CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG CHO VAY MUA Ô TÔ CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Những vấn đề cơ bản về hoạt động cho vay của Ngân hàng thương mại 1. Khái niệm về hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại Tín dụng là nghiệp vụ quan trọng chiếm tỷ lệ lớn nhất trong tổng tài sản có, mang lại nguồn thu nhập đáng kể cho ngân hàng. Tín dụng của NHTM đáp ứng nhu cầu về vốn cho các doanh nghiệp và đáp ứng về nhu cầu tiêu dùng của người dân, hoạt động của ngân hàng thâm nhập vào mọi lĩnh vực ngành nghề, nên đòi hỏi các sản phẩm tín dụng ngày càng phong phú và đa dạng (Trầm Thị Xuân Hương, 2012).
Với tư cách là định chế tài chính trung gian là: cầu nối” giữa cung và cầu vốn, NHTM huy động vốn nhàn rỗi trong xã hội và sử dụng nguồn vốn này cấp tín dụng cho những cho các chủ thể có nhu cầu vốn sử dụng vốn trong nền kinh tế (Trầm Thị Xuân Hương, 2012). Tại Việt Nam hiện nay hoạt động tín dụng của ngân hàng chủ yếu là hoạt động cho vay. Hoạt động cho vay là hoạt động kinh doanh chủ yếu của ngân hàng thương mại để tạo ra lợi nhuận. Doanh thu từ hoạt động cho vay mới bù đắp sẽ chi phí tiền gửi, chi phí dự trữ, chi phí kinh doanh và quản lý, chi phí thuế các loại và các chi phí rủi ro đầu tư (Trầm Thị Xuân Hương, 2012).
Luật các tổ chức tín dụng số 47/2010/QH12 ngày 16 tháng 6 năm 2010 đã quy định: “Cho vay là hình thức cấp tín dụng, theo đó bên cho vay giao hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi. Cho vay khách hàng thể hiện lượng tiền của ngân hàng mang đi cho khách hàng vay. Chỉ tiêu này được tính cho các khách hàng cá nhân cũng như doanh nghiệp. Tỷ lệ cho vay càng lớn thì mức thu nhập từ lãi có khả năng sẽ càng cao nếu không xảy ra tình trạng nợ xấu cao (Köhler, 2015).
Tuy nhiên, việc cho vay ồ ạt quá mức nếu không kiểm soát được sẽ dẫn tới tình trạng nợ xấu cao và làm ảnh hưởng tới kết quả kinh doanh của ngân hàng cũng như tính bền vững của ngân hàng. Mặc dù thế, các ngân 8 hàng luôn muốn đẩy mạnh hoạt động cho vay vì đây là nguồn thu nhập chính của ngân hàng (Köhler, 2015; Mergaerts, 2016; Nguyen và cộng sự, 2021). Đặc điểm cho vay của ngân hàng thương mại Hoạt động cho vay là hoạt động truyền thống của ngân hàng. Phát triển đa dạng và hoàn thiện với nhiều loại hình khác nhau từ cho vay ngắn hạn đến cho vay với thời hạn dài.
Mà thời hạn cho vay càng dài thì tính rủi ro càng lớn, do đó lãi suất cho vay dài hạn lớn hơn lãi suất cho vay ngắn hạn. Cho vay ngắn hạn thường phục vụ chi tiêu sinh hoạt gia đình, hay chi mua nguyên vật liệu, trả tiền lương, bổ sung vốn lưu động tức là nhằm đáp ứng nhu cầu thanh toán ngắn hạn. Cho vay là một hoạt động kinh doanh mang tính pháp lý cao: phải thỏa mãn một số điều kiện nhất định như phải có vốn pháp định, phải được Ngân hàng Nhà nước cấp giấy phép hoạt động ngân hàng trước khi tiến hành việc đăn kí kinh doanh theo luật định. Ngoài việc tuân thủ quy định chung của pháp luật về hợp đồng, hoạt động cho vay của tổ chức tín dụng còn chịu sự điều chỉnh, chi phối của cá đạo luật về ngân hàng,thậm chí kể các các tập quán thương mại về ngân hàng (PGS.TS Trầm Thị Xuân Hương, 2012).
Cho vay là quan hệ ràng buộc phát sinh bởi 2 chủ thể: Bên cho vay –là người có tài sản chưa dùng đến, muốn cho người khác sử dụng để thỏa mãn một số lợi ích của mình và Bên vay –là người đang cần sử dụng tài sản đó để thỏa mãn nhu cầu của mình (về kinh doanh hoặc vốn). Từ đó, phát sinh 2 hành vi cơ bản: hành vi ứng trước và hành vi hoàn trả 1 số tiền/ tài sản nhất định là các vật cùng loại. Cho vay là hoạt động phân phối của tín dụng mang tính hoàn trả, việc cho vay bao giờ cũng dựa trên sự tín nhiệm giữa người cho vay đối với người đi vay về khả năng hoàn trả tiền vay. Khoản vay thể hiện dưới dạng hợp đồng tín dụng, hợp đồng thế chấp/ cầm cố tài sản.Khi kết thúc hợp đồng khách hàng có nghĩa vụ trả gốc và lãi hoặc một số thoả thuận khác nếu được ngân hàng cho vay chấp nhận.
Trường hợp khách hàng không thực hiện hợp đồng hay không có một điều khoản nào khác thì tài sản đảm bảo thuộc quyền quyết định của ngân hàng cho vay (Trầm Thị Xuân Hương, 2012). 9 Cho vay là hoạt động tín dụng có sự vận động đặc biệt của giá cả, thể hiện bằng lãi suất của các khoản vay theo từng thời kỳ. Lãi suất trong hợp đồng cho vay theo thoả thuận giữa khách hàng và ngân hàng cho vay. Vai trò của hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại Là một loại hình tổ chức tài chính, kinh doanh trong lĩnh vực tiền tệ, NHTM có quan hệ sâu rộng trong nền kinh tế và có ảnh hưởng lớn đến quá trình phát triển của nền kinh tế quốc dân.
Điều này thể hiện một phần lớn qua vai trò của hoạt động cho vay trong NHTM: Đối với khách hàng: Thứ nhất, cho vay góp phần cải thiện mức sống của dân cư. Sử dụng tín dụng cho các nhu cầu chi tiêu hiện tại cũng nghĩa là sử dụng các khoản thu nhập tương lai cho tiêu dùng hiện tại sẽ giúp người tiêu dùng nâng cao điều kiện sống. Với điều kiện vật chất và tinh thần cao hơn họ có khả năng tạo ra thu nhập lớn hơn trong tương lai, đảm bảo hoàn trả đầy đủ cả gốc và lãi cho Ngân hàng. Thứ hai, cho vay giúp người tiêu dùng giải quyết những nhu cầu vốn khẩn cấp.
Trong cuộc sống luôn xuất hiện những rủi ro, những sự cố hay tai nạn bất ngờ, và khi điều đó xảy ra nhu cầu về tài chính là rất lớn, khi đó một cá nhân không thể tự đáp ứng được và họ phải cần tới sự trợ giúp của tín dụng Ngân hàng. Thứ ba, cho vay cung cấp sự tiện lợi cho người tiêu dùng qua các phương tiện thanh toán ngày càng hiện đại như thẻ tín dụng, tiền điện tử. Bằng cách sử dụng thẻ tín dụng, người tiêu dùng có thể đi du lịch khắp thế giới mà vẫn có thể thanh toán cho nhiều loại chi tiêu khác nhau và không phải mang theo một lượng lớn tiền mặt. Đối với ngân hàng: Với Ngân hàng thì cho vay là hoạt động đem lại nguồn thu nhập quan trọng và chiếm tỷ trọng lớn trong nguồn thu của Ngân hàng.
Ngân hàng có thực hiện hoạt động này thì mới tạo ra thu nhập để hoạt động và trả lãi tiền gửi tức là hoạt động tín dụng là hoạt động chủ yếu giúp cho các hoạt động khác được thực hiện hiệu quả. Hoạt động cho vay giúp Ngân hàng thu hút thêm nhiều khách hàng, bên cạnh hoạt động vay vốn thì khách hàng còn tham gia vào các loại hình dịch vụ khác của Ngân 10 hàng và tạo thêm nguồn thu nhập cho Ngân hàng. Hơn nữa, thông qua chất lượng hoạt động tín dụng tốt sẽ làm tăng uy tín và hình ảnh của Ngân hàng Đối với nền kinh tế: Trong nền kinh tế thị trường, cho vay có vai trò đặc biệt quan trọng. Thứ nhất, góp phần thúc đẩy lực lượng sản xuất xã hội phát triển.
Nhờ nguồn vốn tín dụng, các hộ kinh doanh cá thể không những đảm bảo quá trình sản xuất bình thường, mà còn mở rộng được quy mô sản xuất, cải tiến máy móc. Hoạt động của tín dụng đã làm cho lưu thông hàng hoá không những được mở rộng ở trong nước, mà còn ra thị trường nước ngoài, giúp cho quá trình chuyển giao công nghệ giữa các nước được thực hiện nhanh hơn. Thứ hai, đóng vai trò tích cực thúc đẩy quá trình tích tụ và tập trung sản xuất. Trong quá trình cạnh tranh, các doanh nghiệp lớn thường được ưu đãi về tín dụng, do đó sẽ có lợi thế hơn để mở rộng sản xuất kinh doanh và giành được chiến thắng trong cạnh tranh.
Để chống lại nguy cơ bị thôn tính, các doanh nghiệp nhỏ tìm cách liên kết với nhau bằng phương pháp hùn vốn, lập công ty cổ phần. Như vậy, tín dụng đã đóng vai trò tích cực thúc đẩy quá trình tập trung sản xuất xã hội. Mặt khác, để mở rộng sản xuất kinh doanh các cá nhân thường phải tích luỹ từ lợi nhuận, nhưng để tận dụng được cơ hội trong kinh doanh thì các doanh nghiệp đã sử dụng tín dụng Ngân hàng với ý nghĩa sử dụng trước các khoản thu nhập trong tương lai. Ở đây, tín dụng Ngân hàng đã đóng vai trò quan trọng giúp doanh nghiệp tích tụ vốn và tiết kiệm được thời gian trong sản xuất kinh doanh.
Thứ ba, góp phần quan trọng vào quá trình tiết kiệm chi phí lưu thông của xã hội. Bằng việc cung cấp các phương tiện thanh toán cho nền kinh tế như: séc, ngân phiếu,. có mệnh giá cao hơn và chi phí phát hành thấp hơn giấy bạc Ngân hàng đã làm giảm chi phí lưu thông tiền tệ. Hơn nữa sử dụng thanh toán không dùng tiền mặt qua hệ thống ngân hàng như chuyển khoản đã giúp tiết kiệm chi phí lưu thông và đảm bảo an toàn về tài sản.
Các hình thức cho vay của ngân hàng thương mại Trầm Thị Xuân Hương (2012) đã nêu ra các hình thức cho vay của ngân hàng thương mại như sau: 11 Căn cứ vào thời hạn cho vay: Cho vay ngắn hạn: là khoản cho vay có thời hạn cho vay đến 12 tháng, thường áp dụng trong cho vay bù đắp thiếu hụt vốn lưu động của các doanh nghiệp và các nhu cầu chi tiêu ngắn hạn của cá nhân. Cho vay trung dài hạn: là khoản có vay có thời hạn cho vay trên 12 tháng, thường áp dụng trong cho vay đầu tư mua sắm tài sản cố định, cải tiến đổi mới thiết bị, công nghệ, mở rộng sản xuất kinh doanh, cho vay thực hiện các dự án đầu tư. Căn cứ vào mục đích sử dụng vốn Cho vay sản xuất kinh doanh: là khoản cho bvay mà vốn vay được khách hàng sử dụng để bổ sung vốn cho nhu cầu mua sắm, xây dựng tài sản cố định phục vụ cho sản xuất kinh doanh, bổ sung vốn lưu động cho các doanh nghiệp,….