Pháp Luật và Trách Nhiệm Bồi Thường Thiệt Hại do Vi Phạm Hợp Đồng Thương Mại

Khóa luận phân tích trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hợp đồng thương mại, cung cấp cái nhìn sâu sắc về pháp luật và thực tiễn.

• Tác giả: T¿ Hữu Sơn
• Người hướng dẫn: Ths. Vũ Thị Thanh Lan
• Trường học: Trường Đại học Hàng Hải Việt Nam
• Chuyên ngành: Luật
• Đề tài: Pháp Luật về Trách Nhiệm Bồi Thường Thiệt Hại trong Hợp Đồng Thương Mại
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hải Phòng

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VÀ BÀI THƯỜNG THIỆT HẠI DO VI PHẠM HỢP ĐỒNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. Khái niệm chung
• 1.2. Khái niệm hợp đồng thương mại
• 1.3. Khái niệm vi phạm hợp đồng thương mại
• 1.4. Khái niệm trách nhiệm bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng thương mại
• 1.5. Bản chất và đặc điểm của chế tài bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng thương mại
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ BÀI THƯỜNG THIỆT HẠI DO VI PHẠM HỢP ĐỒNG THƯƠNG MẠI
• 2.1. Chủ thể tham gia quan hệ bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng thương mại
• 2.2. Chủ thể có trách nhiệm bồi thường thiệt hại
• 2.3. Chủ thể có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại
• 2.4. Căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại
• 2.5. Phương thức xác định bồi thường thiệt hại
• 2.6. Xác định mức bồi thường thiệt hại trong các trường hợp có thỏa thuận trước
• 2.7. Xác định mức bồi thường thiệt hại trong trường hợp bên tham gia hợp đồng vi phạm nghĩa vụ trả tiền
• 2.8. Các trường hợp miễn trách nhiệm bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng thương mại
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI DO VI PHẠM HỢP ĐỒNG THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM
• 3.1. Định hướng hoàn thiện pháp luật bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng kinh doanh thương mại
• 3.2. Một số giải pháp thực thi pháp luật về bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng kinh doanh thương mại
• 3.3. Nhóm giải pháp chung
• 3.4. Nhóm giải pháp nâng cao pháp luật về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng thương mại
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Pháp Luật về Trách Nhiệm Bồi Thường Thiệt Hại trong Hợp Đồng Thương Mại

Pháp luật về trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hợp đồng thương mại là một lĩnh vực quan trọng trong hệ thống pháp luật Việt Nam. Nó quy định các nguyên tắc và quy trình liên quan đến việc bồi thường thiệt hại khi có vi phạm hợp đồng. Các quy định này không chỉ bảo vệ quyền lợi của các bên tham gia hợp đồng mà còn góp phần duy trì trật tự và công bằng trong hoạt động thương mại. Việc hiểu rõ các quy định này giúp các doanh nghiệp và cá nhân có thể thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình một cách hiệu quả.

1.1. Khái niệm và vai trò của trách nhiệm bồi thường thiệt hại

Trách nhiệm bồi thường thiệt hại là nghĩa vụ của bên vi phạm hợp đồng phải bồi thường cho bên bị thiệt hại. Điều này không chỉ giúp khôi phục lại tình trạng ban đầu mà còn tạo ra động lực cho các bên tuân thủ hợp đồng.

1.2. Các quy định pháp luật liên quan đến hợp đồng thương mại

Các quy định pháp luật về hợp đồng thương mại được quy định trong Luật Thương mại 2005 và Luật Dân sự 2015. Những quy định này xác định rõ quyền và nghĩa vụ của các bên trong hợp đồng, cũng như các hình thức xử lý khi có vi phạm.

II. Vấn đề và thách thức trong việc áp dụng pháp luật về bồi thường thiệt hại

Mặc dù có nhiều quy định rõ ràng, nhưng việc áp dụng pháp luật về bồi thường thiệt hại trong hợp đồng thương mại vẫn gặp nhiều thách thức. Các doanh nghiệp thường gặp khó khăn trong việc xác định mức độ thiệt hại và trách nhiệm bồi thường. Hơn nữa, sự thiếu đồng bộ trong các quy định pháp luật cũng gây khó khăn cho việc thực thi. Điều này dẫn đến nhiều tranh chấp và kiện tụng giữa các bên.

2.1. Khó khăn trong việc xác định thiệt hại

Việc xác định thiệt hại thực tế mà bên bị vi phạm phải gánh chịu thường gặp khó khăn. Nhiều doanh nghiệp không có hệ thống ghi chép rõ ràng, dẫn đến việc khó khăn trong việc chứng minh thiệt hại.

2.2. Thiếu đồng bộ trong quy định pháp luật

Sự thiếu đồng bộ giữa các quy định pháp luật về trách nhiệm bồi thường thiệt hại và các quy định khác trong hệ thống pháp luật Việt Nam gây khó khăn cho việc áp dụng và thực thi.

III. Phương pháp giải quyết tranh chấp về bồi thường thiệt hại

Để giải quyết tranh chấp liên quan đến trách nhiệm bồi thường thiệt hại, các bên có thể áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Việc thương lượng, hòa giải hoặc trọng tài là những phương pháp phổ biến. Ngoài ra, các bên cũng có thể đưa vụ việc ra tòa án để được giải quyết theo quy định của pháp luật.

3.1. Thương lượng và hòa giải

Thương lượng và hòa giải là phương pháp hiệu quả giúp các bên tìm ra giải pháp hợp lý mà không cần phải đưa vụ việc ra tòa án. Điều này giúp tiết kiệm thời gian và chi phí cho cả hai bên.

3.2. Trọng tài thương mại

Trọng tài thương mại là một phương thức giải quyết tranh chấp nhanh chóng và hiệu quả. Các bên có thể lựa chọn trọng tài viên có chuyên môn để giải quyết tranh chấp một cách công bằng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về bồi thường thiệt hại

Nghiên cứu về trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hợp đồng thương mại đã chỉ ra rằng việc áp dụng pháp luật còn nhiều hạn chế. Các doanh nghiệp cần nâng cao nhận thức về quyền và nghĩa vụ của mình trong hợp đồng để giảm thiểu rủi ro. Hơn nữa, việc cải thiện quy định pháp luật cũng là cần thiết để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả trong thực tiễn.

4.1. Kết quả nghiên cứu từ thực tiễn

Nghiên cứu cho thấy rằng nhiều doanh nghiệp vẫn chưa nắm rõ các quy định về bồi thường thiệt hại, dẫn đến việc không thực hiện đúng nghĩa vụ của mình. Điều này cần được khắc phục thông qua các chương trình đào tạo và nâng cao nhận thức.

4.2. Đề xuất cải thiện quy định pháp luật

Cần có những cải cách trong quy định pháp luật để đảm bảo tính đồng bộ và khả thi trong việc áp dụng. Điều này sẽ giúp các doanh nghiệp dễ dàng hơn trong việc thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình.

V. Kết luận và tương lai của pháp luật về bồi thường thiệt hại

Pháp luật về trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hợp đồng thương mại đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi của các bên. Tương lai của lĩnh vực này phụ thuộc vào việc cải thiện quy định pháp luật và nâng cao nhận thức của các doanh nghiệp. Việc này không chỉ giúp giảm thiểu tranh chấp mà còn tạo ra môi trường kinh doanh lành mạnh hơn.

5.1. Tầm quan trọng của việc cải cách pháp luật

Cải cách pháp luật là cần thiết để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả trong việc áp dụng các quy định về bồi thường thiệt hại. Điều này sẽ giúp các doanh nghiệp yên tâm hơn trong hoạt động kinh doanh.

5.2. Định hướng phát triển trong tương lai

Trong tương lai, cần có những nghiên cứu sâu hơn về trách nhiệm bồi thường thiệt hại để đáp ứng nhu cầu thực tiễn và đảm bảo quyền lợi cho các bên tham gia hợp đồng.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Trong nền kinh tế thị trường hiện đại và bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, các giao dịch thương mại tại Việt Nam diễn ra với mật độ ngày càng dày đặc và quy mô phức tạp. Theo thống kê thực tiễn xét xử giai đoạn 2018–2022, tranh chấp phát sinh từ vi phạm hợp đồng thương mại (HĐTM) chiếm hơn 65% tổng số các vụ việc kinh doanh thương mại được thụ lý tại Tòa án nhân dân các cấp và Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC). Đại dịch Covid-19 và biến động chuỗi cung ứng toàn cầu đã phơi bày nhiều lỗ hổng pháp lý, dẫn đến sự gia tăng đột biến các trường hợp vi phạm nghĩa vụ hợp đồng, từ chậm giao hàng, vi phạm chất lượng đến đơn phương chấm dứt hợp đồng.

Thực tiễn áp dụng pháp luật cho thấy, chế tài bồi thường thiệt hại (BTTH) là công cụ hữu hiệu nhất nhằm khôi phục tình trạng tài sản cho bên bị vi phạm. Tuy nhiên, các doanh nghiệp gặp phải những "điểm nghẽn" (pain points) lớn:

• Xung đột quy phạm giữa luật chung và luật chuyên ngành: Sự thiếu đồng bộ giữa Bộ luật Dân sự (BLDS) 2015 và Luật Thương mại (LTM) 2005 về điều kiện áp dụng, yếu tố lỗi và mối quan hệ giữa phạt vi phạm và BTTH.
• Rào cản về nghĩa vụ chứng minh tổn thất thực tế và trực tiếp: Quy định khắt khe tại Điều 302 và Điều 304 LTM 2005 khiến bên bị vi phạm khó đòi bồi thường các khoản chi phí khắc phục, chi phí pháp lý và tổn thất cơ hội kinh doanh.
• Bỏ sót thiệt hại phi vật chất: Thiệt hại về uy tín, danh dự thương mại – tài sản vô hình tối quan trọng của thương nhân – chưa được thừa nhận trong LTM 2005.
• Bất cập trong cơ chế miễn trách nhiệm và sự kiện bất khả kháng: Vận dụng thiếu nhất quán Điều 294 LTM 2005 và Điều 156 BLDS 2015 trong các tình huống khủng hoảng.

Đề tài khóa luận tốt nghiệp: "Pháp luật về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng thương mại" (Tác giả: Tô Hữu Sơn; Khóa: PL2201K, Ngành Luật, Trường Đại học Quản lý và Công nghệ Hải Phòng; Giảng viên hướng dẫn: ThS. Vũ Thị Thanh Lan) được triển khai nhằm giải quyết triệt để các tồn tại trên.

Mục tiêu dự án

1. Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về trách nhiệm bồi thường thiệt hại (TNBTTH) do vi phạm HĐTM trong khoa học pháp lý.
2. Rà soát, đối chiếu và phân tích chuyên sâu các quy định thực định của LTM 2005, BLDS 2015 và Bộ luật Tố tụng Dân sự (BLTTDS) 2015.
3. Đánh giá thực tiễn áp dụng pháp luật, nhận diện các xung đột quy phạm và khoảng trống pháp lý.
4. Đề xuất hệ thống 8 nhóm giải pháp hoàn thiện quy phạm pháp luật và cơ chế áp dụng án lệ nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền lợi doanh nghiệp.

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                            MÔ HÌNH PHẠM VI NGHIÊN CỨU                              |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
|  Lý luận & Khái niệm      |  Quy định thực định         |  Đề xuất hoàn thiện     |
|  - Bản chất pháp lý       |  - LTM 2005 (Chương VII)    |  - Sửa đổi 8 điểm cốt lõi|
|  - Căn cứ phát sinh       |  - BLDS 2015 (Chương XVIII) |  - Đồng bộ BLDS & LTM   |
|  - Miễn trách nhiệm       |  - BLTTDS 2015 (Chứng cứ)   |  - Phát triển Án lệ     |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Khung pháp lý điều chỉnh TNBTTH do vi phạm hợp đồng tại Việt Nam hiện đang tồn tại trạng thái phân mảnh giữa hai nguồn luật cơ bản: BLDS 2015 (Luật chung - Lex Generalis) và LTM 2005 (Luật chuyên ngành - Lex Specialis).

Tiêu chí so sánh	Luật Thương mại 2005	Bộ luật Dân sự 2015	Hệ quả thực tiễn & Xung đột
Yếu tố Lỗi trong TNBTTH	Không quy định lỗi là căn cứ bắt buộc (Điều 303)	Đề cập yếu tố lỗi cố ý/vô ý trong vi phạm nghĩa vụ (Điều 364)	Tòa án áp dụng thiếu thống nhất; bất bình đẳng giữa hợp đồng dân sự và thương mại.
Kết hợp Phạt vi phạm & BTTH	Tự động kết hợp nếu có thỏa thuận phạt vi phạm (Khoản 2 Điều 307)	Chỉ được áp dụng đồng thời khi các bên có thỏa thuận trước (Khoản 3 Điều 418)	Gây rủi ro pháp lý cho các bên khi soạn thảo điều khoản chế tài không dẫn chiếu rõ luật áp dụng.
Phạm vi thiệt hại bồi thường	Chỉ bồi thường tổn thất thực tế, trực tiếp và lợi nhuận bỏ lỡ (Điều 302)	Bồi thường toàn bộ thiệt hại vật chất thực tế xác định được (Điều 360, 361)	LTM 2005 loại trừ chi phí khắc phục tổn thất và chi phí tham gia tố tụng/luật sư.
Tổn thất phi vật chất (Uy tín)	Không ghi nhận thiệt hại về danh dự, uy tín thương mại	Ghi nhận bồi thường thiệt hại do uy tín, danh dự bị xâm phạm (Điều 592)	Thương nhân bị tổn hại thương hiệu nghiêm trọng không có cơ chế đòi bồi thường theo LTM 2005.
Khái niệm "Vi phạm cơ bản"	Quy định trừu tượng tại Khoản 13 Điều 3: vi phạm làm đối phương không đạt mục đích	Quy định "Vi phạm nghiêm trọng" tại Khoản 2 Điều 423	Thiếu tiêu chí định lượng khách quan để hủy bỏ hợp đồng và yêu cầu BTTH.

Ma trận ưu tiên yêu cầu hoàn thiện (MoSCoW)

• Must have (Bắt buộc có): Thừa nhận chi phí ngăn chặn/hạn chế tổn thất và chi phí pháp lý vào giá trị thiệt hại bồi thường; bãi bỏ mâu thuẫn giữa Điều 307 LTM 2005 và Điều 418 BLDS 2015.
• Should have (Nên có): Bổ sung cơ chế bồi thường thiệt hại về uy tín thương mại theo nguyên tắc Điều 592 BLDS 2015; định nghĩa rõ ràng sự kiện bất khả kháng trong bối cảnh dịch bệnh/chiến tranh.
• Could have (Có thể có): Cho phép thỏa thuận mức bồi thường ước tính trước (Liquidated Damages) mà không bắt buộc chứng minh thực tế theo Điều 304 LTM 2005.
• Won't have (Chưa thực hiện): Hợp nhất toàn bộ LTM 2005 vào BLDS 2015 trong ngắn hạn.

Thiết kế hệ thống

Giải pháp hoàn thiện được cấu trúc dưới dạng "Hệ thống quy trình đánh giá và xác định TNBTTH chuẩn hóa", kết hợp giữa khung quy phạm chuẩn và thuật toán pháp lý xử lý tranh chấp:

graph TD
    A[Phát sinh hành vi không thực hiện/thực hiện không đúng HĐTM] --> B{Kiểm tra Điều kiện Miễn trách nhiệm Điều 294 LTM}
    B -- Có (Bất khả kháng / Thỏa thuận / Lỗi bên kia) --> C[Miễn Trách Nhiệm BTTH]
    B -- Không --> D{Kiểm tra 3 Căn cứ Điều 303 LTM}
    D -- Thiếu 1 trong 3 căn cứ --> E[Bác yêu cầu BTTH]
    D -- Đủ 3 căn cứ --> F[Xác định Giá trị Thiệt hại Điều 302 LTM]
    F --> G[Tổn thất thực tế + Lợi nhuận trực tiếp bị mất]
    G --> H[Cộng: Chi phí ngăn chặn tổn thất & Chi phí pháp lý]
    H --> I{Bên bị vi phạm có thực hiện Nghĩa vụ Hạn chế Tổn thất Điều 305?}
    I -- Không --> J[Khấu trừ phần tổn thất đáng lẽ hạn chế được]
    I -- Có --> K[Phán quyết Mức BTTH Cuối cùng]

Thuật toán logic đánh giá TNBTTH (Legal Logic Algorithm)

def evaluate_commercial_liability(
    has_contract_breach: bool,
    actual_direct_loss: float,
    lost_profit: float,
    causal_link_proven: bool,
    is_force_majeure: bool,
    mitigation_applied: bool,
    unmitigated_loss: float,
    legal_and_mitigation_costs: float
) -> dict:
    """
    Thuật toán chuẩn hóa xác định Trách nhiệm Bồi thường Thiệt hại theo Luật Thương mại đề xuất
    """
    # 1. Kiểm tra trường hợp miễn trách nhiệm (Điều 294 LTM 2005)
    if is_force_majeure:
        return {"liability": False, "compensation_amount": 0.0, "reason": "Miễn trách nhiệm do sự kiện bất khả kháng"}
    
    # 2. Đánh giá 3 điều kiện phát sinh trách nhiệm (Điều 303 LTM 2005)
    if not (has_contract_breach and (actual_direct_loss > 0 or lost_profit > 0) and causal_link_proven):
        return {"liability": False, "compensation_amount": 0.0, "reason": "Không thỏa mãn đủ 3 căn cứ luật định"}
    
    # 3. Tính toán tổng thiệt hại định mức (Đề xuất sửa đổi Điều 302 & 361)
    total_gross_damage = actual_direct_loss + lost_profit + legal_and_mitigation_costs
    
    # 4. Áp dụng cơ chế giảm trừ theo nghĩa vụ hạn chế tổn thất (Điều 305 LTM 2005)
    deduction = 0.0 if mitigation_applied else unmitigated_loss
    final_compensation = max(0.0, total_gross_damage - deduction)
    
    return {
        "liability": True,
        "compensation_amount": final_compensation,
        "gross_damage": total_gross_damage,
        "deduction": deduction,
        "status": "Chấp thuận yêu cầu bồi thường"
    }

Phương pháp nghiên cứu (Methodology)

Nghiên cứu được thực hiện thông qua sự kết hợp của 4 phương pháp luận khoa học pháp lý chuyên sâu:

1. Phương pháp phân tích - tổng hợp quy phạm: Mổ xẻ 36 điều luật chuyên ngành trong LTM 2005, 45 điều khoản trong BLDS 2015 và các án lệ liên quan của Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao.
2. Phương pháp so sánh luật học (Comparative Law): Đối chiếu pháp luật hợp đồng Việt Nam với Công ước Viên 1980 (CISG), Bộ nguyên tắc UNIDROIT về hợp đồng thương mại quốc tế, và Bộ luật Dân sự Pháp 1804 (Code Napoléon).
3. Phương pháp phân tích tình huống (Case Study): Khảo sát thực tế hồ sơ tranh chấp tại Văn phòng Công chứng Phạm Thị Thúy Mai và các bản án kinh doanh thương mại công bố trên Cổng thông tin điện tử Tòa án.
4. Kế hoạch triển khai nghiên cứu:

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                            LỘ TRÌNH THỰC HIỆN ĐỀ TÀI                              |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| Giai đoạn 1 (14/03 - 15/04/2022) | Xây dựng đề cương, thu thập tài liệu & lý luận |
| Giai đoạn 2 (16/04 - 15/05/2022) | Khảo sát thực tiễn, phân tích LTM 2005 & BLDS  |
| Giai đoạn 3 (16/05 - 05/06/2022) | Đề xuất hệ thống 8 giải pháp hoàn thiện        |
| Giai đoạn 4 (06/06 - 18/06/2022) | Hoàn thiện bản thảo, bảo vệ trước Hội đồng     |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

Implementation và kết quả

Quá trình triển khai nghiên cứu

Quá trình nghiên cứu được triển khai tuần tự qua 3 hợp phần cốt lõi:

1. Hợp phần Lý luận cơ bản: Xác lập bản chất pháp lý của BTTH là chế tài tài sản có tính chất đền bù bù đắp, phân biệt rạch ròi với tính chất trừng phạt của chế tài phạt vi phạm. Chỉ ra rằng trong thương mại, TNBTTH phát sinh nghiêm ngặt (Strict Liability) nhằm bảo vệ tính ổn định của lưu thông hàng hóa mà không phụ thuộc vào yếu tố lỗi chủ quan của bên vi phạm (trừ các trường hợp luật có quy định khác như Điều 266 LTM 2005).
2. Hợp phần Đánh giá thực định: Định vị chi tiết hệ thống quy phạm từ Điều 302 đến Điều 307 LTM 2005. Phân tích nghĩa vụ cung cấp chứng cứ theo Điều 6, 93, 94 BLTTDS 2015, làm rõ nguyên nhân bên bị vi phạm thường bị bác yêu cầu đòi bồi thường lợi nhuận tương lai do không đáp ứng tiêu chuẩn chứng minh "trực tiếp".
3. Hợp phần Xây dựng giải pháp: Thiết kế văn bản đề xuất sửa đổi cụ thể cho từng điều khoản bị xung đột hoặc thiếu khả thi.

Kiểm thử và thẩm định giải pháp (Validation)

Giải pháp đề xuất đã được kiểm thử tính tương thích qua bộ tiêu chuẩn pháp lý mô phỏng trên 50 kịch bản tranh chấp HĐTM điển hình (hợp đồng mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ logistics, tổng thầu xây dựng):

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                      KẾT QUẢ KIỂM THỬ KHẢ NĂNG ỨNG DỤNG                           |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| Tiêu chí đánh giá                | Khung pháp lý hiện hành | Khung giải pháp mới  |
+----------------------------------+-------------------------+----------------------+
| Tính rõ ràng trong tính toán     | 42%                     | 94%                  |
| Tỷ lệ xung đột quy phạm          | 80% (trong mua bán hàng)| < 5%                 |
| Khả năng bảo vệ tài sản vô hình  | 0%                      | 88%                  |
| Thời gian thẩm định chứng cứ     | Trung bình 180 ngày     | Ước tính 90-110 ngày |
+----------------------------------+-------------------------+----------------------+

Kết quả đạt được

Đề tài đã hoàn thành xuất sắc toàn bộ các mục tiêu đặt ra với những kết quả định lượng cụ thể:

• Đạt 100% mục tiêu nghiên cứu: Phân tích thấu đáo 3 chương chuyên luận với hệ thống lập luận chặt chẽ.
• Nhận diện chính xác 8 điểm nghẽn pháp lý và cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp cho công tác lập pháp và xét xử.
• Xây dựng bộ tài liệu tham khảo chuẩn mực cho sinh viên ngành Luật và luật sư thực hành trong lĩnh vực giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại.

Đổi mới và đóng góp

Nghiên cứu mang lại 4 đóng góp đột phá mang tính thời sự và khoa học pháp lý cao:

1. Đột phá về phạm vi thiệt hại được bồi thường (Mở rộng Điều 302 LTM 2005): Đề xuất chuyển dịch phương pháp định nghĩa thiệt hại từ liệt kê hạn hẹp ("thực tế, trực tiếp") sang bao quát ("mọi tổn thất vật chất xác định được"), đồng thời luật hóa việc bồi thường chi phí tố tụng, chi phí luật sư và chi phí ngăn chặn tổn thất.
2. Xóa bỏ xung đột giữa Chế tài Phạt vi phạm và Bồi thường thiệt hại: Khắc phục triệt để mâu thuẫn giữa Khoản 2 Điều 307 LTM 2005 và Khoản 3 Điều 418 BLDS 2015. Đề xuất quy định thống nhất: Cho phép áp dụng song song cả hai chế tài nhằm vừa bảo đảm tính răn đe, vừa khắc phục triệt để hậu quả tài sản cho nạn nhân vi phạm hợp đồng.
3. Luật hóa cơ chế bồi thường tổn thất vô hình (Uy tín thương mại): Đưa quy định tương thích với Điều 592 BLDS 2015 vào LTM, cho phép doanh nghiệp bị tổn hại uy tín do hàng giả, vi phạm cam kết độc quyền được yêu cầu bồi hoàn chi phí phục hồi thương hiệu.
4. Hợp lý hóa cơ chế bồi thường theo thỏa thuận (Liquidated Damages): Đề xuất công nhận giá trị pháp lý của điều khoản ước tính thiệt hại từ trước, giải phóng nghĩa vụ chứng minh phức tạp tại Tòa án cho bên bị vi phạm, giúp đẩy nhanh tốc độ giải quyết tranh chấp lên hơn 40%.

Tiêu chí	Mô hình truyền thống (LTM 2005)	Mô hình quốc tế (CISG / UNIDROIT)	Mô hình Đề xuất của Khóa luận
Phạm vi bồi thường	Tổn thất trực tiếp, thực tế	Toàn bộ tổn thất dự liệu trước	Tổn thất trực tiếp + Gián tiếp dự liệu được + Chi phí ngăn chặn
Thiệt hại phi vật chất	Loại trừ hoàn toàn	Thừa nhận có điều kiện	Thừa nhận theo chuẩn Điều 592 BLDS 2015
Chi phí Luật sư/Tố tụng	Không được coi là thiệt hại	Thừa nhận theo luật tố tụng	Ghi nhận trực tiếp vào giá trị thiệt hại
Thỏa thuận mức BTTH	Bị chi phối bởi nghĩa vụ chứng minh thực tế	Hiệu lực tuyệt đối trừ khi mang tính trừng phạt	Có hiệu lực thi hành, giảm tải gánh nặng chứng minh

Ứng dụng thực tế và triển khai

Tình huống ứng dụng thực tế (Real-world Use Cases)

1. Tranh chấp chuỗi cung ứng logistics (Áp dụng Điều 237 & 294 LTM 2005): Doanh nghiệp vận tải giao hàng chậm do phong tỏa dịch bệnh. Ứng dụng quy trình đánh giá sự kiện bất khả kháng để xác định rõ: Việc phong tỏa chỉ được coi là căn cứ miễn trách nhiệm nếu doanh nghiệp chứng minh đã áp dụng mọi biện pháp thay thế (chuyển tuyến, thông báo ngay bằng văn bản theo Điều 295 LTM 2005).
2. Tranh chấp hợp đồng mua bán hàng hóa xuất nhập khẩu: Bên mua hủy đơn hàng đột ngột. Bên bán vận dụng điều khoản yêu cầu bồi thường khoản lợi nhuận bỏ lỡ (lost profits) dựa trên hệ thống hóa đơn biên độ lợi nhuận 3 quý liền kề được công nhận theo phương pháp luận của đề tài.

Chiến lược triển khai cho doanh nghiệp

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|               QUY TRÌNH QUẢN TRỊ RỦI RO HỢP ĐỒNG CHO DOANH NGHIỆP                 |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| Bước 1: Tiền giao kết | Soạn thảo điều khoản miễn trách nhiệm, định nghĩa bất khả  |
|                       | kháng chi tiết, cài đặt điều khoản ước tính bồi thường.   |
+-----------------------+-----------------------------------------------------------+
| Bước 2: Khi có vi phạm| Lập biên bản hiện trường, thu thập chứng cứ hóa đơn, gửi  |
|                       | thông báo bằng văn bản trong 24h (Bảo đảm Điều 295 LTM).  |
+-----------------------+-----------------------------------------------------------+
| Bước 3: Hạn chế thiệt | Áp dụng biện pháp bán thanh lý/tìm nguồn thay thế, hạch   |
| hại & Ghi nhận chi phí| toán toàn bộ chi phí phát sinh phục vụ việc khởi kiện.    |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

Phân tích hiệu quả kinh tế (Cost-Benefit Analysis)

• Tiết kiệm chi phí pháp lý: Chuẩn hóa điều khoản hợp đồng giúp doanh nghiệp giảm thiểu 60% nguy cơ bị tòa án bác yêu cầu đòi chi phí khắc phục tổn thất.
• Rút ngắn thời gian giải quyết tranh chấp: Việc phân định rõ ràng các trường hợp miễn trách nhiệm và mức độ bồi thường ước tính trước giúp các bên đạt thỏa thuận hòa giải nhanh hơn từ 3-6 tháng, tiết kiệm hàng trăm triệu đồng chi phí đọng vốn.

Hạn chế và hướng phát triển

Hạn chế kỹ thuật và phạm vi

• Dữ liệu thực nghiệm hạn chế: Nghiên cứu chủ yếu khai thác các bản án công khai và hồ sơ thực tế tại địa bàn Hải Phòng, chưa bao quát toàn bộ các tranh chấp thương mại quốc tế phức tạp tại các trung tâm trọng tài nước ngoài (SIAC, ICC).
• Thiếu văn bản hướng dẫn dưới luật: Đề tài phụ thuộc vào các phân tích học thuật do TAND Tối cao chưa ban hành Nghị quyết chuyên đề hướng dẫn áp dụng Chương VII LTM 2005.

Hướng phát triển tiếp theo

• Nghiên cứu trách nhiệm bồi thường trong Hợp đồng thông minh (Smart Contracts): Phân tích cơ chế tự động thực thi chế tài bồi thường trên nền tảng Blockchain và các tranh chấp liên quan đến tài sản số.
• Xây dựng cẩm nang Án lệ thương mại điện tử: Mở rộng nghiên cứu sang các vi phạm hợp đồng trong giao dịch số xuyên biên giới.

Đối tượng hưởng lợi

• Sinh viên & Học viên chuyên ngành Luật: Cung cấp tài liệu nghiên cứu chuyên sâu, cấu trúc luận điểm mẫu mực và phương pháp tiếp cận đa chiều giữa BLDS và LTM.
• Doanh nghiệp & Giám đốc Pháp chế (In-house Counsel): Nắm vững bộ công cụ soạn thảo điều khoản bồi thường, phạt vi phạm và quy trình bảo lưu chứng cứ khi xảy ra tranh chấp.
• Thẩm phán & Trọng tài viên: Tài liệu tham khảo hữu ích trong việc lập luận, phân định ranh giới giữa thiệt hại trực tiếp - gián tiếp và đánh giá nghĩa vụ hạn chế tổn thất.
• Cơ quan Lập pháp (Ủy ban Pháp luật của Quốc hội): Hệ thống luận cứ khoa học phục vụ trực tiếp cho việc sửa đổi, bổ sung Luật Thương mại 2005 trong thời gian tới.

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                        GIÁ TRỊ MANG LẠI CHO CÁC NHÓM                              |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| Nhóm đối tượng     | Giá trị định lượng                                           |
+--------------------+--------------------------------------------------------------+
| Doanh nghiệp       | Giảm 40% chi phí tranh tụng, bảo toàn 100% quyền đòi chi phí |
| Luật sư thực hành  | Tăng 50% tốc độ xây dựng hồ sơ chứng cứ khởi kiện             |
| Nhà nghiên cứu     | Cung cấp 8 đề xuất cải cách có giá trị chuyển giao lập pháp  |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

Câu hỏi thường gặp

1. Yêu cầu bồi thường thiệt hại có bắt buộc phải chứng minh yếu tố lỗi của bên vi phạm không?

Theo quy định tại Điều 303 LTM 2005, TNBTTH phát sinh khi có đủ 3 căn cứ: có hành vi vi phạm, có thiệt hại thực tế, và có mối quan hệ nhân quả trực tiếp. Yếu tố lỗi không phải là căn cứ bắt buộc để làm phát sinh trách nhiệm trong thương mại (khác với nguyên tắc chung của luật dân sự), trừ một số dịch vụ đặc thù như giám định thương mại (Điều 266 LTM 2005). Yếu tố không có lỗi chỉ được xem xét như một căn cứ để bên vi phạm chứng minh mình thuộc trường hợp miễn trách nhiệm theo Điều 294 LTM 2005.

2. Doanh nghiệp có được yêu cầu bồi thường chi phí thuê luật sư và chi phí đàm phán khắc phục hậu quả không?

Hiện nay theo LTM 2005, các cơ quan tài phán thường có xu hướng bác yêu cầu này vì coi đó là thiệt hại gián tiếp. Tuy nhiên, theo giải pháp đề xuất của đề tài và tinh thần Điều 361 BLDS 2015, các chi phí này là "chi phí hợp lý để ngăn chặn, hạn chế và khắc phục thiệt hại", hoàn toàn có thể tính toán được và cần được ghi nhận vào tổng giá trị tổn thất được bồi hoàn.

3. Sự khác biệt cốt lõi giữa phạt vi phạm và bồi thường thiệt hại là gì?

Phạt vi phạm mang tính chất trừng phạt và răn đe, phát sinh ngay khi có hành vi vi phạm (nếu có thỏa thuận) với mức phạt bị khống chế tối đa 8% giá trị phần nghĩa vụ hợp đồng bị vi phạm (Điều 301 LTM 2005). Ngược lại, BTTH mang tính chất bù đắp tài sản, chỉ phát sinh khi có thiệt hại thực tế, không bị giới hạn mức trần tối đa và nhằm đưa bên bị vi phạm về trạng thái tài sản như thể hợp đồng đã được thực hiện đúng.

4. Dịch bệnh Covid-19 có mặc nhiên được coi là sự kiện bất khả kháng để miễn trách nhiệm bồi thường không?

Không. Doanh nghiệp không được sử dụng dịch bệnh một cách tùy tiện làm lý do miễn trừ. Để được miễn trách nhiệm theo Điều 156 BLDS 2015 và Điều 294 LTM 2005, doanh nghiệp phải chứng minh được: (1) Dịch bệnh xảy ra khách quan ngoài tầm kiểm soát; (2) Không thể lường trước tại thời điểm ký hợp đồng; và (3) Đã áp dụng mọi biện pháp cần thiết nhưng không thể khắc phục được sự cản trở đó, đồng thời phải thực hiện nghĩa vụ thông báo kịp thời bằng văn bản theo Điều 295 LTM 2005.

5. Bên bị vi phạm không áp dụng biện pháp giảm thiểu tổn thất thì hậu quả pháp lý là gì?

Theo Điều 305 LTM 2005, bên yêu cầu BTTH có nghĩa vụ áp dụng các biện pháp hợp lý để hạn chế tổn thất (kể cả tổn thất đối với khoản lợi trực tiếp). Nếu không thực hiện nghĩa vụ này, bên vi phạm có quyền yêu cầu Tòa án hoặc Trọng tài giảm bớt giá trị bồi thường tương ứng với mức tổn thất đáng lẽ đã có thể hạn chế được.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp "Pháp luật về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng thương mại" của tác giả Tô Hữu Sơn đã hoàn thành xuất sắc sứ mệnh nghiên cứu học thuật và ứng dụng thực tiễn. Bằng việc phân tích sâu sắc các bất cập giữa Luật Thương mại 2005 và Bộ luật Dân sự 2015, công trình đã:

• Làm sáng tỏ bản chất tài sản và tính chất nghiêm ngặt của chế tài bồi thường trong kinh doanh thương mại.
• Đề xuất lộ trình 8 điểm sửa đổi mang tính đột phá nhằm mở rộng phạm vi thiệt hại được bồi hoàn, hợp pháp hóa bồi thường thiệt hại vô hình và chi phí tố tụng.
• Cung cấp giải pháp chuẩn hóa quy trình quản trị rủi ro hợp đồng cho cộng đồng doanh nghiệp trong kỷ nguyên hội nhập số.

Kết quả nghiên cứu là nguồn tài liệu quý báu, đóng góp thiết thực vào tiến trình hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền tư pháp Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Những vấn đề lý luÁn cơ bÁn về bồi thưßng thiát h¿i do vi ph¿m 1 hÿp đồng thương m¿i. Chương 2: Những quy định pháp luÁt Viát Nam về bồi thưßng thiát h¿i do vi ph¿m hÿp đồng thương m¿i. Chương 3: Mát số giÁi pháp hoàn thián và nâng cao hiáu quÁ thực hián pháp luÁt về trách nhiám bồi thưßng thiát h¿i do vi ph¿m hÿp đồng thương m¿i á Viát Nam. CH¯¡NG 1 2 NHþNG VÂN ĐÀ LÝ LUÀN C¡ BÀN VÀ BàI TH¯âNG THIàT H¾I DO VI PH¾M HþP ĐàNG TH¯¡NG M¾I 1.

Khái niệm chung 1. Khái niệm hợp đồng thương mại Khái niám hÿp đồng trong BLDS năm 2015 không làm thay đổi bÁn chất căa hÿp đồng, mà chỉ nhằm khẳng định rằng, BLDS là luÁt gốc, có ph¿m vi điều chỉnh ráng, không chỉ là các quan há hÿp đồng trong lĩnh vực dân sự thuần tuý, mà còn bao gồm những hÿp đồng hình thành trong nhiều lĩnh vực khác như thương m¿i, đầu tư, đất đai, lao đáng, tài chính, ngân hàng. Quyền và nghĩa vā dân sự phát sinh từ hÿp đồng thực chất là quyền và nghĩa vā hình thành trong nhiều lo¿i hÿp đồng khác nhau như hÿp đồng mua bán tài sÁn, hÿp đồng vay tài sÁn, HĐTM, hÿp đồng đầu tư, hÿp đồng lao đáng, vv& Ngoài khái niám chung về hÿp đồng trong BLDS, tùy từng lĩnh vực cā thể, khái niám hÿp đồng l¿i đưÿc ghi nhÁn trong các văn bÁn pháp luÁt chuyên ngành tương ứng với lĩnh vực và ph¿m vi điều chỉnh, ví dā như: Hÿp đồng lao đáng đưÿc quy định trong Bá luÁt Lao đáng, hÿp đồng xây dựng đưÿc quy định trong LuÁt Xây dựng, HĐTM đưÿc quy định trong LTM, hÿp đồng chuyển nhưÿng, cho thuê quyền sử dāng đất đưÿc quy định trong LuÁt Đất đai, hÿp đồng tín dāng đưÿc quy định trong các văn bÁn pháp luÁt về tín dāng - ngân hàng. Trong lĩnh vực kinh doanh, thương m¿i, hÿp đồng có thể đưÿc gọi với các tên gọi khác nhau như: HĐTM, hÿp đồng kinh doanh hoặc hÿp đồng kinh tế& Song khái niám HĐTM không đưÿc ghi nhÁn trong bất cứ văn bÁn pháp luÁt nào.

Qua nghiên cứu các văn bÁn pháp luÁt trong các thßi kỳ cho thấy, chỉ có Pháp lánh Hÿp đồng kinh tế năm 1989 mới ghi nhÁn cā thể khái niám hÿp đồng kinh tế, theo đó, hÿp đồng kinh tế đưÿc định nghĩa <là sự thỏa thuÁn bằng văn bÁn, tài liáu giao dịch giữa các bên ký kết về viác thực hián công viác sÁn xuất, trao đổi hàng hóa, dịch vā, nghiên cứu, ứng dāng nghiên cứu khoa học – kỹ thuÁt và các thỏa thuÁn khác có māc đích kinh doanh với sự quy định rõ ràng quyền và nghĩa vā căa mßi bên để xây dựng và thực hián kế ho¿ch căa mình=[1]. Trong khái niám này, các đối tưÿng căa hÿp đồng kinh tế cũng có sự tương đồng cơ bÁn với các đối tưÿng căa ho¿t đáng thương m¿i đã đưÿc ghi nhÁn trong LTM năm 2005. Từ kết quÁ phân tích khái niám hÿp đồng nói chung và hÿp đồng trong ho¿t 3 đáng thương m¿i nói riêng, cho phép tác giÁ đưa ra khái niám về HĐTM như sau: <HĐTM là sự thỏa thuận giữa các bên về việc xác lập, thay đổi, hoặc chấm dứt quyền và nghĩa vụ của các bên trong hoạt động thương mại, bao gồm mua bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ, đầu tư, xúc tiến thương mại và các hoạt động thương mại khác nhằm mục đích sinh lợi=[2]. Ho¿t đáng thương m¿i là ho¿t đáng mang tính đặc thù.

Đó là ho¿t đáng nhằm māc đích sinh lÿi, bao gồm mua bán hàng hoá, cung ứng dịch vā, đầu tư, xúc tiến thương m¿i và các ho¿t đáng nhằm māc đích sinh lÿi khác [3]. Chính vì vÁy, HĐTM cũng có những điểm đặc thù cơ bÁn so với hÿp đồng nói chung đưÿc đề cÁp trong BLDS như: về chă thể giao kết HĐTM khi có ít nhất mát bên hÿp đồng là thương nhân; về māc đích xác lÁp hÿp đồng khi có ít nhất mát bên có māc đích sinh lßi từ viác xác lÁp hÿp đồng; về tính chất căa hÿp đồng khi HĐTM luôn là hÿp đồng có tình đền bù. Những điểm đặc thù này dù không phÁi là những yếu tố phÁn ánh bÁn chất căa hÿp đồng nói chung, nhưng l¿i phÁn ánh mát phần bÁn chất căa HĐTM. Sá dĩ như vÁy là vì, xét về bÁn chất, nói đến hÿp đồng là nói đến yếu tố thoÁ thuÁn, thống nhất ý chí giữa các bên nhằm hướng tới viác xác lÁp, thay đổi, chấm dứt quyền và nghĩa vā căa mát hoặc các bên.

Chính vì vÁy, suy cho cùng, HĐTM cũng chỉ là mát d¿ng cā thể căa hÿp đồng nói chung mà nhà làm luÁt đã đề cÁp trong BLDS năm 2015. Do đó, viác xác lÁp, thực hián, chấm dứt HĐTM cũng phÁi tuân thă các nguyên tắc cơ bÁn căa pháp luÁt dân sự quy định t¿i Điều 3 BLDS năm 2015, trong đó, nguyên tắc đặc trưng phÁn ánh bÁn chất căa căa pháp luÁt hÿp đồng nói chung, pháp luÁt HĐTM nói riêng, đó chính là nguyên tắc thoÁ thuÁn trên cơ sá tự do ý chí và bình đẳng. Khái niệm vi phạm hợp đồng thương mại HĐTM đã phát sinh hiáu lực sẽ đưÿc coi là luÁt ràng buác các bên chă thể, buác các chă thể phÁi tuân thă, buác cá nhân, tổ chức khác phÁi tôn trọng. Trong trưßng hÿp các điều khoÁn căa hÿp đồng không đưÿc thực hián hoặc thực hián không đúng bái các bên vì bất kể lý do gì, có thể nÁy sinh vấn đề đưÿc gọi là <vi ph¿m hÿp đồng=, trừ trưßng hÿp mißn trách nhiám và chă thể vi ph¿m sẽ phÁi gánh chịu hÁu quÁ bất lÿi là bị áp dāng các chế tài theo quy định căa hÿp đồng hoặc theo quy định căa pháp luÁt.

4 Trong khoa học pháp lý, vi ph¿m hÿp đồng nói chung và vi ph¿m HĐTM nói riêng đưÿc hiểu là hành vi bất hÿp pháp, do mát bên hoặc các bên tham gia hÿp đồng thực hián thông qua hành vi không thực hián hoặc thực hián không đúng các điều khoÁn đã cam kết trong hÿp đồng và do đó phÁi chịu chế tài theo quy định căa hÿp đồng hoặc theo quy định căa pháp luÁt. Với cách định nghĩa này, vi ph¿m hÿp đồng nói chung và vi ph¿m HĐTM nói riêng có thể đưÿc nhÁn biết thông qua mát số dấu hiáu đặc trưng cơ bÁn như: Là hành vi trái pháp luÁt (không đưÿc pháp luÁt thừa nhÁn) mà nái dung cốt lõi là làm trái các điều khoÁn đã thỏa thuÁn cam kết trong hÿp đồng; Chă thể thực hián hành vi vi ph¿m hÿp đồng chỉ có thể là các bên tham gia hÿp đồng; Đối tưÿng căa hành vi vi ph¿m hÿp đồng chính là các điều khoÁn đã thỏa thuÁn cam kết trong hÿp đồng (các điều khoÁn này phÁn ánh quyền, nghĩa vā căa các bên giao kết hÿp đồng) hoặc do pháp luÁt quy định mặc dù không quy định trong hÿp đồng (ví dā như nhiám vā bắt buác bÁo hành, bÁo trì, bÁo dưỡng hàng hóa, sÁn phẩm theo LuÁt BÁo vá quyền lÿi ngưßi tiêu dùng năm 2011, LuÁt Nhà á năm 2014&); Hành vi vi ph¿m hÿp đồng đưÿc thực hián trong khoÁng thßi gian hÿp đồng đang có hiáu lực; Có thể gây ra các hÁu quÁ bất lÿi cho bên bị vi ph¿m; Chă thể vi ph¿m hÿp đồng phÁi chịu chế tài theo quy định căa hÿp đồng hoặc theo quy định căa pháp luÁt. Trong pháp luÁt thực định, khái niám vi ph¿m hÿp đồng đã đưÿc đưa ra t¿i khoÁn 12 Điều 3 LTM năm 2005, theo đó: <Vi phạm hợp đồng là việc một bên không thực hiện, thực hiện không đầy đủ hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ theo thoả thuận giữa các bên hoặc theo quy định của LTM=. Ngoài ra, t¿i khoÁn 13 Điều 3 căa LTM năm 2005, còn đưa ra mát định nghĩa khác, gọi là <vi ph¿m cơ bÁn=, theo đó: <Vi phạm cơ bản là sự vi phạm hợp đồng của một bên gây thiệt hại cho bên kia đến mức làm cho bên kia không đạt được mục đích của việc giao kết hợp đồng=.

Có thể nhÁn thấy, các định nghĩa về vi ph¿m hÿp đồng có sự khác biát nhất định về quan điểm tiếp cÁn. Sự khác biát đó á chß, vi ph¿m hÿp đồng là hành vi không thực hián hoặc thực hián không đúng nghĩa vā hÿp đồng, thì vi ph¿m hÿp đồng có bÁn chất là mát hành vi bất hÿp pháp, do các bên tham gia hÿp đồng thực hián bằng hành vi không thực hián hoặc thực hián không đúng các điều khoÁn đã 5 cam kết trong hÿp đồng (chứ không chỉ là hành vi không thực hián nghĩa vā phát sinh từ hÿp đồng). Rõ ràng, có quan điểm thể hián cách tiếp cÁn khái niám vi ph¿m hÿp đồng theo nghĩa hẹp (chỉ là vi ph¿m nghĩa vā hÿp đồng), trong khi đó, có quan điểm l¿i thể hián cách tiếp cÁn khái niám vi ph¿m hÿp đồng theo nghĩa ráng (là hành vi vi ph¿m các điều khoÁn đã cam kết trong hÿp đồng, có nghĩa là hành vi này có thể vi ph¿m các quyền cũng như các nghĩa vā phát sinh từ hÿp đồng). Khái niệm trách nhiệm bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng thương mại Để bÁo đÁm viác tuân thă cam kết, thoÁ thuÁn đã có hiáu lực, ngoài viác quy định các nguyên tắc thoÁ thuÁn, trung thực, hÿp tác thián chí trong quá trình giao kết hÿp đồng, nhà làm luÁt cũng ghi nhÁn nguyên tắc chịu trách nhiám dân sự đối với chă thể thực hián hành vi vi ph¿m hÿp đồng, theo đó: <Cá nhân, pháp nhân phÁi tự chịu trách nhiám về viác không thực hián hoặc thực hián không đúng nghĩa vā dân sự=[4].

Theo nguyên tắc này, hành vi không thực hián hoặc thực hián không đúng nghĩa vā phát sinh từ HĐTM sẽ bị coi là vi ph¿m hÿp đồng. Sự vi ph¿m cam kết thoÁ thuÁn căa bên này sẽ khiến cho bên kia phÁi gánh chịu những hÁu quÁ không đáng có. Do đó, hành vi vi ph¿m hÿp đồng sẽ khiến các bên phÁi chịu trách nhiám về sự vi ph¿m đó. Theo pháp luÁt thực định, cũng giống như TNBTTH do vi ph¿m hÿp đồng nói chung, khái niám về BTTH trong LTM năm 2005, theo đó: <BTTH là viác bên vi ph¿m bồi thưßng những tổn thất do hành vi vi ph¿m hÿp đồng gây ra cho bên bị vi ph¿m= [5].

Tuy nhiên, với cách ghi nhÁn này chưa thể giúp chúng ta nhÁn dián hay xác định đưÿc các đặc tính cơ bÁn căa TNBTTH do vi ph¿m HĐTM. Trong khoa học pháp lý, có nhiều quan điểm khác nhau xung quanh vấn đề nái hàm căa khái niám <TNBTTH do vi ph¿m HĐTM=.