Khóa luận pháp luật về tiền lương và thực tiễn tại Công ty CP Thương mại Dịch vụ Tràng Thi

Luận văn phân tích thực tiễn thực hiện tiền lương tại Công ty Cổ phần Thương mại Dịch vụ Tràng Thi, cung cấp cái nhìn sâu sắc về pháp luật.

• Người hướng dẫn: Ths. Trần Thị Nguyệt
• Trường học: Đại học Thương Mại
• Chuyên ngành: Luật
• Đề tài: Pháp Luật Tiền Lương Tại Việt Nam: Lịch Sử, Thực Tiễn và Định Hướng Phát Triển
• Loại tài liệu: khóa luận

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ TIỀN LƯƠNG
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm của tiền lương
• 1.2. Bản chất, chức năng của tiền lương
• 1.3. Ý nghĩa của tiền lương
• 1.4. Cơ sở ban hành pháp luật điều chỉnh về tiền lương
• 1.5. Nguyên tắc pháp luật điều chỉnh về tiền lương
• 1.6. Nội dung pháp luật Việt Nam điều chỉnh về tiền lương
• 1.6.1. Khái niệm tiền lương
• 1.6.2. Tiền lương tối thiểu
• 1.6.3. Chế độ trả lương cho NLĐ
• 1.6.4. Hình thức trả lương cho NLĐ
• 1.6.5. Nguyên tắc trả lương
• 1.6.6. Trả lương trong một số trường hợp đặc biệt
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT ĐIỀU CHỈNH VỀ TIỀN LƯƠNG VÀ THỰC TIỄN THỰC HIỆN TẠI CÔNG TY CỔ PHẦN THƯƠNG MẠI DỊCH VỤ TRÀNG THI
• 2.1. Tổng quan tình hình và các nhân tố ảnh hưởng đến việc trả lương cho NLĐ
• 2.1.1. Tổng quan tình hình
• 2.1.2. Các nhân tố ảnh hưởng
• 2.2. Thực trạng quy định của pháp luật về tiền lương
• 2.3. Thực trạng thực hiện pháp luật về tiền lương tại Công ty Cổ Phần Thương Mại Dịch Vụ Tràng Thi
• 2.3.1. Giới thiệu chung về công ty
• 2.3.2. Thực hiện chế độ tiền lương tại Công ty Cổ Phần Thương Mại Tràng Thi
• 2.3.3. Đánh giá chung
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ KIẾN NGHỊ NHẰM HOÀN THIỆN QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ TIỀN LƯƠNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT TIỀN LƯƠNG
• 3.1. Định hướng hoàn thiện quy định của pháp luật về tiền lương
• 3.2. Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật điều chỉnh về tiền lương
• 3.3. Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về tiền lương
• 3.4. Những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Pháp Luật Tiền Lương Tại Việt Nam

Pháp luật tiền lương tại Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển từ sau năm 1945. Tiền lương không chỉ là một yếu tố kinh tế mà còn phản ánh giá trị của sức lao động và sự phát triển của xã hội. Qua các giai đoạn, từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung đến nền kinh tế thị trường, pháp luật về tiền lương đã có những thay đổi đáng kể nhằm bảo vệ quyền lợi của người lao động.

1.1. Lịch sử hình thành và phát triển của pháp luật tiền lương

Từ năm 1945 đến nay, pháp luật tiền lương đã trải qua nhiều giai đoạn khác nhau, mỗi giai đoạn đều có những đặc điểm riêng. Giai đoạn đầu, tiền lương chủ yếu được quản lý bằng mệnh lệnh hành chính, trong khi giai đoạn sau đã chuyển sang cơ chế thị trường.

1.2. Vai trò của tiền lương trong nền kinh tế

Tiền lương không chỉ là thu nhập của người lao động mà còn là động lực thúc đẩy năng suất lao động. Nó phản ánh sự công bằng trong quan hệ lao động và là yếu tố quan trọng trong việc đảm bảo đời sống cho người lao động.

II. Những Thách Thức Trong Pháp Luật Tiền Lương Tại Việt Nam

Mặc dù pháp luật tiền lương đã có nhiều cải cách, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần giải quyết. Các vấn đề như mức lương tối thiểu, sự công bằng trong trả lương và các tranh chấp lao động vẫn tồn tại.

2.1. Mức lương tối thiểu và sự công bằng

Mức lương tối thiểu hiện nay chưa đáp ứng được nhu cầu sống tối thiểu của người lao động. Điều này dẫn đến nhiều tranh chấp và bất bình trong quan hệ lao động.

2.2. Các tranh chấp lao động liên quan đến tiền lương

Tranh chấp lao động về tiền lương thường xảy ra do sự không đồng nhất trong việc áp dụng các quy định pháp luật. Điều này cần được giải quyết để đảm bảo quyền lợi cho người lao động.

III. Phương Pháp Cải Cách Pháp Luật Tiền Lương Tại Việt Nam

Để nâng cao hiệu quả của pháp luật tiền lương, cần có những phương pháp cải cách cụ thể. Các giải pháp này không chỉ giúp cải thiện tình hình hiện tại mà còn tạo ra một môi trường làm việc công bằng hơn.

3.1. Đề xuất cải cách mức lương tối thiểu

Cần xem xét lại mức lương tối thiểu để đảm bảo nó phù hợp với chi phí sinh hoạt thực tế của người lao động. Việc này sẽ giúp giảm thiểu các tranh chấp lao động.

3.2. Tăng cường giám sát và thực thi pháp luật

Cần có các cơ chế giám sát chặt chẽ hơn để đảm bảo các quy định về tiền lương được thực thi đúng đắn. Điều này sẽ giúp bảo vệ quyền lợi của người lao động.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Pháp Luật Tiền Lương Tại Công Ty Cổ Phần Tràng Thi

Công ty Cổ phần Thương mại Dịch vụ Tràng Thi là một trong những đơn vị điển hình trong việc áp dụng pháp luật tiền lương. Việc thực hiện các quy định về tiền lương tại đây đã mang lại nhiều kết quả tích cực.

4.1. Thực trạng áp dụng pháp luật tiền lương tại công ty

Công ty đã thực hiện đúng các quy định về tiền lương, đảm bảo quyền lợi cho người lao động. Tuy nhiên, vẫn còn một số vấn đề cần cải thiện.

4.2. Kết quả đạt được từ việc thực hiện pháp luật tiền lương

Việc thực hiện pháp luật tiền lương đã giúp nâng cao đời sống của người lao động, đồng thời tăng cường sự gắn bó giữa người lao động và công ty.

V. Kết Luận và Định Hướng Phát Triển Pháp Luật Tiền Lương

Pháp luật tiền lương tại Việt Nam cần tiếp tục được cải cách để đáp ứng nhu cầu thực tiễn. Định hướng phát triển trong tương lai cần tập trung vào việc nâng cao mức lương tối thiểu và cải thiện điều kiện làm việc cho người lao động.

5.1. Định hướng cải cách pháp luật tiền lương

Cần có các chính sách cụ thể để cải cách pháp luật tiền lương, nhằm đảm bảo quyền lợi cho người lao động và thúc đẩy sự phát triển kinh tế.

5.2. Những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu

Cần tiếp tục nghiên cứu các vấn đề liên quan đến pháp luật tiền lương để tìm ra các giải pháp hiệu quả hơn trong việc bảo vệ quyền lợi của người lao động.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp "Pháp luật về tiền lương – Thực tiễn thực hiện tại Công ty Cổ Phần Thương Mại Dịch Vụ Tràng Thi" do sinh viên Nguyễn Xuân Lợi thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của ThS. Trần Thị Nguyệt tại Khoa Kinh tế - Luật, Trường Đại học Thương Mại. Đề tài thuộc chuyên ngành Luật kinh tế / Luật lao động, tiếp cận vấn đề tiền lương dưới góc độ pháp lý kết hợp khảo sát thực tiễn áp dụng tại một doanh nghiệp thương mại dịch vụ.

Bối cảnh nghiên cứu xuất phát từ quá trình chuyển đổi của Việt Nam sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Tiền lương không chỉ phản ánh giá trị sức lao động mà còn là công cụ điều tiết quan hệ giữa người lao động (NLĐ) và người sử dụng lao động (NSDLĐ). Dù hệ thống pháp luật đã trải qua nhiều giai đoạn cải cách (từ 1945–1960, 1960–1985, 1985–1993 đến từ 1993 đến nay), quan hệ tiền lương thực tế vẫn bộc lộ nhiều bất cập: mức lương tối thiểu chưa đảm bảo mức sống tối thiểu, cơ chế thương lượng còn mang tính hình thức, và vị thế yếu hơn của NLĐ dễ dẫn đến việc quyền lợi chính đáng bị xâm hại hoặc làm phát sinh tranh chấp lao động, đình công.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận gồm bốn nhiệm vụ cụ thể:

1. Khái quát cơ sở lý luận cơ bản và làm sáng tỏ các quy định của pháp luật hiện hành về tiền lương.
2. Phân tích, đánh giá thực trạng các quy định pháp luật về tiền lương ở Việt Nam và việc áp dụng trên thực tế, chỉ ra những bất cập, vướng mắc chung và tại doanh nghiệp khảo sát.
3. Đánh giá các tác động tích cực và hạn chế của pháp luật tiền lương đối với thực tiễn hoạt động của Công ty Cổ phần Thương mại Dịch vụ Tràng Thi.
4. Rút ra bài học kinh nghiệm và đề xuất các phương hướng, giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật cùng các giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi trong doanh nghiệp.

Đối tượng nghiên cứu:

• Hệ thống quy định của pháp luật Việt Nam điều chỉnh về tiền lương (trọng tâm là Bộ luật Lao động năm 2012 và các văn bản hướng dẫn thi hành).
• Thực tiễn thực hiện các quy định pháp luật về tiền lương tại Công ty Cổ phần Thương mại Dịch vụ Tràng Thi.

Phạm vi nghiên cứu:

• Phạm vi không gian: Các quy định pháp luật về tiền lương áp dụng trên lãnh thổ Việt Nam và thực tế áp dụng tại Công ty Cổ phần Thương mại Dịch vụ Tràng Thi.
• Phạm vi thời gian: Nghiên cứu tiến trình quy định pháp luật từ thời kỳ cải cách tiền lương năm 1993 đến thời điểm thực hiện đề tài; dữ liệu thực tiễn tại Công ty Tràng Thi được thu thập trong giai đoạn khoảng 5 năm gần nhất.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng hệ thống cơ sở lý thuyết dựa trên các quan điểm kinh tế chính trị Mác - Lênin về giá trị hàng hóa sức lao động, bản chất của tiền công trong nền kinh tế thị trường, kết hợp với hệ thống tiêu chuẩn lao động quốc tế và văn bản quy phạm pháp luật Việt Nam:

• Khung lý thuyết và văn bản quy phạm:

  • Lý luận Mác - Lênin về sức lao động là hàng hóa đặc biệt, tiền lương là giá cả của sức lao động; các chức năng kinh tế - xã hội của tiền lương (tái sản xuất sức lao động, kích thích/đòn bẩy kinh tế, thước đo giá trị, chức năng xã hội).
  • Tiêu chuẩn quốc tế: Công ước số 95 (năm 1949) của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) về bảo vệ tiền lương; Công ước số 26 (năm 1928) về phương pháp ấn định tiền lương tối thiểu; tham chiếu Công ước số 131 của ILO.
  • Hệ thống pháp luật Việt Nam: Hiến pháp, Bộ luật Lao động năm 2012 (đặc biệt là Điều 5, Điều 59, Điều 90, 91, 94, 96), Nghị định số 166/2007/NĐ-CP, Nghị định số 167/2007/NĐ-CP, Nghị định số 168/2007/NĐ-CP, Nghị định số 122/2015/NĐ-CP và Nghị quyết của Quốc hội về dự toán ngân sách nhà nước năm 2016.
  • Kế thừa các công trình nghiên cứu trong nước: Bùi Ngọc Thanh (2016), Lưu Thị Lam (2014), Lê Thị Kim Thương (2014), Nguyễn Thị Nghĩa (2003), Nguyễn Mạnh Tuân (2012), Phạm Thị Hồng (2013), Vũ Thị Là (2009).

• Phương pháp nghiên cứu:

  • Phương pháp luận chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử: Đánh giá các quy định pháp luật trong mối liên hệ với điều kiện kinh tế - xã hội và quá trình phát triển của thị trường lao động qua từng thời kỳ lịch sử.
  • Phương pháp phân tích - tổng hợp và diễn dịch: Làm rõ bản chất, đặc điểm, nguyên tắc pháp lý điều chỉnh tiền lương từ góc độ lý luận đến thực tiễn.
  • Phương pháp thống kê, so sánh: Tổng hợp, đối chiếu biến động mức lương tối thiểu giữa các vùng và giữa hai khu vực (hành chính sự nghiệp và sản xuất kinh doanh).
  • Phương pháp phân tích luật học: Rà soát câu chữ, cấu trúc điều luật của Bộ luật Lao động năm 2012 để chỉ ra những khiếm khuyết về kỹ thuật lập pháp.

• Nguồn dữ liệu:

  • Văn bản quy phạm pháp luật của Quốc hội, Chính phủ và các cơ quan quản lý nhà nước về lao động.
  • Số liệu công bố trên Tạp chí Nghiên cứu Lập pháp, Tạp chí Tổ chức Nhà nước và các công trình khoa học chuyên ngành.
  • Hồ sơ, quy chế nội bộ, số liệu chi trả tiền lương và phụ cấp do Phòng Tổ chức hành chính Công ty Cổ phần Thương mại Dịch vụ Tràng Thi cung cấp.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Những vấn đề lý luận cơ bản về tiền lương

Chương này tập trung làm rõ các khái niệm nền tảng và nguyên tắc pháp lý điều chỉnh tiền lương:

• Khái niệm và đặc điểm: Phân tích sự chuyển biến nhận thức về tiền lương từ thời kỳ kinh tế kế hoạch hóa tập trung (phân phối hiện vật, cấp phát - giao nộp, cào bằng) sang kinh tế thị trường (sức lao động là hàng hóa, tiền lương là giá cả sức lao động được xác định qua thỏa thuận). Tiền lương mang đặc trưng là khoản trả cho lao động sống, thanh toán định kỳ và hình thức biểu hiện bắt buộc phải bằng tiền mặt theo quy định tại Điều 59 BLLĐ 2012 và Công ước số 95 của ILO.
• Bản chất, chức năng và ý nghĩa: Tiền lương phản ánh tương quan pháp lý và phân phối theo lao động; thực hiện năm chức năng chính gồm tái sản xuất sức lao động (cả giản đơn và mở rộng), đòn bẩy kinh tế/kích thích sáng tạo, thước đo giá trị sức lao động, và chức năng bảo đảm xã hội.
• Nguyên tắc pháp luật điều chỉnh:
  1. Nguyên tắc tự do thỏa thuận: Các bên tự do xác lập mức lương nhưng không được thấp hơn mức lương tối thiểu do Nhà nước quy định.
  2. Nguyên tắc phân phối theo lao động: Trả lương căn cứ vào số lượng và chất lượng lao động, điều kiện lao động (ngành nghề độc hại, vùng sâu vùng xa cần được trả cao hơn) và năng suất lao động (thông qua chế độ tiền thưởng).
• Nội dung chế định tiền lương trong pháp luật Việt Nam: Quy định về tiền lương tối thiểu (gồm lương tối thiểu vùng và lương tối thiểu ngành), các hình thức trả lương (theo thời gian, theo sản phẩm, lương khoán), nguyên tắc chi trả (trực tiếp, đúng hạn, giới hạn khấu trừ không quá 30% lương hàng tháng) và trả lương trong các trường hợp đặc biệt (ngừng việc, nghỉ phép, lễ, tết).

Chương 2: Thực trạng pháp luật điều chỉnh về tiền lương và thực tiễn thực hiện tại Công ty Cổ Phần Thương Mại Dịch Vụ Tràng Thi

Chương 2 trình bày thực trạng chính sách tiền lương ở cấp độ vĩ mô và khảo sát việc áp dụng tại đơn vị thực tập:

• Thực trạng quy định tiền lương tối thiểu: Tác giả phân tích sự bất cập khi duy trì khoảng cách lớn giữa tiền lương tối thiểu khu vực thị trường và khu vực hành chính sự nghiệp công lập.

Giai đoạn / Chỉ số	Khu vực thị trường (Doanh nghiệp)	Khu vực hành chính, sự nghiệp công lập	Nhận xét so sánh
Năm 2008 (NĐ 166, 167, 168/2007/NĐ-CP)	Vùng I: 620.000 đ; Vùng II: 580.000 đ; Vùng III: 540.000 đ/tháng	Mức lương tối thiểu chung: 540.000 đ/tháng	Lương tối thiểu hành chính chỉ bằng mức sàn thấp nhất (Vùng III) của khối doanh nghiệp
Giai đoạn 2009 – 2015	Điều chỉnh 07 lần: Vùng I lên 3.100.000 đ; Vùng II: 2.750.000 đ; Vùng III: 2.400.000 đ; Vùng IV: 2.150.000 đ (Tăng 3,31 đến 3,9 lần)	Điều chỉnh 05 lần: Từ 650.000 đ lên 1.150.000 đ/tháng (Tăng 1,91 lần)	Tốc độ điều chỉnh của khu vực hành chính chậm hơn nhiều, biên độ nhỏ giọt
Tỷ lệ tương quan năm 2015	Thang lương tối thiểu 4 vùng	1.150.000 đ/tháng	Bằng 53,49% Vùng IV; 47,92% Vùng III; 41,82% Vùng II; 37,19% Vùng I
Điều chỉnh năm 2016	NĐ 122/2015/NĐ-CP (từ 01/2016): Tăng 12,4%	Từ 01/5/2016: Tăng lên 1.210.000 đ (tăng 5%)	Tỷ lệ giảm xuống: bằng 45,38% Vùng IV; 40,65% Vùng III; 35,48% Vùng II; 31,47% Vùng I

• Thực tiễn tại Công ty Cổ phần Thương mại Dịch vụ Tràng Thi:
  • Hình thức trả lương: Công ty áp dụng hình thức trả lương theo thời gian kết hợp tiêu chí đánh giá thực hiện công việc, khuyến khích nhân viên đi làm đủ ngày công và nâng cao hiệu quả làm việc.
  • Chế độ phụ cấp chức vụ và hỗ trợ làm việc:

Loại phụ cấp / Chế độ	Đối tượng áp dụng	Mức chi trả cụ thể
Phụ cấp ăn trưa	Toàn thể cán bộ, nhân viên	25.000 đồng/ngày
Phụ cấp điện thoại	Chủ tịch Hội đồng quản trị	1.000.000 đồng/tháng
	Giám đốc Công ty	500.000 đồng/tháng
	Phó Giám đốc, Trưởng ban kiểm soát	350.000 đồng/tháng
	Trưởng phòng chức năng	300.000 đồng/tháng
	Phó phòng chức năng	200.000 đồng/tháng
Phụ cấp xăng xe	Nhân sự phát sinh đi lại phục vụ công việc	Thanh toán dựa trên chi phí thực tế theo tháng
Chế độ lương, thưởng Lễ, Tết	Đơn vị, cửa hàng đạt chỉ tiêu	Chi lương Lễ/Tết theo kế hoạch Công ty phê duyệt
	Đơn vị không đạt chỉ tiêu	Gửi đề xuất để Giám đốc Công ty xem xét quyết định

• Đánh giá chung tại doanh nghiệp: Công ty đã thực hiện tương đối đầy đủ chế độ lương, phụ cấp, xây dựng được sự cân bằng lương nội bộ và tương quan ngành. Tuy nhiên, mức thưởng còn thấp do doanh nghiệp đang tập trung nguồn vốn mở rộng đầu tư kinh doanh; tiêu chí xét thưởng chưa thực sự rõ ràng, còn mang tính chủ quan và phụ thuộc vào chỉ đạo cấp trên.
• Bất cập chung của chính sách: Tồn tại sự phân mảnh trong cơ chế phân phối tiền lương giữa các loại hình doanh nghiệp; tiền lương chưa gắn chặt với năng suất lao động; cơ chế đối thoại và thương lượng tập thể còn hình thức, khi phát sinh mâu thuẫn thường dẫn tới đình công tự phát thay vì giải quyết qua thương lượng.

Chương 3: Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện quy định của pháp luật về tiền lương và một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật tiền lương

Tác giả đề xuất các giải pháp hoàn thiện khung pháp lý và tổ chức thực hiện:

• Định hướng hoàn thiện: Tôn trọng quyền tự do thỏa thuận của các bên; xác định tiền lương tối thiểu phải đáp ứng nhu cầu sống tối thiểu cả về mặt hiện vật lẫn giá trị; phát huy vai trò điều tiết và làm trọng tài của Nhà nước thông qua cơ chế ba bên thay vì can thiệp bằng mệnh lệnh hành chính thuần túy.
• Kiến nghị sửa đổi pháp luật:
  • Cải thiện cơ chế thương lượng tập thể thực chất; xây dựng mức lương tối thiểu bảo đảm nhu cầu sống cho NLĐ và gia đình (tái sản xuất mở rộng sức lao động và tích lũy).
  • Hoàn thiện hướng dẫn xây dựng thang lương, bảng lương; đề xuất xem xét phê chuẩn Công ước số 95 và Công ước số 131 của ILO.
  • Sửa đổi các điểm khiếm khuyết trong kỹ thuật lập pháp của Bộ luật Lao động 2012:
    • Khoản 2 và 3 Điều 90 cần bổ sung căn cứ trả lương theo điều kiện lao động và mở rộng nguyên tắc bình đẳng không phân biệt đối xử ra các tiêu chí khác (tuổi tác, chủng tộc, tình trạng khuyết tật) thay vì chỉ quy định riêng giới tính.
    • Điều 94 đang gộp chung hình thức trả lương (thời gian, sản phẩm, khoán) và phương thức trả lương (tiền mặt) dưới một tên gọi.
    • Điều 96 đặt tên là "nguyên tắc trả lương" nhưng nội dung thực chất quy định về "cách thức chi trả" (trực tiếp, đầy đủ, đúng hạn).
• Giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi: Đẩy mạnh tuyên truyền trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp (CSR) cho cán bộ quản lý; phát huy vai trò của tổ chức đại diện NSDLĐ và các hiệp hội ngành nghề trong việc giám sát, ban hành bộ quy tắc ứng xử lao động; nâng cao hiểu biết pháp luật cho NLĐ.

Kết quả và đóng góp

• Hệ thống hóa lý luận và thực tiễn: Khóa luận đã hệ thống hóa các giai đoạn tiến hóa của chính sách tiền lương tại Việt Nam từ năm 1945 đến nay, chỉ ra sự dịch chuyển từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung sang cơ chế thị trường định hướng XHCN.
• Phân tích dữ liệu thực chứng: Phản ánh bức tranh tương quan chênh lệch mức lương tối thiểu giữa khu vực doanh nghiệp và khu vực hành chính công giai đoạn 2008–2016 qua các văn bản điều hành vĩ mô (Nghị định 166/2007/NĐ-CP, 167/2007/NĐ-CP, 122/2015/NĐ-CP).
• Khảo sát điển hình doanh nghiệp: Cung cấp dữ liệu chi tiết về cơ cấu trả lương theo thời gian và biểu mức phụ cấp (ăn trưa 25.000 đ/ngày; điện thoại từ 200.000 đ đến 1.000.000 đ/tháng; chi phí xăng xe) tại Công ty Cổ phần Thương mại Dịch vụ Tràng Thi.
• Đóng góp phát hiện pháp lý: Chỉ ra chính xác những điểm chưa chuẩn xác về mặt kỹ thuật lập pháp tại các Điều 90, 94, 96 của BLLĐ 2012 và đề xuất kiến nghị sửa đổi cụ thể gắn với việc tham khảo phê chuẩn các công ước ILO.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tự xác định các hạn chế và định hướng các vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu:

• Về tiền lương tối thiểu: Khóa luận chưa giải quyết trọn vẹn mối quan hệ phức tạp giữa mức lương tối thiểu chung với ngân sách nhà nước, các chính sách bảo hiểm xã hội, trợ cấp thôi việc và bồi thường tai nạn lao động; chưa có công thức tính toán đầy đủ khi đưa yếu tố tăng trưởng kinh tế và năng suất lao động xã hội vào căn cứ điều chỉnh lương tối thiểu.
• Về cơ chế giải quyết tranh chấp tiền lương: Thực tiễn giải quyết tranh chấp lao động tại doanh nghiệp vẫn nặng tính mệnh lệnh hành chính, các thiết chế hòa giải viên, hội đồng hòa giải cơ sở, hội đồng trọng tài lao động cấp tỉnh và tòa án còn gặp ách tắc, thiếu các phương thức đối thoại thực chất theo cơ chế thị trường.
• Về phạm vi khảo sát: Dữ liệu thực tiễn chủ yếu giới hạn trong phạm vi một doanh nghiệp thương mại dịch vụ (Công ty Tràng Thi) trong khoảng 5 năm, chưa mở rộng so sánh đa ngành trên diện rộng.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên chuyên ngành Luật Kinh tế, Luật Lao động và Quản trị Nhân lực: Tham khảo khung phân tích lý luận về chế định tiền lương, phương pháp rà soát kỹ thuật lập pháp và đánh giá các điều khoản của Bộ luật Lao động.
• Người làm nghiên cứu và học viên thực hiện đề tài về tiền lương: Sử dụng chuỗi số liệu điều chỉnh lương tối thiểu vùng giai đoạn 2008–2016 và hệ thống lập luận so sánh giữa khu vực công và khu vực tư.
• Bộ phận nhân sự, công đoàn tại các doanh nghiệp thương mại: Tham khảo mô hình xây dựng quy chế phụ cấp (ăn trưa, điện thoại, xăng xe) và bài học kinh nghiệm trong việc xây dựng tiêu chí đánh giá hiệu quả công việc gắn với trả lương.

Câu hỏi thường gặp

1. Phạm vi thời gian nghiên cứu của khóa luận được xác lập như thế nào?

Khóa luận nghiên cứu các quy định pháp luật điều chỉnh tiền lương từ thời kỳ cải cách tiền lương năm 1993 đến thời điểm thực hiện đề tài, đồng thời nghiên cứu tình hình thực tế áp dụng tại Công ty Cổ phần Thương mại Dịch vụ Tràng Thi trong khoảng thời gian 5 năm gần nhất.

2. Mức độ chênh lệch lương tối thiểu giữa khu vực hành chính công và khu vực doanh nghiệp năm 2015 được tác giả nêu ra như thế nào?

Theo số liệu trong khóa luận, năm 2015, mức lương tối thiểu của khu vực hành chính sự nghiệp công lập (1.150.000 đồng/tháng) chỉ bằng khoảng 53,49% so với Vùng IV, 47,92% so với Vùng III, 41,82% so với Vùng II và 37,19% so với Vùng I của khu vực doanh nghiệp thị trường.

3. Công ty Cổ phần Thương mại Dịch vụ Tràng Thi áp dụng các mức phụ cấp điện thoại cụ thể ra sao?

Công ty chi trả phụ cấp điện thoại hàng tháng cho các vị trí quản lý như sau: Chủ tịch Hội đồng quản trị: 1.000.000 đồng; Giám đốc: 500.000 đồng; Phó Giám đốc và Trưởng ban kiểm soát: 350.000 đồng; Trưởng phòng chức năng: 300.000 đồng; Phó phòng chức năng: 200.000 đồng. Ngoài ra, công ty áp dụng phụ cấp ăn trưa 25.000 đồng/ngày và thanh toán phụ cấp xăng xe theo chi phí thực tế.

4. Tác giả chỉ ra điểm bất cập cụ thể nào trong kỹ thuật lập pháp tại Điều 94 và Điều 96 Bộ luật Lao động 2012?

Tác giả chỉ ra rằng Điều 94 đã gộp chung hình thức trả lương (theo thời gian, sản phẩm, khoán) và phương thức trả lương (bằng tiền mặt) dưới cùng tên gọi là "hình thức trả lương". Tại Điều 96, tên điều luật là "nguyên tắc trả lương" nhưng nội dung thực chất lại quy định về cách thức chi trả (trực tiếp, đầy đủ, đúng hạn).

5. Tác giả kiến nghị Việt Nam nên xem xét phê chuẩn những công ước quốc tế nào của ILO về tiền lương?

Khóa luận kiến nghị cơ quan nhà nước có thẩm quyền xem xét phê chuẩn Công ước số 95 (năm 1949) về bảo vệ tiền lương và Công ước số 131 về ấn định tiền lương tối thiểu của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO).

Kết luận

Khóa luận của tác giả Nguyễn Xuân Lợi đã phân tích toàn diện các vấn đề lý luận và thực trạng pháp luật điều chỉnh về tiền lương tại Việt Nam, đồng thời đối chiếu trực tiếp với thực tiễn áp dụng tại Công ty Cổ phần Thương mại Dịch vụ Tràng Thi. Qua việc chỉ ra các bất cập trong khoảng cách lương tối thiểu và những khiếm khuyết kỹ thuật trong Bộ luật Lao động năm 2012, tác giả đã đề xuất các nhóm kiến nghị sửa đổi luật gắn với tiêu chuẩn ILO và nâng cao trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp. Công trình là tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và thực tiễn cho việc nghiên cứu, giảng dạy cũng như xây dựng chính sách tiền lương trong các tổ chức kinh tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ TIỀN LƯƠNG 1. Khái niệm, đặc điểm của tiền lương. Khái niệm: Trong thời kì nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung, Nhà nước quản lý nền kinh tế chủ yếu bằng mệnh lệnh hành chính dựa trên hệ thống chỉ tiêu pháp lệnh chi tiết áp đặt từ trên xuống dưới. Tất cả phương hướng sản xuất, nguồn vật tư, tiền vốn; định giá sản phẩm, tổ chức bộ máy, nhân sự, tiền lương.

đều do các cấp có thẩm quyền quyết định khiến cho quan hệ hàng hóa - tiền tệ bị coi nhẹ, chỉ là hình thức, quan hệ hiện vật là chủ yếu. Nhà nước quản lý kinh tế thông qua chế độ "cấp phát - giao nộp" bởi vậy rất nhiều hàng hóa quan trọng như sức lao động, phát minh sáng chế, tư liệu sản xuất quan trọng không được coi là hàng hóa về mặt pháp lý. Khái niệm về tiền lương dưới thời kì này vẫn chưa được cụ thể, chưa nhằm mục đích là hướng đến giá trị của NLĐ mà chỉ được hiểu qua quan hệ hiện vật – sản phẩm nhà nước khoán cho NLĐ cũng chính là phần thù lao mà NLĐ được hưởng. Với định nghĩa tiền lương như vậy đã tạo nên sự chênh lệch quyền lợi lớn giữa bộ phận quản lí lao động với NLĐ; bộ máy quản lí kém năng lực, phong cách cửa quyền, quan liêu nhưng lại được hưởng quyền lợi cao hơn NLĐ.

Khái niệm về tiền lương trong nền kinh tế thị trường đã giải quyết được vấn đề còn tồn động của đất nước trước thời kì đổi mới về việc chú trọng và thúc đẩy cao hơn sức lao động của con người. Trong nền kinh tế thị trường và sự hoạt động của thị trường sức lao động, sức lao động là hàng hoá do vậy tiền lương là giá cả của sức lao động. Khi phân tích về nền kinh tế tư bản chủ nghĩa, nơi mà các quan hệ thị trường thống trị mọi quan hệ kinh tế, xã hội khác.Mác viết: "Tiền công không phải giá trị hay giá cả của lao động mà chỉ là một hình thức cải trang giá trị hay giá cả sức lao động". Quan điểm mới về tiền lương được hiểu theo quan hệ kinh tế - là số tiền mà NSDLĐ (mua sức lao động) trả cho NLĐ (người bán sức lao động).

Tiền lương là một phần chi phí cấu thành chi phí sản xuất - kinh doanh; vì vậy tiền lương là thu nhập từ quá trình lao động của họ, phần thu nhập chủ yếu đối với đại đa số lao động trong xã hội, có ảnh hưởng trực tiếp đến mức sống của họ. Phấn đấu nâng cao tiền lương là mục đích hết thảy của NLĐ. Mục đích này tạo động lực để NLĐ phát triển trình độ và khả năng lao động của mình. Cơ chế về tiền lương chịu sự quản lí của Nhà nước theo phương hướng đúng đắn để góp phần thực hiện đạt được mục tiêu kinh tế - xã hội, làm nền tảng cho quản lí tiền công tiền lương và tạo sự thống nhất trong các quan hệ lao động.

Nhà nước công nhận sự tồn tại và giá trị sức lao động, ban hành quy định xuất phát từ nhu cầu, mục 5 Luan van đích, động cơ làm việc, lợi ích kinh tế của NLĐ nhằm phát triển sản xuất, phát triển kinh tế - xã hội.