Chương I: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN CƠ SỞ HẠ TẦNG GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ 1. Tổng quan về Cơ sở hạ tầng giao thông 1. Khái niệm - Cơ sở hạ tầng đô thị là toàn bộ các công trình xây dựng phục vụ các nhu cầu sản xuất và đời sống của cộng đồng dân cư đô thị bao gồm 2 nhóm công trình (theo chức năng): cơ sở hạ tầng kĩ thuật và cơ sở hạ tầng xã hội. - Cơ sở hạ tầng kĩ thuật giao thông bao gồm: hệ thống đường bộ đô thị, hệ thống chiếu sáng, bến xe, bãi đỗ xe, sông ngòi có khả năng sử dụng trong giao thông, cảng, sân bay, nhà ga, biển báo, quảng trường,.
nội đô và với bên ngoài. - Đường bộ đô thị : Đường phố chính gồm lòng lề đường, vỉa hè, lòng đường cho xe cộ, vỉa hè cho người đi bộ, để bố trí các công trình HTKT khác (điện, nước, thông tin dịch vụ, vệ sinh môi trường, trạm đỗ xe, biển báo, quảng cáo, tượng đài,.); để trồng cây xanh công cộng và để sử dụng tạm thời cho mục đích khác khi chính quyền đô thị cho phép (như để quầy sách báo, điện thoại công cộng, tổ chức các hoạt động văn hoá xã hội, tuyên truyền giáo dục). - Ngõ và đường phụ: Ngõ kể từ chân hàng rào hoặc chân tường theo hồ sơ địa chính. Đường phụ, đường gom theo hồ sơ địa chính.
Đặc điểm và vai trò của Cơ sở hạ tầng giao thông 1. Đặc điểm của cơ sở hạ tầng giao thông đô thị Thứ nhất, cơ sở hạ tầng giao thông bao gồm các công trình gắn liền với đất đai, thường tồn tại lâu dài và có vị trí cố định khó di chuyển được. Việc phát triển hạ tầng giao thông phải tính đến và lệ thuộc rất nhiều vào điều kiện tự nhiên như địa hình, các nguồn tài nguyên, tính chất sản xuất xã hội…, điều đó nghĩa là việc phát triển cơ sở hạ tầng giao thông phải tùy thuộc vào các điều kiện địa lý có sẵn, vào hướng phát triển kinh tế của từng vùng, từng khu vực. Thứ hai, việc xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông thường tốn rất nhiều vốn, thời gian xây dựng kéo dài và thường liên quan đến nhiều ngành nghề trong xã hội.
Chức năng chủ yếu của giao thông đường bộ là thoả mãn nhu cầu đi lại và vận chuyển hàng hoá của người dân, tức là góp phần mở đường cho các hoạt động kinh doanh khác phát triển. Mặt khác, đầu tư vào cơ sở hạ tầng giao thông đòi hỏi phải có một lượng vốn lớn và thời gian sử dụng lâu dài. Vì vậy, cơ sở hạ tầng giao thông có tính định hướng lớn, nó là tiên phong cho các ngành khác phát triển. Đặc điểm SV: Lê Thị Thuỷ Lớp: KT& QL Đô Thị 53 3 Chuyên đề thực tập tốt nghiệp GVHD: TS.
Nguyễn Kim Hoàng này đặt ra cho các nhà hoạch định chính sách phải đưa ra kế hoạch dài hạn, chiến lược phát triển giao thông đường bộ lâu dài để phục vụ cho các ngành khác hoạt động hiệu quả trong tương lai. Thứ ba, cơ sở hạ tầng giao thông là cầu nối giao thương giữa đô thị với các khu vực xung quanh và quan hệ quốc tế. Thứ tư, cơ sở hạ tầng giao thông trong đô thị tạo thành một thể thống nhất, tạo sự hài hoà lưu thông của các phương tiện trong đô thị và các vùng ngoại vi. Điều này được thể hiện ở chỗ nếu một khâu nào trong toàn bộ hệ thống hạ tầng giao thông không được thiết kế xây dựng hay thiết kế xây dựng không hợp lý, không tương thích với toàn bộ hệ thống thì sẽ ảnh hưởng đến quá trình vận hành chung của toàn hệ thống, thậm chí có thể gây ách tắc, thiệt hại lớn.
Vì thế, khi lập quy hoạch phát triển cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ cần phải xem xét đặt công trình giao thông trong tổng thể của toàn hệ thống, đảm bảo tính đồng bộ và hệ thống của mạng lưới kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ, tránh tình trạng một vài mắt xích trong hệ thống không đảm bảo chất lượng gây ảnh hưởng xấu tới tổng thể. Vai trò của cơ sở hạ tầng giao thông đô thị Cơ sở hạ tầng giao thông có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc phát triển kinh tế xã hội của một đô thị cụ thể là : - Quy hoạch cơ sở hạ tầng giao thông quyết định việc quy hoạch phát triển kinh tế xã hội của một đô thị và sự phát triển của các vùng đô thị. - Cơ sở hạ tầng giao thông đô thị đóng vai trò tạo cầu nối giao lưu giữa đô thị với các khu vực xung quanh và giao lưu quốc tế, là hệ thống chu chuyển hàng hoá chủ yếu của đô thị ra bên ngoài và ngược lại từ bên ngoài vào trong đô thị. - Quy hoạch cơ sở hạ tầng giao thông đô thị còn đóng vai trò quan trọng trong việc quy hoạch phát triển các khu vực kinh tế của đô thị và quy hoạch phát triển các ngành kinh tế của đô thị.
- Cơ sở hạ tầng giao thông đô thị còn là một tiêu chí để đánh giá sự hiện đại và văn minh đô thị cũng như toàn thành phố. SV: Lê Thị Thuỷ Lớp: KT& QL Đô Thị 53 4 Chuyên đề thực tập tốt nghiệp GVHD: TS. Nguyễn Kim Hoàng 1.Những nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển Cơ sở hạ tầng giao thông đô thị 1.Nhân tố vị trí địa lí và điều kiện tự nhiên 1.Ảnh hưởng của vị trí địa lý Đô thị là hệ thống lớn mang tính mở cửa, nó chỉ có trao đổi với bên ngoài mới duy trì được sự sống còn và phát triển của bản thân. Do đó, vị trí địa lý của đô thị có vai trò rất quan trọng, đặc biệt là vị trí địa lý của giao thông và vị trí địa lý kinh tế.
Giao thông trở thành phương tiện và môi giới cơ bản để đô thị trao đổi phương tiện với bên ngoài, dựa vào giao thông sẽ giải quyết được việc cung cấp bổ sung năng lượng cần thiết cho đô thị, hội tụ được tài nguyên trong khu vực đô thị và phát huy, khuếch tán công năng của đô thị ra bên ngoài. Như vậy, nhờ sự ưu việt của vị trí địa lý giao thông mà đô thị sẽ ngày càng đổi mới, cơ sở hạ tầng giao thông đô thị ngày càng phát triển. Chẳng hạn như đô thị Hải Phòng, Đà Nẵng, TP Hồ Chí Minh của Việt Nam hoặc Thiên Tân, Thượng Hải, Quảng Châu của Trung Quốc đều nằm ở cửa sông chảy ra biển, ở vị trí giao thông đường bộ, đường sông, đường biển, đường sắt rất thuận lợi cho việc phát triển CSHTGT đô thị, hơn nữa vị trí địa lý kinh tế có tác động rất lớn với sự phát triển của đô thị nói chung và CSHTGT đô thị nói riêng. Một vùng kinh tế với các thành phố lớn và nhỏ sẽ góp phần hỗ trợ cùng nhau phát triển.
Các đô thị vừa và nhỏ sẽ đóng vai trò vệ tinh cho các thành phố lớn, có tác dụng hỗ trợ cho sự hoạt động có hiệu quả của các thành phố lớn với các đơn vị kinh tế trong vùng. Mối liên hệ giữa các thành phố lớn với các đơn vị kinh tế trong vùng trở thành điều kiện cần thiết để cho chúng được phát triển nhanh chóng với quy mô ngày càng rộng lớn với hiệu ứng lan tỏa. Đồng thời, vị trí địa lý có lợi cho một đô thị sẽ rất nhanh chóng dẫn đến sự hưng thịnh và phát triển của cơ sở hạ tầng giao thông đô thị đó.Ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên Trong quá trình phát triển thì đất đai đóng vai trò cực kỳ quan trọng, là nhân tố không thể thiếu được. Đất đai vừa là tư liệu sản xuất chủ yếu, vừa là tư liệu sản xuất đặc biệt, do đó đất đai có tác động trực tiếp đến sự phát triển cơ sở hạ tầng giao thông đô thị như sau: Đất đai có vai trò như chỗ dựa, là địa điểm để xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông.
Đất đai mỗi vùng có cấu tạo thổ nhưỡng khác nhau. Vì vậy, đất đai có ảnh hưởng rất lớn đến xây dựng công trình giao thông. Đất đai ở mỗi nước đều thuộc SV: Lê Thị Thuỷ Lớp: KT& QL Đô Thị 53 5 Chuyên đề thực tập tốt nghiệp GVHD: TS. Nguyễn Kim Hoàng một trong những hình thức sở hữu nhất định.
Ngay như ở nước ta, đất đai thuộc sở hữu toàn dân cũng được giao cho tổ chức, cá nhân sử dụng trong thời gian nhất định, trong khi đó việc xây dựng và quản lý cơ sở hạ tầng giao thông thường có tính chất công cộng. Do đó, tình trạng đất đai theo các chế độ sở hữu khác nhau. Vì vậy, đất đai có ảnh hưởng rất lớn đến huy động chúng cho xây dựng các cơ sở hạ tầng giao thông đô thị. Tài nguyên đất đai có tác động ức chế đối với sự phát triển cơ sở hạ tầng giao thông qua 2 khía cạnh: Thứ nhất, đất đai dùng để mở rộng xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông chịu sự hạn chế của núi cao, sông ngòi, ao hồ xung quanh hoặc chịu sự hạn chế của tài nguyên phong cảnh, ruộng lúa cao sản, sân bay, di tích văn hóa lịch sử, các nhân tố này hoặc không thể khắc phục được hoặc phải bằng giá thành tương đối lớn mới có thể khắc phục được.
Thứ hai, khi quy mô đô thị hóa quá lớn việc sử dụng đất đai vào các mục đích sẽ rất căng thẳng, khó khăn, từ đó hạn chế sự phát triển và mở rộng quy mô cơ sở hạ tầng giao thông đô thị. Tài nguyên nước, tài nguyên năng lượng, tài nguyên khoáng sản cũng có vai trò rất quan trọng ảnh hưởng đến cơ sở hạ tầng giao thông đô thị, nó góp phần vào việc cung cấp đầu vào cho sự phát triển cơ sở hạ tầng giao thông. Khí hậu, thủy văn là một trong những nhân tố rất quan trọng tác động đến CSHTGTĐT. Các hiện tượng lũ lụt, tố lốc mưa bão, động đất có ảnh hưởng cực kì quan trọng tới sự tồn tại và phát triển của hạ tầng giao thông, nó phá vỡ và làm gián đoạn cả hệ thống cơ sở hạ tầng giao thông.
Nhân tố về quy mô dân số và nhu cầu đi lại 1.Sự biến động quy mô dân số đô thị. Quy mô đô thị ngày càng mở rộng và biểu hiện trước hết của nó là tăng quy mô dân số. Dân số đô thị tăng nhanh do nhiều nguyên nhân. Trước hết, phải kể đến tốc độ đô thị hóa.
Đô thị hóa có thể xem như là quá trình biến đổi các vùng chưa phải đô thị thành đô thị.