Đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường pháp luật điều chỉnh việc hoán đổi nợ xấu của ngân hàng thương mại thành vốn góp trong quá trình xử lý nợ xấu

Đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường về pháp luật điều chỉnh hoán đổi nợ xấu thành vốn góp trong xử lý nợ xấu ngân hàng thương mại.

• Tác giả: Nguyễn Minh Hằng
• Người hướng dẫn: Nguyễn Minh Hằng
• Trường học: Trường Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Pháp luật tài chính - ngân hàng
• Đề tài: Pháp luật điều chỉnh việc hoán đổi nợ xấu của ngân hàng thương mại thành vốn góp trong quá trình xử lý nợ xấu
• Loại tài liệu: Đề tài nghiên cứu khoa học cấp cơ sở
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HOÁN ĐỔI NỢ XẤU THÀNH VỐN GÓP DOANH NGHIỆP ĐỂ XỬ LÝ NỢ XẤU CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VÀ PHÁP LUẬT ĐIỀU CHỈNH VIỆC HOÁN ĐỔI NỢ XẤU CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI THÀNH VỐN GÓP TRONG QUÁ TRÌNH XỬ LÝ NỢ XẤU
• 1.1. Khái quát về hoán đổi nợ xấu thành vốn góp doanh nghiệp để xử lý nợ xấu của ngân hàng thương mại
• 1.1.1. Khái niệm, đặc điểm
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ HOÁN ĐỔI NỢ XẤU CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI THÀNH VỐN GÓP TRONG QUÁ TRÌNH XỬ LÝ NỢ XẤU
• 3. CHƯƠNG 3: KINH NGHIỆM PHÁP LÝ CỦA MỘT SỐ QUỐC GIA VỀ HOÁN ĐỔI NỢ XẤU CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI THÀNH VỐN GÓP CỦA DOANH NGHIỆP ĐỂ XỬ LÝ NỢ XẤU VÀ BÀI HỌC CHO VIỆT NAM
• 4. CHƯƠNG 4: ĐỀ XUẤT XÂY DỰNG VÀ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ HOÁN ĐỔI NỢ XẤU CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI THÀNH VỐN GÓP TRONG QUÁ TRÌNH XỬ LÝ NỢ XẤU

Tóm tắt

I. Khái quát về hoán đổi nợ xấu thành vốn góp

Hoán đổi nợ xấu là một giải pháp quan trọng trong xử lý nợ xấu của các ngân hàng thương mại. Khái niệm này đề cập đến việc chủ nợ thay vì thu hồi tiền nợ, sẽ chuyển khoản nợ thành vốn góp vào doanh nghiệp. Điều này giúp ngân hàng tránh được việc trích lập dự phòng và cải thiện báo cáo tài chính. Pháp luật ngân hàng hiện hành đã có những quy định bước đầu về cơ chế này, tuy nhiên, vẫn còn nhiều hạn chế cần được hoàn thiện.

1.1. Khái niệm và đặc điểm

Hoán đổi nợ xấu được hiểu là việc chủ nợ chuyển khoản nợ phải thu thành vốn góp vào doanh nghiệp. Đây là một biện pháp quản lý nợ xấu hiệu quả, giúp ngân hàng giảm thiểu rủi ro tài chính. Tuy nhiên, việc áp dụng cần tuân thủ các quy định của pháp luật ngân hàng và chính sách tài chính hiện hành.

1.2. Lợi ích và thách thức

Việc hoán đổi nợ xấu mang lại nhiều lợi ích như giúp ngân hàng cải thiện tín dụng ngân hàng và hỗ trợ doanh nghiệp phục hồi hoạt động. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất là sự thiếu hụt nguồn nhân lực và kinh nghiệm quản lý doanh nghiệp của các ngân hàng.

II. Cơ sở pháp lý và thực tiễn

Pháp luật điều chỉnh việc hoán đổi nợ xấu hiện được quy định trong Nghị định số 60/2015/NĐ-CP. Tuy nhiên, các quy định này còn chưa cụ thể và thiếu tính khả thi. Thực tiễn áp dụng cho thấy, nhiều ngân hàng thương mại không mặn mà với việc chuyển đổi nợ thành vốn góp do hạn chế về nguồn lực và rủi ro pháp lý.

2.1. Quy định pháp luật hiện hành

Các quy định về hoán đổi nợ xấu hiện tập trung vào việc cho phép ngân hàng chuyển nợ thành vốn góp trong quá trình tái cấu trúc doanh nghiệp. Tuy nhiên, các quy định này còn thiếu chi tiết và chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn.

2.2. Thực trạng áp dụng

Trên thực tế, việc hoán đổi nợ xấu chủ yếu được thực hiện bởi các công ty quản lý tài sản như DATC và VAMC. Các ngân hàng thương mại thường không tham gia trực tiếp do hạn chế về nguồn lực và rủi ro pháp lý.

III. Kinh nghiệm quốc tế và bài học cho Việt Nam

Nhiều quốc gia trên thế giới đã áp dụng thành công cơ chế hoán đổi nợ xấu thành vốn góp. Các bài học kinh nghiệm từ các nước như Hàn Quốc, Trung Quốc cho thấy, việc xây dựng một khung pháp lý chặt chẽ và minh bạch là yếu tố then chốt để đảm bảo hiệu quả của cơ chế này.

3.1. Kinh nghiệm từ Hàn Quốc

Hàn Quốc đã xây dựng một hệ thống pháp lý hoàn chỉnh để điều chỉnh việc hoán đổi nợ xấu. Các quy định này tập trung vào việc bảo vệ quyền lợi của ngân hàng và doanh nghiệp, đồng thời đảm bảo tính minh bạch trong quá trình thực hiện.

3.2. Bài học cho Việt Nam

Việt Nam cần học hỏi kinh nghiệm từ các nước để hoàn thiện pháp luật điều chỉnh việc hoán đổi nợ xấu. Điều này bao gồm việc xây dựng các quy định cụ thể về trình tự, thủ tục và cơ chế giám sát.

IV. Đề xuất hoàn thiện pháp luật

Để nâng cao hiệu quả của cơ chế hoán đổi nợ xấu, cần hoàn thiện pháp luật ngân hàng và chính sách tài chính. Các đề xuất bao gồm việc xây dựng quy định cụ thể về điều kiện, trình tự thực hiện và cơ chế giám sát. Đồng thời, cần tăng cường năng lực quản lý của các ngân hàng thương mại trong việc tham gia tái cấu trúc doanh nghiệp.

4.1. Quy định cụ thể về điều kiện

Cần xây dựng các quy định cụ thể về điều kiện thực hiện hoán đổi nợ xấu, bao gồm các tiêu chí đánh giá doanh nghiệp và quy trình thẩm định.

4.2. Cơ chế giám sát và minh bạch

Việc thiết lập cơ chế giám sát từ phía cơ quan nhà nước là cần thiết để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả của quá trình hoán đổi nợ xấu.

Nội dung chính

Tóm tắt nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu khoa học cấp cơ sở “Pháp luật điều chỉnh việc hoán đổi nợ xấu của ngân hàng thương mại thành vốn góp trong quá trình xử lý nợ xấu” do TS. Nguyễn Minh Hằng làm chủ nhiệm và ThS. Nguyễn Hải Yến làm thư ký (Trường Đại học Luật Hà Nội thực hiện năm 2018) tập trung giải quyết câu hỏi nghiên cứu cốt lõi: Làm thế nào để xây dựng và hoàn thiện hành lang pháp lý điều chỉnh hoạt động hoán đổi nợ xấu thành vốn góp cổ phần của các ngân hàng thương mại (NHTM), vừa đẩy nhanh tốc độ tái cơ cấu nợ xấu, vừa bảo đảm an toàn hệ thống tín dụng và hỗ trợ doanh nghiệp phục hồi sản xuất kinh doanh?

Sử dụng phương pháp tiếp cận đa chiều kết hợp giữa lý luận duy vật biện chứng, phân tích quy phạm pháp luật, khảo cứu kinh nghiệm quốc tế và tổng hợp thực chứng các điển cứu thực tế (Bianfishco, Phương Nam, Vinalines), công trình đã phân tích toàn diện bản chất kinh tế – pháp lý của biện pháp hoán đổi nợ. Nghiên cứu chỉ ra rằng: việc hoán đổi nợ thành vốn góp không làm triệt tiêu rủi ro hoạt động mà chuyển hóa rủi ro tín dụng sang rủi ro đầu tư tài chính; hệ thống pháp luật Việt Nam thời điểm nghiên cứu còn phân tán, thiếu một thông tư chuyên ngành từ Ngân hàng Nhà nước; giới hạn sở hữu 11% theo Luật Các tổ chức tín dụng cùng các rào cản về năng lực quản trị ngoài ngành đang là điểm nghẽn lớn. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học xác đáng cho việc hoàn thiện pháp luật ngân hàng, chứng khoán và doanh nghiệp tại Việt Nam.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng

Thực trạng kiến thức và bức tranh nợ xấu

Trong giai đoạn tái cơ cấu kinh tế 2016–2020, vấn đề nợ xấu trong hệ thống NHTM Việt Nam nổi lên như một điểm nghẽn nghiêm trọng, kìm hãm dòng vốn tín dụng chảy vào nền kinh tế thực. Dù tỷ lệ nợ xấu nội bảng có xu hướng giảm, nhưng nếu tính cả nợ tiềm ẩn rủi ro và nợ đã bán cho VAMC chưa xử lý được, quy mô nợ xấu toàn hệ thống vẫn ở mức rất cao (chiếm khoảng 6,67% đến trên 9,5% tổng dư nợ giai đoạn 2017–2018).

Các biện pháp xử lý truyền thống như trích lập dự phòng rủi ro, phát mại tài sản bảo đảm, khởi kiện tại Tòa án hoặc chuyển nợ cho VAMC/DATC bộc lộ nhiều hạn chế cố hữu: thời gian thu hồi kéo dài, tài sản bảo đảm suy giảm giá trị, thủ tục chuyển nhượng và thuế bất động sản phức tạp, trong khi nguồn lực tài chính của DATC/VAMC có hạn.

Khoảng trống nghiên cứu được nhận diện

Mặc dù cơ chế chuyển nợ thành vốn góp đã xuất hiện trong quá trình cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước (DNNN) từ năm 2002 (Nghị định 64/2002/NĐ-CP, Nghị định 126/2017/NĐ-CP) và phát hành cổ phiếu riêng lẻ để hoán đổi nợ theo pháp luật chứng khoán (Nghị định 60/2015/NĐ-CP), nhưng vẫn thiếu vắng một công trình nghiên cứu hệ thống điều chỉnh trực tiếp mối quan hệ giữa chủ nợ là Ngân hàng thương mại và con nợ là Doanh nghiệp ngoài quốc doanh trong bối cảnh tái cơ cấu tài chính.

Tính cấp thiết và tác động dự kiến

Chính phủ chủ trương không sử dụng ngân sách nhà nước để xử lý nợ xấu ngân hàng. Do đó, việc khai mở các công cụ dựa trên thị trường như hoán đổi nợ thành vốn góp (Debt-to-Equity Swap) là yêu cầu sống còn. Đề tài mang tính thời sự cao, đặt nền móng lý luận và thực tiễn để ban hành các văn bản hướng dẫn nghiệp vụ, giúp cứu vãn các doanh nghiệp có khả năng phục hồi, bảo vệ vốn ngân hàng và giảm thiểu nguy cơ phá sản dây chuyền trong nền kinh tế.

---

Methodology và approach

Thiết kế nghiên cứu (Research Design)

Đề tài áp dụng khung nghiên cứu luật học ứng dụng (Applied Legal Research) kết hợp phân tích kinh tế – pháp luật (Law and Economics). Phương pháp luận dựa trên nền tảng của chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, nhìn nhận các quy phạm pháp luật trong mối liên hệ hữu cơ với sự vận động của thị trường tài chính và bối cảnh hội nhập quốc tế.

Phương pháp thu thập dữ liệu

• Dữ liệu sơ cấp: Thu thập các văn bản quy phạm pháp luật qua các thời kỳ: Luật Các tổ chức tín dụng (2010, sửa đổi 2017), Luật Doanh nghiệp, Luật Chứng khoán (2006, 2010), các Nghị định về cổ phần hóa (Nghị định 64/2002/NĐ-CP, 69/2002/NĐ-CP, 187/2004/NĐ-CP, 109/2007/NĐ-CP, 59/2011/NĐ-CP, 126/2017/NĐ-CP), Nghị định 60/2015/NĐ-CP và Dự thảo Thông tư của Ngân hàng Nhà nước.
• Dữ liệu thực chứng: Dữ liệu thống kê nợ xấu từ Ngân hàng Nhà nước, báo cáo tài chính của các NHTM (SHB, VietinBank, LienVietPostBank, ABBank, ACB) và hồ sơ tái cấu trúc tại các doanh nghiệp điển hình (Công ty Thủy sản Bình An – Bianfishco, Thủy sản Phương Nam, Vinalines).

Kỹ thuật phân tích

1. Phương pháp phân tích quy phạm (Doctrinal Analysis): Mổ xẻ các điều kiện pháp lý, trình tự, thủ tục và giới hạn tỷ lệ an toàn vốn.
2. Phương pháp so sánh luật học (Comparative Law): Đối chiếu các tiêu chí phân loại nợ xấu theo thông lệ quốc tế (Uỷ ban Basel - BCBS, Quỹ Tiền tệ Quốc tế - IMF) với chuẩn mực của Việt Nam (Thông tư 02/2013/TT-NHNN).
3. Phương pháp chuyên gia và điều tra xã hội học: Phỏng vấn sâu các chuyên gia pháp lý, cán bộ thanh tra giám sát ngân hàng và luật sư thực tiễn để thẩm định tính khả thi của các đề xuất lập quy.

Tính hợp lệ và độ tin cậy

Các phân tích được đối chiếu chéo giữa quy định pháp luật thực định và kết quả vận hành thực tế tại các ngân hàng thương mại, đảm bảo kết luận đưa ra không mang tính suy diễn một chiều mà phản ánh chính xác rào cản pháp lý thực trường.

---

Phát hiện chính

1. Bản chất kinh tế - pháp lý: Chuyển dịch hình thái rủi ro

Hoán đổi nợ xấu thành vốn góp thực chất không làm biến mất rủi ro hoạt động của NHTM tại thời điểm chuyển đổi. Biện pháp này chuyển dịch rủi ro tín dụng (khoản vay khó đòi) thành rủi ro đầu tư tài chính (giá trị cổ phần biến động theo hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp). Tổng mức rủi ro hoạt động xét về mặt lý thuyết kế toán là không đổi, nhưng tỷ lệ nợ xấu nội bảng giảm xuống, giúp ngân hàng giảm áp lực trích lập dự phòng.

2. Sự phân tán và thiếu đồng bộ của hệ thống văn bản

Khung pháp lý điều chỉnh hoạt động này đang tồn tại dưới dạng phân tán:

• Pháp luật cổ phần hóa DNNN chỉ áp dụng cho khối doanh nghiệp có vốn nhà nước.
• Pháp luật chứng khoán (Nghị định 60/2015/NĐ-CP) chỉ điều chỉnh thủ tục chào bán cổ phiếu riêng lẻ để hoán đổi nợ ở công ty cổ phần/công ty đại chúng.
• Lĩnh vực ngân hàng thiếu vắng một Thông tư hướng dẫn cụ thể về quy trình, phương pháp định giá khoản nợ và thẩm định năng lực phục hồi của doanh nghiệp con nợ.

3. Điểm nghẽn tỷ lệ sở hữu 11% và tổng mức góp vốn 40%

Theo Điều 129 Luật Các tổ chức tín dụng 2010, một NHTM và các công ty con/liên kết không được sở hữu quá 11% vốn điều lệ của một doanh nghiệp nhận vốn góp, và tổng mức góp vốn vào tất cả doanh nghiệp không vượt quá 40% vốn điều lệ cùng quỹ dự trữ. Mức trần 11% tạo ra rào cản lớn: ngân hàng không đủ tỷ lệ sở hữu chi phối để can thiệp tái cấu trúc bộ máy quản trị của con nợ, khiến họ e ngại rủi ro mất vốn.

4. Bất cập trong định hướng chính sách đối với nhóm nợ được hoán đổi

Dự thảo văn bản của Ngân hàng Nhà nước từng định hướng chỉ cho phép hoán đổi đối với nợ thuộc Nhóm 5 (nợ có khả năng mất vốn) hoặc nợ đã xử lý bằng dự phòng. Nghiên cứu chỉ ra đây là tư duy bất hợp lý: các doanh nghiệp có nợ Nhóm 5 đa phần đã mất hoàn toàn năng lực tài chính và vận hành. Ép ngân hàng nhận cổ phần ở nhóm này chẳng khác nào chuyển nợ xấu thành "cổ phiếu rác", triệt tiêu động lực tham gia của các ngân hàng.

5. Xung đột chức năng và năng lực quản trị ngoài ngành

Ngân hàng có chuyên môn trung gian tiền tệ nhưng thiếu hụt nghiêm trọng nhân sự có chuyên môn sâu để điều hành các doanh nghiệp sản xuất, vận tải, thủy sản... Thực tiễn ghi nhận hiện tượng "ngân hàng đi nuôi cá, làm cầu cảng, vận tải biển" (SHB tái cơ cấu Bianfishco, LienVietPostBank/ABBank tại Thủy sản Phương Nam, VietinBank tại Cảng Vinalines), làm phát sinh chi phí quản lý và nguy cơ suy giảm an toàn hoạt động của chính ngân hàng.

---

Đóng góp khoa học

Đóng góp về mặt lý luận

• Hoàn thiện lý luận về xử lý nợ xấu: Xác lập cơ sở khoa học về sự chuyển hóa tư cách pháp lý của ngân hàng thương mại từ Chủ nợ có bảo đảm/không có bảo đảm sang Cổ đông/Thành viên góp vốn.
• Xác định các tiêu chí hoàn thiện pháp luật: Đưa ra hệ thống tiêu chí đánh giá khung pháp lý hoán đổi nợ, bao gồm: tính thị trường tự nguyện, tính an toàn hệ thống, tính khả thi trong quản trị và cơ chế thoái vốn rõ ràng.

Đóng góp thực tiễn và chính sách

• Đề xuất sửa đổi giới hạn an toàn vốn: Kiến nghị cơ chế nới trần tỷ lệ sở hữu (vượt mức 11%) trong các trường hợp đặc biệt phục vụ tái cơ cấu nợ, đi kèm thời hạn bắt buộc phải thoái vốn (ví dụ: từ 3 đến 5 năm).
• Hoàn thiện quy trình định giá độc lập: Đề xuất quy chuẩn bắt buộc sử dụng tổ chức định giá tài sản và kiểm toán độc lập để xác định tỷ lệ hoán đổi nợ thành cổ phần, tránh hiện tượng bắt tay làm đẹp sổ sách tài chính hoặc chuyển dịch tài sản thiếu minh bạch.
• Định hướng xây dựng Thông tư của NHNN: Cung cấp luận cứ hoàn chỉnh cho Ngân hàng Nhà nước trong việc hoàn thiện và ban hành quy định về hoạt động góp vốn, mua cổ phần để xử lý nợ xấu.

---

Đối tượng quan tâm

• Giảng viên, sinh viên và nghiên cứu sinh chuyên ngành Luật Kinh tế, Tài chính – Ngân hàng: Là công trình tham khảo giá trị về sự giao thoa giữa pháp luật hợp đồng tín dụng và pháp luật công ty.
• Hội đồng quản trị, Ban điều hành và Khối xử lý nợ tại các NHTM: Nắm vững giới hạn pháp lý hiện hành, các bước thực hiện chào bán hoán đổi nợ riêng lẻ và giải bài toán quản trị doanh nghiệp sau hoán đổi.
• Các nhà hoạch định chính sách tại Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính: Có thêm cơ sở thực tiễn để hoàn thiện các văn bản dưới luật về tỷ lệ an toàn vi mô và vĩ mô.
• Doanh nghiệp đang gặp khó khăn tài chính: Hiểu rõ điều kiện và quy trình phát hành cổ phần cấn trừ nợ để chủ động đề xuất phương án giải cứu doanh nghiệp.

---

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Phát hiện quan trọng nhất của đề tài là gì?

Phát hiện cốt lõi là việc chứng minh hoán đổi nợ xấu thành vốn góp thực chất là sự hoán đổi hình thái rủi ro (từ rủi ro tín dụng sang rủi ro đầu tư tài chính), đồng thời chỉ ra sự mâu thuẫn giữa quy định giới hạn tỷ lệ sở hữu 11% tại Điều 129 Luật Các TCTD với yêu cầu thực tế cần nắm quyền kiểm soát để tái cơ cấu thành công doanh nghiệp con nợ.

2. Phương pháp nghiên cứu của đề tài có điểm gì đặc biệt?

Đề tài kết hợp nhuần nhuyễn giữa phương pháp phân tích quy phạm pháp luật với phương pháp nghiên cứu tình huống điển hình (Case study) tại các ngân hàng lớn (SHB, VietinBank, LienVietPostBank) và đối chiếu với chuẩn mực quốc tế của Basel/IMF, tạo nên tính thực tiễn và sức thuyết phục cao.

3. Kết quả nghiên cứu có thể khái quát hóa (generalize) không?

Có. Các phân tích và mô hình đề xuất có thể áp dụng chung cho toàn bộ hệ thống tổ chức tín dụng tại Việt Nam khi xem xét xử lý các khoản nợ xấu của cả doanh nghiệp nhà nước lẫn khối doanh nghiệp tư nhân, công ty cổ phần đại chúng.

4. Bước phát triển tiếp theo của hướng nghiên cứu này là gì?

Các nghiên cứu tiếp theo cần tập trung sâu vào: cơ chế thoái vốn sau khi phục hồi doanh nghiệp (Exit Strategy), các công cụ tài chính phái sinh hỗ trợ hoán đổi nợ (chứng quyền, trái phiếu chuyển đổi), và cơ chế thuế liên quan đến thặng dư/thâm hụt vốn khi hoán đổi nợ.

5. Ứng dụng thực tiễn lớn nhất của nghiên cứu là gì?

Cung cấp bản thiết kế chính sách hoàn chỉnh cho cơ quan quản lý (NHNN) để ban hành Thông tư hướng dẫn về việc NHTM mua cổ phần, góp vốn xử lý nợ xấu, giúp các ngân hàng có một hành lang pháp lý an toàn, minh bạch khi thực hiện nghiệp vụ này.

---

Kết luận

Đề tài nghiên cứu khoa học của Trường Đại học Luật Hà Nội đã giải quyết thấu đáo cả về phương diện lý luận và thực tiễn vấn đề hoán đổi nợ xấu thành vốn góp của các ngân hàng thương mại. Bằng việc nhận diện chính xác các khoảng trống pháp lý, mâu thuẫn trong quy định trần sở hữu và rào cản quản trị ngoài ngành, công trình đã đưa ra hệ thống giải pháp lập pháp toàn diện, khả thi.

Trong xu thế tái cơ cấu tài chính và hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường, các nhà nghiên cứu, tổ chức tín dụng và cơ quan soạn thảo chính sách cần tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng các kiến nghị của đề tài, sớm ban hành các văn bản hướng dẫn chi tiết nhằm giải phóng dòng vốn tín dụng, bảo đảm an toàn hệ sinh thái ngân hàng – doanh nghiệp tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Những vấn dé lý luận về hoán đổi nợ xấu thành vốn góp doanh nghiệp để xử lý nợ xấu của ngân hàng thương mại và pháp luật điều chỉnh việc hoán đổi nợ xấu của ngân hàng thương mại thành vốn góp trong quá trình xử lý nợ xâu; Chương 2: Thực trạng quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng pháp luật về hoán đổi nợ xấu của ngân hàng thương mại thành vốn góp trong quá trình xử lý nợ xâu; Chương 3: Kinh nghiệm pháp lý của một số quốc gia về hoán đổi nợ xấu của ngân hàng thương mại thành vốn góp của doanh nghiệp dé xử ly nợ xấu và bài học cho Việt Nam; Chương 4: Đề xuất xây dựng và hoàn thiện pháp luật về hoán đổi nợ xấu của ngân hàng thương mại thành vốn góp trong quá trình xử lý nợ xấu. Những luận điểm khoa học cơ bản rút ra từ việc nghiên cứu đề tài - Việc nghiên cứu các nội dung lý luận và pháp lý về hoán đổi nợ xấu thành vốn góp doanh nghiệp dé xử lý nợ xấu của ngân hàng thương mại và pháp luật điều chỉnh việc hoán đổi nợ xấu của ngân hàng thương mại thành vốn góp trong quá trình xử lý nợ xấu nhằm hướng đến việc hoàn thiện pháp luật về xử lý nợ xấu, góp phần làm lành mạnh hoá tình hình tài chính của nền kinh tế nói chung là cần thiết và có ý nghĩa thiết thực cho các ngân hàng thương mại nói riêng, cho cả nên kinh tê nói chung. - Pháp luật về hoán đổi nợ xấu thành vốn góp của doanh nghiệp dé xử lý nợ xấu của ngân hàng thương mại điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình các ngân hàng thương mại và doanh nghiệp mang nợ thực hiện hoán đổi nợ xấu của ngân hàng thương mại thành vốn góp cổ phan của doanh nghiệp nhằm xử lý nợ xấu, bao gồm mối quan hệ giữa ngân hàng thương mại và doanh nghiệp mắc nợ, giữa cơ quan quan lý nhà nước có thâm quyền đối với ngân hàng thương mại và giữa cơ quan quản lý nhà nước có thâm quyên đôi với doanh nghiệp mắc nợ trong quá trình thực hiện hoán đổi nợ xấu của các ngân hàng thương mại thành vốn góp cô phần của doanh nghiệp mắc nợ. Pháp luật về hoán đổi nợ xấu thành vốn góp doanh nghiệp dé xử lý nợ xấu của ngân hang thương mai bao gồm các nội dung chính như (i) quy định các điều kiện thực hiện hoán đổi nợ xấu thành vốn góp cô phần của doanh nghiệp; (ii) quy định về trình tự, thủ tục thực hiện việc hoán đôi nợ xấu của ngân hàng thương mại thành vốn góp cô phan của doanh nghiệp; (iii) quy định về việc thiết lập cơ chế giám sát từ phía co quan nhà nước có thâm quyền dé thúc đây hoạt động xử lý nợ xấu của các ngân hàng thương mại có hiệu quả.

Việc phân chia các bộ phận chỉ mang ý nghĩa tương đôi vì chúng có môi liên hệ hữu cơ với nhau. - Pháp luật vê hoán đôi nợ xâu của ngân hàng thương mại thành vôn góp trong quá trình xử lý nợ xâu cân phải phải được xây dựng và hoàn thiện nhanh chóng dé đáp ứng yêu câu vê xử lý nợ xâu của các ngân hàng thương mai từ thực tiễn và đòi hỏi của nên kinh tê trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tê. PHAN THỨ NHÁT BAO CAO TONG HỢP DE TÀI NỘI DUNG BAO CAO TONG THUAT KET QUÁ THỰC HIỆN DE TÀI “PHAP LUAT DIEU CHỈNH VIỆC HOAN ĐÔI NO XAU CUA NGAN HANG THUONG MAI THANH VON GOP TRONG QUA TRINH XU LY NO XAU” CHUONG 1. NHUNG VAN DE LY LUAN VE HOAN DOI NO XAU THANH VON GOP DOANH NGHIEP DE XU LY NO XAU CUA NGAN HANG THUONG MAI VA PHAP LUAT DIEU CHINH VIEC HOAN DOI NO XAU CUA NGAN HANG THUONG MAI THANH VON GOP TRONG QUA TRINH XU LY NO XAU 1.

Khái quát về hoán đổi nợ xấu thành vốn góp doanh nghiệp dé xử lý nợ xấu của ngân hàng thương mại 1. Khái niệm, đặc điểm Trong thời gian qua, hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM) Việt Nam đã phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức, trong đó điển hình là vấn đề nợ xấu. Được coi là nguyên nhân chính kìm hãm sự lưu thông của dòng tin dụng trong nền kinh tế, nợ xau đã trở thành nỗi lo thường trực của nhiều ngân hàng thương mại ở Việt Nam cũng như trên thế giới. Để xử lý nợ xấu, một trong những giải pháp được đưa ra là thực hiện hoán đổi nợ xấu thành vốn góp.

Khái niệm “hoán đổi nợ thành vốn góp” được hiểu là “việc chủ nợ hoặc tô chức thay vì thu hồi tiền nợ đã cho doanh nghiệp vay, ho sẽ lấy khoản nợ phải thu đó dé ‘mua’ chính cô phần của doanh nghiệp hoặc một đối tác quan tâm mua lại chính khoản nợ đó từ chủ nợ với giá tương đương hoặc theo thỏa thuận.”” Với ý nghĩa tương tự, có quan điêm cho răng hoán đôi nợ thành vôn góp đơn giản là “việc ! Xem: Nguyễn Văn Thọ và Nguyễn Ngọc Linh, Xử jý nợ xấu bằng biện pháp chuyển nợ thành vốn góp tại Viét Nam — Hién trạng và kiến nghị, https://luattaichinh.com/2014/05/22/xu-l-no-xau-bang-bien-php-chuyen-no-thnh- von-gp-tai-viet-nam-hien-trang-v-kien-nghi/, truy cập ngày 20/5/2018 một chu nợ thay vì thu hồi tiền nợ đã cho doanh nghiệp vay, họ sẽ lay khoản nợ phải thu đó dé ‘mua’ chính cổ phần của doanh nghiệp (thường là cổ phan phát hành thêm) với giá tương đương hoặc theo thỏa thuận giữa hai bên.”” Đứng trên góc độ chủ nợ, việc hoán đôi nợ thành vốn góp mang tính thủ thuật dé thu hồi nợ khi các con nợ rơi vào bước đường cùng. Khoản nợ xấu của doanh nghiệp đối với ngân hàng coi như được xóa, thay vào đó sẽ là phần vốn điều lệ thuộc quyền sở hữu của chủ nợ. Do đó, hướng xử lý này giúp các ngân hàng “làm đẹp” báo cáo tài chính và tránh được việc thực hiện nghĩa vụ trích lập dự phòng đối với khoản nợ mất khả năng thanh toán.” Với việc đưa ra khái niệm về chuyền đổi nợ thành vốn góp, nhiều chuyên gia cho rằng khi hoán đổi nợ thành vốn góp, chủ nợ sẽ trở thành chủ sở hữu của doanh nghiệp bị mắc nợ." Tuy nhiên, ở đây cần lưu ý, việc chủ nợ hoán đôi no thành vốn góp của doanh nghiệp bị mắc nợ sẽ được coi là việc chủ nợ chuyển đối tư cách thành người sở hữu một phần hoặc toàn bộ doanh nghiệp tùy từng trường hợp theo quy định pháp luật. Chăng hạn, trong lĩnh vực ngân hàng, theo Điều 129 Luật Các Tổ chức tin dụng năm 2010, mức góp vốn, mua cô phần của ngân hàng thương mại không được vượt quá 11% vốn điều lệ của doanh nghiệp nhận vôn góp.

Do đó, tỷ lệ giới hạn của việc hoán đôi nợ xâu của ngân hàng “ Minh Huyền, Chuyén nợ thành vốn góp từ lý thuyết tới thực tế, http://cafef.vn/doanh- nghiep/chuyen-no-thanh-von-gop-tu-ly-thuyet-toi-thuc-tien- chn, truy cập ngày 20/9/2018 3 Chuyển nợ xấu thành vốn góp: “Phao” cứu sinh hay chỉ làm cảnh', http://antt.vn/chuyen- no-xau-thanh-von-gop-phao-cuu-sinh-hay-ch1-lam-dep-10906.htm, truy cập ngày 20/9/2018 * Xem: Vân Linh, Chuyển nợ thành vốn góp: Chỉ mới làm đẹp số sách, http://tinnhanhchungkhoan. vn/tien-te/chuyen-no-thanh-von-gop-chi-moi-lam-dep-so-sach- 127520.html, truy cập ngày 20/9/2018 va Chuyển nợ xấu thành vốn góp: “Phao” cứu sinh hay chỉ ‘lam cảnh', http://antt.vn/chuyen-no-xau-thanh-von-gop-phao-cuu-sinh-hay-chi-lam- dep-10906.htm, truy cập ngày 20/9/2018 thương mại thành vốn góp của một doanh nghiệp sẽ không được phép vượt quá 11% vốn điều lệ của doanh nghiệp nhận vốn góp. Từ các nội dung như đã phân tích ở trên, nhóm tác giả cho rằng việc hoán đổi nợ xấu thành vốn góp doanh nghiệp dé xử lý nợ xấu của ngân hàng thương mại nên được hiểu là việc ngán hàng thương mại thay vì thu hồi tiền nợ đã cho doanh nghiệp vay, sẽ lấy khoản nợ xấu phải thu đó dé ‘mua’ chính cô phan của doanh nghiệp (thường là cỗ phan phát hành thêm) với giá tương đương hoặc theo thỏa thuận giữa hai bên và trở thành chủ sở hữu một phan doanh nghiệp nham xử lý nợ xấu. Về bản chất, hoạt động hoán đổi nợ xấu thành vốn góp của doanh nghiệp không làm giảm bớt rủi ro trong hoạt động của các ngân hàng thương mại, mà nó chỉ làm chuyên đổi rủi ro hoạt động từ hình thức này sang hình thức khác.

Hay nói cách khác, việc hoán đổi vốn cho vay được đánh giá là không có khả năng thu hồi khi đến hạn thành vốn góp của doanh nghiệp chỉ là việc chuyển đối khoản tin dụng của ngân hàng thương mai sang hình thức đầu tư tài chính vào doanh nghiệp, do đó, rủi ro tín dụng của ngân hàng thương mại sẽ được chuyên đổi thành rủi ro đầu tư tài chính. Khi đó, về phương diện thống kê, tỷ lệ rủi ro tin dụng (chang hạn như tỷ lệ nợ xấu) của ngân hàng thương mai sẽ giảm nhưng tỷ lệ rủi ro tài chính lại tăng lên, bởi vậy, tông rủi ro hoạt động của ngân hàng thương mại là không đổi xét tại thời điểm hoán đổi nợ xấu thành vốn góp của doanh nghiệp.” Việc hoán đổi nợ xấu của ngân hàng thương mại thành vốn góp của doanh nghiệp được coi là một trong những biện pháp để xử lý nợ xấu của ngân hàng thương mại với một số đặc trưng cơ bản như: > Xem: Trần Công Hòa và Đỗ Thi Trà Linh, “Xử lý rủi ro bằng biện pháp chuyền vốn vay ngân hàng thành vốn góp cô phần — Đôi điều bàn luận và khuyến nghị”, Tap chi Ngân hàng, số 24 — Tháng 12/2012, tr. 32 Một là, về cơ ché thực hiện, hoán đổi nợ xấu thành vốn góp của doanh nghiệp được thực hiện theo cơ chế thị trường, tức là thực hiện theo sự tự nguyện và thỏa thuận giữa ngân hàng thương mại và doanh nghiệp mắc nợ chứ không có sự bắt ép hay can thiệp của nhà nước. Về phía các ngân hàng thương mại, việc tiến hành hoán đổi nợ xấu phải có khả năng mang lại lợi ích cho ngân hàng trong tương lai, giúp ngân hàng thu hồi lại nguồn vốn tín dụng đã cấp cho doanh nghiệp.

Mục đích thu hồi nợ của ngân hàng có thé đạt được khi ngân hàng xét thấy doanh nghiệp còn có khả năng khôi phục hoạt động kinh doanh, ngân hàng sẽ chấp thuận hoán đổi nợ xấu thành vốn góp, đồng thời có thể cấp thêm vốn cho doanh nghiệp hoặc đứng ra giải quyết nợ của doanh nghiệp với các chủ nợ khác (nếu có) dé giúp doanh nghiệp hoạt động kinh doanh ổn định, tìm kiếm lợi nhuận. Sau đó, ngân hàng có thé nhận lợi tức từ phần vốn góp vào doanh nghiệp hoặc ban lại phần vốn góp vào doanh nghiệp dé thu hồi vốn.