chương 1 tác giả đã khái quát hóa cơ sở lý luận và thực tiễn PTBV, PTBV vùng ở nước ta - quan niệm, tiêu chí, nội dung. 17 "Liên kết phát triển Kinh tế vùng Tây Nguyên" của Ban Chỉ đạo Tây Nguyên, Ban Kinh tế Trung ương, Thời báo Kinh tế Việt Nam [18]. Hội thảo đã nhận được gần 30 bài báo cáo nghiên cứu và tham luận tại 03 phiên chuyên đề và 01 phiên toàn thể. Các bài báo cáo, tham luận đều tập trung phân tích những lợi thể so sánh, những bật cập còn tồn tại đối với vấn đề hạ tầng giao thông, du lịch và chuỗi giá trị nông nghiệp cũng như hiện trạng việc liên kết phát triển trong từng lĩnh vực, ngành hàng này của các tỉnh vùng Tây Nguyên.
Với mong muốn Tây Nguyên phát huy được sức mạnh, tiềm năng sẵn có xứng với vị thế quan trọng của khu vực, Hội thảo được tổ chức nhằm mục tiêu làm sáng tỏ những vấn đề cần giải quyết trong phát triển KT-XH và đảm bảo an ninh, quốc phòng cho vùng Tây Nguyên; xây dựng luận cứ, đề xuất nhiệm vụ, giải pháp liên kết phát triển Tây Nguyên trên các lĩnh vực, sản phẩm và ngành hàng. Nhìn một cách tổng quát, có thể nhận thấy rằng, các công trình trên, mỗi công trình đã đi vào từng vấn đề cụ thể về phát triển KT-XH vùng và vùng Tây Nguyên. Mỗi công trình tiếp cận dưới những góc nhìn khoa học khác nhau để tạo nên một cái nhìn về Tây Nguyên đầy màu sắc trong tổng thể phát triển nói chung, trong lĩnh vực KT-XH nói riêng. Các kết quả nghiên cứu này, tác giả có thể kế thừa vào các nội dung liên quan đến phân tích thực trạng, giải pháp cho PTBV ở Tây Nguyên.
Các công trình nghiên cứu liên quan đến tài nguyên - môi trường vùng Tây Nguyên "Tăng trưởng xanh khu vực miền Trung - Tây Nguyên: Thực tiễn và những vấn đề đặt ra" của Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Viện Khoa học xã hội Vùng Trung bộ, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Học viện Chính trị khu vực III [162]. Trong 50 tham luận bàn về vấn đề tăng trưởng xanh khu vực miền Trung - Tây Nguyên, liên quan đến liên kết nội vùng Tây Nguyên có các tham luận: "Liên kết địa phương bảo vệ tài nguyên và môi trường trong phát triển kinh tế" của Nguyễn Ngọc Khánh, Nguyễn Hồng Anh, "Một số giải pháp tạo sức bậc cho du lịch Tây Nguyên" của Nguyễn Duy Thụy, "Hướng tới sự phát triển du lịch bền vững ở Tỉnh ĐăkLăk hiện nay" của Đoàn Tuấn Anh. "Khoa học và công nghệ phục vụ phát triển kinh tế - xã hội vùng Tây Nguyên giai đoạn 2011-2015" của Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam [163]. Đây là chương trình khoa học mang tính liên ngành, với sự phối hợp thực hiện giữa Viện 18 Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam và Liên hiệp các Hội Khoa học và kỹ thuật Việt Nam, nhằm PTBV Tây Nguyên trong giai đoạn mới.
Đề tài đã nêu bật được tổng thể về hiện trạng tài nguyên thiên nhiên (đất, nước, khí hậu, rừng, khoáng sản…) của Tây Nguyên trên quan điểm PTBV. Trong đó, nhóm đề tài liên quan đến tài nguyên thiên nhiên cũng đã đưa ra các giải pháp khai thác, sử dụng và quản lý tài nguyên thiên nhiên theo hướng bền vững. Nhóm đề tài khoa học xã hội chuyển giao các kết quả đánh giá và đề xuất giải pháp về: mô hình phát triển kinh tế, quản lý đất đai, vấn đề dân tộc, tôn giáo, văn hóa, quốc phòng - an ninh…kịp thời phục vụ việc hoạch định chính sách, chiến lược phát triển kinh tế, xã hội Tây Nguyên giai đoạn 2016 - 2020 và tầm nhìn 2030. Các công trình này đã cung cấp một cách nhìn khá toàn diện về hiện trạng khai thác tài nguyên, môi trường ở các tỉnh Tây Nguyên thời gian qua.
Đồng thời cũng gợi mở một số đề xuất, giải pháp để đảm bảo khai thác tài nguyên môi trường gắn với phát triển KT-XH ở Tây Nguyên. Đây sẽ là các dữ liệu bổ ích để tác giả khai thác phục vụ cho nghiên cứu các nội dung liên quan trong luận án. Các công trình liên quan đến văn hóa, giáo dục, an ninh - quốc phòng vùng Tây Nguyên "Phát triển Tây Nguyên toàn diện, bền vững, xứng đáng với vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng về kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh và môi trường sinh thái của đất nước" của Trần Đại Quang [112]. Bài phát biểu chỉ rõ, thời gian qua Tây Nguyên đã và đang giữ vững ổn định chính trị, xã hội và đạt được nhiều kết quả.
Kinh tế Tây Nguyên giữ được mức tăng trưởng khá, bảo đảm chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo đúng mục tiêu, yêu cầu đề ra. Công tác hỗ trợ sản xuất, giải quyết những vấn đề về đất đai, việc làm, đời sống của đồng bào dân tộc thiểu số được quan tâm chỉ đạo. Tuy nhiên, những thành tựu, kết quả đạt được chưa tương xứng với tiềm năng, thế mạnh của Tây Nguyên và còn một số hạn chế, yếu kém. Để Tây Nguyên phát triển nhanh, bền vững, xứng đáng với vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng về KT-XH, quốc phòng, an ninh và môi trường sinh thái của đất nước, các cấp ủy Đảng, chính quyền các tỉnh Tây Nguyên cần chú ý thực hiện một số giải pháp: Tập trung chỉ đạo thực hiện các nhiệm vụ phát triển KT-XH, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần đối với đồng bào dân tộc thiểu số.
Phát triển văn hóa, giáo dục, ưu tiên vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa và địa bàn biên giới. 19 Bảo đảm quốc phòng, an ninh, giữ vững ổn định chính trị, xã hội. Thực hiện tốt công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động tôn giáo. Xây dựng hệ thống chính trị cơ sở trong sạch, vững mạnh.
"Sự biến đổi các giá trị xã hội truyền thống của đồng bào các dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên hiện nay" của Nguyễn Ngọc Hòa [78]. Đề tài đã phân tích thực trạng biến đổi các giá trị xã hội truyền thống của đồng bào các dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên hiện nay và đề xuất các giải pháp nhằm bảo tồn, phát huy các giá trị xã hội truyền thống của đồng bào các dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên. "Hội nghị xúc tiến đầu tư Tây Nguyên lần thứ 2" của Ban Chỉ đạo Tây Nguyên, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Ngân hàng Nhà nước, Trung tâm xúc tiến đầu tư, Ủy ban nhân dân tỉnh Gia Lai [13]; "Hội nghị xúc tiến đầu tư và an sinh xã hội Tây Nguyên lần thứ 3" của Ban Chỉ đạo Tây Nguyên, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Ngân hàng Nhà nước, Trung tâm xúc tiến đầu tư, Ủy ban nhân dân tỉnh Gia Lai [14]. Kỷ yếu 2 Hội nghị chỉ rõ: Tây Nguyên có tiềm năng, trong đó kinh tế nông nghiệp và phát triển nông thôn đóng vai trò mũi nhọn; nhưng Tây Nguyên vẫn còn nhiều khó khăn, hạn chế trong việc thu hút đầu tư; việc thu hút vào chế biến các sản phẩm thế mạnh Tây Nguyên còn ít, chưa tạo ra chuỗi giá trị và bền vững; kết quả đầu tư nước ngoài tại Tây Nguyên nhìn chung còn thấp.
Do vậy, khu vực Tây Nguyên cần tiếp tục nhận được sự quan tâm hơn nữa của các cấp, các ngành, các tổ chức, đơn vị, doanh nghiệp. nhằm huy động nhiều hơn nữa các nguồn lực để Tây Nguyên đẩy mạnh phát triển nhanh, bền vững và thực hiện hiệu quả mục tiêu xóa, đói giảm nghèo cho nhân dân trên địa bàn. "Văn hóa với sự phát triển bền vững Tây Nguyên" của Ban Tuyên giáo Trung ương, Ban Chỉ đạo Tây Nguyên, Viện Nghiên cứu Phát triển Phương Đông [23]. Các chuyên đề được trình bày tại buổi tọa đàm đã nhận định: Bên cạnh những mặt tích cực đã đạt được thời gian qua trong công tác bảo tồn phát triển văn hóa Tây Nguyên như bảo tồn tiếng nói, chữ viết, lễ hội, âm nhạc dân gian thì văn hóa Tây Nguyên đang bị mai một.
Quy mô văn hóa buôn làng Tây Nguyên không còn được như xưa, văn hóa trang phục bị đồng hóa, các giá trị văn hóa truyền thống Tây Nguyên chưa được phát huy như nó vốn có trong thực tiễn. Các đại biểu đã đề xuất các giải pháp về chính sách phát triển kinh tế, văn hóa truyền thống, quản lý xã hội, giáo dục để văn hóa truyền thống Tây Nguyên PTBV. 20 "Xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân ở địa bàn các tỉnh Tây Nguyên hiện nay" của Lê Văn Đính [66]. Cuốn sách trình bày tính cấp thiết của việc xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân ở địa bàn các tỉnh Tây Nguyên.
Trên cơ sở phân tích tích thực trạng, cuốn sách đề xuất một số giải pháp xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân nhằm bảo đảm phát triển vùng Tây Nguyên theo hướng toàn diện, bền vững, ổn định chính trị xã hội. "Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về dân tộc và quan hệ dân tộc ở Tây Nguyên" của Trương Minh Dục [45]. Với 6 chương, 330 trang, cuốn sách đã phân tích vấn đề dân tộc và những nhân tố ảnh hưởng đến quá trình phát triển KT-XH ở Tây Nguyên, đội ngũ trí thức các DTTS, đời sống tín ngưỡng và tôn giáo đồng bào các DTTS, công tác đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ DTTS, xây dựng mối quan hệ đoàn kết dân tộc ở Tây Nguyên. "Giá trị văn hóa truyền thống Tây Nguyên với phát triển bền vững" của Ban Chỉ đạo Tây Nguyên,Viện Nghiên cứu Phát triển phương Đông [19].
Với 407 trang, tập hợp 34 bài viết của các tác giả nghiên cứu sâu về Tây Nguyên. Dựa trên những bằng chứng thuyết phục của các nhà nghiên cứu, các bài viết tập trung phân tích vai trò của văn hóa truyền thống Tây Nguyên, thực trạng công tác bảo tồn và phát huy giá trị của nền văn hóa đặc thù này vì PTBV. Các công trình trên đây đã đề cập đến những vấn đề an sinh xã hội, an ninh quốc phòng - những vấn đề đảm bảo cho PTBV. Các tài liệu này đã cung cấp khá chi tiết về hiện trạng nguồn nhân lực, vấn đề phát triển giáo dục, y tế và yếu tố rất quan trọng để đảm bảo cho PTBV ở Tây Nguyên là vấn đề đảm bảo an ninh quốc phòng, an ninh xã hội.
Đây sẽ là nguồn tư liệu tham khảo bổ ích để tác giả phân tích thực trạng PTBV vùng Tây Nguyên trong chương 3 của luận án. NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA HIỆN NAY CẦN TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU 1.