PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Trên thế giới, dịch vụ ngân hàng bán lẻ từ lâu đã là một dịch vụ được nhiều người dân ưa chuộng vì tính hữu dụng, thân thiện, hiện đại và tiện ích. Bên cạnh đó, dịch vụ ngân hàng bán lẻ còn là dịch vụ giúp giảm thiểu rủi ro, nâng cao năng lực cạnh tranh, mang lại nguồn thu nhập ổn định, bền vững cho các ngân hàng. Ở Việt Nam, tuy còn là một lĩnh vực tương đối mới mẻ, nhưng cùng với sự phát triển của nền kinh tế, của hạ tầng công nghệ và sự đi lên của đời sống người dân thì phát triển dịch vụ ngân hàng bán lẻ đang dần trở thành một xu hướng chung.
Đây là một lựa chọn đúng đắn vì thực tế cho thấy ngân hàng thương mại nào đã xây dựng được chiến lược phát triển dịch vụ ngân hàng bán lẻ đều mang lại sự thành công đó là việc chiếm lĩnh được thị trường và mang lại nguồn thu cho ngân hàng. Các sản phẩm dịch vụ NHBL rất đa dạng và phong phú như dịch vụ huy động vốn, dịch vụ thẻ, dịch vụ kiều hối, ngân hàng điện tử, dịch vụ tín dụng bán lẻ. Trong các dịch vụ NHBL thì tín dụng bán lẻ là một sản phẩm góp phần quan trọng trong việc định hướng phát triển của các ngân hàng. Tín dụng bán lẻ là hình thức cung cấp trực tiếp các sản phẩm tín dụng có quy mô nhỏ cho khách hàng là cá nhân, hộ gia đình, doanh nghiệp vừa và nhỏ.
Đối tượng mà loại tín dụng này hướng đến rất rộng với số lượng vô cùng lớn, nhưng khối lượng vay lại khá nhỏ. Thực tiễn chứng minh hoạt động này góp phần phân tán rủi ro theo số lượng khách hàng, theo ngành hàng, thay vì cho vay bán buôn dồn theo từng ngành trước đây mà dễ gặp rủi ro chung nếu ngành đó rơi vào khó khăn. Trên thế giới, đặc biệt là tại các quốc gia đang phát triển, có tỷ lệ dân số trong độ tuổi lao động cao thì dịch vụ tín dụng bán lẻ đã có bước phát triển rất mạnh mẽ khi vừa giúp giảm thiểu rủi ro, nâng cao năng lực cạnh tranh, mang lại nguồn thu nhập ổn định, bền vững cho các ngân hàng, đồng thời đáp ứng nhu cầu ngày càng đa đạng của nhiều đối tượng khách hàng khác nhau. Tại Việt Nam, tín dụng bán lẻ đang có cơ hội phát triển vàng với những điều kiện rất tiềm năng để thúc đẩy lĩnh vực này như nền kinh tế đang trong giai đoạn phát triển, quy mô dân số đạt ngưỡng gần 95 triệu dân với tỷ lệ dân số trong độ tuổi lao động chiếm 52%,… Thêm vào đó, theo lộ trình Chính phủ đặt ra, đến năm 2020 sẽ có 30% dân số tham gia mua sắm trực tuyến, với giá trị trung bình 350 USD/người/năm; doanh số thương mại điện tử đạt 10 tỷ USD, chiếm 5% so với tổng mức bán lẻ hàng 1 Luan van hóa, doanh thu dịch vụ tiêu dùng cả nước.
Bán lẻ, trong đó có tín dụng bán lẻ chắc chắn sẽ ngày càng được phủ rộng, điều này khiến các ngân hàng phải có chiến lược đối với hoạt động kinh doanh. Không nằm ngoài xu thế chung đó, từ 5 năm trước, Vietcombank Việt Nam đã xác định tín dụng bán lẻ sẽ là mũi nhọn phát triển của ngân hàng trên thị trường. Đến cuối 2019, tỷ trọng tín dụng bán lẻ tại hệ thống Vietcombank tiếp tục mở rộng nhanh chóng, từ 39,6% năm 2018 lên tới 46,2% và ngày càng chứng tỏ tín dụng bán lẻ mang lại hiệu quả cao trong khi rủi ro "gần như không đáng kể" do tỷ lệ nợ xấu khu vực này những năm qua rất thấp. Riêng đối với Vietcombank Vĩnh Long, sau hơn 09 năm hoạt động, với mạng lưới gồm một chi nhánh và ba phòng giao dịch đã đạt được nhiều thành công so với các ngân hàng khác trên cùng địa bàn.
Hiện nay số lượng khách hàng trên 20.000 khách hàng, thương hiệu Vietcombank được khẳng định trên địa bàn tỉnh Vĩnh Long với vị trí thứ đứng thứ 3 về dư nợ tín dụng và đứng thứ 4 về huy động vốn, tỷ lệ lợi nhuận tín dụng trên lợi nhuận của Chi nhánh đạt 78,91% năm 2017 tăng lên 85,47% năm 2019. Trong những năm gần đây cùng với định hướng chung của Vietcombank Việt Nam thì Vietcombank Vĩnh Long đang phát triển dịch vụ NHBL đáp ứng được nhu cầu đa dạng của khách hàng với các sản phẩm như huy động, cho vay, ngân hàng điện tử,…trong đó dịch vụ TDBL được Vietcombank Vĩnh Long triển khai phát triển để hướng tới mục tiêu chung của Vietcombank Việt Nam là trở thành ngân hàng số 1 về bán lẻ, ngoài ra phát triển dịch vụ TDBL góp phần tăng hiệu quả hoạt động kinh doanh của Chi nhánh vì lợi nhuận tín dụng bán lẻ chiếm trên 60% lợi nhuận tín dụng của Chi nhánh. Tuy nhiên, việc phát triển mảng tín dụng bán lẻ tại ngân hàng trong thời gian qua chưa có sự hoạch định chiến lược rõ ràng, các sản phẩm dịch vụ chưa phong phú, chưa đáp ứng được nhu cầu của khách hàng, kênh phân phối chưa đa dạng,… đồng thời phải đối mặt với sự cạnh tranh của các NHTM khác, các công ty tài chính đã và đang tạo ra cho ngân hàng những khó khăn, thách thức trong quá trình mở rộng quy mô sang lĩnh vực tín dụng bán lẻ tại Vĩnh Long. Xuất phát từ thực tế đó, tôi chọn đề tài “Phát triển dịch vụ NHBL của Vietcombank trên địa bàn Tỉnh Vĩnh Long” và do điều kiện thời gian, không gian của luận văn đối tượng nghiên cứu tác giả chỉ tập trung vào mảng phát triển dịch vụ tín dụng bán lẻ tại Vietcombank Vĩnh Long để làm đề tài nghiên cứu.
Kết quả nghiên cứu 2 Luan van nhằm đánh giá thực trạng về phát triển dịch vụ tín dụng bán lẻ của ngân hàng trong thời gian qua, để thấy được điểm mạnh cũng như những hạn chế, qua đó đề xuất những giải pháp phù hợp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh, đa dạng hóa các sản phẩm dịch vụ của dịch vụ tín dụng bán lẻ, từ đó góp phần phân tán rủi ro, tạo sự sự cạnh tranh từ các NHTM trong và ngoài nước cũng như các công ty tài chính trong thời gian tới. Các công trình nghiên cứu có liên quan 2. Nghiên cứu trên thế giới Trên thế giới đã có nhiều công trình nghiên cứu, sách giáo khoa, tài liệu nghiên cứu đề cập đến vấn đề phát triển ngân hàng bán lẻ cũng như dịch vụ tín dụng bán lẻ ở các mức độ khác nhau. - Kimberly Amadeo (2019) đã nghiên cứu về ngân hàng bán lẻ và tín dụng bán lẻ tại nhiều quốc gia trên thế giới, cho thấy hầu hết các ngân hàng lớn nhất của Mỹ đều có các bộ phận ngân hàng bán lẻ.
Chúng bao gồm Bank of America, JP Morgan Chase, Wells Fargo và Citigroup. Ngân hàng bán lẻ chiếm 50% đến 60% tổng doanh thu của các ngân hàng này càng khẳng định tầm quan trọng của việc phát triển dịch vụ tín dụng bán lẻ tại các NHTM. Chernikova, 2015) với bài viết “Chức năng và phát triển ngân hàng bán lẻ ở Nga” tác giả phân tích: + Các vấn đề thời sự về phân khúc NHBL + Phát triển thành công NHBL, trong đó có tín dụng bán lẻ đòi hỏi phải hoàn thiện liên tục các kênh quảng bá và phân phối sản phẩm và dịch vụ, ngân hàng tự phục vụ và trực tuyến trên Internet. + Các mô hình đánh giá và dự báo rủi ro tín dụng bán lẻ phải được quan tâm đúng mức và cho thấy nguyên tắc quản lý rủi ro tín dụng bán lẻ, là nền tảng của hoạt động ngân hàng.
Các tác giả đã xây dựng các ưu tiên phát triển của hệ thống quản lý rủi ro tín dụng bán lẻ. Kết quả nghiên cứu của các tác giả đã chứng minh rằng sự phát triển tích cực của NHBL, đặc biệt là mảng tín dụng bán lẻ trong thời gian qua. Tuy nhiên, đây là lĩnh vực kinh doanh có mức độ rủi ro cao và mức độ cạnh tranh cao trong thị trường, do 3 Luan van vậy rất cần thiết phải tìm kiếm các giải pháp thực tế và hiệu quả trong lĩnh vực tổ chức và phát triển hoạt động này tại các NHTM. Tóm lại các nghiên cứu ngoài nước được thực hiện bởi các chuyên gia giàu kinh nghiệm đã cho thấy với sự phát triển nhanh chóng hoạt động tín dụng bán lẻ của các NHTM trên toàn thế giới.
Tuy nhiên, thị trường tài chính nói chung và hệ thống các NHTM nói riêng tại mỗi quốc gia đều có nhiều điểm khác biệt. Do vậy, trên cơ sở học hỏi và kế thừa những kết quả chung đã được nghiên cứu, tác giả sẽ tập trung phân tích, đánh giá những yếu tố đặc trưng khác như uy tín, thương hiệu, lãi suất, các chương trình khuyến mãi và thái độ phục vụ, kế hoạch phát triển,… tại một địa phương thuộc nước đang phát triển như Việt Nam. Tình hình nghiên cứu trong nƣớc Tác giả đã sưu tầm và nghiên cứu các công trình có liên quan đến đề tài nghiên cứu, bao gồm: - Luận án tiến sĩ “Đẩy mạnh dịch vụ ngân hàng bán lẻ tại Ngân hàng Công thương Việt Nam” (Vũ Thị Hồng Anh, 2011). Luận án đã hệ thống hóa tương đối đầy đủ, toàn diện những vấn đề lý luận phát triển dịch vụ NHBL của NHTM, phân tích rõ đặc điểm của NHBL, phân tích được tình hình, thực trạng và xu hướng hiện nay, nêu từ đó đưa ra các nhóm giải pháp phát triển dịch vụ NHBL của ngân hàng này và các kiến nghị đối với chính phủ, NHNN và các NHTM.
Tuy nhiên, hạn chế lớn nhất của luận án là đề tài quá rộng chưa chi tiết được đặc điểm vùng miền hay một địa phương nhất định để làm rõ những vấn đề tác động đến sự phát triển của dịch vụ NHBL. - Luận án tiến sĩ “Nâng cao chất lượng dịch vụ ngân hàng bán lẻ tại Ngân hàng TMCP XNK Việt Nam (Trần Thị Trâm Anh, 2011). Luận án đã làm rõ những vấn đề: (1) Trình bày được khung lý thuyết về dịch vụ ngân hàng bán buôn và bán lẻ, vấn đề phát triển của hai loại này cũng như những nhân tố ảnh hưởng tới mức độ và xu hướng phát triển dịch vụ ngân hàng bán buôn và bán lẻ (2) Phân tích thực trạng triển khai kết hợp so sánh sự tăng trưởng và tỷ trọng của từng mảng dịch vụ ngân hàng bán buôn và ngân hàng bán lẻ, đánh giá chất lượng dịch vụ thông qua khảo sát lấy ý kiến khách hàng, đưa ra những giải pháp cụ thể cho từng mảng dịch vụ ngân hàng bán buôn và ngân hàng bán lẻ nhằm góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của Eximbank.