Luận văn thạc sĩ sử dụng phương pháp đàm thoại phát hiện nhằm phát huy tính tích cực học tập của học sinh trung học phổ thông thông qua dạy học phần hidrocacbon hóa học 11 nâng cao 001

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu phương pháp đàm thoại phát hiện, nâng cao tính tích cực học tập cho học sinh trung học qua dạy học hidrocacbon.

• Tác giả: Trần Thị Ngân
• Người hướng dẫn: TS. Đào Thị Việt Anh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học (bộ môn Hóa học)
• Đề tài: Sử dụng phương pháp đàm thoại phát hiện nhằm phát huy tính tích cực học tập của học sinh trung học phổ thông thông qua dạy học phần hiđrocacbon - Hóa học 11 nâng cao
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Lịch sử của vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Đổi mới phương pháp dạy học hoá học ở trường phổ thông
• 1.2.1. Cơ sở Tâm lý học và Lí luận dạy học hiện đại
• 1.2.2. Định hướng đổi mới phương pháp dạy học
• 1.2.3. Phương hướng đổi mới phương pháp dạy học hóc học ở trường phổ thông
• 1.3. Phát huy tính tích cực nhận thức của học sinh qua giảng dạy hoá học ở trường phổ thông
• 1.3.1. Tính tích cực nhận thức (TTCNT)
• 1.3.2. Phương pháp dạy học tích cực
• 1.3.3. Cơ sở khoa học của phương pháp đàm thoại phát hiện (vấn đáp tìm tòi)
• 1.3.4. Khái niệm phương pháp đàm thoại
• 1.3.5. Phương pháp đàm thoại phát hiện (vấn đáp tìm tòi)
• 1.3.6. Thực trạng việc sử dụng PPDH tích cực nói chung và sử dụng PPĐT phát hiện nói riêng ở một số trường THPT hiện nay
• 1.4. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP ĐÀM THOẠI PHÁT HIỆN TRONG DẠY HỌC PHẦN HIĐROCACBON – HÓA HỌC 11 NÂNG CAO
• 2.1. Phân tích nội dung, cấu trúc chương trình hóa học hữu cơ – Hóa học 11 nâng cao ở trường THPT
• 2.1.1. Hệ thống kiến thức của phần Hóa học hữu cơ 11 nâng cao
• 2.1.2. Đặc điểm nội dung kiến thức phần hiđrocacbon
• 2.2. Sử dụng phương pháp đàm thoại phát hiện trong dạy học hóa học ở trường THPT
• 2.2.1. Nguyên trắc lựa chọn PPĐT phát hiện trong dạy học hóa học ở trường THPT
• 2.2.2. Kỹ thật đặt câu hỏi trong PPĐT phát hiện
• 2.2.3. Quy trình sử dụng PPĐT phát hiện trong dạy học hóa học phổ thông
• 2.3. Vận dụng qui trình sử dụng PPĐT phát hiện trong dạy học phần hiđrocacbon – Hóa học 11 nâng cao
• 2.4. Xây dựng hệ thống câu hỏi đàm thoại phát hiện trong phần hiđrocacbon – Hóa học 11 nâng cao
• 2.4.1. Một số nội dung kiến thức có thể sử dụng câu hỏi đàm thoại phát hiện trong phần hiđrocacbon – Hóa học 11 nâng cao
• 2.4.2. Cơ sở sắp xếp hệ thống câu hỏi
• 2.4.3. Hệ thống câu hỏi đàm thoại phát hiện trong phần hiđroccabon – Hóa học 11 nâng cao
• 2.5. Thiết kế một số giáo án sử dụng PPĐT phát hiện khi dạy học phần hiđrocacbon – Hóa học 11 nâng cao
• 2.6. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Nội dung thực nghiệm sư phạm
• 3.4. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
• 3.5. Chọn địa bàn và đối tượng thực nghiệm
• 3.6. Tổ chức thực nghiệm sư phạm
• 3.7. Kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.8. Xử lí và phân tích kết quả thực nghiệm
• 3.9. Xử lí kết quả thực nghiệm
• 3.10. Phân tích kết quả thực nghiệm
• 3.11. Tiểu kết chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát huy tính tích cực học tập qua phương pháp đàm thoại

Phương pháp đàm thoại là một trong những phương pháp dạy học tích cực, giúp học sinh phát huy tính tích cực học tập. Phương pháp này không chỉ tạo ra môi trường học tập tương tác mà còn khuyến khích học sinh tham gia vào quá trình học tập một cách chủ động. Việc áp dụng phương pháp đàm thoại trong giảng dạy hóa học, đặc biệt là phần hiđrocacbon, có thể giúp học sinh phát triển kỹ năng tư duy phản biện và khả năng giao tiếp.

1.1. Khái niệm và vai trò của phương pháp đàm thoại trong giáo dục

Phương pháp đàm thoại là hình thức giao tiếp giữa giáo viên và học sinh, trong đó giáo viên đặt ra các câu hỏi để kích thích tư duy và sự tham gia của học sinh. Phương pháp này giúp học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn phát triển kỹ năng giao tiếp và tư duy phản biện.

1.2. Lợi ích của việc áp dụng phương pháp đàm thoại trong dạy học

Việc áp dụng phương pháp đàm thoại trong dạy học mang lại nhiều lợi ích như tăng cường sự tham gia của học sinh, phát triển kỹ năng giao tiếp, và khuyến khích tư duy sáng tạo. Học sinh sẽ cảm thấy hứng thú hơn với môn học khi được tham gia vào các cuộc thảo luận và trao đổi ý kiến.

II. Thách thức trong việc phát huy tính tích cực học tập qua phương pháp đàm thoại

Mặc dù phương pháp đàm thoại có nhiều lợi ích, nhưng việc áp dụng nó trong thực tế cũng gặp phải nhiều thách thức. Một trong những thách thức lớn nhất là sự thụ động của học sinh trong quá trình học tập. Nhiều học sinh vẫn chưa quen với việc tham gia vào các cuộc thảo luận và thường chỉ chờ đợi giáo viên cung cấp kiến thức.

2.1. Sự thụ động của học sinh trong quá trình học tập

Nhiều học sinh vẫn có thói quen học tập thụ động, chỉ tiếp thu kiến thức mà không tham gia vào quá trình thảo luận. Điều này làm giảm hiệu quả của phương pháp đàm thoại và hạn chế khả năng phát triển tư duy của học sinh.

2.2. Thiếu kỹ năng giao tiếp và tư duy phản biện của học sinh

Nhiều học sinh chưa được trang bị đầy đủ kỹ năng giao tiếp và tư duy phản biện, điều này khiến họ gặp khó khăn trong việc tham gia vào các cuộc thảo luận. Giáo viên cần có những biện pháp hỗ trợ để giúp học sinh phát triển những kỹ năng này.

III. Phương pháp đàm thoại phát hiện trong dạy học hóa học

Phương pháp đàm thoại phát hiện là một trong những phương pháp dạy học tích cực, giúp học sinh tự khám phá kiến thức thông qua các câu hỏi và thảo luận. Phương pháp này đặc biệt hiệu quả trong việc dạy học phần hiđrocacbon trong chương trình hóa học 11 nâng cao.

3.1. Nguyên tắc sử dụng phương pháp đàm thoại phát hiện

Để sử dụng phương pháp đàm thoại phát hiện hiệu quả, giáo viên cần xây dựng hệ thống câu hỏi hợp lý, khuyến khích học sinh tham gia vào quá trình thảo luận và khám phá kiến thức. Hệ thống câu hỏi cần được thiết kế để kích thích tư duy và sự sáng tạo của học sinh.

3.2. Quy trình áp dụng phương pháp đàm thoại trong dạy học

Quy trình áp dụng phương pháp đàm thoại bao gồm việc chuẩn bị nội dung, xây dựng câu hỏi, tổ chức thảo luận và đánh giá kết quả. Giáo viên cần tạo ra môi trường học tập thoải mái để học sinh có thể tự do bày tỏ ý kiến và tham gia vào cuộc thảo luận.

IV. Ứng dụng thực tiễn của phương pháp đàm thoại trong dạy học

Việc áp dụng phương pháp đàm thoại trong dạy học hóa học đã cho thấy những kết quả tích cực. Học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức một cách chủ động mà còn phát triển được nhiều kỹ năng quan trọng khác. Các nghiên cứu cho thấy rằng học sinh tham gia vào các cuộc thảo luận có khả năng ghi nhớ và hiểu bài học tốt hơn.

4.1. Kết quả nghiên cứu về hiệu quả của phương pháp đàm thoại

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng phương pháp đàm thoại trong dạy học hóa học giúp học sinh nâng cao khả năng tiếp thu kiến thức và phát triển kỹ năng tư duy. Học sinh tham gia vào các cuộc thảo luận có kết quả học tập tốt hơn so với những học sinh chỉ học theo phương pháp truyền thống.

4.2. Ví dụ thực tiễn về việc áp dụng phương pháp đàm thoại

Trong một số lớp học, giáo viên đã áp dụng phương pháp đàm thoại để dạy phần hiđrocacbon. Kết quả cho thấy học sinh tham gia tích cực vào các cuộc thảo luận, từ đó hiểu bài tốt hơn và có khả năng áp dụng kiến thức vào thực tiễn.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của phương pháp đàm thoại

Phương pháp đàm thoại phát hiện không chỉ giúp học sinh phát huy tính tích cực học tập mà còn tạo ra môi trường học tập tương tác và sáng tạo. Trong tương lai, việc áp dụng phương pháp này cần được mở rộng và cải tiến để đáp ứng nhu cầu học tập ngày càng cao của học sinh.

5.1. Tầm quan trọng của việc phát triển phương pháp đàm thoại

Việc phát triển phương pháp đàm thoại trong dạy học là rất cần thiết để nâng cao chất lượng giáo dục. Phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mà còn phát triển kỹ năng sống và tư duy phản biện.

5.2. Định hướng phát triển phương pháp đàm thoại trong giáo dục

Trong tương lai, cần có những nghiên cứu sâu hơn về phương pháp đàm thoại và cách áp dụng nó trong các môn học khác nhau. Việc đào tạo giáo viên về phương pháp này cũng cần được chú trọng để nâng cao hiệu quả giảng dạy.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh nền kinh tế hội nhập và sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ, giáo dục đóng vai trò then chốt trong việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Tại Việt Nam, đổi mới phương pháp dạy học nhằm nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông là yêu cầu cấp thiết. Theo báo cáo chính trị Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng, chiến lược phát triển giáo dục tập trung vào đổi mới toàn diện, trong đó đổi mới phương pháp dạy học là trọng tâm nhằm phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động và sáng tạo của học sinh.

Luận văn tập trung nghiên cứu việc sử dụng phương pháp đàm thoại phát hiện (PPĐT phát hiện) trong dạy học phần Hiđrocacbon – Hóa học 11 nâng cao tại các trường trung học phổ thông (THPT). Mục tiêu chính là phát huy tính tích cực học tập của học sinh thông qua việc vận dụng PPĐT phát hiện, giúp học sinh không chỉ lĩnh hội kiến thức mà còn phát triển tư duy logic, kỹ năng giải quyết vấn đề và khả năng diễn đạt bằng lời nói. Nghiên cứu được thực hiện trong giai đoạn 2012-2014 tại các trường THPT Lương Thế Vinh và Hoàng Văn Thụ, tỉnh Nam Định.

Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc góp phần đổi mới phương pháp dạy học hóa học, nâng cao hiệu quả học tập của học sinh, đồng thời cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn cho giáo viên trong việc áp dụng PPĐT phát hiện. Qua đó, giúp học sinh phát triển năng lực tự học, tự phát hiện và sáng tạo, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông hiện nay.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Lý thuyết dạy học tích cực: Nhấn mạnh việc tổ chức hoạt động học tập chủ động, sáng tạo của học sinh, trong đó người học là trung tâm của quá trình nhận thức. Lý thuyết này khẳng định rằng học sinh cần được tham gia tích cực vào quá trình học để phát triển năng lực tư duy và sáng tạo.

• Phương pháp đàm thoại phát hiện (vấn đáp tìm tòi): Là phương pháp dạy học dựa trên hệ thống câu hỏi logic, dẫn dắt học sinh tự suy nghĩ, phán đoán và phát hiện kiến thức mới. Giáo viên đóng vai trò tổ chức, hướng dẫn, còn học sinh là chủ thể tích cực trong quá trình nhận thức.

• Khái niệm tính tích cực nhận thức (TTCNT): TTCNT là thái độ tích cực, chủ động của học sinh trong quá trình học tập, biểu hiện qua sự hứng thú, tự giác, sáng tạo và khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn. TTCNT được xem là yếu tố quyết định chất lượng và hiệu quả học tập.

Các khái niệm chính bao gồm: phương pháp dạy học tích cực, phương pháp đàm thoại phát hiện, tính tích cực nhận thức, hệ thống câu hỏi đàm thoại, và quá trình dạy học phần Hiđrocacbon.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp các phương pháp sau:

• Phương pháp nghiên cứu lý luận: Thu thập, phân tích và tổng hợp các tài liệu về tâm lý học, giáo dục học, phương pháp dạy học hóa học, đặc biệt là các tài liệu liên quan đến PPĐT phát hiện và dạy học tích cực.

• Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Quan sát, điều tra khảo sát 14 giáo viên dạy hóa học tại hai trường THPT Lương Thế Vinh và Hoàng Văn Thụ về thực trạng sử dụng PPĐT phát hiện. Phỏng vấn chuyên gia và tổng kết kinh nghiệm giảng dạy.

• Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Thiết kế và triển khai thực nghiệm sư phạm nhằm kiểm nghiệm tính khả thi và hiệu quả của việc sử dụng PPĐT phát hiện trong dạy học phần Hiđrocacbon – Hóa học 11 nâng cao. Cỡ mẫu gồm các lớp học thực nghiệm và đối chứng tại hai trường THPT trên.

• Phương pháp xử lý thông tin: Sử dụng phần mềm tin học và thống kê toán học để phân tích kết quả thực nghiệm, đưa ra các kết luận định tính và định lượng.

Thời gian nghiên cứu kéo dài từ năm 2012 đến 2014, tập trung vào việc xây dựng hệ thống câu hỏi đàm thoại phát hiện, thiết kế giáo án và thực nghiệm sư phạm tại các trường THPT.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng sử dụng PPĐT phát hiện còn hạn chế: Qua khảo sát 14 giáo viên, chỉ khoảng 21% thường xuyên sử dụng PPĐT phát hiện trong dạy học hóa học, trong khi 93% sử dụng đàm thoại tái hiện và 71% sử dụng đàm thoại giải thích – minh họa. Điều này cho thấy PPĐT phát hiện chưa được áp dụng rộng rãi và hiệu quả trong thực tế.

2. PPĐT phát hiện giúp phát huy tính tích cực học tập của học sinh: Thực nghiệm sư phạm cho thấy học sinh trong lớp thực nghiệm sử dụng PPĐT phát hiện có mức độ tích cực học tập cao hơn khoảng 30% so với lớp đối chứng. Học sinh chủ động trả lời câu hỏi, tham gia thảo luận và vận dụng kiến thức linh hoạt hơn.

3. Hệ thống câu hỏi đàm thoại phát hiện có vai trò quyết định: Việc xây dựng hệ thống câu hỏi logic, từ dễ đến khó, phù hợp với trình độ học sinh giúp dẫn dắt học sinh phát hiện kiến thức mới hiệu quả. Ví dụ, trong phần phản ứng thế của metan với clo, hệ thống câu hỏi giúp học sinh hiểu rõ các sản phẩm phản ứng và điều kiện phản ứng.

4. PPĐT phát hiện kết hợp với các phương pháp khác tạo hiệu quả cao: Việc phối hợp PPĐT phát hiện với phương pháp thảo luận nhóm, sử dụng thí nghiệm và phương tiện trực quan giúp tăng cường sự tương tác và hứng thú học tập của học sinh. Kết quả thực nghiệm cho thấy sự phối hợp này làm tăng hiệu quả học tập lên khoảng 25% so với phương pháp truyền thống.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của việc PPĐT phát hiện chưa được sử dụng rộng rãi là do nhiều giáo viên chưa hiểu rõ bản chất và kỹ thuật đặt câu hỏi phù hợp, cũng như thiếu kinh nghiệm trong tổ chức lớp học theo phương pháp này. So sánh với các nghiên cứu trước đây, kết quả này tương đồng với báo cáo của một số nghiên cứu trong lĩnh vực dạy học tích cực, cho thấy cần có sự đào tạo và hướng dẫn chuyên sâu cho giáo viên.

Việc sử dụng PPĐT phát hiện giúp học sinh phát triển tư duy logic, khả năng tự học và sáng tạo, phù hợp với yêu cầu đổi mới giáo dục hiện đại. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân loại kết quả học tập, thể hiện sự cải thiện rõ rệt về điểm số và thái độ học tập của học sinh lớp thực nghiệm so với lớp đối chứng.

Ngoài ra, hệ thống câu hỏi được xây dựng theo nguyên tắc từ đơn giản đến phức tạp, kích thích sự tò mò và ham muốn tìm hiểu của học sinh, đồng thời giúp giáo viên kiểm soát quá trình nhận thức của học sinh một cách hiệu quả. Điều này góp phần nâng cao chất lượng dạy học phần Hiđrocacbon – Hóa học 11 nâng cao, tạo nền tảng vững chắc cho các chương trình hóa học tiếp theo.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng giáo viên về PPĐT phát hiện: Tổ chức các khóa tập huấn chuyên sâu về kỹ thuật đặt câu hỏi, xây dựng hệ thống câu hỏi và tổ chức lớp học theo PPĐT phát hiện. Mục tiêu nâng cao tỷ lệ giáo viên sử dụng phương pháp này lên ít nhất 50% trong vòng 2 năm.

2. Phát triển hệ thống câu hỏi đàm thoại phát hiện chuẩn hóa cho từng phần kiến thức: Xây dựng ngân hàng câu hỏi mẫu cho phần Hiđrocacbon – Hóa học 11 nâng cao, giúp giáo viên dễ dàng áp dụng và điều chỉnh phù hợp với trình độ học sinh. Thời gian thực hiện trong 1 năm, do Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các trường đại học sư phạm chủ trì.

3. Khuyến khích phối hợp PPĐT phát hiện với các phương pháp dạy học tích cực khác: Tích hợp thí nghiệm, thảo luận nhóm và sử dụng phương tiện trực quan trong quá trình dạy học để tăng cường sự tương tác và phát huy tính tích cực của học sinh. Các trường THPT cần xây dựng kế hoạch áp dụng trong từng học kỳ.

4. Xây dựng chính sách đánh giá và khen thưởng phù hợp: Thiết kế các tiêu chí đánh giá hiệu quả dạy học theo PPĐT phát hiện, đồng thời khen thưởng kịp thời những giáo viên và học sinh có thành tích xuất sắc trong áp dụng phương pháp này. Thời gian triển khai trong 6 tháng, do các sở giáo dục địa phương thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên dạy hóa học THPT: Nắm bắt phương pháp đàm thoại phát hiện để đổi mới phương pháp giảng dạy, nâng cao hiệu quả học tập của học sinh, đặc biệt trong phần Hiđrocacbon – Hóa học 11 nâng cao.

2. Nhà quản lý giáo dục: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách đào tạo, bồi dưỡng giáo viên và phát triển chương trình giáo dục phù hợp với xu hướng đổi mới phương pháp dạy học tích cực.

3. Sinh viên, học viên cao học ngành Sư phạm Hóa học: Tham khảo để hiểu rõ hơn về phương pháp dạy học tích cực, kỹ thuật xây dựng câu hỏi đàm thoại phát hiện và áp dụng trong thực tiễn giảng dạy.

4. Các nhà nghiên cứu giáo dục và phương pháp dạy học: Là tài liệu tham khảo quý giá để phát triển các nghiên cứu tiếp theo về đổi mới phương pháp dạy học, đặc biệt trong lĩnh vực hóa học phổ thông.

Câu hỏi thường gặp

1. Phương pháp đàm thoại phát hiện là gì?
   Phương pháp đàm thoại phát hiện là hình thức dạy học dựa trên hệ thống câu hỏi logic do giáo viên đặt ra, giúp học sinh tự suy nghĩ, phán đoán và phát hiện kiến thức mới. Ví dụ, trong dạy học phần Hiđrocacbon, giáo viên đặt câu hỏi dẫn dắt học sinh tìm hiểu phản ứng thế của metan với clo.

2. Làm thế nào để xây dựng hệ thống câu hỏi hiệu quả trong PPĐT phát hiện?
   Câu hỏi cần được sắp xếp từ dễ đến khó, rõ ràng, chính xác và phù hợp với trình độ học sinh. Câu hỏi phải kích thích tư duy sáng tạo và liên kết chặt chẽ với nhau để dẫn dắt học sinh phát hiện kiến thức. Ví dụ, câu hỏi về cấu trúc phân tử ankan được đặt trước câu hỏi về tính chất hóa học của chúng.

3. PPĐT phát hiện có ưu điểm gì so với phương pháp truyền thống?
   PPĐT phát hiện giúp học sinh chủ động tham gia vào quá trình học, phát triển tư duy logic, kỹ năng giải quyết vấn đề và khả năng diễn đạt bằng lời nói. Nó tạo ra không khí học tập sôi nổi và tăng cường sự hứng thú học tập.

4. Những khó khăn khi áp dụng PPĐT phát hiện là gì?
   Phương pháp này tốn thời gian, đòi hỏi giáo viên phải có kỹ năng đặt câu hỏi và quản lý lớp học tốt. Ngoài ra, học sinh có thể bị phụ thuộc vào câu hỏi của giáo viên nếu không được khuyến khích phát triển tính tự lực.

5. Làm thế nào để khắc phục hạn chế khi sử dụng PPĐT phát hiện?
   Giáo viên cần được đào tạo bài bản về kỹ thuật đặt câu hỏi và tổ chức lớp học. Cần phối hợp PPĐT phát hiện với các phương pháp khác như thảo luận nhóm, thí nghiệm để tăng tính chủ động và sáng tạo của học sinh.

Kết luận

• Phương pháp đàm thoại phát hiện là công cụ hiệu quả để phát huy tính tích cực học tập của học sinh trong dạy học phần Hiđrocacbon – Hóa học 11 nâng cao.
• Hệ thống câu hỏi đàm thoại phát hiện đóng vai trò quyết định trong việc dẫn dắt học sinh tự khám phá kiến thức mới.
• Thực nghiệm sư phạm chứng minh học sinh sử dụng PPĐT phát hiện có kết quả học tập và thái độ học tập tích cực hơn so với phương pháp truyền thống.
• Việc phối hợp PPĐT phát hiện với các phương pháp dạy học tích cực khác giúp nâng cao hiệu quả giảng dạy và học tập.
• Đề xuất các giải pháp đào tạo giáo viên, xây dựng hệ thống câu hỏi chuẩn hóa và chính sách đánh giá nhằm thúc đẩy áp dụng rộng rãi PPĐT phát hiện trong giáo dục phổ thông.

Next steps: Triển khai đào tạo giáo viên, xây dựng ngân hàng câu hỏi và thực hiện các chương trình thực nghiệm mở rộng trong các trường THPT trên toàn quốc.

Các nhà giáo dục và quản lý cần quan tâm đầu tư phát triển phương pháp đàm thoại phát hiện để nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông, góp phần đào tạo nguồn nhân lực sáng tạo, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của đất nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1. Lịch sử của vấn đề nghiên cứu Phương pháp đàm thoại phát hiện có từ thời Socrate, thế kỉ thứ III TCN. Phương pháp này dựa trên các câu hỏi - đáp, học sinh không tự khám phá mà chỉ theo từng bước lý luận do giáo viên đưa ra. Bởi vậy, phương pháp này có thể gọi là phương pháp khám phá thụ động.

Thuật ngữ “Orixtic” hay còn gọi phương pháp phát kiến, tìm tòi, điều này đã được nhiều nhà khoa học nghiên cứu như S.E Raicop,…vào những năm 70 của thế kỷ XIX. Các nhà khoa học này đã nêu lên phương án tìm tòi, phát kiến trong dạy học nhằm hình thành những năng lực nhận thức của học sinh bằng cách đưa học sinh vào hoạt động tìm kiếm ra tri thức, học sinh là chủ thể hoạt động học, là người sáng tạo ra hoạt động học. Đây có thể coi là một trong những cơ sở lý luận của phương pháp dạy học này. Trong các phương pháp vấn đáp có vấn đáp tìm tòi - vấn đáp phát hiện hay đàm thoại, vấn đáp giải thích- minh hoạ, vấn đáp tái hiện.

Vấn đáp tìm tòi được gọi là vấn đáp phát hiện hay đàm thoại. Với phương pháp này giáo viên tổ chức đối thoại, trao đổi ý kiến tranh luận giữa thầy và cả lớp, có khi giữa trò và trò, thông qua đó học sinh nắm được tri thức mới. Hệ thống câu hỏi được sắp xếp hợp lý giữ vai trò chỉ đạo, tìm tòi, sự ham muốn hiểu biết. GV đóng vai trò người tổ chức sự tìm tòi còn học sinh thì tự lực phát hiện kiến thức mới.

Vì vậy kết thúc cuộc đàm thoại học sinh có được niềm vui của sự khám phá. Cuối giai đoạn đàm thoại, GV khéo léo vận dụng các ý kiến của học sinh để kết luận vấn đề đặt ra và được bổ sung, chỉnh lý khi cần thiết. Trong những năm gần đây, ở Việt Nam có rất nhiều tác giả nghiên cứu PPDH nói chung. Trong đó, PPĐT phát hiện cũng có khá nhiều tác giả đề cập đến.

Tuy nhiên, trong dạy học hóa học việc nghiên cứu sâu về PP này còn ít được quan tâm. Nghiên cứu việc sử dụng PPĐT phát hiện trong dạy học có một số luận văn ThS sau: - Luận văn của ThS. Nguyễn Sơn Hà với đề tài: “Vận dụng phương pháp đàm thoại phát hiện và giải quyết vấn đề trong dạy học bất đẳng thức cho học sinh 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] khá giỏi”. Luận văn thuộc chuyên ngành phương pháp dạy học môn toán, năm 2007.

- Luận văn của ThS. Đào Tuyết Nhung với đề tài “Vận dụng phương pháp đầm thoại gợi mở vào dạy học địa lý kinh tế xã hội Việt Nam lớp 12 THPT theo hướng tích cực”. Luận văn thuộc chuyên ngành PPDH môn địa lý năm 2005. Đối với bộ môn hóa học có một số đề tài nghiên cứu sau: - Khóa luận tốt nghiệp của cử nhân Nguyễn Thị Phượng với đề tài “Sử dụng phương pháp đàm thoại phát hiện nhằm tích cực hóa hoạt động của người học thông qua giảng dạy phần phi kim lớp 10 chương trình nâng cao” dưới sự hướng dẫn của TS.

Nguyễn Đức Dũng (năm 2009). - Luận văn của ThS. Đinh Thanh Tú với đề tài: “Sử dụng phương pháp đàm thoại phát hiện nhằm phát huy tính tích cực học tập của học sinh thông qua dạy học hóa học vô cơ lớp 11 chương trình nâng cao trung học phổ thông” dưới sự hướng dẫn của PGS. Đặng Thị Oanh (năm 2011).

Đổi mới phương pháp dạy học hóa học ở trường phổ thông 1. Cơ sở Tâm lí học và Lí luận dạy học hiện đại [11, tr.126] Tâm lí học và Lí luận dạy học hiện đại khẳng định: Con đường có hiệu quả nhất để làm cho HS nắm vững kiến thức và phát triển năng lực sáng tạo là phải đưa HS vào vị trí của chủ thể nhận thức, thông qua hoạt động tự lực của bản thân mà chiếm lĩnh kiến thức, phát triển năng lực sáng tạo và hình thành quan điểm đạo đức. Xu hướng đổi mới PPDH hiện nay: Tổ chức cho người học được học tập trong hoạt động và bằng hoạt động tự giác, tích cực, sáng tạo trong đó cốt lõi là xây dựng PP hoạt động sáng tạo. Định hướng đổi mới phương pháp dạy học [26, tr.1] Định hướng đổi mới phương pháp dạy và học đã được xác định trong Nghị quyết Trung ương 4 khóa VII (1 - 1993), Nghị quyết Trung ương 2 khóa VIII (12 - 1996), Nghị quyết Trung ương 8 khóa XI, được thể chế hóa trong Luật Giáo dục (12 - 1998), được cụ thể hóa trong các chỉ thị của Bộ Giáo dục và Đào tạo, đặc biệt là chỉ thị số 15 (4 - 1999).

Luật Giáo dục, điều 24.2, đã ghi: "Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh". Có thể nói cốt lõi của đổi mới dạy và học là hướng tới hoạt động học tập chủ động, chống lại thói quen học tập thụ động. Phương hướng đổi mới phương pháp dạy học hoá học ở trường phổ thông [4, tr. Một số quan điểm dạy học làm cơ sở lí luận của việc đổi mới phương pháp dạy học hóa học ở trường phổ thông a.

Dạy học lấy người học làm trung tâm Quan điểm này được đưa ra lần đầu tiên vào thế kỉ XX do nhà sư phạm người Mỹ I.Dewey với mong muốn đổi mới phương châm giáo dục. Bản chất của dạy học hướng vào người học là đặt người học vào vị trí trung tâm của quá trình dạy học, xem cá nhân người học với những phẩm chất, năng lực riêng của mỗi người, vừa là chủ thể vừa là mục đích cuối cùng của quá trình đó, phấn đấu cá thể hoá quá trình học tập để cho các tiềm năng của mỗi cá nhân được phát huy tối ưu. Dạy học tích cực hóa hoạt động người học Chương trình này do bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức và thực hiện trong năm 1994 - 1995 nhằm đáp ứng nhu cầu sự nghiệp đổi mới GD&ĐT. Chương trình này nhằm đáp ứng một cách tích cực yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học để bồi dưỡng cho học sinh năng lực tư duy, năng lực giải quyết vấn đề.

Bản chất của việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng hoạt động hoá người học là tổ chức cho người học được tập trung hoạt động và bằng hoạt động và bằng hoạt động tự giác tích cực sáng tạo, trong đó việc xây dựng phong cách học tập và sáng tạo là cốt lõi của việc đổi mới phương pháp giáo dục nói chung và phương pháp dạy học nói riêng. Phương hướng đổi mới PPDH Hóa học Tình hình thực trạng sử dụng PPDH hóa học đòi hỏi phải có những biện pháp mạnh mẽ, đồng bộ, khẩn trương khắc phục những khuyết điểm thiếu sót, góp 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] phần nâng cao chất lượng dạy học hoá học nói riêng và các môn học ở trường phổ thông nói chung. Có thể nêu ra các phương hướng hoàn thiện PPDH hóa học trong những năm tới ở nước ta như sau: * Hoàn thiện chất lượng các PPDH hiện có và sử dụng tổng hợp các phương pháp dạy học - Tổ chức cho người học được học tập trong hoạt động và bằng hoạt động tự giác, tích cực, sáng tạo. - Tăng cường sử dụng thí nghiệm, phương tiện trực quan và phải dạy cho học sinh biết tự nghiên cứu và tự học khi sử dụng chúng.

- Tăng cường năng lực vận dụng tri thức đã học vào cuộc sống và sản xuất luôn đổi mới. - Đổi mới hoạt động học tập của học sinh và tăng thời gian dành cho học sinh hoạt động trong giờ học. Dành thời gian thích đáng để chỉ dẫn, uốn nắn phương pháp học tập cho học sinh. - Từng bước đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá nhằm đánh giá cao những biểu hiện chủ động sáng tạo kiến thức để giải quyết các vấn đề có liên quan đến thực tiễn.

- Sử dụng phối hợp các PPDH, khai thác và tận dụng mặt tốt của mỗi phương pháp dạy học. * Sáng tạo ra các PPDH mới bằng các cách sau đây: - Liên kết nhiều PPDH riêng rẽ thành những phương pháp dạy học phức hợp có hiệu quả cao hơn. - Liên kết PPDH với các phương tiện kĩ thuật dạy học hiện đại. - Chuyển hoá PP khoa học thành PPDH đặc thù của môn.

Phát huy tính tích cực nhận thức của học sinh qua giảng dạy hoá học ở trường phổ thông 1. Tính tích cực nhận thức [9], [14], [21], [26] 1. Học tập của học sinh là quá trình nhận thức tích cực Học tập chính là hoạt động nhận thức của người học. Vì vậy, bất kì một quá trình nhận thức nào cũng là một quá trình tích cực, thể hiện ở chỗ: 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] - Sự phản ánh sự vật, hiện tượng diễn ra trong quá trình hoạt động của các bộ phận tích cực của vỏ não.

Sự phản ánh bản chất của đối tượng đòi hỏi trải qua hoạt động tư duy phức tạp dựa trên những thao tác logic. - Sự phản ánh đó đòi hỏi sự lựa chọn từ vô số những sự vật, hiện tượng của hiện thực. Chủ thể nhận thức phải tích cực lựa chọn chỉ những cái trở thành đối tượng phản ánh. Với sự tiếp cận lịch sử nhân văn chúng ta nhận thấy rằng, muốn tồn tại và phát triển, con người bằng hoạt động cơ bản của bản thân mình là lao động đã chế ngự, cải tạo tự nhiên và cải tạo xã hội.

Trong quá trình đó con người tích lũy được những kinh nghiệm mà chúng được kết tinh dưới dạng đặc biệt là văn hóa vật chất và văn hóa đó tồn tại khách quan ngoài mỗi con người. Song nó lại là nguồn gốc tâm lí của mỗi con người cụ thể, là cái khả năng (dưới dạng tiềm năng) như là nguyên liệu của sản phẩm tương lai. Tính tích cực: Một khái niệm quan trọng trong lý luận dạy học, dưới góc độ triết học, bản chất tính tích cực là thái độ cải tạo của chủ thể với khách thể, đối với những sự vật, hiện tượng xung quanh. Khi nói về sự cần thiết phát huy tính tích cực của HS trong quá trình học tập, I.Kharlamôp đã nêu: “tính tích cực là trạng thái hoạt động của chủ thể, nghĩa là của người hành động”.