phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 chương: - Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của quan hệ thương mại Việt Nam - Hàn Quốc. - Chƣơng 2: Thực trạng quan hệ thương mại Việt Nam - Hàn Quốc từ năm 2000 đến nay. - Chƣơng 3: Triển vọng phát triển và giải pháp thúc đẩy quan hệ thương mại Việt Nam - Hàn Quốc trong thời gian tới. 4 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA QUAN HỆ THƢƠNG MẠI VIỆT NAM - HÀN QUỐC 1.
Cơ sở lý luận của quan hệ thƣơng mại Việt Nam - Hàn Quốc: 1.1 Khái niệm và đặc điểm của thương mại quốc tế Thương mại quốc tế là việc trao đổi hàng hóa và dịch vụ (hàng hóa hữu hình và hàng hóa vô hình) giữa các nước với nhau dưới hình thức mua, bán hoặc trao đổi đền bù có ngang giá. Thương mại quốc tế bao gồm các hoạt động: xuất nhập khẩu (chủ yếu), gia công quốc tế, tái xuất khẩu và chuyển khẩu, xuất khẩu tại chỗ. Đối với phần lớn các nước, nó tương đương với một tỷ lệ lớn trong GDP. Thương mại quốc tế phát triển mạnh cùng với sự phát triển của công nghiệp hoá, giao thông vận tải, toàn cầu hóa, công ty đa quốc gia và xu hướng thuê nhân lực bên ngoài.
Việc tăng cường thương mại quốc tế thường được xem như ý nghĩa cơ bản của "toàn cầu hoá". Thương mại quốc tế mang đầy đủ đặc điểm, tính chất của hoạt động thương mại thông thường: trao đổi hàng hóa, dịch vụ giữa các bên để nhằm kiếm chênh lệch. Điểm khác biệt là hoạt động thương mại này diễn ra giữa các bên cư trú tại các quốc gia khác nhau, mang tính chất quốc tế và sử dụng các đồng tiền khác nhau để thanh toán. Mục đích của thương mại quốc tế là thỏa mãn nhu cầu về hàng hóa, dịch vụ mà tự mỗi nước không thể tự sản xuất được và khai thác hiệu quả sự chênh lệch về giá để kiếm lời, làm biến đổi cơ cấu giá trị sử dụng của sản phẩm xã hội và thu nhập quốc dân được sản xuất trong nước thông qua việc xuất nhập khẩu nhằm đạt tới cơ cấu kinh tế trong nước tối ưu.
Theo David Ricardo, thương mại quốc tế còn có những lợi ích khác: như giúp các nước đi sâu vào chuyên môn hóa sản xuất và tận dụng lợi thế so sánh của mình so với các quốc gia khác (đặc biệt là sự khác biệt về tài nguyên thiên nhiên, nguồn nhân lực và trình độ sử 5 dụng nhân lực giữa các quốc gia). Khi các quốc gia chưa nhận thức được sự khác biệt của lợi thế so sánh thì họ sẽ không đạt được hiệu quả sản xuất cao, sử dụng lực lượng sản xuất hiệu quả so với việc nhập khẩu hàng hóa đó từ nước có lợi thế hơn mình. Do đó, hoạt động thương mại quốc tế là hoàn toàn khách quan đem lại lợi ích cho cả hai quốc gia. Ngoài các mục đích kể trên thì còn có một số nguyên nhân khác hình thành nên quan hệ thương mại quốc tế: sở thích của người tiêu dùng ở các quốc gia là khác nhau, để thỏa mãn được sở thích đó họ phải nhờ đến thương mại quốc tế.
Bên cạnh đó, khoa học công nghệ, phương tiện sản xuất ngày càng tiến bộ, đòi hỏi các quốc gia phải có sự trao đổi để phát triển. Điều này đặc biệt có ý nghĩa với các nước đang phát triển để giúp họ đi tắt đón đầu, tận dụng công nghệ hiện đại từ các nước phát triển để tạo lợi thế cho mình. Phân tích sâu hơn về đặc điểm của thương mại quốc tế ta thấy rằng: - Chủ thể tham gia hoạt động thương mại quốc tế là các cá nhân, doanh nghiệp, tổ chức cư trú tại các quốc gia khác nhau có hoạt động trao đổi, buôn bán với nhau nhằm kiếm lời từ sự buôn bán hàng hóa, dịch vụ từ quốc gia này sang quốc gia khác. - Khách thể trong hoạt động thương mại quốc tế là hàng hóa, dịch vụ được đem ra mua bán, trao đổi giữa các bên tham gia hoạt động thương mại quốc tế.
Hàng hóa, dịch vụ giữa các quốc gia phải có sự khác biệt hoặc mang lợi thế so sánh của quốc gia mình thì mới có cơ hội tham gia và tồn tại được trong hoạt động thương mại quốc tế. - Nguyên tắc của hoạt động thương mại quốc tế là trao đổi ngang giá để đôi bên cùng có lợi, đem những hàng hóa, dịch vụ có lợi thế cạnh tranh của mình đi buôn bán với nước khác và nhập khẩu những hàng hóa, dịch vụ mà mình chưa có lợi thế cạnh tranh để tận dụng tối ưu lợi thế cạnh tranh của từng quốc gia. Vì có sự di chuyển hàng hóa từ quốc gia này sang quốc gia khác nên vấn đề giao thông vận tải cũng rất quan trọng, góp phần quan trọng vào hoạt động thương mại quốc tế. 6 - Trong giai đoạn hiện nay, thương mại quốc tế có xu hướng tăng nhanh, cao hơn tốc độ tăng trưởng của nền sản xuất.
Tốc độ tăng trưởng của thương mại “vô hình” tăng nhanh hơn tốc độ tăng trưởng của thương mại “hữu hình”. Hiện nay cơ cấu hàng hóa trong thương mại quốc tế có sự thay đổi sâu sắc theo hướng: + Giảm đáng kể tỷ trọng nhóm hàng lương thực, thực phẩm và đồ uống. + Giảm mạnh tỷ trọng của nhóm hàng nguyên liệu, tăng nhanh tỷ trọng của nhóm hàng dầu mỏ và khí đốt. + Giảm tỷ trọng hàng thô, tăng nhanh tỷ trọng sản phẩm công nghiệp chế tạo.
+ Giảm tỷ trọng những mặt hàng có hàm lượng lao động giản đơn, tăng nhanh những mặt hàng có hàm lượng lao động thành thạo, phức tạp, vốn lớn, công nghệ cao. + Nền thương mại thế giới ngày càng mở rộng phạm vi và phương thức cạnh tranh với nhiều công cụ khác nhau. + Chu kỳ sống của từng loại sản phẩm ngày càng được rút ngắn, việc đổi mới thiết bị, công nghệ, mẫu mã hàng hóa diễn ra liên tục. + Sự phát triển của các quan hệ kinh tế quốc tế một mặt thúc đẩy tự do hóa thương mại, mặt khác xây dựng lên các hàng rào bảo hộ ngày càng tinh vi hơn.2 Vai trò của thương mại quốc tế đối với sự phát triển kinh tế của các quốc gia Kể từ khi con người thực hiện những chuyến đi tới vùng đất mới và các nhà buôn tiến hành trao đổi hàng hóa với người dân bản xứ thì thương mại quốc tế bắt đầu được hình thành.
Có thể nói, nếu không có thương mại quốc tế thì nền kinh tế thế giới khó có thể đạt được những thành tựu như hiện nay và năng suất lao động của con người sẽ mãi dừng lại trong phạm vi hẹp của một quốc gia hay địa phương. Là một lĩnh vực kinh tế đảm nhận khâu lưu thông hàng hóa giữa trong nước với nước ngoài, chức năng cơ bản của thương mại quốc tế là: Tổ chức chủ yếu quá trình lưu thông hàng hóa với bên ngoài, thông qua mua bán để nối liền một cách hữu cơ theo kế hoạch giữa thị trường trong nước với thị trường nước ngoài, 7 thỏa mãn nhu cầu của sản xuất và của nhân dân về hàng hóa theo số lượng, chất lượng, mặt hàng, địa điểm và thời gian phù hợp với chi phí ít nhất. Tạo vốn cho quá trình mở rộng vốn đầu tư trong nước. Tạo ra giá trị gia tăng cho nền kinh tế khi mang các hàng hóa có lợi thế cạnh tranh của mình để trao đổi, buôn bán với các quốc gia kém về lợi thế cạnh tranh hơn mình.
Bên cạnh đó, thương mại quốc tế còn mang những chức năng cơ bản khác: Chuyển hóa giá trị sử dụng làm thay đổi cơ cấu vật chất của tổng sản phẩm xã hội và thu nhập quốc dân được sản xuất trong nước và thích ứng chúng với nhu cầu của tiêu dùng và tích lũy. Góp phần nâng cao hiệu quả của nền kinh tế bằng việc tạo môi trường thuận lợi cho sản xuất, kinh doanh Xuất phát từ những chức năng cơ bản trên, thương mại quốc tế mang trong mình nhiệm vụ, vai trò vô cùng quan trọng đối với sự phát triển kinh tế của các quốc gia: - Nâng cao hiệu quả kinh doanh, thúc đẩy quá trình công nghiệp hóa đất nước. Đây là nhiệm vụ quan trọng và bao quát của thương mại quốc tế. Thông qua hoạt động xuất, nhập khẩu các quốc gia tận dụng lợi thế cạnh tranh của mình để buôn bán với các nước khác, đem lại nguồn ngoại tệ lớn để phục vụ trở lại quá trình kinh doanh, mở rộng sản xuất.
Đồng thời, thông qua việc nhập khẩu máy móc, công cụ hiện đại của các nước có nền công nghiệp đi trước, các nước đi sau có thể đi tắt đón đầu, thực hiện quá trình công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước với thời gian ngắn hơn, hiệu quả cao hơn. - Góp phần giải quyết những vấn đề kinh tế - xã hội quan trọng của đất nước như: vốn, việc làm, công nghệ, sử dụng tài nguyên có hiệu quả. - Đảm bảo sự thống nhất giữa kinh tế và chính trị trong hoạt động thương mại quốc tế, góp phần xây dựng quan hệ kinh tế - chính trị tốt đẹp của các quốc gia. Tổ chức quá trình lưu thông hàng hóa giữa trong nước với nước ngoài.
- Nâng cao vị thế quốc gia và mang lại lợi ích cho các đối tượng tham gia. - Đẩy nhanh quá trình hội nhập kinh tế quốc tế thông qua thương mại quốc tế. Đây chính là cầu nối hiệu quả nhất giúp các nước nghèo, các nước đang phát triển có thể hội nhập sâu rộng vào trong thị trường quốc tế rộng lớn. 8 Đối với các quốc gia đang phát triển, vai trò của thương mại quốc tế đóng vai trò đặc biệt hơn cả.
Thương mại quốc tế giúp những nước đang phát triển có thể xuất khẩu những mặt hàng thế mạnh của mình, đưa hàng hóa vượt ra khỏi biên giới quốc gia đem về nguồn ngoại tệ lớn, từ đó có được lợi nhuận để nhập khẩu những mặt hàng cần thiết phục vụ việc tái đầu tư, mở rộng sản xuất. Thông qua hoạt động xuất khẩu, hàng hóa sẽ có được giá trị cao hơn so với việc bán mặt hàng đó tại thị trường trong nước. Thương mại quốc tế còn mở rộng phạm vi trao đổi hàng hóa cho các nước đang phát triển, giúp giảm bớt rủi ro khi nền kinh tế của một số đối tác thương mại lớn bị suy yếu.