CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHÁT TRIỂN CHO VAY KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 Tổng quan chung về cho vay khách hàng cá nhân tại ngân hàng thương mại 1.1 Khái niệm cho vay khách hàng cá nhân 1.1 Khái niệm hoạt động cho vay Hoạt động cho vay là một hình thức cấp tín dụng, theo đó bên cho vay giao hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi. (Khoản 16 điều 4 luật Các tổ chức tín dụng 2010) Hoạt động cho vay được hiểu là quan hệ vay mượn lẫn nhau theo nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi theo một thời gian nhất định, giữa một bên là ngân hàng thương mại và một bên là các cá nhân, các tổ chức kinh tế, tổ chức chính trị xã hội, tổ chức tín dụng, ngân hàng thương mại khác. Với tư cách là người đi vay, ngân hàng nhận tiền gửi của các nhà doanh nghiệp và các cá nhân hoặc phát hành chứng chỉ tiền gửi, trái phiếu để huy động vốn trong xã hội. Trái lại với tư cách là người cho vay thì ngân hàng cung cấp khoản vay cho các doanh nghiệp và cá nhân.
Hoạt động cho vay của ngân hàng gồm: cho vay, bảo lãnh, cho thuê tài chính, chiết khấu thương phiếu. Cho vay là một hình thức cơ bản của hoạt động tín dụng. Ngân hàng nào hoạt động cũng có hình thức cho vay. Ngân hàng trực tiếp giao tiền hoặc giao qua tài khoản cho khách hàng sử dụng số tiền vay đó.
Khách hàng sau khi vay tiền không được tùy ý sử dụng mà phải sử dụng theo đúng mục đích và thời gian nhất định. Mục đích sử dụng tiền và thời gian sử dụng đã được ngân hàng và khách hàng cùng thống nhất thông qua và được ký kết thành hợp đồng. Theo hợp đồng được ký kết 7 ngân hàng phải cung cấp tiền cho khách hàng đủ và đúng thời gian quy định, và theo đó khách hàng phải đảm bảo trả nợ gốc và lãi cho ngân hàng đúng thời hạn 1.2 Khái niệm cho vay khách hàng cá nhân Trong luật hiện nay chưa có định nghĩa chi tiết về cho vay khách hàng cá nhân, nhưng từ định nghĩa chung về cho vay trong luật Các tổ chức tín dụng thì có thể hiểu cho vay khách hàng cá nhân là một hình thức cấp tín dụng cho cá nhân, theo đó bên cho vay cam kết hoặc giao khoản vay cho khách hàng cá nhân một khoản tiền để sử dụng vào mục đích cá nhân xác định trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả gốc và lãi. Hoạt động cho vay cá nhân thúc đẩy lưu thông các nguồn vốn dư thừa, rảnh rỗi trong xã hội, để đáp ứng nhu cầu sử dụng vốn cho hoạt động kinh doanh hoặc tiêu dùng của cá nhân và hộ gia đình.
Cho vay cá nhân đã được các tổ chức tín dụng chú trọng phát triển từ lâu trên thế giới nhưng ở Việt Nam lại chưa được quan tâm đúng mức. Tuy nhiên, gần đây nhiều sản phẩm cho vay khách hàng cá nhân đã nhanh chóng thu hút được nhiều khách hàng và có tiềm năng rất lớn để phát triển. Điểm thuận lợi là quy mô thị trường lớn với dân số đông đảo, đa số trong đó trong độ tuổi lao động, có thu nhập ngày càng cao và có nhu cầu chi tiêu ngày càng lớn. Hiện nay xu hướng tiêu dùng trước, trả sau để đáp ứng nhu cầu chi tiêu cho cuộc sống tăng nhanh, nhất là ở các thành phố lớn.
Chính vì thế, các sản phẩm cho vay khách hàng cá nhân của ngân hàng được khách hàng rất quan tâm. Đây là cơ sở để các ngân hàng tự tin đẩy mạnh mảng kinh doanh tín dụng này.2 Đặc điểm của cho vay khách hàng cá nhân 1.1 Đối tượng cho vay Là các cá nhân và hộ gia đình có nhu cầu vay vốn sử dụng cho những mục đích sinh hoạt tiêu dùng hay phục vụ hoạt động sản xuất kinh doanh của cá nhân hay hộ gia đình đó. Khác với các doanh nghiệp và tổ chức kinh tế, khách hàng cá nhân có số lượng lớn, nhu cầu vay vốn đa dạng, nhưng lại không thường xuyên, không chịu ảnh hưởng lớn bởi các yếu tố môi trường kinh tế, văn hóa – xã hội.2 Quy mô khoản vay nhỏ, số lượng các khoản vay lớn So với việc cho vay sản xuất kinh doanh, giá trị các khoản cho vay cá nhân không lớn. Điều này một phần do giá trị hàng hoá, dịch vụ tiêu dùng ở mức vừa phải.
Mặt khác, đa số các khách hàng vay vốn đã có sự tích luỹ từ trước đối với các tài sản có giá trị lớn, họ chỉ tìm đến ngân hàng với mục đích hỗ trợ cho hoạt động tiêu dùng cá nhân. Tuy quy mô khoản vay này là nhỏ nhưng tổng quy mô cho vay của ngân hàng lại rất lớn, do số lượng khách hàng có nhu cầu vay vốn tín dụng cá nhân lớn.2 Mức lãi suất cho vay Lãi suất cho vay của các khoản cho vay khách hàng cá nhân thường cao hơn so với các khoản cho vay khác của Ngân hàng Thương mại. Nguyên nhân bởi vì chi phí cho vay khách hàng cá nhân tính trên mỗi đơn vị đồng vốn cho vay là lớn, mức độ rủi ro của khoản vay cao và kém nhạy bén với lãi suất. Ở Việt Nam hiện nay, cho vay khách hàng cá nhân thông thường lãi suất cao hơn cho vay doanh nghiệp từ 1,2 đến 1,5 lần.3 Chi phí cho vay Chi phí mà NHTM bỏ ra đối với các khoản cho vay khách hàng cá nhân thường lớn cả về chi phí nhân lực và công cụ.
Bởi đối tượng cho vay khách hàng là cá nhân có diễn biến phức tạp, số lượng các khoản vay là nhiều, song quy mô, giá trị mỗi khoản vay lại tương đối nhỏ.4 Rủi ro cho vay Các khoản cho vay khách hàng cá nhân bao giờ cũng tiềm ẩn rủi ro cho vay cao. Bởi đối tượng cho vay là các cá nhân, hộ gia đình có tình hình tài chính dễ thay đổi tùy theo tình trạng công việc và sức khỏe của họ.Trong hoạt động sản xuất kinh doanh, các cá nhân và hộ gia đình thường có trình độ quản lý yếu, thiếu kinh nghiệm, trình độ khoa học kỹ thuật lạc hậu do đó khả năng cạnh tranh trên thị trường kém. Do vậy Ngân hàng sẽ phải đối mặt với rủi ro khi người vay bị thất nghiệp, gặp tai nạn, phá sản. Mặt khác việc thẩm định và quyết định cho vay khách hàng cá nhân thường không đầy đủ về thông tin cũng là một trong những lý do dẫn tới tình trạng rủi ro cho vay đối với các khoản cho vay khách hàng cá nhân.3 Các phương thức cho vay khách hàng cá nhân của NHTM 1.1 Căn cứ vào mục đích sử dụng vốn vay Vay tiêu dùng Là khoản vay đáp ứng nhu cầu chi tiêu của các cá nhân, hộ gia đình như: xây nhà, sửa nhà, mua xe hơi, mua sắm trang thiết bị gia đình, du học, chữa bệnh v.v… Vay sản xuất kinh doanh Là các khoản vay phục vụ mục đích bổ sung vốn sản xuất kinh doanh, đầu tư của cá nhân, hộ gia đình như: Bổ sung vốn lưu động, mua sắm tài sản cố định, đầu tư cơ sở vật chất phục vụ hoạt động sản xuất kinh doanh, đầu tư.2 Căn cứ vào phương thức cho vay Cho vay từng lần Là hình thức cho vay của NHTM mà theo đó làm một bộ hồ sơ vay một lần nhất định với mức cho vay ngân hàng và khách hàng thoả thuận.
Người vay sẽ phải làm hồ sơ vay vốn cho từng lần vay với lãi suất, thời hạn trả tiền và số tiền vay xác định. 10 Cho vay lưu vụ Là việc ngân hàng thực hiện cho vay đối với khách hàng để phục vụ hoạt động sản xuất kinh doanh có tính chất mùa vụ theo chu kỳ sản xuất liền kề trong năm. Theo đó, ngân hàng và khách hàng thỏa thuận dư nợ gốc của chu kỳ trước tiếp tục được sử dụng cho chu kỳ sản xuất tiếp theo nhưng không vượt quá thời gian của 02 chu kỳ sản xuất liên tiếp. Cho vay theo hạn mức thấu chi Là phương thức cho vay mà Ngân hàng thỏa thuận bằng văn bản chấp nhận cho khách hàng một hạn mức tín dụng nhất định, khách hàng có thể chi vượt số tiền có trên số dư tài khoản thanh toán của khách hàng tới một hạn mức nhất định, trong thời hạn nhất định đã cấp.
Thông thường áp dụng khách hàng vay vốn ngắn hạn. Cho vay theo hạn mức tín dụng Là phương pháp cho vay mà Ngân hàng và khách hàng xác định và thỏa thuận một hạn mức tín dụng, duy trì hạn mức cho vay được tính từ thời điểm hạn mức cho vay bắt đầu có hiệu lực, cho đến thời điểm hạn mức tín dụng đó hết hiệu lực hoặc hạn mức cho vay khác thay thế.3 Căn cứ biện pháp bảo đảm khoản vay Cho vay có tài sản đảm bảo Là hình thức cho vay mà Ngân hàng đưa ra điều kiện khách hàng vay vốn phải thế chấp tài sản, cầm cố hoặc có bảo lãnh của bên thứ ba làm tài sản đảm bảo phù hợp với quy định của ngân hàng. Cho vay không có tài sản đảm bảo Là hình thức cho vay mà Ngân hàng không yêu cầm khách hàng có tài sản đảm bảo. Là phương thức cho vay mà hạn mức cho vay phụ thuộc vào uy tín của khách hàng.4 Vai trò của cho vay cá nhân trong nền kinh tế 1.1 Đối với nền kinh tế - xã hội Góp phần tạo sự năng động cho các thành phần kinh tế Cho vay cá nhân là kênh hỗ trợ vốn để dân chúng trang trải các chi phí phát sinh trong cuộc sống từ thỏa mãn nhu cầu thiết yếu cho đến nhu cầu xa xỉ với chi phí đắt đỏ, nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống.
Để có thể đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của khách hàng, buộc các thành phần kinh tế phải đẩy mạnh sản xuất, do đó tạo nhiều công ăn việc làm, tạo ra những khác biệt tích cực giúp tăng khả năng cạnh tranh trước các đối thủ trong và ngoài nước trong thời kỳ hội nhập. Góp phần tạo sự ổn định về mặt xã hội Là một phần của tín dụng nói chung, cho vay cá nhân cũng có vai trò tích cực đối với xã hội. Cho vay cá nhân góp phần khai thác triệt để các nguồn vốn nhàn rỗi trong xã hội rồi lưu thông các nguồn vốn này một cách trôi chảy và hiệu quả, từ nơi thừa vốn đến nơi thiếu vốn, từ nơi hiệu quả thấp đến nơi hiệu quả cao.