp DV NH qua mạng tại Mỹ. Đến nay, đã có rất nhiều tìm tòi, thử nghiệm, thành công cũng như thất bại trên con đường xây dựng một hệ thống NHĐT hoàn hảo, phục vụ tốt nhất cho KH. Tổng kết chung, hệ thống NHĐT được phát triển qua các hình thái sau: LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 − Website quảng cáo ( Brochure – Ware) Đây là hình thái đơn giản nhất của NHĐT. Hầu hết các NH khi mới bắt đầu xây dựng NHĐT đều thực hiện theo hình thái này.
Việc đầu tiên chính là xây dựng một website chứa những thông tin về NH, đưa SP lên trên mạng nhằm quảng cáo, giới thiệu, chỉ dẫn, liên lạc,. Thực chất đây chỉ là một kênh quảng cáo mới ngoài những kênh thông tin truyền thống như báo chí, truyền hình,. Mọi giao dịch của NH vẫn thực hiện qua hệ thống phân phối truyền thống, tức là qua các chi nhánh NH. − TMĐT ( E – commerce) Trong hình thái TMĐT, NH sử dụng internet như một kênh phân phối mới cho những DV truyền thống như xem thông tin tài khoản, nhận thông tin giao dịch chứng khoán,.Internet ở đây chỉ đóng vai trò như một DV cộng thêm vào để tạo sự thuận lợi thêm cho KH.
Hầu hết các NH vừa và nhỏ đang ở hình thái này. − Quản lý điện tử ( E – business) Trong hình thái này, các xử lý cơ bản của NH cả ở phía KH (front – end) và phía người quản lý (back – end) đều được tích hợp với internet và các kênh phân phối khác. Giai đoạn này được phân biệt bởi sự gia tăng về SP và chức năng của NH với sự phân biệt SP theo nhu cầu và quan hệ của KH đối với NH. Hơn thế nữa, sự phối hợp, chia sẻ dữ liệu giữa hội sở NH và các kênh phân phối như chi nhánh, mạng internet, mạng không dây,.
giúp cho việc xử lý yêu cầu và phục vụ KH được nhanh chóng và chính xác hơn. Internet và khoa học công nghệ đã tăng sự liên kết, chia sẻ thông tin giữa NH, đối tác, KH và cơ quan quản lý. − Ngân hàng điện tử ( E – bank) Chính là mô hình lý tưởng của một NH trực tuyến trong nền kinh tế điện tử, một sự thay đổi hoàn toàn trong mô hình kinh doanh và phong cách quản lý. Những NH này sẽ tận dụng sức mạnh thực sự của mạng toàn cầu nhằm cung cấp toàn bộ các giải pháp tài chính cho KH với chất lượng tốt nhất.
Từ những bước ban đầu là cung cấp các SP và DV hiện hữu thông qua nhiều kênh riêng biệt, NH có thể LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 sử dụng nhiều kênh liên lạc này nhằm cung cấp nhiều giải pháp khác nhau cho từng đối tượng KH riêng biệt.2 Sự phát triển của dịch vụ Ngân hàng điện tử tại các NHTM Việt Nam. Hiện nay, NHĐT tồn tại dưới hai hình thức: hình thức NH trực tuyến, chỉ tồn tại dựa trên môi trường mạng internet, cung cấp DV 100% thông qua môi trường mạng và mô hình kết hợp giữa hệ thống NHTM truyền thống và điện tử hóa các DV truyền thống, tức là phân phối những SP DV cũ trên những kênh phân phối mới. NHĐT tại Việt Nam chủ yếu phát triển theo mô hình này. Từ năm 1994, VCB triển khai DV Home banking.
Đến năm 1999, VCB thực hiện DV NH bán lẻ đầu tiên ở Việt Nam với hệ thống VCB Vision 2010. Đến tháng 12/2002, NH Công Thương triển khai DV này. Có thể nói từ năm 2000 trở về sau này, những SP mang dấu ấn NH hiện đại mới được hình thành. Cho đến nay, hầu hết các NH đều đã mở các website riêng để giới thiệu các SP DV của mình như thủ tục chuyển tiền, mức phí chuyển tiền, thủ tục và điều kiện vay vốn, tỷ giá hàng ngày, biểu lãi suất đang áp dụng, lãi suất tiền gửi tiết kiệm, lãi suất tiền gửi có kỳ hạn,.
Tháng 3 năm 2001, ACB khai trương DV NH tại nhà (Home banking) thông qua mạng Intranet. Để làm nghiệp vụ này ACB đã hợp tác với công ty phát triển phần mềm và truyền thông VASC ký kết “ứng dụng chứng chỉ số trong giao dịch NHĐT”.