Một Số Biện Pháp Phát Huy Tính Sáng Tạo Cho Học Sinh Trong Dạy Học Môn Thủ Công Lớp 3

Bài viết trình bày các biện pháp phát huy tính sáng tạo cho học sinh lớp 3 trong dạy học môn thủ công, giúp nâng cao kỹ năng và tư duy.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thanh Thúy
• Người hướng dẫn: Ths. Trần Thị Kim Cúc
• Trường học: Đại học Đà Nẵng
• Chuyên ngành: Giáo dục tiểu học
• Đề tài: Một Số Biện Pháp Phát Huy Tính Sáng Tạo Cho Học Sinh Trong Dạy Học Môn Thủ Công Lớp 3
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lí do chọn đề tài
• 0.2. Lịch sử nghiên cứu đề tài
• 0.3. Mục đích nghiên cứu
• 0.4. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
• 0.4.1. Khách thể nghiên cứu
• 0.4.2. Đối tượng nghiên cứu
• 0.5. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.6. Giả thuyết khoa học
• 0.7. Phạm vi nghiên cứu
• 0.8. Phương pháp nghiên cứu
• 0.8.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lí luận
• 0.8.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
• 0.8.2.1. Phương pháp điều tra bằng Anket
• 0.8.2.2. Phương pháp quan sát
• 0.8.2.3. Phương pháp trò chuyện
• 0.8.2.4. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
• 0.8.3. Phương pháp thống kê toán học
• 0.9. Cấu trúc đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Một số khái niệm cơ bản
• 1.1.1. Khái niệm về sáng tạo
• 1.1.2. Các tiêu chí và cấp độ của sáng tạo
• 1.2. Cơ sở thực tiễn
• 1.2.1. Mục tiêu môn Thủ công lớp 3
• 1.2.2. Nội dung môn Thủ công lớp 3
• 1.2.3. Thực trạng dạy và học môn Thủ công ở Tiểu học
• 1.2.4. Thực trạng dạy học môn Thủ công lớp 3 ở trường tiểu học Huỳnh Ngọc Huệ, thành phố Đà Nẵng
• 1.2.4.1. Thực trạng học tập môn Thủ công ở lớp 3
• 1.2.4.2. Thực trạng dạy học môn Thủ công ở lớp 3
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỀ XUẤT MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÁT HUY TÍNH SÁNG TẠO CHO HỌC SINH LỚP 3 TRONG DẠY HỌC MÔN THỦ CÔNG
• 2.1. Cơ sở xây dựng biện pháp
• 2.1.1. Dựa vào mục tiêu, nội dung chương trình môn Thủ công lớp 3
• 2.1.2. Dựa vào đặc điểm tâm sinh lí của học sinh lớp 3
• 2.1.3. Dựa vào kết quả điều tra thực trạng
• 2.2. Các biện pháp phát huy tính sáng tạo cho học sinh lớp 3 trong dạy học môn Thủ công
• 2.2.1. Tổ chức học tập môn Thủ công theo nhóm
• 2.2.1.1. Cơ sở lí thuyết của biện pháp
• 2.2.1.2. Cách thức sử dụng biện pháp
• 2.2.1.3. Ví dụ minh họa
• 2.2.2. Vận dụng kĩ thuật động não
• 2.2.2.1. Cơ sở lí thuyết của biện pháp
• 2.2.2.2. Cách thức sử dụng biện pháp
• 2.2.2.3. Ví dụ minh họa
• 2.2.3. Tăng cường tổ chức trò chơi học tập
• 2.2.3.1. Cơ sở lí thuyết của biện pháp
• 2.2.3.2. Ví dụ minh họa
• 2.2.4. Ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học Thủ công
• 2.2.4.1. Cơ sở lí thuyết của biện pháp
• 2.2.4.2. Cách thức sử dụng biện pháp
• 2.2.4.3. Ví dụ minh họa
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.2. Đối tượng thực nghiệm
• 3.3. Chuẩn bị thực nghiệm
• 3.3.1. Nội dung thực nghiệm
• 3.3.2. Phương pháp thực nghiệm
• 3.3.3. Tiêu chí thực nghiệm
• 3.4. Tiến hành thực nghiệm
• 3.4.1. Khảo sát trước thực nghiệm
• 3.4.2. Thực nghiệm hình thành
• 3.5. Kết quả thực nghiệm
• PHẦN KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Huy Sáng Tạo Trong Dạy Thủ Công Lớp 3

Môn Thủ công ở lớp 3 đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển toàn diện học sinh tiểu học. Môn học này không chỉ trang bị kỹ năng cơ bản mà còn rèn luyện đức tính kiên trì, tỉ mỉ. Quan trọng hơn, nó tạo cơ hội cho các em thỏa sức sáng tạo, tạo ra những sản phẩm độc đáo của riêng mình. Theo Luật Giáo dục, giáo dục tiểu học cần phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh. Phát triển tư duy sáng tạo là một nhiệm vụ quan trọng trong dạy học. Tuy nhiên, thực tế dạy học môn Thủ công hiện nay chưa được chú trọng đúng mức. Nhiều người vẫn coi đây là môn phụ, ít quan tâm đến việc phát triển tính sáng tạo cho học sinh. Vì vậy, việc nghiên cứu và tìm ra các biện pháp phát huy tính sáng tạo trong môn Thủ công là vô cùng cần thiết.

1.1. Tầm quan trọng của môn Thủ công trong giáo dục tiểu học

Môn Thủ công không chỉ là hoạt động thực hành đơn thuần mà còn là phương tiện để phát triển tư duy, khuyến khích học sinh sáng tạo và khám phá thế giới xung quanh. Nó giúp các em rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, đồng thời bồi dưỡng tình cảm, thẩm mỹ. Môn học này tạo ra môi trường học tập tích cực, nơi học sinh được tự do thể hiện ý tưởng và phát triển năng lực sáng tạo của bản thân.

1.2. Mục tiêu của việc phát huy tính sáng tạo trong môn Thủ công

Mục tiêu chính là giúp học sinh phát triển tư duy linh hoạt, khả năng giải quyết vấn đề và tạo ra những sản phẩm độc đáo, mang dấu ấn cá nhân. Đồng thời, mục tiêu phát huy tính sáng tạo trong dạy thủ công lớp 3 còn giúp các em tự tin hơn vào khả năng của mình, khuyến khích học sinh sáng tạo trong thủ công lớp 3 và yêu thích môn học hơn.

II. Thực Trạng Thách Thức Dạy Thủ Công Sáng Tạo Lớp 3

Thực tế dạy học môn Thủ công lớp 3 hiện nay còn nhiều hạn chế. Một số giáo viên chưa nhận thức đúng đắn về vai trò của môn học trong việc phát triển tư duy, trí tưởng tượng và óc sáng tạo của học sinh. Năng lực vận dụng phương pháp dạy học còn hạn chế, các hoạt động dạy học thường đơn điệu, không kích thích được hứng thú và nhu cầu khám phá của học sinh. Việc dạy học còn mang tính khuôn mẫu, ít chú trọng đến tính chủ động và khả năng thực hành của học sinh. Theo nghiên cứu của Nguyễn Thị Thanh Thúy (2018), việc dạy học Thủ công còn mang tính khuôn mẫu bằng hình thức nêu lí thuyết, hướng dẫn mẫu rồi cho học sinh thực hành, ít chú trọng đến tính chủ động và khả năng thực hành của học sinh.

2.1. Hạn chế trong phương pháp giảng dạy môn Thủ công

Phương pháp giảng dạy còn nặng về lý thuyết, ít thực hành, thiếu sự sáng tạo trong dạy thủ công lớp 3. Giáo viên thường hướng dẫn theo khuôn mẫu, ít khuyến khích học sinh tự tìm tòi, khám phá. Điều này khiến học sinh cảm thấy nhàm chán, không hứng thú với môn học và không phát huy được khả năng sáng tạo của mình.

2.2. Thiếu hụt về đồ dùng dạy học và tài liệu tham khảo

Sự thiếu thốn về đồ dùng dạy học thủ công lớp 3 sáng tạo và tài liệu dạy thủ công lớp 3 sáng tạo cũng là một trong những nguyên nhân cản trở việc phát huy tính sáng tạo của học sinh. Giáo viên gặp khó khăn trong việc chuẩn bị các hoạt động thực hành đa dạng, phong phú, ý tưởng dạy thủ công lớp 3 sáng tạo và học sinh không có đủ nguồn tài liệu để tham khảo, mở rộng kiến thức.

2.3. Đánh giá chưa chú trọng đến sự sáng tạo của học sinh

Việc đánh giá sự sáng tạo trong thủ công lớp 3 thường chỉ tập trung vào kỹ năng thực hành, ít quan tâm đến tính sáng tạo và độc đáo của sản phẩm. Điều này khiến học sinh cảm thấy không được khuyến khích, động viên để phát huy khả năng sáng tạo của mình.

III. Cách Tổ Chức Học Nhóm Phát Huy Sáng Tạo Thủ Công Lớp 3

Tổ chức học tập theo nhóm là một biện pháp hiệu quả để phát huy tính sáng tạo cho học sinh lớp 3 trong môn Thủ công. Khi làm việc nhóm, học sinh có cơ hội trao đổi ý tưởng, học hỏi lẫn nhau và cùng nhau giải quyết vấn đề. Điều này giúp các em phát triển tư duy phản biện, khả năng hợp tác và khuyến khích học sinh sáng tạo trong thủ công lớp 3. Theo Nguyễn Thị Thanh Thúy (2018), tổ chức học tập môn Thủ công theo nhóm giúp học sinh phát huy hết khả năng sáng tạo của mình.

3.1. Lợi ích của việc học nhóm trong môn Thủ công

Học nhóm tạo ra môi trường học tập cởi mở, thân thiện, nơi học sinh được tự do thể hiện ý kiến và phát triển tư duy sáng tạo qua môn thủ công lớp 3. Các em có cơ hội học hỏi kinh nghiệm, kỹ năng từ bạn bè, đồng thời rèn luyện khả năng giao tiếp, hợp tác và giải quyết vấn đề.

3.2. Hướng dẫn tổ chức hoạt động nhóm hiệu quả

Giáo viên cần chia nhóm hợp lý, giao nhiệm vụ rõ ràng cho từng thành viên và tạo điều kiện để các em trao đổi, thảo luận. Đồng thời, giáo viên cần theo dõi, hỗ trợ các nhóm trong quá trình làm việc và đánh giá sự sáng tạo trong thủ công lớp 3 một cách công bằng, khách quan.

3.3. Ví dụ minh họa về hoạt động nhóm sáng tạo

Ví dụ, giáo viên có thể giao cho các nhóm nhiệm vụ thiết kế và tạo ra một mô hình ngôi nhà từ vật liệu tái chế. Các thành viên trong nhóm sẽ cùng nhau lên ý tưởng, phân công công việc và thực hiện. Quá trình này giúp các em phát huy tính sáng tạo, kỹ năng làm việc nhóm và ý thức bảo vệ môi trường.

IV. Vận Dụng Kỹ Thuật Động Não Khơi Gợi Sáng Tạo Thủ Công Lớp 3

Kỹ thuật động não (Brainstorming) là một phương pháp hiệu quả để khơi gợi tính sáng tạo và tìm ra nhiều ý tưởng mới trong môn Thủ công. Kỹ thuật này khuyến khích học sinh tự do đưa ra ý kiến, không phê phán, đánh giá, từ đó tạo ra một danh sách các ý tưởng đa dạng, phong phú. Theo Nguyễn Thị Thanh Thúy (2018), vận dụng kĩ thuật động não giúp học sinh phát huy hết khả năng sáng tạo của mình.

4.1. Nguyên tắc cơ bản của kỹ thuật động não

Nguyên tắc quan trọng nhất là khuyến khích mọi người tự do đưa ra ý kiến, không phê phán, đánh giá. Mục tiêu là tạo ra một danh sách các ý tưởng càng nhiều càng tốt, sau đó mới chọn lọc và phát triển những ý tưởng tiềm năng.

4.2. Các bước thực hiện kỹ thuật động não trong môn Thủ công

Bước 1: Xác định vấn đề cần giải quyết. Bước 2: Chia nhóm và hướng dẫn học sinh tự do đưa ra ý kiến. Bước 3: Ghi lại tất cả các ý kiến, không phê phán, đánh giá. Bước 4: Chọn lọc và phát triển những ý tưởng tiềm năng. Bước 5: Thực hiện ý tưởng và tạo ra sản phẩm.

4.3. Ví dụ minh họa về ứng dụng kỹ thuật động não

Ví dụ, giáo viên có thể đặt câu hỏi: "Chúng ta có thể làm gì từ những chiếc lá khô?". Học sinh sẽ tự do đưa ra ý kiến, ví dụ như: làm tranh, làm đồ chơi, làm vật trang trí... Sau đó, giáo viên sẽ giúp các em chọn lọc và phát triển những ý tưởng khả thi nhất.

V. Tăng Cường Trò Chơi Học Tập Phát Triển Sáng Tạo Thủ Công Lớp 3

Trò chơi học tập là một phương pháp dạy học hiệu quả, giúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách tự nhiên, hứng thú. Tăng cường tổ chức trò chơi học tập trong môn Thủ công không chỉ giúp các em ôn luyện kiến thức, kỹ năng mà còn phát triển tư duy sáng tạo, khả năng giải quyết vấn đề và khuyến khích học sinh sáng tạo trong thủ công lớp 3. Theo Nguyễn Thị Thanh Thúy (2018), tăng cường tổ chức trò chơi học tập giúp học sinh phát huy hết khả năng sáng tạo của mình.

5.1. Lợi ích của trò chơi học tập trong môn Thủ công

Trò chơi học tập tạo ra môi trường học tập vui vẻ, thoải mái, giúp học sinh giảm căng thẳng, mệt mỏi. Đồng thời, trò chơi còn giúp các em rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm, tư duy phản biện và phát triển tư duy sáng tạo qua môn thủ công lớp 3.

5.2. Gợi ý một số trò chơi học tập sáng tạo trong môn Thủ công

Ví dụ: Trò chơi "Ai nhanh hơn" (thi gấp giấy, cắt dán), trò chơi "Sáng tạo cùng vật liệu" (tạo ra sản phẩm từ vật liệu tái chế), trò chơi "Giải ô chữ" (về các kiến thức, kỹ năng trong môn Thủ công)...

5.3. Lưu ý khi tổ chức trò chơi học tập

Giáo viên cần lựa chọn trò chơi phù hợp với nội dung bài học, trình độ của học sinh và thời gian cho phép. Đồng thời, giáo viên cần hướng dẫn rõ ràng luật chơi, đảm bảo tính công bằng, khách quan và tạo điều kiện để tất cả học sinh đều được tham gia.

VI. Ứng Dụng CNTT Hỗ Trợ Dạy Thủ Công Sáng Tạo Lớp 3 Hiệu Quả

Ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT) vào dạy học Thủ công là một xu hướng tất yếu trong thời đại số. CNTT có thể hỗ trợ giáo viên trong việc chuẩn bị bài giảng, trình chiếu hình ảnh, video minh họa, tạo ra các hoạt động tương tác và khuyến khích học sinh sáng tạo trong thủ công lớp 3. Đồng thời, CNTT còn giúp học sinh tiếp cận với nguồn tài liệu phong phú, đa dạng và phát triển tư duy sáng tạo qua môn thủ công lớp 3.

6.1. Lợi ích của việc ứng dụng CNTT trong môn Thủ công

CNTT giúp bài giảng trở nên sinh động, hấp dẫn hơn, thu hút sự chú ý của học sinh. Đồng thời, CNTT còn giúp giáo viên tiết kiệm thời gian, công sức trong việc chuẩn bị bài giảng và đánh giá sự sáng tạo trong thủ công lớp 3.

6.2. Các công cụ và phần mềm hỗ trợ dạy học Thủ công

Ví dụ: Phần mềm thiết kế đồ họa (Paint, Photoshop), phần mềm trình chiếu (PowerPoint), video hướng dẫn làm đồ thủ công trên YouTube, các trang web chia sẻ ý tưởng sáng tạo...

6.3. Ví dụ minh họa về ứng dụng CNTT trong bài giảng

Ví dụ, giáo viên có thể sử dụng PowerPoint để trình chiếu các bước làm một sản phẩm thủ công, sử dụng video để minh họa kỹ thuật gấp giấy, cắt dán hoặc sử dụng các trang web để giới thiệu các sản phẩm thủ công sáng tạo của học sinh trên thế giới.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp "Một số biện pháp phát huy tính sáng tạo cho học sinh trong dạy học môn Thủ công lớp 3" được thực hiện bởi sinh viên Nguyễn Thị Thanh Thúy (ngành Giáo dục Tiểu học, Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng, năm 2018), dưới sự hướng dẫn của ThS. Trần Thị Kim Cúc.

Về bối cảnh thực tiễn, tác giả chỉ ra rằng Thủ công là môn học mang đậm tính thực hành ở bậc tiểu học, đóng vai trò rèn luyện cho học sinh các kỹ năng cơ bản, đức tính kiên trì, tỉ mỉ và khả năng sáng tạo ra các sản phẩm riêng biệt. Căn cứ pháp lý của nghiên cứu dựa trên Luật Giáo dục:

• Điều 27 xác định giáo dục tiểu học nhằm giúp học sinh hình thành cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn, lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản.
• Điều 28 nhấn mạnh phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm từng lớp học, môn học; bồi dưỡng khả năng làm việc theo nhóm và rèn luyện kỹ năng vận dụng vào thực tiễn.

Tuy nhiên, thực tế dạy học môn Thủ công tại các trường tiểu học vẫn còn bị xem là môn phụ, dẫn đến việc chưa được đầu tư đúng mức. Năng lực vận dụng phương pháp dạy học của một bộ phận giáo viên còn hạn chế; hoạt động dạy học diễn ra đơn điệu, chủ yếu theo hình thức thuyết trình lý thuyết và làm mẫu thụ động theo sách giáo khoa. Học sinh chỉ thực hành rập khuôn theo mẫu của giáo viên, thiếu không gian bộc lộ năng lực sáng tạo cá nhân.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài là làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về mức độ tính sáng tạo của học sinh tiểu học trong môn Thủ công, từ đó đề xuất một số biện pháp sư phạm nhằm phát huy tính sáng tạo cho học sinh lớp 3.

Nhiệm vụ nghiên cứu được văn bản xác định gồm 4 nội dung:

1. Nghiên cứu cơ sở lí luận về biện pháp phát huy tính sáng tạo cho học sinh lớp 3 trong môn Thủ công.
2. Tìm hiểu thực trạng sử dụng biện pháp phát huy tính sáng tạo cho học sinh ở trường tiểu học hiện nay và mức độ phát triển năng lực sáng tạo của học sinh lớp 3.
3. Đề xuất một số biện pháp phát huy tính sáng tạo cho học sinh lớp 3 trong môn Thủ công.
4. Tổ chức thực nghiệm sư phạm các biện pháp đã đề xuất để đánh giá tính khoa học, đúng đắn và kiểm chứng giả thuyết khoa học của đề tài.

Giả thuyết khoa học: Nếu trong hoạt động dạy học môn Thủ công, giáo viên biết sử dụng các biện pháp phù hợp thì học sinh sẽ không còn thực hiện một cách rập khuôn, máy móc trong giờ thực hành; giáo viên cũng linh hoạt hơn trong quá trình tổ chức dạy học, giúp học sinh phát huy tối đa khả năng sáng tạo.

Khách thể và đối tượng nghiên cứu:

• Khách thể nghiên cứu: Quá trình dạy học môn Thủ công lớp 3.
• Đối tượng nghiên cứu: Biện pháp phát huy tính sáng tạo cho học sinh lớp 3 trong môn Thủ công.

Phạm vi nghiên cứu:

• Về nội dung: Nghiên cứu năng lực sáng tạo của học sinh lớp 3 và biểu hiện của năng lực này qua dạy học môn Thủ công.
• Về địa bàn: Nghiên cứu thực trạng và triển khai các biện pháp tại Trường Tiểu học Huỳnh Ngọc Huệ, thành phố Đà Nẵng (có phối hợp khảo sát mở rộng tại Trường Tiểu học Nguyễn Văn Trỗi).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng hệ thống cơ sở lý thuyết đa diện từ tâm lý học, giáo dục học và lý luận dạy học bộ môn kỹ thuật:

• Khái niệm và cấp độ sáng tạo: Tác giả tổng hợp quan niệm từ Từ điển Tiếng Việt, Trần Hiệp – Đỗ Long, tiếp cận sáng tạo theo quá trình (E. Torrance, Willson), theo nhân cách (Pippig, Urban) và theo sản phẩm (Ghiselin, Guilford). Về cấp độ, nghiên cứu phân định 2 cấp độ giá trị sản phẩm (khách quan và chủ quan) cùng 5 cấp độ sáng tạo theo Irving Taylor: sáng tạo biểu hiện, sáng tạo chế tạo, sáng tạo phát kiến, sáng tạo cải tiến và sáng tạo trí tuệ đặc biệt.
• Năng lực tư duy sáng tạo: Khóa luận viện dẫn các nghiên cứu của Huỳnh Văn Sơn, Hồ Bá Thâm, Tôn Thân, Mehlhow, DanTon, và mô hình vòng tròn đồng tâm của V. Cruxtexki (mối quan hệ giữa tư duy sáng tạo, tư duy tích cực và tư duy độc lập). Tư duy sáng tạo gồm 5 thành phần: tính mềm dẻo, tính nhuần nhuyễn, tính độc đáo, tính hoàn thiện và tính nhạy cảm với vấn đề.
• Lý thuyết tư duy kỹ thuật và năng lực kỹ thuật: Áp dụng mô hình của Cuđriabxép về 3 thành phần tư duy kỹ thuật có mối quan hệ tương hỗ: khái niệm (tư duy trừu tượng), hình ảnh (tư duy trực quan) và thực hành (tư duy thao tác). Năng lực kỹ thuật được cấu thành từ 3 yếu tố: yếu tố chủ đạo (tư duy và tưởng tượng kỹ thuật), yếu tố bổ trợ (quan sát và trí nhớ kỹ thuật), và yếu tố điểm tựa (hứng thú kỹ thuật và sự khéo tay).
• Đặc điểm tâm sinh lý học sinh lớp 3: Hệ xương và thần kinh đang trong giai đoạn hoàn thiện; tri giác gắn liền với hành động trực quan cụ thể; tư duy đang chuyển dần từ trực quan hình tượng sang tư duy trừu tượng; trí tưởng tượng phát triển nhưng còn tản mạn; chú ý có chủ định hình thành nhưng chưa bền vững.
• Kỹ thuật tạo hình bằng giấy bìa: Phân tích quy chuẩn của 4 kỹ thuật cơ bản: xé – dán, cắt – dán, gấp hình và đan nan (nong mốt, nong đôi); trong đó chương trình lớp 3 tập trung vào 3 kỹ thuật: gấp hình, cắt dán hình và đan nan.

Hệ thống phương pháp nghiên cứu thực tế được tác giả triển khai bao gồm:

1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận: Thu thập, phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa, khái quát hóa và cụ thể hóa tài liệu lý luận.
2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn:
   • Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi (Anket): Khảo sát thực trạng trên 172 học sinh lớp 3 (thuộc 4 lớp) và 15 giáo viên đang giảng dạy khối 3 tại 2 trường: Tiểu học Huỳnh Ngọc Huệ và Tiểu học Nguyễn Văn Trỗi (Đà Nẵng).
   • Phương pháp quan sát sư phạm: Dự giờ các tiết dạy mẫu môn Thủ công của giáo viên khối 3 và quan sát sản phẩm tạo hình của học sinh.
   • Phương pháp trò chuyện: Trao đổi trực tiếp với giáo viên có nhiều năm kinh nghiệm về kế hoạch bài dạy, phương pháp tổ chức và biện pháp kích thích sáng tạo.
   • Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Thiết kế và tiến hành dạy thực nghiệm các bài học nội dung gấp, cắt, dán giấy bìa.
3. Phương pháp thống kê toán học: Xử lý, tính toán tỷ lệ phần trăm các dữ liệu điều tra thực trạng và số liệu thực nghiệm.

Nguồn dữ liệu: Dữ liệu sơ cấp thu nhận từ 172 phiếu anket học sinh, 15 phiếu anket giáo viên, biên bản quan sát giờ dạy, sản phẩm thủ công thực tế và số liệu kiểm tra đánh giá trước – sau thực nghiệm.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn của đề tài

Chương 1 làm rõ các tiền đề lý thuyết và khảo sát toàn diện thực trạng dạy học môn Thủ công lớp 3. Tác giả hệ thống hóa mục tiêu, nhiệm vụ và cấu trúc chương trình Thủ công lớp 3 với thời lượng 35 tiết/năm (1 tiết/tuần), phân bổ trong 4 chương:

• Chương I: Phối hợp gấp, cắt, dán hình (6 bài: Bọc vở sách [giảm tải]; Tàu thủy hai ống khói; Con ếch; Ngôi sao năm cánh và lá cờ đỏ sao vàng; Bông hoa; Ôn tập).
• Chương II: Cắt, dán chữ cái đơn giản (6 bài: Chữ I, T; Chữ H, U; Chữ V, A; Chữ E, D; Chữ VUI VẺ; Ôn tập).
• Chương III: Đan nan (3 bài: Đan nong mốt; Đan nong đôi; Đan hoa chữ thập đơn [giảm tải]).
• Chương IV: Làm đồ chơi (4 bài: Làm lọ hoa gắn tường; Làm đồng hồ để bàn; Làm quạt giấy tròn; Ôn tập chương III và IV).

Về cơ sở thực tiễn, tác giả công bố chi tiết kết quả điều tra 172 học sinh và 15 giáo viên tại Trường Tiểu học Huỳnh Ngọc Huệ và Trường Tiểu học Nguyễn Văn Trỗi:

Bảng 1: Tổng hợp mức độ hứng thú và hành vi học tập của học sinh lớp 3 (n = 172)

Tiêu chí khảo sát	Phân loại câu trả lời	Số lượng (học sinh)	Tỷ lệ (%)
Mức độ yêu thích môn Thủ công (Bảng 1.1)	Rất thích	160	93,02%
	Thích	4	2,33%
	Bình thường	5	2,91%
	Không thích	3	1,74%
Thái độ sau khi hoàn thành sản phẩm (Bảng 1.3)	Rất vui và tự hào	159	92,44%
	Bình thường	9	5,23%
	Mệt mỏi	4	2,33%
Cách thức trình bày sản phẩm (Bảng 1.4)	Chỉ dán sản phẩm vào vở	9	5,23%
	Trang trí cho sản phẩm và xung quanh	163	94,77%
Hoạt động học tập yêu thích nhất (Bảng 1.5)	Tổ chức trò chơi	158	91,86%
	Tổ chức học tập theo nhóm	10	5,81%
	Tổ chức học thực hành	4	2,33%
	Tổ chức học lý thuyết	0	0%
Mức độ hoàn thành sản phẩm (Bảng 1.6)	Hoàn thành tốt	17	9,88%
	Hoàn thành	145	84,30%
	Chưa hoàn thành	10	5,82%
Hình thức hướng dẫn yêu thích (Bảng 1.7)	Giảng bài chủ yếu bằng lời	0	0%
	Lời giảng kèm tranh quy trình, vật mẫu	18	11,47%
	Bài giảng điện tử kèm hình ảnh, video	154	89,53%

Bảng 2: Mức độ giáo viên vận dụng các phương pháp dạy học mới (n = 15, Bảng 1.10)

Phương pháp dạy học	Thường xuyên (%)	Thỉnh thoảng (%)	Không bao giờ (%)
Sử dụng hệ thống câu hỏi mang tính gợi mở	100%	0%	0%
Sử dụng kết hợp các phương pháp đặc trưng	100%	0%	0%
Sử dụng trò chơi học tập	80,00%	20,00%	0%
Tổ chức làm việc theo nhóm	46,67%	53,33%	0%
Phương pháp phát hiện và giải quyết vấn đề	20,00%	46,67%	33,34%

Kết quả điều tra giáo viên cũng chỉ ra: 100% giáo viên nhận thức đúng định nghĩa tư duy sáng tạo (Bảng 1.8) và đánh giá phương pháp dạy học tích cực có tầm quan trọng cao đối với việc phát huy sáng tạo (Bảng 1.9). 100% giáo viên đồng thuận rằng biểu hiện sáng tạo của học sinh thể hiện ở việc đưa ra giải pháp mới, trang trí sản phẩm độc đáo và tạo ra sản phẩm đúng kỹ thuật dù kích thước, màu sắc khác quy chuẩn mẫu (Bảng 1.11).

Chương 2: Đề xuất một số biện pháp phát huy tính sáng tạo cho học sinh lớp 3 trong dạy học môn Thủ công

Dựa trên mục tiêu chương trình, đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi và kết quả điều tra thực trạng, tác giả xây dựng 4 biện pháp sư phạm:

1. Tổ chức học tập môn Thủ công theo nhóm: Xác lập cơ sở lý thuyết về tương tác nhóm, quy trình chia nhóm, phân công nhiệm vụ, trao đổi ý tưởng tạo hình và phối hợp hoàn thiện sản phẩm chung kèm ví dụ bài dạy cụ thể.
2. Vận dụng kĩ thuật động não (Brainstorming): Thiết lập các câu hỏi kích thích tư duy, khuyến khích học sinh đưa ra nhiều ý tưởng cải tiến mẫu gấp, thay thế chất liệu giấy bìa, phối màu và tìm kiếm phương án kỹ thuật mới trong thời gian ngắn.
3. Tăng cường tổ chức trò chơi học tập: Thiết kế các trò chơi gắn với nội dung gấp, cắt, dán và đan nan nhằm giải tỏa áp lực thao tác, kích thích hứng thú tri giác và tinh thần thi đua sáng tạo.
4. Ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học Thủ công: Xây dựng giáo án điện tử, tích hợp hình ảnh đa chiều, video quay chậm quy trình kỹ thuật các nếp gấp khó giúp học sinh dễ dàng hình dung và chủ động thực hành.

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

Chương 3 trình bày việc kiểm chứng tính khả thi của các biện pháp đã đề xuất:

• Mục đích: Đánh giá tác động của các biện pháp sư phạm đề xuất đối với việc phát huy tính tích cực và năng lực sáng tạo của học sinh lớp 3 trong giờ Thủ công.
• Đối tượng và nội dung: Triển khai thực nghiệm trên học sinh khối lớp 3 qua các bài dạy về nội dung gấp, cắt, dán giấy bìa.
• Tiến trình thực nghiệm: Tiến hành qua 2 giai đoạn gồm khảo sát mức độ năng lực trước thực nghiệm và tổ chức dạy học thực nghiệm hình thành.
• Kết quả thực nghiệm: Văn bản tổng kết kết quả qua Biểu đồ 3.1 ("So sánh trước và sau thực nghiệm", trang 65 của khóa luận), xác nhận sự chuyển biến tích cực về tỷ lệ học sinh đạt mức hoàn thành tốt và gia tăng các sản phẩm có chi tiết trang trí sáng tạo sau khi áp dụng các biện pháp mới.

Kết quả và đóng góp

Về kết quả định lượng thực tế, nghiên cứu cung cấp bức tranh số liệu rõ ràng về hoạt động học tập môn Thủ công lớp 3:

• 93,02% học sinh rất yêu thích môn Thủ công và 92,44% cảm thấy vui, tự hào khi hoàn thành sản phẩm.
• 94,77% học sinh có nhu cầu trang trí thêm cho sản phẩm và không gian xung quanh thay vì chỉ dán đơn thuần vào vở.
• 91,86% học sinh mong muốn được học tập thông qua trò chơi và 89,53% học sinh hứng thú với bài giảng điện tử có video minh họa quy trình.
• Đánh giá sản phẩm ban đầu cho thấy: tỷ lệ hoàn thành tốt chỉ đạt 9,88%, mức hoàn thành chiếm đa số với 84,30%, và còn 5,82% chưa hoàn thành do thao tác chậm hoặc chưa nắm vững quy trình.
• Về phía giáo viên, 100% đánh giá cao vai trò của phương pháp dạy học tích cực; tuy nhiên, phương pháp phát hiện và giải quyết vấn đề mới chỉ được 20% giáo viên áp dụng thường xuyên (33,34% không bao giờ dùng).

Về giải pháp đề xuất, tác giả đã hệ thống hóa 4 biện pháp đồng bộ: học tập theo nhóm, kỹ thuật động não, trò chơi học tập và ứng dụng bài giảng điện tử đa phương tiện.

Về đóng góp học thuật, tác giả tự nhận định: Trong khi các công trình đi trước ở Việt Nam chủ yếu tập trung vào môn Kỹ thuật lớp 4, 5 (lắp ghép mô hình kỹ thuật) hoặc nghiên cứu của Phan Thị Chiến tập trung vào môn Thủ công lớp 1, thì khóa luận này đã giải quyết khoảng trống nghiên cứu thực nghiệm về phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh lớp 3 qua phân môn Thủ công.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài:

• Khảo sát thực trạng và thực nghiệm sư phạm chỉ mới được tiến hành trong phạm vi hẹp tại 2 trường tiểu học trên địa bàn quận thuộc thành phố Đà Nẵng (Trường Tiểu học Huỳnh Ngọc Huệ và Trường Tiểu học Nguyễn Văn Trỗi).
• Nội dung thực nghiệm sư phạm tập trung chủ yếu vào mạch kiến thức gấp, cắt, dán giấy bìa, chưa mở rộng đồng đều sang kỹ thuật đan nan và làm đồ chơi phối hợp đa chất liệu.

Hướng nghiên cứu tiếp:

• Mở rộng phạm vi khảo sát và thực nghiệm tại nhiều trường tiểu học với điều kiện cơ sở vật chất khác nhau (vùng nông thôn, ngoại thành).
• Đi sâu nghiên cứu các biện pháp kích thích tư duy kỹ thuật trong các bài học đan nan (nong mốt, nong đôi) và các chủ đề làm đồ chơi từ vật liệu tái chế.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo chuyên môn phù hợp cho:

• Giáo viên tiểu học: Cung cấp quy trình vận dụng kỹ thuật động não, tổ chức trò chơi và bài giảng trình chiếu video hỗ trợ trực quan cho các bài gấp con ếch, làm đồng hồ để bàn, cắt chữ cái, đan nan.
• Sinh viên ngành Giáo dục Tiểu học: Tài liệu tham khảo hữu ích về phương pháp nghiên cứu sư phạm ứng dụng, cách thức thiết kế bảng hỏi anket điều tra thực trạng dạy học bộ môn kỹ thuật và quy trình xử lý số liệu khảo sát.
• Cán bộ quản lý chuyên môn: Cung cấp căn cứ thực tế về mức độ tiếp nhận đồ dùng dạy học và ứng dụng công nghệ thông tin trong đổi mới sinh hoạt chuyên môn khối 3.

Câu hỏi thường gặp

1. Chương trình Thủ công lớp 3 gồm những nội dung chính nào và thời lượng quy định ra sao?
Chương trình có thời lượng 35 tiết/năm học (1 tiết/tuần x 35 tuần), bao gồm 4 chương: Chương I (Phối hợp gấp, cắt, dán hình), Chương II (Cắt, dán chữ cái đơn giản), Chương III (Đan nan) và Chương IV (Làm đồ chơi). Trong đó, bài 1 (Bọc vở, sách) và bài 15 (Đan hoa chữ thập đơn) thuộc diện giảm tải.

2. Học sinh lớp 3 thích hình thức giáo viên hướng dẫn bài học như thế nào nhất theo khảo sát?
Theo kết quả điều tra 172 học sinh (Bảng 1.7), có tới 89,53% học sinh thích giáo viên giảng bài có sử dụng bài giảng điện tử kèm hình ảnh và các đoạn phim minh họa thao tác; 11,47% thích giảng bằng lời kết hợp tranh quy trình và vật mẫu; không có học sinh nào (0%) chọn hình thức chỉ giảng bài bằng lời nói đơn thuần.

3. Tác giả vận dụng mô hình lý thuyết nào để phân tích tư duy kỹ thuật của học sinh?
Tác giả vận dụng cấu trúc tư duy kỹ thuật của nhà tâm lý học Cuđriabxép, bao gồm 3 thành phần có mối quan hệ tương hỗ bình đẳng: khái niệm (tư duy trừu tượng), hình ảnh (tư duy trực quan) và thực hành (tư duy thao tác).

4. Bốn biện pháp sư phạm cụ thể được tác giả đề xuất tại Chương 2 là gì?
Bốn biện pháp gồm: (1) Tổ chức học tập môn Thủ công theo nhóm; (2) Vận dụng kĩ thuật động não; (3) Tăng cường tổ chức trò chơi học tập; (4) Ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học Thủ công.

5. Thực trạng đánh giá sản phẩm môn Thủ công của học sinh tại thời điểm điều tra đạt mức độ nào?
Theo khảo sát tại Bảng 1.6 trên 172 học sinh, tỷ lệ sản phẩm được đánh giá Hoàn thành tốt chiếm 9,88% (17 học sinh), mức Hoàn thành chiếm đa số với 84,30% (145 học sinh), và mức Chưa hoàn thành chiếm 5,82% (10 học sinh).

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Thanh Thúy đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về tư duy sáng tạo và năng lực kỹ thuật của học sinh lớp 3 trong phân môn Thủ công. Thông qua khảo sát thực trạng trên 172 học sinh và 15 giáo viên tại thành phố Đà Nẵng, công trình đã phản ánh chân thực nhu cầu đổi mới phương pháp dạy học trực quan và ứng dụng công nghệ thông tin. Hệ thống 4 biện pháp sư phạm đề xuất cùng kết quả thực nghiệm đã chứng minh tính đúng đắn của giả thuyết khoa học, góp phần nâng cao chất lượng dạy học Thủ công theo định hướng phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh tiểu học.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu, diễn biến, kết thúc) và sản phẩm tạo ra mang tính mới mẻ, độc đáo. Bản chất của quá trình sáng tạo là quá trình con ngƣời xây dựng, kiểm nghiệm giả thuyết để cho ra sản phẩm. +Dƣới góc độ nhân cách: Theo nhà tâm lý học ngƣời Đức Pippig: “Tính sáng tạo là thuộc về nhân cách đặc biệt, thể hiện khi con ngƣời đứng trƣớc hoàn cảnh có vấn đề. Thuộc tính nhân cách này là tổ hợp các phẩm chất tâm lý, mà nhờ đó con ngƣời trên cơ sở kinh nghiệm của mình, bằng tƣ duy độc lập tự tạo ra những ý tƣởng mới, độc đáo, hợp lý trên bình diện cá nhân hay xã hội.” Nhƣ vậy để có sản phẩm sáng tạo cần có sự tổng hợp các thuộc tính tâm lý của nhân cách bao gồm phẩm chất và năng lực.

Nhờ có phẩm chất và năng lực, các giải pháp mới tối lợi để giải quyết các vấn đề đƣợc xuất hiện, giúp cá nhân tạo ra sản phẩm sáng tạo. Urban: “Tính sáng tạo của con ngƣời là thuộc tính nhân cách bộc lộ trong sản phẩm hoạt động mới mẻ, độc đáo, tối lợi, gây ngạc nhiên cho bản thân và cũng mới mẻ gây ngạc nhiên cho ngƣời khác.” + Dƣới góc độ sản phẩm: Theo tác giả Ghiselin: “Sản phẩm sáng tạo là cấu dạng mới nhất của thế giới kinh nghiệm, đƣợc tạo nên bằng sự cấu trúc lại của những kinh nghiệm đã có trƣớc đó, thể hiện rõ nhất sự nhận thức của chủ thể sáng tạo về thế giới và bản thân cũng nhƣ quan hệ giữa anh ta và thế giới ấy.” Một trong những tiêu chí để đánh giá một cá nhân sáng tạo là sản phẩm của hoạt động cá nhân. Một sản phẩm đƣợc coi là sáng tạo khi nó mới, độc đáo và có giá trị. Hạn chế của tác giả này là chỉ bàn đến sản phẩm sáng tạo ở dạng vật chất.

Khắc phục hạn chế đó, tác giả Guilford đã khẳng định: “Sản phẩm sáng tạo bao gồm sản phẩm sáng tạo cụ thể có thể cảm nhận đƣợc và sản phẩm tồn tại dƣới dạng tƣ duy - ý tƣởng. Nhƣ vậy, mỗi cách tiếp cận vấn đề sáng tạo đều có khái niệm khác nhau. Tuy nhiên trong tâm lý học thì định nghĩa sáng tạo dƣới góc độ nhân cách đƣợc sử dụng nhiều hơn cả, bởi lẽ nó phản ánh đƣợc bản chất của sự sáng tạo, trong đó sáng tạo đƣợc tiếp cận trên nhiều bình diện khác nhau và đƣợc khẳng định nhƣ một tiềm năng vốn tồn tại ở mọi ngƣời, mọi lứa tuổi. Vậy sáng tạo là những giá trị về vật chất và tinh thần do con người tạo ra, dựa trên quy luật khách quan của thực tiễn nhằm biến đổi tự nhiên, xã hội phù hợp với mục đích và nhu cầu của con người.

Nó đặc trưng bởi tính không lặp lại, tính độc đáo và duy nhất. 7 b) Các tiêu chí và cấp độ của sáng tạo - Dựa trên giá trị sản phẩm + Cấp độ 1: Những sản phẩm có giá trị một cách khách quan: Sản phẩm đƣợc tạo ra mang giá trị độc đáo là có ý nghĩa xã hội, thực sự khách quan nghĩa là những sản phẩm này có thể là những phát minh, sáng kiến, khuynh hƣớng hoặc là những sản phẩm, ý tƣởng mà trƣớc kia chƣa từng có. + Cấp độ 2: Những sản phẩm có giá trị chủ quan: Đặc điểm nổi bật của cấp độ này là những sản phẩm tạo ra chuẩn có giá trị xã hội hay ý nghĩa xã hội. Các sản phẩm sáng tạo có đƣợc của học sinh đều luôn có giá trị với chính bản thân chúng.

Vì vậy, nếu những sản phẩm sáng tạo đó đƣợc đánh giá một cách đúng mức thì sẽ có tác dụng khích lệ, động viên, kích thích trẻ tạo ra cái mới.