CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÂN TÍCH TÌNH HÌNH TÀI CHÍNH VÀ KHẢ NĂNG THANH TOÁN CỦA DOANH NGHIỆP 1. Những vấn đề chung về tình hình tài chính và khả năng thanh toán của doanh nghiệp 1. Khái niệm tài chính doanh nghiệp Tài chính doanh nghiệp là các quan hệ kinh tế phát sinh gắn liền với việc tạo lập, phân phối và sử dụng các quỹ tiền tệ trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp nhằm đạt được các mục tiêu của doanh nghiệp (Trích trong Bài giảng Tài chính doanh nghiệp, NXB Đại học Lâm nghiệp (2014)). Bản chất tài chính doanh nghiệp Tài chính doanh nghiệp là các quan hệ kinh tế phát sinh dưới hình thức giá trị tạo thành các quan hệ tài chính của doanh nghiệp.
Các quan hệ này bao gồm: - Quan hệ tài chính giữa doanh nghiệp với nhà nước thông qua việc nộp các khoản thuế, phí, lệ phí vào ngân sách nhà nước; sự khuyến khích, hỗ trợ của nhà nước. - Quan hệ tài chính trong nội bộ doanh nghiệp, đó là quan hệ giữa doanh nghiệp với người lao động thông qua việc chi trả tiền lương, trợ cấp cho người lao động, quan hệ tài chính thanh toán giữa các khâu, các bộ phận trong doanh nghiệp. - Quan hệ tài chính giữa doanh nghiệp với các chủ thể kinh tế khác thông qua các hoạt động mua bán hàng hóa, dịch vụ; đầu tư, nhận vốn góp, liên doanh, liên kết; hoạt động thanh toán vay và cho vay vốn. - Quan hệ tài chính giữa doanh nghiệp với các tổ chức xã hội qua việc tài trợ, ủng hộ của doanh nghiệp,.
- Quan hệ tài chính giữa doanh nghiệp với nước ngoài thông qua hoạt động xuất, nhập khẩu, hoạt động tài trợ, góp vốn của các tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội nước ngoài và ngược lại. Vai trò tài chính doanh nghiệp Trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, tài chính doanh nghiệp có vai trò rất quan trọng thể hiện: - Tài chính doanh nghiệp huy động vốn đảm bảo kịp thời, đầy đủ nhu cầu vốn cho các hoạt động của doanh nghiệp diễn ra bình thường. Trong quá trình hoạt động của doanh nghiệp thường nảy sinh các nhu cầu vốn ngắn hạn và dài hạn cho hoạt động kinh doạnh thường xuyên cũng như cho đầu tư phát triển của doanh nghiệp. Việc đảm bảo cho các hoạt động của doanh nghiệp được tiến hành bình thường, liên tục phụ thuộc rất lớn vào việc tổ chức huy động vốn của tài chính doanh nghiệp.
Tài chính doanh nghiệp phải xác định được nhu cầu vốn cho hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, lựa chọn phương pháp và hình thức huy động vốn thích hợp từ các nguồn khác nhau tùy thuộc nhu cầu kinh doanh trong từng thời kỳ nhất định để quá trình sản xuất kinh doanh không bị ngừng trệ hoặc gián đoạn. Ngày nay, cùng với sự phát triển kinh tế, dã nảy sinh nhiều hình thức mới cho phép doanh nghiệp huy động vốn từ bên ngoài. Vì vậy, vai trò của tài chính doanh nghiệp ngày càng quantrọng hơn trong việc chủ động lựa chọn các hình thức và phương pháp huy động vốn thích hợp đảm bảo cho doanh nghiệp hoạt động nhịp nhàng với chi phí huy động là thấp nhất. - Tổ chức sử dụng vốn tiết kiệm và nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.
- Tài chính doanh nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá và lựa chọn dự án đầu tư trên cơ sở phân tích khả năng sinh lời và mức độ rủi ro của dự án để lựa chọn dự án tối ưu nhất. Việc huy động vốn kịp thời đầy đủ có thể giúp cho doanh nghiệp chớp được cơ hội kinh doanh. Mặt khác, lựa chọn các hình thức và phương pháp huy động vốn thích hợp, huy động tối đa số vốn hiện có vào hoạt động kinh doanh, giảm chi phí sử dụng vốn, tránh được thiệt hại ứ đọng vốn, tăng vòng quay tài sản, giảm được số vốn vay từ đó giảm được tiền trả lãi vay, là cơ sở để nâng cao hiệu quả hoạt động kinh 5 doanh của doanh nghiệp, góp phần rất lớn tăng lợi nhuận sau thuế của công ty. - Là công cụ hữu ích để kiểm soát tình hình kinh doanh của doanh nghiệp.
Quá trình hoạt động của doanh nghiệp cũng là quá trình vận động, chuyển hóa hình thái của vốn tiền tệ. Thông qua tình hình tài chính của doang nghiệp, tình hình thực hiện các chỉ tiêu tài chính và thông qua các báo cáo tài chính có thể kiểm soát các mặt hoạt động của doanh nghiệp, từ đó phát hiện nhanh chóng những tồn tại và những tiềm năng chưa được khai thác để đưa ra các quyết định thích hợp điều chỉnh các hoạt động nhằm đạt tới mục tiêu đề ra của doanh nghiệp. - Vai trò đòn bẩy kích thích và điều tiết kinh doanh. Vai trò này được thực hiện thông qua việc đề xuất các chính sách thu hút vốn đầu tư, huy động các yếu tố sản xuất, khai thác mở rộng thị trường tiêu thụ, năng cao năng suất và hiệu quả kinh doanh.
Cơ sở của chính sách khuyến khích là đảm bảo hài hòa lợi ích của các bên tham gia nhằm động viên khuyến khích họ thông qua lợi ích vật chất. Chức năng tài chính doanh nghiệp Chức năng của quản trị tài chính là những thuộc tính khách quan vốn có, là khả năng bên trong biểu lộ tác dụng xã hội của tài chính. Tài chính có hai chức năng chủ yếu: - Chức năng phân phối; - Chức năng giám đốc tài chính. Trong phạm vi doanh nghiệp, tài chính doanh nghiệp cũng bao gồm hai chức năng chủ yếu đó, nhưng được cụ thể hóa phù hợp với đặc điểm hoạt động của doanh nghiệp.
Dưới góc độ quản trị tài chính doanh nghiệp, có 3 chức năng chính sau: - Chức năng tài trợ vốn: Đây là chức năng quan trọng nhằm đảm bảo đủ vốn cho hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp tiến hành thuận lợi không bị gián đoạn. thực hiện chức năng này, nhà quản trị tài chính doanh nghiệp phải 6 xác định được nhu cầu vốn cần thiết cho hoạt động kinh doanh, khai thác các nguồn tài trợ đáp ứng cho nhu cầu đó, tính toán các nguồn và hình thức tài trợ hợp lý và hiệu quả nhất. - Quản trị vốn luân chuyển: đáp ứng đủ nguồn vốn mới chỉ là một mặt của vấn đề, điều quan trọng là vốn đó được sử dụng như thế nào cho hoạt động sản xuất kinh doanh để đem lại hiệu quả cao nhất, nói cách khác nhà quản trị tài chính phải biết phân phối sử dụng số vốn đó, quản lý chặt chẽ và làm cho chúng sinh sôi thêm. - Phân tích hoạch định và kiểm soát tài chính: đây cũng là chức năng thường xuyên của quản trị tài chính nhằm quản lý sử dụng vốn tiết kiệm và hiệu quả, làm cơ sở để đưa ra các quyết định tài chính đúng đắn, giúp thực hiện được các mục tiêu của doanh nghiệp.
Mục đích, ý nghĩa và nội dung phân tích tình hình tài chính của doanh nghiệp 1.1 Mục đích, ý nghĩa phân tích tình hình tài chính Phân tích tình hình tài chính doanh nghiệp là quá trình xem xét, kiểm tra, đối chiếu và so sánh số liệu về tài chính hiện hành đối với quá khứ. Qua đó, người sử dụng thông tin có thể dánh giá đúng thực trạng tài chính của doanh nghiệp, nắm vững tiềm năng và triển vọng trong tương lai của doanh nghiệp. Thông tin về tình hình tài chính rất hữu ích đối với việc quản trị kinh doanh và cũng là nguồn thông tin quan trọng đối với những đối tượng khác ngoài doanh nghiệp. Phân tích tình hình tài chính không chỉ cho biết tình hình tài chính của doanh nghiệp tại thời điểm báo cáo mà còn cho thấy những kết quả hoạt động mà doanh nghiệp đạt được trong hoàn cảnh đó.
Mục đích của phân tích tình hình giúp người sử dụng thông tin đánh giá được chính xác sức mạnh tài chính, khả năng sinh lãi và triển vọng của doanh nghiệp. Đối với các chủ doanh nghiệp và các nhà quản trị doanh nghiệp, mối quan tâm hàng đầu của họ là tìm kiếm lợi nhuận và khả năng trả nợ. Ngoài ra 7 các nhà quản trị doanh nghiệp còn quan tâm nhiều đến mục tiêu khác nhau, tạo công ăn việc làm, nâng cao chất lượng sản phẩm, hàng hóa và dịch vụ với chi phí thấp, đóng góp phúc lợi xã hội, bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, một doanh nghiệp chỉ có thể thực hiện được các mục tiêu này nếu đáp ứng được hai thử thách sống còn và hai mục tiêu cơ bản: Kinh doanh có lãi và thanh toán được nợ.
Một doanh nghiệp bị lỗ liên tục, rút cuộc sẽ bị cạn kiệt các nguồn lực và phải đóng cửa. Mặt khác, nếu doanh nghiệp không có khả năng thanh toán nợ đến hạn cũng bị buộc phải ngừng hoạt động và đóng cửa. Đối với các chủ ngân hàng và các nhà cho vay tín dụng, mối quan tâm của họ hướng chủ yếu vào khả năng trả nợ của doanh nghiệp. Vì vậy, họ đặc biệt chú ý đến số lượng tiền và các tài sản khác có thể chuyển đổi nhanh thành tiền, từ đó so sánh với số nợ ngắn hạn để biết được khả năng thanh toán tức thời của doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, các chủ ngân hàng và các nhà cho vay tín dụng cũng rất quan tâm tới số lượng vốn của chủ sở hữu, bởi vì số vốn chủ sở hữu này là khoản bảo hiểm cho họ trong trường hợp doanh nghiệp gặp rủi ro. Đối với các nhà cung cấp vật tư, hàng hóa, dịch vụ. họ phải quyết định xem có cho phép khách hàng sắp tới được mua chịu hàng hóa hay không. Nhóm người này cũng giống như chủ ngân hàng, họ cần phải biết khả năng thanh toán của khách hàng hiện tại và thời gian sắp tới của khách hàng.
Đối với các nhà đầu tư, mối quan tâm của họ hướng vào các yếu tố như rủi ro, thời gian hòa vốn, mức sinh lãi, khả năng thanh toán vốn. Vì vậy, họ cần những thông tin về điều kiện tài chính, tình hình hoạt động, về kết quả kinh doanh và các tiềm năng tăng trưởng của doanh nghiệp. Đồng thời các nhà đầu tư cũng rất quan tâm tới việc điều hành công việc và tính hiệu quả của công tác quản lý. Những điều đó nhằm bảo đảm sự an toàn về tính hiệu quả cho các nhà đầu tư.
Bên cạnh đó các chủ doanh nghiệp (chủ sở hữu), các nhà quản lý, đầu tư, các chủ ngân hàng, nhà cung cấp còn nhiều nhóm người khác quan tâm đến 8 thông tin tài chính của doanh nghiệp. Đó là các cơ quan tài chính, những người lao động.