CHƯƠNG 1 Formatted: Level 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỂN VỀ SẢN XUẤT, TIÊU THỤ THUỶ SẢN NUÔI TRỒNG VÀ TÔM SÚ Formatted: Font: 13 pt 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN Formatted: Level 1 1. Những vấn đề chung về nuôi trồng và tiêu thụ thuỷ sản 1.1 Đặc điểm và tiềm năng nuôi trồng thuỷ sản a. Khái niệm, đặc điểm Theo FAO “Nuôi trồng thuỷ sản là canh tác các thuỷ sinh vật bao gồm cá nhuyễn thể, giáp xác và thuỷ sinh vật.
Canh tác có nghĩa là một dạng tác động vào quá trình ương nuôi để nâng cao năng suất như thả giống thường xuyên, cho ăn, ngăn chặn dịch hại. Nuôi trồng thuỷ sản là một bộ phận của ngành thuỷ sản có những đặc điểm cơ bản của nông nghiệp. Nên sản xuất kinh doanh thuỷ sản nuôi trồng có những đặc điểm tương tự những đặc điểm của sản xuất nông nghiệp nói chung. Tuy nhiên do tính đặc thù của đối tượng lao động nên biểu hiện của những đặc điểm trong nuôi trồng thuỷ sản lại có những đặc điểm riêng.
Formatted: Space Before: 3 pt - Nuôi trồng thuỷ sản phát triển rộng khắp và tương đối phức tạp với các ngành sản xuất vật chất khác nhau. Tư liệu sản xuất chủ yếu của nuôi trồng thuỷ sản là mặt nước. Ở đâu có nước là ở đó có nuôi trồng thuỷ sản. Vì vậy nuôi trồng thuỷ sản phát triển khắp nơi tại mọi vùng địa lý từ miền núi xuống miền biển.
Thuỷ sản nuôi rất đa dạng, nhiều giống và mang tính địa lý rõ rệt, có quy luật riêng của từng hệ sinh thái điển hình. Do vậy công tác quản lý và chỉ đạo sản xuất của ngành cần chú ý các vấn đề như xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật, xây dựng các tiêu chí kế Formatted: Font: 13 pt hoạch, triển khai thực hiện các chính sách. phải phù hợp với từng khu vực lãnh thổ Formatted: Font: 13 pt hay từng vùng khác nhau. Formatted: Font: 13 pt Formatted: Font: 13 pt xii - Đối tượng lao động của nuôi trồng thuỷ sản là các sinh vật sống trong nước.
Môi trường mặt nước cho sản xuất và nuôi trồng thuỷ sản bao gồm ao hồ, đầm phá và các mặt nước trong nội địa. Những sinh vật sống trong môi trường nước với tính cách là đối tượng lao động của nuôi trồng thuỷ sản có một số điểm đáng chú ý sau: Formatted: Font: 13 pt, Condensed by 0,2 pt + Các loài sinh vật trong nước sinh trưởng và phát triển chịu sự tác động nhiều của điều kiện thời tiết, khí hậu, dòng chảy, địa hình, thuỷ văn. trong nuôi trồng thuỷ sản cần tạo những điều kiện thuận lợi cho sinh trưởng và phát triển cao của các loại thuỷ sản như: tạo dòng chảy bằng máy bơm, tạo ôxy bằng quạt sục nước, tạo môi trường sạch cho các đối tượng nuôi bằng cách sử dụng các chế phẩm sinh học. Formatted: Font: 13 pt + Kết quả sản xuất của việc nuôi trồng là các sản phẩm thuỷ sản.
Các sản phẩm thuỷ sản nuôi trồng sau khi thu hoạch đều rất dễ ươn thối, hư hỏng vì chúng là những sản phẩm sinh vật đã bị tách ra khỏi môi trường sống. Để tránh tổn thất trong sản xuất và nâng cao chất lượng sản phẩm đòi hỏi phải có sự liên kết chặt chẽ giữa các khâu từ nuôi trồng đến chế biến và kinh doanh tiêu thụ sản phẩm, đầu tư cơ sở hạ tầng dịch vụ một cách đồng bộ. Formatted: Font: 13 pt, Condensed by 0,1 pt + Cần có những nghiên cứu cơ bản để nắm vững quy luật sinh trưởng và phát triển của từng giống loài thuỷ sản. Trên cơ sở đó triển khai các biện pháp nuôi trồng khai thác phù hợp với các yêu cầu nâng cao hiệu quả kinh tế.
Formatted: Font: 13 pt - Các loại mặt nước bao gồm sông, hồ, ao, mặt nước ruộng. gọi chung là thuỷ vực của nuôi trồng thuỷ sản được sử dụng vào nuôi trồng. Thuỷ vực là tư liệu sản xuất đặc biệt, chủ yếu không thể thay thế. Do đó để sử dụng có hiệu quả và bảo vệ thuỷ vực cần chú ý các vấn đề sau: + Thực hiện quy hoạch các loại hình thuỷ vực và xác định hướng sử dụng thuỷ Formatted: Line spacing: 1,5 lines vực.
Cần chú ý những thuỷ vực có mục đích sử dụng chính vào nuôi trồng thuỷ sản cần kết hợp với các hướng kinh doanh khác, còn những thuỷ vực được quy hoạch sử dụng cho mục đích phát triển giao thông, thuỷ điện. là chính thì cần kết hợp hợp lý với việc phát triển nuôi trồng để nâng cao hiệu quả thuỷ vực. + Chú trọng bảo vệ môi trường nước. Thực hiện các biện pháp hữu hiệu để ngăn chặn các nguyên nhân gây ô nhiểm môi trường nước.
Mặt khác phải thường xii xuyên cải tạo thuỷ vực, tăng cường dinh dương cho các thuỷ sinh vật nhằm nâng cao năng suất sinh học của thuỷ vực. Đây là điều kiện thực hiện thâm canh tăng năng suất. + Sử dụng thuỷ vực một cách tiết kiệm, đặc biệt cần hạn chế chuyển đổi mục đích sử dụng thuỷ vực sang đất xây dựng cơ bản hay mục đích khác. - Số lượng, chất lượng thuỷ vực và nguồn lợi thuỷ sản rất khác nhau.
Mỗi mặt nước nuôi trồng thuỷ sản có độ màu mỡ khác nhau phụ thuộc vào thổ nhưỡng vùng đất và nguồn nước cung cấp. Vật nuôi trong ao hồ rất khó quan sát trực tiếp được như các loài vật nuôi khác do đó mức độ rủi ro trong sản xuất lớn hơn rất nhiều. Người nuôi cần có kinh nghiệm và kiến thức kỹ thuật cần thiết. - Hoạt động nuôi trồng thuỷ sản có tính mùa vụ rõ nét.
Nuôi trồng thuỷ sản Formatted: Font: 13 pt, Expanded by 0,2 pt mang tính mùa vụ, vì thuỷ sản có quy luật sinh trưởng và phát triển riêng. Tính thời vụ thể hiện ở chỗ thời gian lao động không ăn khớp với thời gian sản xuất. Thời gian lao động là thời gian tác động tới sự hình thành của sản phẩm, còn thời gian sản xuất kéo dài vì bao gồm cả thời gian lao động không tác động đến sản phẩm. Thời gian sản xuất kéo dài từ đầu vụ đến cuối vụ nhưng thời gian lao động chỉ bao gồm thời gian cải tạo ao (phơi đáy ao 2 tuần lễ ), thả giống, chăm sóc (cho ăn ngày 2 - 4 lần), thu hoạch.
Như vậy rõ ràng người nuôi phải tuân theo quy luật sinh trưởng và phát triển của thuỷ sản. - Trong nuôi trồng thuỷ sản phải lưu giữ và chăm sóc đặc biệt đối với đàn vật Formatted: Font: 13 pt nuôi bố mẹ để sản xuất con giống có chất lượng cho các vụ nuôi tiếp theo. Đây là tài sản sinh học đặc biệt của các tổ chức, hộ nông dân, việc lựa chọn đàn tôm, đàn cá bố mẹ phải tuân theo quy trình khoa học, công nghệ và hệ thống giống quốc gia. - Nuôi trồng thuỷ sản là một nghề truyền thống ở nông thôn người ta đã Formatted: Font: 13 pt, Expanded by 0,2 pt sớm nhận thấy giá trị lợi ích và nuôi trồng thuỷ sản, song nghề nuôi trồng thuỷ sản đi lên từ điểm xuất phát rất thấp, nhỏ bé, manh mún và phân tán.
Formatted: Font: 13 pt, Expanded by 0,2 pt Formatted: Font: 13 pt, Expanded by 0,2 pt b. Tiềm năng nuôi trồng thuỷ sản Formatted: Font: 13 pt, Expanded by 0,2 pt - Tiềm năng về mặt nước: Nước ta có tiềm năng lớn để phát triển và nuôi trồng Formatted: Font: 13 pt, Expanded by 0,2 pt Formatted: Font: 13 pt thuỷ sản. Bờ biển dài 3.260 km với 112 cửa sông, lạch và 12 đầm phá, eo vịnh rất xii phong phú có khả năng nuôi trồng thuỷ sản. Ngoài ra còn hàng nghìn đảo lớn nhỏ nằm rải rác dọc theo đường biển là những khu vực có thể phát triển nuôi trồng thuỷ sản quanh năm.
Formatted: Font: 13 pt Formatted: Font: 13 pt - Tiềm năng về đối tượng nuôi: Đối tượng nuôi thuỷ sản cũng rất phong phú Formatted: Font: 13 pt và đa dạng với gần 300 loài khác nhau, trong đó có khoảng 30 loài có giá trị kinh tế Formatted: Font: 13 pt cao được coi là đối tượng nuôi truyền thống từ lâu đời và cũng có nhiều loại được chọn lọc và những thập niên gần đây, đặc biệt là tôm, cá nuôi rất phong phú cả ở trong nước ngọt và nước lợ, do đó người nuôi ngày càng chủ động về giống nuôi. Việc lựa chọn vật nuôi có giá trị kinh tế cao có thể căn cứ trên nhiều tiêu thức song tiêu thức quan trọng là sự ưa thích thoả mãn nhu cầu của người tiêu dùng. Điều này dẫn đến nhu cầu thị trường ngày càng cao, tiêu thụ nhanh chóng tránh tình trạng sản phẩm đến giai đoạn thụ hoạch bị tồn đọng không có người mua, bán được giá để có lợi nhuận tối đa. Về mặt cung thị trường người sản xuất nên lựa chọn vật nuôi có khả năng cho sản lượng lớn trong thời gian ngắn nhất, chất lượng cao đồng thời chi phí cho việc nuôi trồng là thấp nhất.
- Tiềm năng về khí hậu: Việt Nam là nước có khí hậu Á nhiệt nóng ấm và một số vùng pha chút ít khí hậu ôn đới. Tài nguyên khí hậu thực sự quan trọng đã trở thành một yếu tố đầu vào thuận lợi cho các hoạt động sản xuất kinh doanh thuỷ sản. - Tiềm năng về thuỷ văn: Chế độ thuỷ văn ở hầu hết các vùng đồng bằng, đặc Formatted: Font: 13 pt, Condensed by 0,1 pt biệt là các vùng hạ lưu của sông đều thích hợp cho nhiều loại thuỷ sản sinh sống và phát triển tạo thành một vùng sinh thái đặc trưng về nhiệt độ, dòng chảy, tính chất thủy lý hoá và nguồn thức ăn tự nhiên cho thuỷ sinh vật. - Độ phì nhiêu kinh tế của các loại hình thuỷ vực, ao hồ, ruộng.
ở các vùng đồng Formatted: Font: 13 pt bằng và ven biển là khá cao, có thể phát triển nuôi trồng thuỷ sản. Độ phì nhiêu kinh tế bao gồm độ phì nhiêu tự nhiên do đất phong hoá lâu đời mà có và độ phì nhiêu nhân tạo do con người tạo ra khi tái tạo nguồn nước làm tăng hàm lượng chất hữu cơ, các thức ăn tự nhiên cho nuôi trồng thuỷ sản. - Tiềm năng về lao động: Người lao động ở nông thôn và các vùng ven biển đều biết nuôi trồng thuỷ sản như một nghề truyền thống và hơn nữa trong những xii năm gần đây nuôi trồng thuỷ sản được coi như là một nghề chính có khả năng làm giàu ở nhiều địa phương. Lao động nông ngư dân với kinh nghiệm và kiến thức nuôi trồng thuỷ sản của mình đang là yếu tố thuận lợi để phát triển và nuôi trồng thuỷ sản.