Khóa luận tốt nghiệp kinh tế nông nghiệp phân tích các yếu tố ảnh hưởng tới quyết định bảo tồn chè phú hội tại huyện nhơn trạch tỉnh đồng nai

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu tốt nghiệp kinh tế nông nghiệp phân tích các yếu tố ảnh hưởng tới quyết định bảo tồn chè phú hội, vận dụng lý thuyết vào thực tế, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Võ Thị Hoàng Anh
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Ngọc Thùy
• Trường học: Đại học Nông Lâm
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Phân Tích Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Quyết Định Bảo Tồn Chè Phú Hội Tại Nhơn Trạch, Đồng Nai
• Loại tài liệu: khóa luận
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM TẠ
• 1. CHƯƠNG 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng nghiên cứu
• 1.5. Cấu trúc bài viết
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN
• 2.1. Tổng quan tài liệu nghiên cứu
• 2.2. Tổng quan về địa bàn nghiên cứu
• 2.2.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.2.2. Điều kiện kinh tế xã hội
• 2.3. Tổng quan về sản xuất chè
• 2.3.1. Tại địa bàn huyện Nhơn Trạch, xã Phú Hội
• 3. CHƯƠNG 3: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Một số khái niệm
• 3.2. Lịch sử trồng chè Phú Hội
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp thu thập dữ liệu
• 3.3.2. Phương pháp thống kê
• 3.3.3. Phương pháp phân tích hồi quy nhị phân
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Tình hình sản xuất và tiêu thụ chè Phú Hội trên địa bàn huyện Nhơn Trạch, tỉnh Đồng Nai
• 4.1.1. Diện tích và sản lượng chè Phú Hội tại huyện Nhơn Trạch
• 4.1.2. Những thuận lợi, khó khăn trong sản xuất và tiêu thụ chè Phú Hội
• 4.2. So sánh hiệu quả tài chính giữa nhóm quyết định bảo tồn chè và nhóm không bảo tồn chè tại xã Phú Hội, huyện Nhơn Trạch
• 4.2.1. Đặc điểm của nông hộ được khảo sát
• 4.2.2. Đánh giá nhận thức của nông hộ khi trồng chè Phú Hội
• 4.3. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến ý định bảo tồn sản xuất chè của người dân tại xã Phú Hội, huyện Nhơn Trạch
• 4.4. Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế trồng chè Phú Hội tại huyện Nhơn Trạch, tỉnh Đồng Nai
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Kết luận
• 5.2. Khuyến nghị
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Quyết Định Bảo Tồn Chè Phú Hội Tại Nhơn Trạch

Chè Phú Hội là một trong những sản phẩm nông nghiệp đặc trưng của huyện Nhơn Trạch, tỉnh Đồng Nai. Việc bảo tồn chè không chỉ giúp duy trì giá trị văn hóa mà còn góp phần vào phát triển kinh tế địa phương. Nghiên cứu này sẽ phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định bảo tồn chè Phú Hội, từ đó đưa ra những giải pháp hiệu quả nhằm nâng cao giá trị sản phẩm.

1.1. Ý Nghĩa Của Việc Bảo Tồn Chè Phú Hội

Bảo tồn chè Phú Hội không chỉ là việc giữ gìn giống chè quý mà còn là bảo vệ văn hóa và truyền thống của người dân nơi đây. Chè Phú Hội đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống của người dân, góp phần tạo nên bản sắc văn hóa độc đáo.

1.2. Tình Hình Sản Xuất Chè Tại Nhơn Trạch

Sản xuất chè tại Nhơn Trạch đang đối mặt với nhiều thách thức như đô thị hóa và biến đổi khí hậu. Diện tích trồng chè giảm sút, trong khi nhu cầu tiêu thụ chè ngày càng tăng. Việc phân tích tình hình sản xuất hiện tại là cần thiết để đưa ra các giải pháp bảo tồn hiệu quả.

II. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Quyết Định Bảo Tồn Chè

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến quyết định bảo tồn chè Phú Hội. Những yếu tố này bao gồm tuổi tác, diện tích đất nông nghiệp, và mức thu nhập từ trồng chè. Việc hiểu rõ các yếu tố này sẽ giúp đưa ra các giải pháp phù hợp.

2.1. Tuổi Tác Và Kinh Nghiệm Của Người Trồng Chè

Tuổi tác và kinh nghiệm của người trồng chè có ảnh hưởng lớn đến quyết định bảo tồn. Những người lớn tuổi thường có xu hướng bảo tồn hơn do họ hiểu rõ giá trị của chè Phú Hội và truyền thống trồng chè.

2.2. Diện Tích Đất Nông Nghiệp Và Mức Thu Nhập

Diện tích đất nông nghiệp và mức thu nhập từ trồng chè cũng là những yếu tố quan trọng. Những hộ có diện tích lớn và thu nhập cao từ chè thường có xu hướng bảo tồn giống chè này hơn.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Để Phân Tích Quyết Định Bảo Tồn

Nghiên cứu sử dụng phương pháp hồi quy Binary Logistic để phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định bảo tồn chè Phú Hội. Phương pháp này cho phép xác định mối quan hệ giữa các yếu tố độc lập và quyết định bảo tồn của nông hộ.

3.1. Phương Pháp Hồi Quy Binary Logistic

Phương pháp hồi quy Binary Logistic được sử dụng để phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định bảo tồn chè. Phương pháp này giúp xác định các yếu tố có ý nghĩa thống kê và mức độ ảnh hưởng của chúng.

3.2. Quy Trình Thu Thập Dữ Liệu

Dữ liệu được thu thập từ 62 hộ gia đình, bao gồm 37 hộ bảo tồn chè và 25 hộ không bảo tồn. Quy trình thu thập dữ liệu bao gồm phỏng vấn trực tiếp và khảo sát.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Quyết Định Bảo Tồn Chè

Kết quả nghiên cứu cho thấy có 5 yếu tố có ý nghĩa thống kê ảnh hưởng đến quyết định bảo tồn chè Phú Hội. Những yếu tố này bao gồm tuổi, diện tích đất nông nghiệp, tham gia tập huấn nông nghiệp, kỹ thuật trồng chè, và mức thu nhập từ chè.

4.1. Các Yếu Tố Có Ý Nghĩa Thống Kê

Nghiên cứu đã xác định được 5 yếu tố có ý nghĩa thống kê ảnh hưởng đến quyết định bảo tồn chè. Những yếu tố này cần được xem xét kỹ lưỡng để đưa ra các giải pháp bảo tồn hiệu quả.

4.2. So Sánh Hiệu Quả Tài Chính Giữa Hai Nhóm Hộ

So sánh hiệu quả tài chính giữa nhóm hộ bảo tồn và không bảo tồn cho thấy nhóm bảo tồn có thu nhập cao hơn. Điều này cho thấy việc bảo tồn chè không chỉ có giá trị văn hóa mà còn mang lại lợi ích kinh tế.

V. Kết Luận Và Đề Xuất Giải Pháp Bảo Tồn Chè

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy việc bảo tồn chè Phú Hội là cần thiết để duy trì giá trị văn hóa và phát triển kinh tế địa phương. Các giải pháp bảo tồn cần được triển khai đồng bộ và hiệu quả.

5.1. Đề Xuất Giải Pháp Bảo Tồn

Đề xuất các giải pháp bảo tồn chè Phú Hội bao gồm tăng cường tập huấn kỹ thuật, hỗ trợ tài chính cho nông hộ, và phát triển thương hiệu chè Phú Hội.

5.2. Tương Lai Của Chè Phú Hội

Tương lai của chè Phú Hội phụ thuộc vào sự quan tâm và đầu tư từ chính quyền và cộng đồng. Việc bảo tồn chè không chỉ là trách nhiệm của nông hộ mà còn là của toàn xã hội.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Cây chè (Camellia sinensis) giữ vị trí quan trọng trong cơ cấu cây công nghiệp lâu năm của Việt Nam. Theo thống kê của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn năm 2021, tổng diện tích cây công nghiệp lâu năm cả nước đạt 2.185 nghìn ha, trong đó diện tích cây chè đạt 115,942 nghìn ha (chiếm khoảng 5,56% diện tích chè cả nước, xếp thứ năm thế giới theo FAOSTAT 2021) với sản lượng búp đạt trên 1,09 triệu tấn. Việt Nam đứng thứ 7 thế giới về sản xuất và thứ 5 về xuất khẩu chè. Cây chè được xem là cây kinh tế mũi nhọn tại nhiều vùng như Trung du Bắc Bộ, Tây Nguyên và một số tỉnh Duyên hải miền Trung.

Tại tỉnh Đồng Nai, xã Phú Hội thuộc huyện Nhơn Trạch là địa bàn duy nhất có truyền thống canh tác cây chè với lịch sử hàng trăm năm. Đặc sản chè Phú Hội gắn liền với nguồn nước ngầm tự nhiên "mạch Bà" (mạch Trào), tạo nên hương vị đặc trưng thanh ngọt. Tuy nhiên, trước tác động mạnh mẽ của quá trình đô thị hóa và phát triển các khu công nghiệp tại Nhơn Trạch, diện tích canh tác chè đã sụt giảm nghiêm trọng từ 50 ha (giai đoạn trước năm 1975) xuống còn khoảng 7 ha vào năm 2016. Bên cạnh đó, các vấn đề về suy giảm chất lượng nguồn nước mạch Bà, tình trạng cạnh tranh từ hàng giả pha trộn, và sự chuyển dịch lao động trẻ sang khu vực công nghiệp đã đặt giống chè đặc sản này trước nguy cơ mai một. Phần lớn các nghiên cứu trước đây về chè Phú Hội chủ yếu tập trung vào khía cạnh kỹ thuật nông học, thiếu vắng các nghiên cứu tiếp cận dưới góc độ kinh tế - xã hội nhằm nhận diện hành vi và quyết định của nông hộ trong việc duy trì, bảo tồn nguồn gen cây trồng bản địa.

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Võ Thị Hoàng Anh hướng đến giải quyết khoảng trống này với các mục tiêu và phạm vi cụ thể:

• Mục tiêu chung: Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định bảo tồn chè Phú Hội của các nông hộ tại huyện Nhơn Trạch, tỉnh Đồng Nai; từ đó đề xuất các giải pháp kinh tế - xã hội nhằm bảo tồn và phát triển giống chè đặc sản bền vững.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Phân tích thực trạng sản xuất và tiêu thụ chè Phú Hội tại huyện Nhơn Trạch, tỉnh Đồng Nai.
  2. Phân tích hiệu quả tài chính của mô hình trồng chè Phú Hội trên địa bàn nghiên cứu.
  3. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định bảo tồn chè Phú Hội của các nông hộ.
  4. Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế và thúc đẩy quyết định bảo tồn cây chè Phú Hội.
• Đối tượng nghiên cứu: Các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định bảo tồn chè Phú Hội của nông hộ; đối tượng khảo sát là các chủ hộ gia đình đang hoặc đã từng canh tác chè tại xã Phú Hội, huyện Nhơn Trạch.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Phạm vi không gian: Địa bàn xã Phú Hội, huyện Nhơn Trạch, tỉnh Đồng Nai.
  • Phạm vi thời gian: Thu thập số liệu sơ cấp và khảo sát thực địa từ ngày 23/09/2022 đến ngày 11/01/2023; số liệu thứ cấp giai đoạn 2016–2022.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng khung phân tích dựa trên sự kết hợp giữa lý thuyết kinh tế nông hộ, lý thuyết bảo tồn nguồn gen thực vật và lý thuyết hành vi:

• Khung lý thuyết và khái niệm:

  • Kinh tế nông hộ: Tiếp cận nông hộ như một đơn vị kinh tế tự chủ, vừa mang tính chất tự cung tự cấp vừa sản xuất hàng hóa thích ứng với cơ chế thị trường.
  • Bảo tồn nguồn gen: Phân định hai hình thức bảo tồn lưu giữ (preserve) và bảo tồn phát triển (conserve); đồng thời phân tích cơ chế bảo tồn nguyên vị (in situ) tại vườn hộ và bảo tồn chuyển vị (ex situ).
  • Lý thuyết kỳ vọng: Dựa trên nền tảng lý thuyết của Vroom (1964), Porter & Lawler (1968), Bandura (1977), và Bui & Pham (2009), luận giải rằng động lực duy trì vườn chè của người nông dân phụ thuộc trực tiếp vào mức độ kỳ vọng về hiệu quả kinh tế, thu nhập và tính ổn định đời sống mà cây chè mang lại.
  • Kế thừa nghiên cứu thực nghiệm: Tác giả tổng hợp các mô hình phân tích hành vi nông hộ của Trần Thanh Dũng (2017), Trần Phú Ngọc và cộng sự (2017), Nguyễn Minh Hà và cộng sự (2018, 2020), Nguyễn Văn Lạc và cộng sự (2021), Hồ Văn Bé Ba (2021), Nguyễn Thị Ngân Hà và cộng sự (2022).

• Phương pháp thu thập dữ liệu:

  • Dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ Niên giám Thống kê tỉnh Đồng Nai (2021), báo cáo của UBND huyện Nhơn Trạch, Hội Nông dân xã Phú Hội, Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, cùng các ấn phẩm khoa học liên quan.
  • Dữ liệu sơ cấp: Điều tra trực tiếp 62 nông hộ trồng chè tại xã Phú Hội thông qua bảng câu hỏi cấu trúc sẵn bằng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên. Cỡ mẫu tối thiểu được xác định theo công thức Harris (1985): $n = 50 + p$, với $p = 7$ (số biến độc lập), suy ra $n = 57 \le 62$ quan sát thực tế, đáp ứng điều kiện cỡ mẫu cho phân tích kinh tế lượng. Mẫu khảo sát gồm 37 hộ quyết định bảo tồn chè và 25 hộ không bảo tồn chè.

• Phương pháp xử lý và phân tích dữ liệu:

  • Thống kê mô tả: Sử dụng phần mềm Excel để tính toán các chỉ tiêu tần số, tỷ lệ phần trăm, giá trị trung bình nhằm mô tả đặc điểm nhân khẩu học, hiện trạng canh tác và các chỉ tiêu hiệu quả tài chính.
  • Hồi quy Binary Logistic: Xây dựng mô hình hồi quy xác suất nhị phân để xác định mức độ tác động của 7 biến độc lập đến biến phụ thuộc $Y$ (nhận giá trị 1 nếu hộ quyết định bảo tồn chè và 0 nếu không bảo tồn):

$$\ln\left(\frac{P}{1-P}\right) = \beta_0 + \beta_1 X_1 + \beta_2 X_2 + \beta_3 X_3 + \beta_4 X_4 + \beta_5 X_5 + \beta_6 X_6 + \beta_7 X_7$$

Ký hiệu biến	Tên biến và thang đo	Đơn vị tính	Kỳ vọng dấu
$X_1$	Tuổi của chủ hộ	Năm	(+)
$X_2$	Tổng diện tích đất nông nghiệp	$1.000\text{ m}^2$ / ha	(+)
$X_3$	Kinh nghiệm trồng chè	Năm	(+)
$X_4$	Tham gia tập huấn nông nghiệp (1: Có; 0: Không)	Biến giả	(+)
$X_5$	Trình độ học vấn của chủ hộ (Số năm đi học)	Năm	(+)
$X_6$	Đánh giá kỹ thuật trồng chè (1: Khó; 2: Bình thường; 3: Dễ)	Thứ bậc	(+)
$X_7$	Mức thu nhập từ chè (1: Rất thấp đến 5: Rất cao)	Thứ bậc (1–5)	(+)

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Mở đầu

Chương này thiết lập tính cấp thiết của đề tài trong bối cảnh chè Phú Hội là giống cây bản địa độc nhất của Đồng Nai đang chịu sức ép lớn từ đô thị hóa. Tác giả xác định rõ mục tiêu chung, 4 mục tiêu cụ thể, đối tượng nghiên cứu (yếu tố ảnh hưởng quyết định bảo tồn), đối tượng khảo sát (nông hộ tại xã Phú Hội), phạm vi thời gian (23/09/2022 – 11/01/2023) và bố cục tổng thể gồm 5 chương của khóa luận.

Chương 2: Tổng quan

Chương 2 phân tích bức tranh tổng thể về tài liệu khoa học và địa bàn nghiên cứu:

• Tổng quan nghiên cứu: Hệ thống hóa 7 công trình nghiên cứu trong nước ứng dụng mô hình Binary Logistic trong phân tích hành vi tham gia các mô hình sản xuất nông nghiệp (cánh đồng lớn, rau an toàn, công nghệ tưới nhỏ giọt, tôm thâm canh).
• Điều kiện tự nhiên Nhơn Trạch: Huyện có diện tích $376,78\text{ km}^2$, nằm ở tọa độ $10^\circ 43'$ vĩ độ Bắc và $106^\circ 56'$ kinh độ Đông. Địa hình gồm vùng đồi thấp (chiếm 30,7% diện tích, cao 10–30 m) và vùng đồng bằng ven sông (chiếm 52,7%). Khí hậu nhiệt đới gió mùa cận xích đạo, nhiệt độ trung bình năm $26,3^\circ\text{C} - 26,7^\circ\text{C}$, lượng mưa trung bình năm đạt $1.032,5\text{ mm}$ (mùa mưa chiếm 94% tổng lượng mưa). Hệ thống thủy văn bao quanh bởi sông Đồng Nai, Nhà Bè, Lòng Tàu và đặc biệt có nguồn nước ngầm mạch Bà dạng suối tự phun lộ thiên sâu chừng 1 m.
• Điều kiện kinh tế - xã hội: Dân số huyện năm 2021 là 271,61 nghìn người, mật độ 720,87 người/$\text{km}^2$. Cơ cấu đất chuyển dịch mạnh theo hướng đô thị hóa, đất nông nghiệp giảm xuống còn 22.834 ha.
• Tổng quan sản xuất chè: Phân tích tác động của đại dịch Covid-19 đến xuất khẩu chè Việt Nam năm 2020 (đạt 58.012 tấn, trị giá 90,97 triệu USD). Tại Phú Hội, diện tích chè giảm từ 50 ha (trước 1975) xuống 7 ha (năm 2016), năng suất đọt tươi giảm còn 15–30 kg/tháng trên $1.000\text{ m}^2$, chế biến được 3–6 kg trà khô với giá bán thủ công 500.000 – 600.000 đồng/kg, sản phẩm biếu tặng cao cấp đạt 3 – 4 triệu đồng/kg.

Chương 3: Nội dung và phương pháp nghiên cứu

Trình bày cơ sở lý luận về kinh tế nông hộ, các khái niệm bảo tồn nguồn gen thực vật (bảo tồn nguyên vị, chuyển vị), lý thuyết kỳ vọng và lược sử hình thành nghề làm chè tại Phú Hội. Đồng thời, chương này mô tả chi tiết phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp và sơ cấp (khảo sát 62 hộ), phương pháp kiểm định quy mô mẫu theo Harris (1985), và thiết lập phương trình toán học của mô hình hồi quy Binary Logistic kèm bảng giải thích 7 biến độc lập.

Chương 4: Kết quả và thảo luận

Chương này tập trung trình bày các phát hiện từ khảo sát thực tế và phân tích kinh tế lượng:

• Hiện trạng sản xuất: Năm 2022, diện tích trồng chè đạt 8,5 ha (diện tích cho thu hoạch là 7,5 ha), năng suất đạt 4 tạ/ha búp khô, sản lượng thu hoạch đạt 3 tấn búp khô (tăng so với mức 1,8 tấn năm 2016).
• Thuận lợi và khó khăn: Thuận lợi từ nguồn nước mạch Bà, khí hậu phù hợp, kinh nghiệm bản địa và việc thành lập Hộ kinh doanh Phúc Bảo (đầu mối thu mua, sơ chế và đã đăng ký nhãn hiệu chè Phú Hội vào tháng 11/2021). Khó khăn bao gồm biến đổi khí hậu phát sinh sâu bệnh (rầy xanh, bọ cánh tơ, bọ xít muỗi), nguồn nước mạch Bà bị khai thác cạn kiệt, sản xuất nhỏ lẻ, nông dân chưa áp dụng quy trình VietGAP, và sự cạnh tranh từ các vùng chè lớn.
• Đặc điểm nông hộ khảo sát:
  • Chủ hộ là nam chiếm ưu thế ở cả hai nhóm: bảo tồn (72,97%) và không bảo tồn (76%).
  • Độ tuổi: Nhóm bảo tồn có 24,32% chủ hộ trên 60 tuổi; tỷ lệ dưới 45 tuổi ở nhóm bảo tồn cao hơn nhóm không bảo tồn 8,96%.
  • Trình độ học vấn: Trình độ THPT chiếm tỷ lệ cao nhất (nhóm bảo tồn đạt 75,68%, nhóm không bảo tồn đạt 68%).
  • Kinh nghiệm: Kinh nghiệm 6–15 năm chiếm 70,27% ở nhóm bảo tồn và 92% ở nhóm không bảo tồn; nhóm bảo tồn có 13,51% có trên 15 năm kinh nghiệm.
  • Hình thức canh tác: 100% hộ nhóm bảo tồn áp dụng hình thức xen canh với cây ăn trái (bưởi, chôm chôm, sầu riêng); không có hộ nào trồng thuần độc canh chè do thu nhập thấp.
  • Khuyến nông: Nhóm bảo tồn có 72,97% hộ tham gia tập huấn, cao hơn nhóm không bảo tồn (60%).
• Kết quả mô hình hồi quy Logistic: Xác định được 5 biến có ý nghĩa thống kê tác động thuận chiều đến quyết định bảo tồn chè: Tuổi chủ hộ ($X_1$), Tổng diện tích đất nông nghiệp ($X_2$), Tham gia tập huấn nông nghiệp ($X_4$), Kỹ thuật trồng chè Phú Hội ($X_6$), và Mức thu nhập từ trồng chè ($X_7$). Hai biến không có ý nghĩa thống kê gồm: Kinh nghiệm trồng chè ($X_3$) và Trình độ học vấn ($X_5$).
• Giải pháp đề xuất: Đưa ra các nhóm giải pháp về hỗ trợ kỹ thuật hữu cơ, quy hoạch vùng chuyên canh xen canh, nâng cao chuỗi giá trị và phát triển mô hình nông nghiệp kết hợp du lịch sinh thái miệt vườn.

Chương 5: Kết luận và kiến nghị

Tổng hợp toàn bộ các kết quả nghiên cứu chính của khóa luận. Trên cơ sở đó, tác giả đưa ra các khuyến nghị cụ thể đối với nông hộ (chủ động tham gia tập huấn, duy trì phương thức xen canh hữu cơ, bảo vệ cây chè giống) và đối với chính quyền địa phương (hoàn thiện chính sách hỗ trợ vốn, kiểm soát khai thác nguồn nước mạch Bà, xúc tiến thương mại và xây dựng chuỗi liên kết tiêu thụ ổn định qua Hộ kinh doanh Phúc Bảo và Hợp tác xã).

Kết quả và đóng góp

Khóa luận cung cấp hệ thống số liệu thực nghiệm chi tiết về hiện trạng sản xuất và các yếu tố thúc đẩy quyết định bảo tồn chè bản địa tại địa bàn nghiên cứu:

Chỉ tiêu theo dõi	Năm 2016	Năm 2022	So sánh / Xu hướng
Diện tích gieo trồng chè (ha)	7,0	8,5	Tăng 1,5 ha
Diện tích cho thu hoạch (ha)	6,0	7,5	Tăng 1,5 ha
Năng suất trên diện tích thu hoạch (tạ/ha)	3,0	4,0	Tăng 1,0 tạ/ha (gấp 1,33 lần)
Sản lượng chè búp khô (tấn)	1,8	3,0	Tăng 1,2 tấn
Hình thức canh tác phổ biến	Xen canh	Xen canh	100% hộ bảo tồn chọn xen canh cây ăn trái
Tỷ lệ tham gia khuyến nông (nhóm bảo tồn)	-	72,97%	Cao hơn nhóm không bảo tồn (60,0%)
Tỷ lệ chủ hộ trình độ THPT (nhóm bảo tồn)	-	75,68%	Cao hơn nhóm không bảo tồn (68,0%)

Kết quả phân tích mô hình hồi quy Binary Logistic:

• 5 biến số có ý nghĩa thống kê giải thích quyết định bảo tồn chè Phú Hội gồm:
  1. Tuổi của chủ hộ ($X_1$): Tác động cùng chiều; những chủ hộ lớn tuổi gắn bó lâu đời và các hộ trẻ có sức lao động, khả năng học hỏi cao có xu hướng duy trì bảo tồn chè.
  2. Tổng diện tích đất nông nghiệp ($X_2$): Nông hộ có quỹ đất canh tác lớn hơn có khả năng bố trí diện tích trồng xen canh chè mà không chịu áp lực tuyệt đối về sinh kế ngắn hạn.
  3. Tham gia tập huấn nông nghiệp ($X_4$): Hộ được tiếp cận các lớp khuyến nông có nhận thức rõ hơn về kỹ thuật và giá trị cây chè.
  4. Kỹ thuật trồng chè ($X_6$): Hộ nắm vững và đánh giá quy trình canh tác thuận lợi có xác suất quyết định bảo tồn cao hơn.
  5. Mức thu nhập từ chè ($X_7$): Thu nhập mang lại càng cao và ổn định thì động lực bảo tồn nguồn gen càng lớn, phù hợp với lý thuyết kỳ vọng.
• 2 biến số không có ý nghĩa thống kê trong mô hình: Kinh nghiệm trồng chè ($X_3$) và Trình độ học vấn của chủ hộ ($X_5$).

Giải pháp và đóng góp của đề tài:

• Khóa luận đề xuất các giải pháp mang tính khả thi: mở rộng mô hình trồng chè xen canh hữu cơ dưới tán cây ăn trái (chôm chôm, bưởi, sầu riêng), đẩy mạnh chuyển giao kỹ thuật không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học, bảo vệ nguồn nước ngầm mạch Bà, phát huy thương hiệu chè Phú Hội đã đăng ký (11/2021) và liên kết tiêu thụ với cơ sở Phúc Bảo.
• Về mặt học thuật, đề tài đóng góp một cách tiếp cận định lượng kinh tế lượng trong việc nghiên cứu quyết định bảo tồn nguồn gen cây trồng bản địa ở cấp độ nông hộ tại vùng chịu tác động đô thị hóa nhanh.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của nghiên cứu:

  • Quy mô mẫu điều tra dừng lại ở 62 hộ dân do số lượng hộ còn canh tác chè tại xã Phú Hội bị thu hẹp đáng kể sau quá trình đô thị hóa.
  • Địa bàn khảo sát giới hạn trong phạm vi một xã (xã Phú Hội, huyện Nhơn Trạch), chưa thực hiện so sánh đối chứng với các mô hình bảo tồn cây công nghiệp bản địa tại các địa phương khác có điều kiện tương đồng.
  • Số liệu hạch toán chi phí và hiệu quả tài chính chủ yếu dựa trên trí nhớ và ghi chép mùa vụ của nông hộ qua các đợt phỏng vấn.

• Hướng nghiên cứu tiếp theo:

  • Mở rộng phạm vi phân tích chuỗi giá trị và liên kết chuỗi từ khâu sản xuất, chế biến thủ công đến kênh phân phối thương mại điện tử và du lịch trải nghiệm miệt vườn.
  • Nghiên cứu sâu hơn về cơ chế chi trả dịch vụ môi trường và giá trị phi thị trường (văn hóa, đa dạng sinh học) của nguồn gen cây chè bản địa nhằm cung cấp thêm luận cứ cho chính sách trợ cấp bảo tồn.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho các đối tượng và mục đích nghiên cứu sau:

• Sinh viên và học viên chuyên ngành Kinh tế nông nghiệp, Kinh tế phát triển, Quản lý tài nguyên và Khuyến nông: Tham khảo cách thức vận dụng mô hình hồi quy Binary Logistic để mô hình hóa quyết định kinh tế của nông hộ, quy trình chọn mẫu theo Harris (1985), và phương pháp thiết kế bảng hỏi khảo sát nông thôn.
• Cán bộ quản lý ngành nông nghiệp và chính quyền địa phương huyện Nhơn Trạch, tỉnh Đồng Nai: Sử dụng các dữ liệu khảo sát thực tế và phân tích thuận lợi/khó khăn để xây dựng kế hoạch khôi phục làng nghề truyền thống, quy hoạch bảo tồn nguồn gen chè bản địa gắn với chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) và du lịch sinh thái nông nghiệp.
• Các nhà nghiên cứu về cây trồng đặc sản: Kế thừa bộ số liệu về năng suất, sản lượng và các rào cản kỹ thuật - thị trường của chè Phú Hội trong giai đoạn 2016–2022.

Câu hỏi thường gặp

1. Cỡ mẫu khảo sát của đề tài được xác định như thế nào và bao gồm bao nhiêu hộ?

Cỡ mẫu nghiên cứu được xác định theo công thức chọn mẫu của Harris (1985): $n = 50 + p$ (với $p = 7$ là số biến độc lập trong mô hình hồi quy, tương ứng $n = 57$). Tác giả đã thực hiện khảo sát trực tiếp 62 nông hộ tại xã Phú Hội (vượt mức tối thiểu 57 quan sát), bao gồm 37 hộ thuộc nhóm quyết định bảo tồn chè và 25 hộ thuộc nhóm không bảo tồn chè.

2. Các biến số nào có ý nghĩa thống kê tác động đến quyết định bảo tồn chè Phú Hội trong mô hình hồi quy?

Kết quả chạy mô hình hồi quy Binary Logistic xác định được 5 biến số có ý nghĩa thống kê tác động cùng chiều đến quyết định bảo tồn chè gồm: Tuổi của chủ hộ ($X_1$), Tổng diện tích đất nông nghiệp ($X_2$), Tham gia tập huấn nông nghiệp ($X_4$), Kỹ thuật trồng chè Phú Hội ($X_6$), và Mức thu nhập từ trồng chè mang lại cho hộ ($X_7$). Hai biến Kinh nghiệm trồng chè ($X_3$) và Trình độ học vấn ($X_5$) không có ý nghĩa thống kê.

3. Nguồn nước "mạch Bà" có đặc điểm gì và vai trò ra sao đối với đặc sản chè Phú Hội?

Nước mạch Bà (mạch Trào) là hệ thống mạch nước ngầm tự nhiên sạch và trong veo, có những điểm lộ thiên tự phun trào sâu chừng 1 mét tại xã Phú Hội. Theo ghi nhận thực địa và văn hóa dân gian địa phương ("Trà Phú Hội, nước Mạch Bà"), nguồn nước này khi dùng để pha trà sẽ tạo ra màu nước đỏ sậm đặc trưng (với trà khô) hoặc vàng xanh (với trà tươi), vị ngọt thanh mát, không chát gắt. Nếu đem giống chè Phú Hội trồng nơi khác hoặc dùng nước khác pha thì nước trà bị sậm đen và nhạt vị.

4. Diện tích và sản lượng chè Phú Hội biến động như thế nào trong giai đoạn 2016 - 2022?

Năm 2016, diện tích gieo trồng chè là 7,0 ha (cho thu hoạch 6,0 ha), năng suất 3 tạ/ha, sản lượng thu hoạch đạt 1,8 tấn búp khô. Đến năm 2022, nhờ định hướng phát triển chè hữu cơ, diện tích gieo trồng tăng lên 8,5 ha (cho thu hoạch 7,5 ha), năng suất đạt 4 tạ/ha và sản lượng thu hoạch búp khô đạt 3,0 tấn.

5. Vì sao 100% nông hộ bảo tồn chè tại xã Phú Hội đều lựa chọn hình thức trồng xen canh?

Khảo sát cho thấy toàn bộ các hộ quyết định bảo tồn chè đều trồng xen canh trong vườn cây ăn trái (bưởi, chôm chôm, sầu riêng). Nguyên nhân là cây chè ưa bóng râm, cây ăn trái giúp che chắn nắng gắt và mưa dập; đồng thời nguồn thu nhập từ cây ăn trái giúp bù đắp kinh tế, bảo đảm đời sống cho nông hộ trong điều kiện thu nhập thuần từ cây chè còn thấp, không đủ trang trải nếu trồng độc canh.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Võ Thị Hoàng Anh đã phản ánh thực trạng suy giảm diện tích và khó khăn trong khâu tiêu thụ của giống chè đặc sản Phú Hội tại huyện Nhơn Trạch dưới áp lực đô thị hóa. Bằng việc ứng dụng mô hình hồi quy Binary Logistic trên mẫu khảo sát 62 hộ dân, nghiên cứu đã chứng minh các yếu tố về tuổi chủ hộ, diện tích đất nông nghiệp, tập huấn kỹ thuật, đánh giá mức độ thuận lợi của kỹ thuật canh tác và mức thu nhập đóng vai trò quyết định đến hành vi bảo tồn nguồn gen chè bản địa của nông hộ. Kết quả nghiên cứu là căn cứ thực tiễn quan trọng phục vụ công tác quy hoạch nông nghiệp hữu cơ, bảo vệ mạch nước ngầm truyền thống và phát triển chuỗi giá trị chè Phú Hội gắn với du lịch sinh thái địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu Giới thiệu đề tài nghiên cứu, mục tiêu chung, mục tiêu cụ thể, phạm vi nghiên cứu và bồ cục bài nghiên cứu. Chương 2: Tong quan Giới thiệu các tài liệu nghiên cứu có liên quan và các tải liệu sử dụng tham khảo. Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của huyện Nhơn Trạch, tỉnh Đồng Nai. Chương 3: Nội dung và phương pháp nghiên cứu Trình bày một số khái niệm, cơ sở lý thuyết liên quan đến vấn đề nghiên cứu như nông hộ, bảo tồn nguồn gen chè Phú Hội, hiệu quả tài chính, lịch sử trồng chè Phú Hội.

Trình bày phương pháp nghiên cứu bao gồm: nguồn đữ liệu, cách thu thập số liệu và phân tích số liệu. Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận Từ số liệu điều tra được, sẽ tiến hành tổng hợp lại và xử ly số liệu. Sau đó thực hiện tính toán từ thông tin mẫu điều tra, trình bày kết quả nghiên cứu thông qua bảng số liệu và phân tích số liệu để đánh giá hiệu quả tài chính, phân tích các yếu tố ảnh hưởng tới quyết định bảo tồn chè Phú Hội. Chương 5: Kết luận và đề xuất Kết luận về toàn bộ nghiên cứu.

Đề xuất, khuyến nghị nhằm nâng cao quyết định bảo tồn chè Phú Hội huyện Nhơn Trạch, tỉnh Đồng Nai. CHƯƠNG 2 TONG QUAN 2. Tổng quan tài liệu nghiên cứu Nhằm hỗ trợ cho quá trình nghiên cứu vấn đề và viết luận văn, những bài viết có liên quan đến hiệu quả kinh tế trên các trang tạp chí kinh tế, khoa học chính thống dưới đây được tổng hợp và tham khảo nhằm làm cơ sở kiến thức dé thực hiện nghiên cứu khóa luận: Theo Trần Thanh Dũng (2017) với bài nghiên cứu ứng dụng mô hình hồi quy Binary Logistic xác định các yếu tố ảnh hưởng đến sự tham gia mô hình trồng nhãn kiểu mẫu. Tác gia sử dụng mô hình hồi quy Binary Logistic, kiểm định T-test và phân tích bảng chéo Crosstab.

Số liệu được thu thập từ 60 hộ trồng nhãn tỉnh Sóc Trăng theo phương pháp phỏng van trực tiếp và xử lí bằng phần mén Excel và SPSS. Kết qua nghiên cứu cho thấy có 3 yêu tố ảnh hưởng đến sự tham gia của nông dân vào mô hình trồng nhãn kiểu mẫu là sự tham gia vào HTX, trình độ học vấn và kinh nghiệm của nông dân. Tuy trồng nhãn kiểu mẫu mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn trồng nhãn truyền thống nhưng những nông dân lớn tuôi và có nhiều năm canh tác mang tinh bao thủ cao nên rất ít tham gia mô hình trồng nhãn kiêu mẫu. Từ đó tác giả cũng đề ra một số giải pháp như hướng nông dân tham gia mô hình kinh tế hợp tác và chia sẽ kinh nghiệm từ mọi phương tiện về mô hình trồng nhãn kiểu mẫu; góp phần vào hoạch định chiến lược nâng cao thu nhập cho nông dân.

Trần Phú Ngọc và cộng sự (2017) với bài nghiên cứu các yếu tố hỗ trợ quyết định của nông dân tham gia mô hình “Cánh đồng mẫu lớn” tại An Giang. Các tác giả sử dụng mô hình hồi quy Binary Logistic, phương pháp đánh giá độ tin cậy thang do bằng hệ số Cronbach’s Alpha; và kiểm định giá trị khái niệm của thang đo bằng 5 phương pháp phân tích nhân tố khám phá EFA. Số liệu được thu thập từ 200 hộ nông dân trồng lúa tỉnh An Giang bằng phương pháp phỏng vấn trực tiếp. Năm nhân tố được sử dụng trong nghiên cứu này, bao gồm: (i) Được đầu tư vật tư nông nghiệp: (ii) Được hướng dẫn kỹ thuật trồng lúa; (ii) Được hỗ trợ thu hoạch và bảo quản; (v) Được chủ động quyết định giá bán và thời điểm bán; và (v) Được thu nhập cao hơn.

Kết quả nghiên cứu cho thấy, tất cả 5 nhân tố sử dụng trong mô hình có ảnh hưởng đến quyết định tham gia “Cánh đồng mẫu lớn” của nông dân An Giang. Kết quả nghiên cứu này mang đến những hàm ý quản trị cho các doanh nghiệp có liên quan nhằm mục đích đạt được kết quả tốt hơn cho nông dân và cho cả doanh nghiệp. Theo Nguyễn Minh Hà và cộng sự (2018) với bài nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến việc tham gia mô hình cánh đồng lớn của hộ sản xuất lúa tại huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang. Các tác giả sử dụng phương pháp thống kê mô tả và sử dụng mô hình hồi quy Binary Logistic.

Số liệu thu thập từ 290 hộ sản xuất lúa tại huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang bằng phương pháp phỏng van trực tiếp. Kết quả nghiên cứu cho thấy, các nông hộ có độ tuổi, diện tích đất sản xuất càng lớn và số người trồng lúa trong gia đình càng nhiều thì mức độ tham gia mô hình càng lớn. Ngoài ra việc thuận lợi tiếp cận đường giao thông và đất sản xuất nằm trong khu vực đê bao cũng tác động đến việc tham gia mô hình cánh đồng lớn tỷ lệ thuận. Từ đó các tác giả đã đề xuất các giải pháp như tuyên truyền việc triển khai thực hiện, ứng dụng khoa học công nghệ cao vào mô hình cánh đồng lớn và phối hợp với địa phương tổ chức các lớp chuyển giao khoa học, kỹ thuật về sản xuất nông nghiệp cao nhằm nâng cao trình độ học vấn nông dân giúp nhanh chóng tham gia vào mô hình.

Theo Nguyễn Minh Hà và cộng sự (2020) với bài nghiên cứu các yếu tố tác động đến việc lựa chọn công nghệ tưới nhỏ giọt của các hộ nông dân trồng nho ở Ninh Thuận. Các tác giả kết hợp sử dụng phương pháp nghiên cứu định lượng với mô hình hồi quy Binary Logistic, xây dựng mô hình kinh tế lượng. Số liệu được thu thập từ 480 hộ trồng nho tại tỉnh Ninh Thuận, trong đó có 201 hộ ứng dụng công nghệ tưới nhỏ giọt và 279 hộ không ứng dụng công nghệ tưới nhỏ giọt theo phương pháp phỏng vấn trực tiếp và phương pháp lay mẫu xác suất ngẫu nhiên đề khảo sát. Kết quả nghiên cứu đã tìm thấy trong mô hình ước lượng 21 biến độc lập thì có 15 yếu tố có ý nghĩa thống kê tác động đến việc ứng dụng công nghệ tưới nhỏ giọt của hộ trồng nho bao gồm: Tuổi của chủ hộ, trình độ học vấn của chủ hộ, thành phần dân tộc của chủ hộ, quy mô hộ gia đình, tham gia hội, đoàn thể, vay vốn để đầu tư cho sản xuất, ứng dụng khoa học, kỹ thuật, công nghệ mới trong sản xuất của chủ hộ, diện tích đất trồng nho, số lao động của hộ tham gia trồng nho, khoảng cách về giao thông, khoảng cách về thủy lợi, thu nhập bình quân từ nho, kỳ vọng của hộ về năng suất khi hộ ứng dụng công nghệ tưới nhỏ giọt, sự hỗ trợ của Nhà nước khi hộ ứng dụng công nghệ tưới nhỏ giọt, biết thông tin về công nghệ tưới nhỏ giọt.

Từ đó đề xuất một số giải pháp về công tác truyền thông, đây mạnh sự hỗ trợ của Nhà nước và nâng cao kiến thức về công nghệ tưới nhỏ giọt của các hộ trồng nho dé thúc đây các nông hộ mạnh dạn ứng dụng công nghệ tưới nhỏ giọt vào sản xuất. Theo Nguyễn Văn Lạc và cộng sự (2021) với bài nghiên cứu phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định lựa chọn sản xuất rau an toàn của nông hộ tại tỉnh Thừa Thiên Huế. Các tác giả sử dụng phương pháp thông kê mô tả, phương pháp phân tích hồi quy sử dụng mô hình hồi quy Logit nhị phân (Binary Logistic). Số liệu được thu nhập từ 350 hộ sản xuất rau, trong đó có 150 hộ sản xuất rau an toàn và 200 hộ sản xuất rau truyền thống theo phương pháp phỏng vấn trực tiếp và phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng để khảo sát.

Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng, kiến thức và mức độ hiểu biết về rau an toàn có sự khác biệt giữa hai nhóm hộ, 99% hộ sản xuất rau an toàn có sự hiểu biết rõ về rau an toàn trong khi tỷ lệ là 15% là sản xuất rau truyền thống. Trong đó có năm yếu tố ảnh hưởng tích cực đến quyết định lựa chọn sản xuất rau an toan của hộ bao gồm: trình độ, văn hóa của chủ hộ, quy mô diện tích sản xuất, tham gia tập huấn, mức độ hiểu biết về rau an toàn và đánh giá áp dụng quy trình sản xuất rau an toàn. Dé thúc đây nhằm phát triển sản xuất rau an toàn và tăng cường công tác tập huấn cho hộ sản xuất. Theo Hồ Văn Bé Ba (2021) với bài nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định trồng lúa chất lượng cao tại huyện Châu Thành - tỉnh An Giang.

Tác giả sử dụng mô hình hồi quy nhị phân Binary Logistic xác định một số yêu tố có ảnh hưởng đến xác suất trồng lúa chất lượng cao: nhận thức về mức độ thích nghi và lợi nhuận các giống lúa chất lượng cao. Số liệu thu thập từ 138 hộ trồng lúa tại các ấp thuộc xã Vĩnh Nhuận, huyện Châu Thành, tỉnh An Giang theo phương pháp phỏng vấn trực tiếp. Kết quả nghiên cứu đã chỉ ra các nông hộ có diện tích đất sản xuất lớn và nhiều năm sản xuất lúa ít thực hiện chuyền đổi sang trồng lúa chất lượng cao trong vụ Đông Xuân. Bài nghiên cứu đã đề xuất các giải pháp giảm tỷ lệ sản xuất lúa chất lượng trung bình trong thời gian sắp đến cần tập trung vào việc tăng cường cung cấp thông tin thực tiễn về sự thích nghỉ, năng suất và lợi nhuận từ sản xuất lúa chất lượng cao thông qua tập huấn kỹ thuật và sinh hoạt của các HTX/ Tổ đoàn kết sản xuất.

Theo Nguyễn Thị Ngân Hà và cộng sự (2022) với bài nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng tới quyết định tham gia liên kết sản xuất của nông hộ nuôi tôm thẻ chân trang theo mô hình thâm canh tại tỉnh Sóc Trăng. Các tác giả sử dụng phương pháp thông kê mô tả và mô hình hồi quy nhị phân (Binary logistic). Số liệu được thu thập từ 119 hộ nuôi tôm thẻ chân trắng tại huyện Mỹ Xuyên và thị xã Vĩnh Châu theo phương pháp chọn hộ ngẫu nhiên có phân tang và được xử lí bằng phần mén Excel và SPSS. Kết quả nghiên cứu chỉ ra có 9 biến ảnh hưởng đến quyết định tham gia liên kết, bao gồm diện tích nuôi, nuôi theo chứng nhận, mật độ nuôi, giá bán, khoảng cách địa lý, tỷ lệ thu nhập từ tôm/ tổng thu nhập, vay vốn và số lần tham gia tập huấn làm tăng xác suất tham gia liên kết.